Hargeysa (Caasimada Online) – Hadalladii uu madaxweynaha Somaliland, Cabdiraxmaan Maxamed Cabdillaahi Cirro, ka jeediyay booqashadiisii Israa’iil bishii Juun ayaa dib u soo celiyay doodda ku saabsan suurt-agalnimada in Berbera laga sameeyo saldhig militari oo ay Israa’iil leedahay.
Cirro ayaa wareysi telefishan ku sheegay in saldhig militari oo Israa’iil laga siiyo Somaliland uusan ahayn “arrin meesha ka baxsan,” hadalkaas oo indhaha dib ugu jeediyay Garoonka Diyaaradaha Berbera iyo xarun badeed oo cusub oo laga sameeyay meel u dhow.
Berbera waxay ku taallaa meel istaraatiiji ah oo ku dhow Gacanka Cadmeed, Badda Cas iyo marinka Baab al-Mandab, oo kamid ah marinnada ganacsi iyo kuwa militari ee ugu muhiimsan dunida. Waxay sidoo kale qiyaastii 550 kiiloomitir u jirtaa magaalada Sanca ee Yemen, taas oo muhiimad gaar ah siinaysa xilli ay sii xoogeysanayaan weerarrada Xuutiyiinta iyo xiisadaha ka jira Badda Cas.
Baaritaan ay sameysay kooxda xaqiijinta xaqiiqooyinka ee BBC-da, oo lagu falanqeeyay sawirro dayax-gacmeed, ayaa muujiyay in garoonka Berbera iyo goobta badeed ee ku dhow ay ka socdeen hawlo dhisme iyo ballaarin muddo sannado ah.
Sawirrada ayaa muujinaya in Garoonka Diyaaradaha Berbera si weyn loo horumariyay tan iyo 2018-kii. Xilligaas garoonku wuxuu lahaa dhabbaha diyaaradaha oo aan si buuxda ugu diyaarsanayn adeeg joogto ah, halka sawirro cusub ay muujinayaan in dhabbaha la dhammaystiray laguna sameeyay casriyeyn ballaaran.
Dhererka dhabbaha ayaa u oggolaan kara garoonka inuu qaabilo diyaaradaha waaweyn ee rayidka ah iyo kuwa militariga labadaba, sida ay sheegeen khubarro la hadlay BBC-da. Sidoo kale waxaa agagaarka garoonka laga dhisay dhismayaal cusub oo loo maleynayo inay noqon karaan hangarro loogu talagalay diyaaradaha aan duuliyaha lahayn.
Wim Zwijnenburg, oo ku takhasusay falanqaynta sawirrada dayax-gacmeedka iyo ilaha furan, ayaa sheegay in kaabayaasha ka muuqda Berbera ay farsamo ahaan awood u siin karaan garoonka inuu martigeliyo hawlgallo militari.
“Garoonku wuxuu si fudud u martigelin karaa hawlgallo weerar, oo ay u badan tahay kuwo ka dhan ah Xuutiyiinta,” ayuu yiri Zwijnenburg, isaga oo sheegay in hawlgal noocaas ah uu u baahan yahay dhabbaha diyaaradaha, hangarro, nidaamyo isgaarsiineed iyo sahay shidaal.
Khabiirka ayaa sidoo kale tilmaamay in qayb kamid ah garoonka laga dhisay hangar u muuqda mid loogu talagalay diyaaradaha aan duuliyaha lahayn. Wuxuu sheegay in dhismaha goobtaasi uu socday tan iyo 2017-kii, balse xaruntu aysan si buuxda shaqo u bilaabin ilaa bilowgii sannadkii hore.
Sawirrada dayax-gacmeedka ayaa sidoo kale muujiyay 18 god oo qoto dheer oo ku dhow dhabbaha diyaaradaha. Sida uu sheegay Zwijnenburg, godadkaas waxaa suurtagal ah in loo adeegsado bakhaarro shidaal ama keydinta rasaasta, inkasta oo aan si madax-bannaan loo xaqiijin ujeeddada rasmiga ah ee loo sameeyay.
Dhinaca badda, baaritaanka BBC-da ayaa muujiyay deked cusub oo laga sameeyay meel u dhow Garoonka Berbera. Hawlaha qodista iyo diyaarinta dekedda ayaa billowday 2018-kii, waxaana sawirrada la qaaday sannadkii 2025 ay muujinayeen in qeyb weyn oo mashruuca kamid ah la dhammaystiray.
Dekeddu waxay leedahay marin badeed qoto dheer oo ay geli karaan maraakiib waaweyn iyo kuwa sahayda qaada. Khubarrada ayaa sheegay in naqshadda iyo qotada dekeddu ay sidoo kale suuragelin karaan inay isticmaalaan maraakiib taageero militari, hase yeeshee ma jiraan caddeymo muujinaya in hadda loo adeegsado hawlo militari.
Baaritaanka ayaa sidoo kale lagu sheegay in Israa’iil aysan ahayn dhinaca gacanta ku haya hawlaha horumarinta ee muddada dheer ka socday Berbera. Shirkadda Imaaraadka Carabta ee Terminal Holdings ayaa kamid ahayd dhinacyadii ka qeyb qaatay horumarinta garoonka tan iyo 2018-kii.
Taasi waxay muujinaysaa in inta badan dhismayaasha hadda lala xiriirinayo saldhigga Israa’iil ay billowdeen sannado ka hor isu soo dhawaanshaha diblomaasiyadeed iyo amni ee dhowaan dhex maray Israa’iil iyo Somaliland.
Si kastaba, hadallada madaxda labada dhinac ayaa sare u qaaday shakiga. Wasiirka difaaca Somaliland, Maxamed Yuusuf, ayaa sheegay in Israa’iil ay tababar siiso ciidamada booliska iyo milatariga, halka wasiirka difaaca Israa’iil, Israel Katz, uu xaqiijiyay in labada dhinac ay muddo sannado ah si qarsoodi ah u wada shaqeynayeen.
Katz ayaa sheegay in Israa’iil iyo Somaliland ay ku heshiiyeen inay iskaashiga amni gaarsiiyaan “heerar cusub,” taas oo uu ku tilmaamay mid dan u ah labada dhinac iyo xasilloonida gobolka.
Maamulka Somaliland ayaa weli beeninaya in xilligan Berbera uu ka jiro saldhig militari oo ay Israa’iil leedahay. Wakiil u hadlay xafiiska Somaliland ee Boqortooyada Midowday ayaa BBC-da u sheegay inaysan hayn wax xog ah oo ku saabsan saldhig militari oo hadda ka jira Somaliland.
Falanqeeyayaal ayaa qaba in Israa’iil ay Berbera u aragto meel ay kala socon karto dhaqdhaqaaqyada Xuutiyiinta, maraakiibta Badda Cas iyo xaaladda Yemen. Hase yeeshee, illaa hadda ma jiraan caddeymo muujinaya in heshiis rasmi ah laga gaaray dhismaha saldhig militari oo Israa’iil ay ku yeelato Berbera.