Athens (Caasimada Online) – Ilaalada xeebaha Giriiga ayaa sababay dhimashada tobonaan muhaajiriin ah oo ku sugnaa badda Mediterranean-ka muddo saddex sano ah sida ay goob joogayaal sheegeen.

Muhaajiriintan baddda lagu tuuray ayaa la sheegay inay ku jiraan sagaal qof oo si ula kac ah loogu tuuray biyaha.

Sagaalkan qof ayaa kamid ah in ka badan 40 qof oo lagu eedeeyay in ay dhinteen iyadoo lagu qasbay in laga saaro biyaha Giriiga, ama dib loogu celiyay badda ka dib markii ay gaadheen jasiiradaha Giriiga, sida lagu ogaaday baaritaanka BBC-da.

Ilaalada xeebaha Giriiga ayaa baaritaankeena ku sheegay in eedeymaha falalka sharci darrada ah ay yihiin kuwo sal iyo raad toona lahayn.

Waxaan tusnay muuqaalka 12 qof oo la soo saaray doon ay leeyihiin ilaalada xeebaha Giriiga, kadibna loogaga tagay doonida, taas oo loo dhiibay sarkaal sare oo ka tirsanaan jiray ilaalada xeebaha Giriigga.

Markii uu ka kacay kursigiisii, ee uu weli makarafoonkiisu shidnaa, waxa uu sheegay in ay “sida iska cad sharci-darro tahay” iyo “dambi caalami ah”.

Dowladda Giriiga ayaa muddo dheer lagu eedeyay inay dib ugu celinayso dadka si qasab ah, iyadoo dadka dib ugu celinaysa Turkiga, halkaasoo ay ka soo gudbeen, taasoo sharci darro ah marka loo eego sharciga caalamiga ah.

Laakiin tani waa markii ugu horreysay oo BBC ay tiriso dhacdooyinka oo sheegaya in dhimasho ay ka dhalatay falka ilaalada xeebaha Giriigga.

15-kii dhacdo ee aan falanqeynay ee ku taariikhaysan May 2020-23 – ayaa sababay dhimashada 43. Ilaha waxay ahaayeen warbaahinta maxaliga ah, NGO-yada iyo ilaalada xeebaha Turkiga.

Xaqiijinta tiarada noocaan ah aad ayay u adag tahay, marqaatiyadu inta badan waa la waayaa, ama aad ayay uga baqayaan inay hadlaan. Laakiin afar ka mid ah kiisaskan waxaan awoodnay inaan xaqiijinno tiarada annagoo la hadalnay markhaatiyaal goob-joogeyaal ah.

Baaristeenna, oo lagu baahiyay dukumiinti cusub oo la yirahdo Dead Calm: Killing in the Med?, ayaa soo jeedisay qaab cad.

Shan ka mid ah shilalka, muhaajiriinta ayaa sheegay in ay si toos ah badda ugu tuureen maamulka Giriigga. Afar kamid ah kiisaskaas waxay sharraxeen sida ay uga soo degeen jasiiradaha Giriigga laakiin waa la ugaarsaday.

Dhowr dhacdo oo kale, muhaajiriintu waxay sheegeen in la saaray laashash la buufiyo oo aan lahayn matooro ka dibna aaryo baxay, ama ay u muuqdaan in la dalooliyay.

Mid kamid ah dhacdooyinka ugu daran waxaa ka sheekeeyay nin u dhashay Cameroon, kaasi oo sheegay in ay ugaarsadeen mas’uuliyiinta Giriiga ka dib markii uu ka degay jasiiradda Samos Sebtembar 2021.

Si lamid ah dhammaan dadkii aanu waraysanay, waxa uu sheegay in uu qorsheynayay in uu magangalyo doon ahaan iskaga diiwaan-geliyo dhulka Giriiga.

“Si dirqi ah ayaanu ugu soo xiranay jasiiradda, booliiskuna gadaal buu nagaga yimi,” ayuu yiri. “Waxaa jiray laba nin oo boolis ah oo ku labisnaa dhar madow, saddex kalena waxay ku labisanaayeen dhar rayid ah, wejiyada ayay duubnaayeen, waxaad arkaysay oo keliya indhahooda.”

Isaga iyo laba qof oo kale, mid u dhashay Cameroon iyo nin u dhashay Ivory Coast ayaa lagu wareejiyay doon ay leeyihiin ilaalada xeebaha Giriigga, ayuu yiri, halkaas oo dhacdooyinku ay noqdeen kuwo argagax leh.

“Waxay ku bilaabeen ninka u dhashay Cameroon. Waxay ku tuureen biyihii. Ninka reer Ivory Coast ayaa yiri: ‘I badbaadi, ma rabo inaan dhinto kadibna kaliya gacantiisa ayaa ka sarreysay biyaha, jirkiisuna waa uu ka hooseeyay.”

“Si tartiib tartiib ah ayay gacantiisu u libiqday, ka dibna jirkiisa oo dhan ayay biyihii ka kor mareen.”

Qofka aan waraysanaynay waxa uu sheegay in kooxihii afduubay ay garaaceen.

“Feer ayaa madaxayga sidii roobka ugu daadanayay, sida iyagoo xayawaan garaacaya.” Kadibna wuxuu sheegay inay isagana sidoo kale biyaha ku tuureen- iyada oo aanan xirneyn jaakada badbaadada.

Waxa u suurogashay in uu u dabaasho dhanka xeebta, laakiin maydadka labada kale, Sidy Keita iyo Didier Martial Kouamou Nana ayaa laga helay xeebaha Turkiga.

Qareennada ninka badbaaday ayaa ka dalbanaya mas’uuliyiinta Giriigga inay furaan kiis dil ah oo laba qof loo geystay.

Bishii Juun 2023, doon-jariif ah oo si xad dhaaf ah loo buux-dhaafiyay ayaa ku hor rogmatay doonta ilaalada xeebaha Giriigga. In ka badan 600 oo rag, dumar iyo carruur ah ayaa ku dhintay biyaha. Yaase mas’uul ka ah, oo ma ciidanka ilaalada xeebuhu?

Nin kale oo u dhashay Soomaaliya, ayaa BBC-da u sheegay sida bishii Maarso 2021 ay ciidamada Giriiga ku qabteen markii uu ka soo degay jasiiradda Chios, kadibna u gacan geliyey ilaalada xeebaha Giriigga.

Waxa uu sheegay in ilaalada xeebaha ay gacmihiisa ku xireen dhabarka, ka hor inta aysan ku tuurin biyaha.

“Waxay igu tuureen bartamaha biyaha anigoo xiran, waxay doonayeen in aan dhinto,” ayuu yiri.

Waxa uu sheegay in uu ku badbaaday in uu dhabarka ku sabbeeyo, ka hor inta aanay mid ka mid ah gacmihiisu ka go’in xarigga. Laakiin baddu way kacsanayd, oo saddex ka mid ah asxaabtiisa way dhinteen.

Ninkii aan waraysanaynay ayaa waxaa u suurogashay inuu barriga yimaado halkaas oo ugu dambayntii ay ku arkeen ciidamada ilaalada xeebaha Turkiga.

Dhacdadii khasaaraha ugu badneed ee nolosha waxay dhacday- bishii Sebtembar 2022 – ka dib markii doon ay saarnaayeen 85 muhaajiriin ah ay dhibaato kula kulantay meel u dhow jasiiradda Rhodes ee Giriigga ka dib markii ay qallibantay doonidii ay saarnaayeen.

Maxamed, oo ka yimid Suuriya, wuxuu noo sheegay in ay waceen ilaalada xeebaha Giriigga si ay u caawiyaan – kuwaas oo ku soo buuxiyay doomo, dibna ugu celiyay biyaha Turkiga. Maxamed waxa uu sheegay in isaga iyo qoyskiisuba la siiyey buufin aan xitaa aanan xirmeeynin.

“Isla markiiba waxaan bilownay inaan quusno, wayna arkeen, wayna maqleen annaga oo qeylinaya, balse way naga tageen,” ayuu u sheegay BBC-da.

“Cunuggii ugu horreeyay ee dhintay wuxuu ahaa wiil uu dhalay adeerkay. kadib mid mid ayay u dhinteen. Ilmo kale, ilmo kale, ka dibna ina-adeerkay laftiisa ayaa la waayay. Subaxdii markii la gaaray waxaa dhintay toddoba ama siddeed carruur ah.”

“Carruurteyda ma dhiman ilaa subaxdi ka hor intaysan iman ilaalada xeebaha Turkiga,” ayuu sii raaciyay hadalkiisa.

Sharciga Giriigga ayaa u oggolaanaya dhammaan soogalootiga magangelyo doonka ah inay iska diiwaan-geliyaan dhowr jasiiradood oo ku yaal xarumaha diiwaangelinta gaarka ah.

Laakiin dadka aan waraysanay oo aanu la xidhiidhnay iyaga oo gacan ka helaya ururka taakulaynta muhaajiriinta ee Consolidated Rescue Group ayaa sheegay in la qabtay ka hor inta aanay tagin xarumahan.

Waxay yiraahdeen nimankan sida muuqata waxay ku shaqeyaan si qarsoodi ah, waa kuwa aan ku labisnayn dharka askarta, intooda badan wejiyada ayaa u duuban.

Hay’adaha u dooda xuquuqul insaanka ayaa ku andacoonaya in kumanaan qof oo magangalyo doon ah Yurub si sharci darro ah looga soo celiyay Giriiga, loona diiday inay magangelyo weydiistaan, taasi oo waafaqsan sharciga caalamiga ah iyo Midowga Yurub.

Isha: BBC

Beledweyne (Caasimada Online) – Ciidanka xoogga dalka ayaa howl-gal sifeyn ah ka sameeyay daafaha magaalada Buulo-barde ee gobolka Hiiraan.

Howl-galkan ayaa waxaa la xaqiijiyay inay si wada-jir ah u fuliyay ciidamada kumaandooska Soomaaliya ee Gorgor iyo kuwa loo yaqaano Ilaalo Qaran.

Ciidankan ayaa isku maray qaar kamid ah tuulooyinka hoostaga degmada,si looga nadiifiyo kooxaha argagixisada ah, sida lagu yiri bayaan kasoo baxay wasaaradda warfaafinta Soomaaliya.

Howl-galladan ayaa qeyb ka ah dardar-galinta gulufka dagaal ee kooxda Al-Shabaab ka dhanka ah, ayada oo isla shalayciidanka xoogga dalka iyo saaxiibada caalamiga ay howl-gal ku dileen ku dhowaad 30 dagaal-yahan oo ka tirsan kooxda.

Howl-galkaas oo ka dhacay deegaanno dhaca gobolka Galgaduud, ayaa sidoo kale waxaa lagu gubay gaadiid iyo saanad ciidan.

Xubnaha lala beegsaday howl-galka ayey dowladda sheegtay in si dhuumaaleysi ah kusoo galeen dhulka howdka ee lagu bartilmaameedsaday, kadibna ay ciidanka dowladda ogaadeen dhaq-dhaqaaqa maleeshiyaadkan, sidaasna lagu duqeeyay.

“Meydadkii Khawaarijta ayaa daadsan howdka deegaanka Xuseen Cageey, waxayna isaga huleeleen goobihii lagu bartilmaameedsaday iyagoo u laabtay dhanka deegaanka Cowsweyne ee gobolka Galgaduud,” ayaa lagu yiri bayaan kasoo baxay dowladda.

Dagaalka Al-Shabaab ayaa xilligaan maraya meel xasaasi ah, waxaana socda dadaallo horleh oo dowladda ku dardar-gelinayso howl-gallada ka dhanka ah kooxda oo muddooyinkii dambe uu gaabis ku yimid.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dadka ku nool magaalada Doolow ee gobolka Gedo ayaa sheegaya in ciidamo cusub oo Itoobiyaan ah ay soo buuxdhaafiyeen degamadaas, kuwaas oo qeyb aan ka aheyn howlgalka ATMIS.

Sida ay noo sheegeen dad ku sugan degmadaas waxaa socda qorshe culus oo la ogaaday oo Itoobiya ay ku sheeganeyso degmada Doolow, ciidamada lasoo dhoobay degmadaas ayaa hordhac u ah damaca Itoobiya uga jira Doolow.

Sidoo kale waxaa Gedo ka soo yeeraya warar sheegaya in guddoomiyaha degmada Doolow Cabdi Maxamed Lafey uu aaminsan yahay in Doolow lagu daro dalka Itoobiya, taas oo halis badan ay ka dareemayaan dadka reer Gedo, sida ay Caasimada Online u sheegeen dad ku sugan Doolow.

Ciidanka Itoobiya ayaa saacadihii lasoo dhaafay isku wareejiyey degmadaas, dadka ku nool degmadaas ayaa cabsi badan ka qaba in Itoobiya ay ku dhiirato inay sheegato degmada.

In kastoo Itoobiya aysan toos u shaacin qorshahaan hadana guuxa ka jira magaalada Doolow ayaa ah in ciidamada halkaas la soo dhoobay ay hordhac u yihiin damaca Itoobiya.

Maalmahaan waxaa cirka isku sii shareereysa xiisadda u dhaxeysa Soomaaliya iyo Itoobiya, waxaana maanta oo ugu dambeysay ay Itoobiya mar kale ku celisay in Somaliland ay aqoonsa doonto.

Sidoo kale warkaan wuxuu ku soo aadayaa xilli maanta wasiirka gaashaandhigga Soomaaliya uu bartiisa Facebook ku qoran in Itoobiya aysan qaada karin dhul iyo bad Soomaaliyeed.

Wasiirka Difaaca Soomaaliya ayaa Itoobiya ku macneeyey mid ku jirta “Riyo maalmeed” in kastoo uusan bixin faahfaahin intaas dheer, hadana waxaa la aaminsan yahay inay gaartay xogta cabsida ka taagan Doolow.

Sidoo kale arrintaan waxay ku soo aadeysaa iyadoo dowladda Soomaaliya ay shaacisay in bisha December ay dalka ka baxayaan ciidamada Itoobiya, balse Itoobiya ayaa diiday qorshahaan, waxaana arrinta ka taagan Doolow loo arkaa talaabo ay qaaday Itoobiya ka hor inta aan la gaarin qorshaha ay Soomaaliya isaga saareyso ciidamada dalkaas ka socda.

Ankara (Caasimada Online) –Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya Dr. Xasan Sheekh Maxamuud iyo wafdi uu hoggaaminayo oo ku sugan dalka Turkiga ayaa magaalada Ankara kula kulmay Wasiirka Arrimaha Dibadda Turkiga Hakan Fidan.

Madaxweynaha iyo Wasiirka ayaa ka wada hadlay arrimaha quseeya iskaashiga labada dal iyo dadaallada wadajirka ah ee lagu horumarinayo xasilloonida gobolka.

Madaxweyne Xasan Sheekh waxaa kulankaas ku wehliyey wasiirka gaashaandhigga XFS iyo safiirka Soomaaliya u fadhiya dalka Turkiga.

Kulankaas waxaa si weyn loogu gurfeeyey sidii loo dardar gelin lahaa dagaalka ay dowladda Soomaaliya kula jirto Khawaarijta Al-Shabaab.

Sida ay ilo xog ogaal ah u sheegeen Caasimada Online, waxay Soomaaliya ka codsatay Turkiga in dhanka duqeymaha si buuxda looga taageero.

Sidoo kale xogtaan waxay sheegeysaa in Turkigu ogolaaday taas oo wax shuruud ah uusan ku xirin, iyadoo kulankaan lagu qorsheeyey sida uu noqon doono howlgalka ciribtirka argagixisada Soomaaliya ee Turkigu uu ka qeyb qaada doono.

Diyaaradaha dagaalka Turkiga ayaa si buuxda u soo gelaya dagaalka Khawaarijta, waxaa la isku afgartay inay ka howlgalaan deegaan kasta oo Soomaaliya ay Shabaab iyo Daacish ka joogaan, waxaana hagi doona diyaaradaha saraakiisha ciidamada Soomaaliya.

Diyaaradaha dagaalka Turkiga ee Bayraktar TB2 ayaa natiijo weyn ka keeni kara dagaalka Al-Shabaab hadii ay soo galaan, kuwaas oo awooda in si kasta ay wax u dilaan, waxaana lagu heshiiyey inay Soomaaliya toos uga howlgalaan.

Wasiirka arrimaha dibadda dalka Turkiga Hakan Fidan waa nin awood badan oo dhowaan ka yimid madaxa sirdoonka Turkiga, waa gacanta midig ee madaxweynaha Turkiga Erdogan, waxaana kulankaan lagu tilmaamay mid miisaan leh.

Habeenkii 3-aad ayuu Xasan Sheekh ku hoyanayaa Turkiga, waxaana lagu wadaa in kulankaan ay natiijo weyn kala soo rogmato Soomaaliya oo Turkiga ka dalbatay inuu ka gacan siiyo dagaalka Al-Shabaab, gaar ahaan dhinaca duqeymaha.

Dhuusamareeb (Caasimada Online) – Faah-faahino dheeraad ah ayaa kasoo baxaya howlgal qorsheysan oo dhanka cirka ah, kaas oo maanta ka dhacay deegaano ka tirsan gobolka Galgaduud ee bartamaha Soomaaliya.

Howl-galka oo lagu beegsaday Al-Shabaab ayaa waxay dowladda shaacisay in lagu dilay ku dhowaad 30 dagaal-yahan oo ka tirsan kooxda, wuxuuna ka dhacay meel u dhow deegaanka Xuseen Cageey u dhaxeeya deegaannada Mesegawaay iyo iyo Baraag Sheekh Caamir ee gobolka Galgaduud.

Howl-galkan oo ay iska kaashadeen ciidanka xoogga dalka iyo saaxiibada caalamka ayaa sidoo kale waxaa lagu gubay gaadiid iyo saanad ciidan.

Xilliga la weeraray Al-Shabaab waxa ay qalanayeen Geel ay ugu talagaleen ciida Carafo, balse waxaa mar qura duqeyn la helay diyaaradaha dagaalka ee hawada ka taageera ciidanka xoogga dalka Soomaaliyeed.

“Markii la weeraray Khawaarijta waxay qalanayeen Geel ay ka soo dhaceen dadka shacabka ah ee deegaanadaas ku nool,” ayaa lagu yiri bayaan kasoo baxay wasaaradda warfaafinta Soomaaliya oo lagu faah-faahiyay howl-galkan.

Xubnaha lala beegsaday howl-galka ayey dowladda sheegtay in si dhuumaaleysi ah kusoo galeen dhulka howdka ee lagu bartilmaameedsaday, kadibna ay ciidanka dowladda ogaadeen dhaq-dhaqaaqa maleeshiyaadkan, sidaasna lagu duqeeyay.

“Meydadkii Khawaarijta ayaa maanta daadsan howdka deegaanka Xuseen Cageey, waxayna isaga huleeleen goobihii lagu bartilmaameedsaday iyagoo u laabtay dhanka deegaanka Cowsweyne ee gobolka Galgaduud,” ayaa sidoo kale lagu yiri bayaanka dowladda.

Gobollada dhexe ee dalka ayaa waxaa xilligan ka socda howlgallo culus oo ay iska kaashanayaan ciidamada dowladda iyo kuwa deegaanka, waxaana hawada ka taageera diyaaradaha dagaalka ee saaxibada caalamiga ah.

Hargeysa (Caasimada Online) – Aqoonyahan Axmed Ismaaciil Samatar, sidoo kalena guddoomiyaha ururka Hilaac ayaa ka hadlay arrimo ku aadan aqoonsiga Somaliland, isaga oo dhaliil xoogan hoggaanka maamulkaasi.

Samatar oo hadalkan ka sheegay Hargeysa ayaa shaaca ka qaaday in laga gaabiyay ictiraafka Somaliland, wuxuuna hoosta ka xariiqay in aan la sameyn dadaalkii loo baahnaa, maddo hadda laga joogo 33 sano.

Addis Ababa (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa jawaab rasmi ah ka bixisay hadal kasoo yeeray Itoobiya oo shaacisay go’aan la xiriira aqoonsiga Somaliland oo ay horay ula gashay heshiis la xiriira badda, kaas oo ay ka carootay Soomaaliya.

Wasiiru-dowlaha Wasaaradda Warshadaha Itoobiya Tarekegn Bulbulta oo qoraal soo dhigay bartiisa X (ex-Twitter) ayaa waxa uu shaaciyay in Itoobiya ay noqon doonto dalkii ugu horreeyay ee aqoonsi siiya Somaliland.

“Itoobiya waxay noqon doontaa dalkii ugu horeeyay oo aqoonsi siiya Somaliland, waxaana xigaya inaan yeelano iskaashi dhaqaale iyo mid milatari,” ayuu yiri Tarekegn Bululta, wasiiru-dowlaha wasaaradda warshadaha Itoobiya.

Intaas kadib waxaa soo jawaabay wasiirka gaashaandhigga Soomaaliya, Cabdulqaadir Maxamed Nuur (Jaamac) oo isna qoraal soo dhigay bartiisa Twitter-ka, wuxuuna riyo ku tilmaamay hadalka kasoo yeeray Itoobiya.

Jaamac ayaa sheegay in Itoobiya aysan qaadan karin taako kamid ah dhulka Soomaaliyeed, isla markaana la yaqaano halka ay ku dhamaan doono damaceeda gurracan.

“Ethopia way ogtahay taako dhul Soomaaliyeed ka mid ah in aysan qaadan karin, qof soo jeeda oo riyooda waa la arki jiray, natiijada riyooyinka noocaas ahna waa la yaqaanaa halka ay ku dhamaadaan!” ayuu sii raaciyay wasiirku.

Somaliland ayaa dhawaan calaamadisay dhul badeedka ay siinayso Itoobiya, ayada oo madaxweyne Muuse Biixi uu The Economist u sheegay in dhul xeebaadkaas oo dhan 20x20km uu teedsanaan doono Lughaya illaa Bulhar, halkaasi oo Itoobiya ay ka dhisi doonto saldhig ciidamada badda ah.

Madaxweynaha Somaliland ayaa sheegay in baahida weyn ee ay u qabaan aqoonsi ay ku qasabtay in ay dhulkaas bixiyaan.

“Waxa aanu u halgamaynaa sidii aanu u heli lahayn madax-banaanideena, sida dalalka kale ee qaaradda ay sameeyeen. Waxay u baahan yihiin bad sida aan ugu baahanahay aqoonsi. Diyaar ayaan u nahay.” ayuu yiri madaxweyne Muuse Biixi.

Si kastaba, arrimahan ayaa imaanaya xillobiabada dhinac ay weli diyaarinayaan heshiiska rasmiga ah iyo dhaqangalkiisa, ayada oo Soomaaliya ay weli halkeeda tahay diidmadeeda ku aadan damaca Itoobiya.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya Xamza Cabdi Barre ayaa maanta kormeer ku tagey degmada Daarusalaam.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa halkaas waqti kula qaatay boqollaal dadweyne ah oo isaga kala yimid degmooyinka gobolka Banaadir, kuwaas oo u dabaal dagayey farxadda maalmaha ciidda, taasi oo muujinaysa amniga iyo nabadda ka hirgashay caasimadda dalka ee Muqdisho.

Mudane Xamza ayaa bogaadiyey horumarka, bilicda iyo amniga ka jira degmada Daarusalaam, oo dhawaan loo aqoonsaday degmooyin buuxa oo ka tirsan gobolka Banaadir.

Sidoo kale waxa uu ra’iisul wasaaraha ku dhiiri-geliyey bulshada iyo ganacsatada in ay sii wadaan dadaalka ay ugu jiraan horumarinta caasimadda iyo guud ahaan dalka.

“Waxaan ugu baaqayaa dhammaan ganacsatada Soomaaliyeed in ay dalkooda horumarkiisa u istaagaan oo maalgashadaan, maadaama uu dalku yahay nabad, ayna jiraan fursado maalgasho oo horseedaya horumar dhaqaale iyo shaqo abuur, dalkana ka dhigaysa mid kobcaya,” ayuu yiri ra’iisul wasaare Xamza Cabdi Barre.

Sidoo kale wuxuu caddeeyey in dowladda ay si buuxda u garab taagan tahay ganacsatada, si horumar loo gaaro, isla markaana lagala shaqeyn doono sidii loo abuuri lahaa fursado cusub oo ganacsi iyo maalgashi.

Garoowe (Caasimada Online) – Ciidamada ammaanka ee Puntland oo howlgal ka sameeyay magaalada Garoowe ayaa maanta gacanta kusoo dhigay xubin kamid ah burcad badeedda Soomaalida oo horay uga qayb qaatay afduubyo ka dhacay xeebaha Soomaaliya iyo Gacanka Cadmeed.

Qoraal kasoo baxay taliska booliska Puntland ayaa lagu faah-faahiyay qaabka uu u dhacay howlgalka iyo sida lagu soo qabtay ninkan oo magaciisa lagu sheegay Maxamed Suufi Rasaas.

Ninkan ayaa lagu soo qabtay howlgal saacado badan qaatay oo uu hoggaamiyay taliyaha qaybta guud ee Booliska gobolka Nugaal, sida lagu sheegay warsaxaafadeedka.

“Maxamed Suufi Rasaas oo kamid ah burcad badeedii Markabkii MV Abdalla,kana mid ahaa ragii lagacta madaxfurashada ka qaatay ayaa manta ciidanka booliska G.Nugaal ku guulaysteen iney gacanta ku dhigaan kadib howlgal qaatay saacado oo uu hogaaminaayey Taliyaha Qaybta Booliska G.Nugaal G/Sare Maxamed Ali Axmed(Marduuf)” ayaa lagu yiri qoraalka kasoo baxay booliska Puntland.

Sidoo kale booliska ayaa sheegay in Maxamed Suufi uu ku dhuumaaleysanayay gudaha Garoowe, balse ay hayeen xogtiisa, kadibna ay gacanta kusoo dhigeen.

Waxaa kale oo ninkan lagu eedeeyay inuu ka qayb-qaatay afduubka Markabka MV Room, balse uu mar dambe usoo wareegay Markabkii MV Abdalla oo malaayiin dollar ka qaateen kooxaha burcad badeedda Soomaalida.

“Waxa uu kamid ahaa afduubashaayshii markabkii MV Room isaga oo markii dambe usoo wareegay markabkii MV Abdalle oo uu kamid ahaa burcadii lagacta madax furashada ka qaadatay markabkaas” ayaa lasii raaciyay.

Puntland ayaa sidoo kale digniin adag u dirtay kooxaha kale burcad badeedda, waxayna ugu baaqday inay isa soo dhiibaan, haddii kale ay soo qab qaban doonaan.

Ciidamada  Puntland ayaa dagaal adag kula jirta kooxa burcad badeedda ah, kuwaas oo dhibaato ku hay maraakiibta shishiiye ee isticmaala biyaha Soomaaliya iyo kuwa caalamiga ah.

Muqdisho (Caasimada Online) –Guddoomiyaha golaha shacabka ee BFS Sheekh Aadan Madoobe ayaa sheegay inay jiraan dad fiirsanaya danahooda gaarka ah, kuwaas oo dacaayad la dabajooga dowladda iyo maauuliyiinta dalka.

Sidaan oo kale xalay Madaxweynaha dalka Xasan Sheekh ayaa uga jawaabay weerarrada loo mariyo baraha bulshada, isagoo codsaday in la iska dhaafo been abuurka iyo hadallada damqinaya boogaha.

“Dadka faafinaya beenta raqiiska ah ee raba in danahooda kaliya loo fuliyo waa qaldan yihiin ee dadka Soomaaliyeed ha ogaadaan,” ayuu yiri Guddoomiye Sheekh Aadan Madoobe.

Guddoomiyaha oo hadda dalka ka ah kusime madaxweyne ayaa hadalkaan maanta ka sheegay Masjidka weyn ee Isbaheysiga Islaamka oo boqolaal shacab ah uu kula tukaday salaadii ciidda.

Aadan Madoobe ayaa sheegay dalku uu ku socdo jihadii ugu fiicneed, isagoo tusaale u soo qaatay guulo ay ku jirto deyn cafintii, kuwaas oo la gaaray intii ay xukunka joogeen isaga iyo Xasan Sheekh.

“Dhamaan bulshada Soomaaliyeed waxaa looga baahan yahay in dowladda iyo madaxda ay u nasteexeeyaan oo garab istaagaan oo dowladnimada xafitaan, sidaas ayaa lagu wada guuleysanayaa,” ayuu yiri Sheekh Aadan Madoobe.

Sidoo kale guddoomiyaha ayaa sheegay in maauuliyadda uu marba qof heynayo oo dadka dhan aysan masuul halmar wada noqon karin.

“Umadda Soomaaliyeed waxay maanta u baahan tahay oo ka maqan in iftiinka dowladnimo ee maanta baxaya ay gacanta ku qabsadaan oo khilaafaadka dhan meel la iska dhigo,” ayuu hadalkiisa ku sii daray Sheekh Aadan Madoobe.

Garowe (Caasimada Online) –Madaxweynaha dowlad goboleedka Puntland Siciid Cabdullahi Deni oo shalay furay kalfadhiga 54-aad ee baarlamaanka Puntland ayaa ka hadlay arrimaha ay isku hayaan ee sababay khilaafka siyaasadeed ee ka dhaxeeya Puntland iyo dowladda dhexe.

Sidoo kale Saciid Deni ayaa si cad baarlamaanka maamulkiisa uga hor sheegay in Puntland ay diyaar u tahay in wadahadal rasmi ah ay arrimaha masiiriga ah kala yeelato dowladda federaalka Soomaaliya.

“Puntland waxay diyaar u tahay inay dowladda federaalka wadaxaajood toos ah kala gasho arrimaha masiiriga ah ee hortebinta u leh dowlad-dhiska Soomaaliya,” ayuu yiri Madaxweynaha Puntland.

Deni ayaa hoosta ka xariiqay in aysan waxaba iska bedelin mowqifkii ay Puntland qaadatay markii dowladda federaalka ay bilowday inay wax ka bedesho dastuurkii KMG ahaa ee Soomaalidu ku heshiisay.

“Sidoo kale Puntland waxay qabtaa in khilaafaadka siyaasiga ah iyo midka khilaafiga ah looga gudbi karo wadahadal, iyadoo la ixtiraamayo ku dhaqanka sharciga,” ayuu yiri Saciid Cabdullaahi Deni.

Madaxweynaha ayaa sheegay in Puntland ay qorsheyneyso in iskaashi hormarineed ay la yeelato dowlad goboleedyada kale ee dalka, Puntland waxay horay juhdi badan ugu bixisay sidii loo xaqiijin lahaa dowladnimo Soomaaliyeed,” ayuu yiri Saciid Deni.

Madaxweynaha Puntland ayaa ku taliyey in awooda dalka aysan marooqsan qolo gaar ah, isla markaana lagu dhaqmo sharciga iyo dimoqoraadiyadda, “Suurtagal maaha in lagu dhaqmo siyaasadaha guracan oo koox gaar ah ay afduubato dalka iyo dastuurka,” ayuu yiri Saciid Deni.

Sidoo kale Maxxaweynaha Puntland ayaa ku goodiyey in Puntland ay ku sii dhaqmo doonto awoodaha uu siinayo dastuurka maamulkaas iyo kan federaalka, ilaa inta ay xeyndaabka sharciga ku soo laabanayaan masuuliyiinta dowladda federaalka, sida uu hadalkiisa u dhigay.

Madaxweyne Deni ayaa markii ugu horeysay cadeeyey qodobada ay isku hayaan dowladda federaalka iyo Puntland, kuwaasi oo kala ah:

1-Hirgelinta nidaamka federaaliga ah,

2-Awood wlqeybsiga

3-Nidaamka maaliyadeed ee federaalka,

4-Qaab-dhismeedka amniga qaranka,

5-Wadaagga kheyraadka,

6-Iyo Hanaanka Cadaaladda dalka.

Qodobadaan ayuu sheegay Saciid Cabdullahi Deni inay isku hayaan Puntland iyo dowladda federaalka Soomaaliya.

Hargeysa (Caasimada Online) – Madaxweyne ku-xigeenka Somaliland Cabdiraxmaan Saylici ayaa shaaciyay inuu dhex-dhexaad ka yahay doorashada Somaliland, taasi oo ka dhigan in Saylici uu dhabarka u jeediyay Muuse Biixi, xilli doorasho la galayo bisha Novermber ee sanadkaan.

Saylici oo maanta la hadlay dad isugu soo baxay inay oogaan Salaadda Ciidul-Adxaa ayaa shacabka ugu baaqay inay codkooda ku aaminaan qofka ay u arkaan in uu awood u leeyahay xoojinta isku duubnidooda.

Sidoo kale wuxuu tilmaamay in loo baahan yahay in la kala fogeeyo doorashada iyo qabyaaladda, xilli dhowr bilood ka harsan yihiin doorashada madaxtinimada Somailand, oo ay ku loolamayaan saddexda xisbi ee Kulmiye, Waddani iyo Ucid.

“Shacabka Somaliland waxa aan leeyahay doorashada ciddii aad doontaan u codeeya, waa in la kala fogeeyo doorasho iyo qabyaalad,” ayuu yiri madaxweyne ku-xigeenka Cabdiraxmaan Saylici.

Waxa uu intaas kusii daray “In ummadda kala dhimato waxa ay ku imaan kartaa in aan loo fakirin si aan wanaagsanayn.”

Hadalka madaxweyne ku-xigeenka Somaliland ayaa imanaya xilli Muuse Biixi uu wajahayo loollan adag oo uga imaanaya mucaaradka, oo ku eedeynaya Biixi inay siyaasad xumaddiisa keentay in Somaliland ay lumiso deegaanada gobolka Sool.

Si kastaba, Saylici oo xilligaan aheyd inuu dhiso Muuse Biixi oo uu ku-xigeen u ahaa sanado badan, ayna ka wada tirsan yihiin xisbul xaakimka ayaa sida muuqata garabkiisa ka baxay. Waxaana xilligaan musharax madaxweyne ku-xigeen u ah Muuse Biixi wasiirkiisa ganacsiga Mr. Saajin.