Mqudisho (Caasimada Online) – Midowga Yurub ayaa ugu baaqay madaxda Soomaaliya inay bilaabaan geeddi-socod loo dhan yahay oo nabdoon si heshiis siyaasadeed looga gaaro ajandaha doorashooyinka dalka, xilli uu sii kordhayo khilaafka ka dhashay wax-ka-beddelka dastuurka, waqtiga doorashooyinka, iyo qorshaha dalka loogu rarayo nidaamka qof iyo cod.

Baaqan ayaa yimid kadib Shirkii iskaashiga Soomaaliya iyo Midowga Yurub oo 10-kii bishan May lagu qabtay magaalada Muqdisho, kaas oo ku salaysnaa heshiiska loo yaqaan ‘Samoa Agreement’.

Kulankan ayaa dhexmaray mas’uuliyiin sarsare oo ka tirsan Dowladda Soomaaliya iyo diblomaasiyiinta Midowga Yurub, waxaana diiradda lagu saaray arrimaha maamul wanaagga, amniga, socdaalka, iyo iskaashiga dhaqaalaha.

War-saxaafadeed si wadajir ah loo soo saaray ayay Dowladda Federaalka Soomaaliya ku sheegtay inay Midowga Yurub la wadaagtay warbixin ku saabsan geeddi-socodka dib-u-eegista dastuurka iyo “wada-hadallada muhiimka ah ee xilligan socda” ee lala yeelanayo madaxda iyo hay’adaha siyaasadda, kaas oo salka ku haya tallaabooyinka xiga ee ajandaha doorashada.

Dhankiisa, Midowga Yurub ayaa caddeeyay inuu rajeynayo in “maalmaha soo socda” la bixiyo dhammaan dadaallada lagu bilaabayo geeddi-socod loo dhan yahay oo nabdoon, kaas oo ujeedkiisu yahay in heshiis siyaasadeed la gaaro, lana xaqiijiyo xasiloonida guud ahaan Soomaaliya.

Khilaafka doorashada

Bayaankan ayaa ku soo beegmaya xilli dowladda uu hoggaamiyo Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ay wajaheyso dhaleeceyn xooggan oo uga imaneysa dhanka mucaaradka, taas oo ku aaddan marxaladda kala-guurka siyaasadeed ee dalka.

Dowladda federaalka ayaa ku doodeysa in doorashooyin toos ah loo baahan yahay si Soomaaliya ay uga gudubto nidaamka dadban ee ku saleysan qabiilka, kaas oo tobanaan sano xuddun u ahaa siyaasadda qaranka.

Hase yeeshee, xubnaha mucaaradka ayaa aaminsan in xilliga kala-guurka uu noqdo mid ku dhisan wadar-ogol ballaaran, iyagoo dowladda ku eedeeyay inay si keli-talisnimo ah u riixeyso qorshaheeda.

Waxay sidoo kale ku doodayaan in nidaamka doorashada guud ee qof iyo cod uusan xilligan ka hirgeli karin Soomaaliya, sababo la xiriira amni-darro, hay’ado daciif ah, iyo khilaafyo aan weli xal laga gaarin oo dowladda kala dhexeeya qaar ka mid ah maamul-goboleedyada.

Dowladda ayaa diidday doodaas, iyadoo ku adkeysaneysa in doorashooyinkii goleyaasha deegaanka ee dhowaan ka dhacay Muqdisho iyo maamulka Koonfur Galbeed ay muujiyeen in codbixin toos ah dalka laga qaban karo.

Bishii Diseembar ee la soo dhaafay, Soomaaliya ayaa doorasho deegaan oo muran dhaliyay ka qabatay magaalada Muqdisho, taas oo lagu tilmaamay tii ugu horreysay ee qof iyo cod ah ee caasimadda ka dhacda tan iyo sanadkii 1969-kii.

In ka badan 900,000 oo codbixiyeyaal ah ayaa laga diiwaangeliyay 16-ka degmo ee gobolka Banaadir, balse xisbiyada mucaaradka ayaa qaadacay nidaamkaas, iyagoo ku tilmaamay mid isdaba-marin ay hareysay oo hal dhinac u janjeera.

Khilaafkan ayaa waxaa sidoo kale sii huriyay isbeddelladii lagu sameeyay dastuurka ee uu baarlamaanka Soomaaliya ansixiyay horraantii sanadkan.

Wax-ka-beddelka ayaa sii xoojiyay dooda ku saabsan waqtiga doorashooyinka qaranka, wuxuuna mucaaradka ku abuuray cabsi ah in geeddi-socodkan uu muddo-kororsi u horseedi karo madaxweynaha ama uu awoodda oo dhan isugu geyn karo madaxtooyada.

Mas’uuliyiinta dowladda ayaa dhankooda sheegaya in is-beddelladan ay lagama maarmaan u yihiin in la soo gabagabeeyo dib-u-eegistii dastuurka ee mudada dheer dib u dhacday, isla markaana la dhiso nidaam siyaasadeed oo lala xisaabtami karo.

Soomaaliya ayaa tan iyo sanadkii 2012-kii ku shaqeyneysay dastuur kumeel gaar ah, isku dayo dhowr ah oo lagu doonayay in lagu dhammeystiro dukumiintigaasna waxay bannaanka soo dhigeen xiisado qoto dheer oo u dhexeeya dowladda federaalka, maamul-goboleedyada, iyo kooxaha mucaaradka.

Iskaashiga Midowga Yurub

Midowga Yurub ayaa Soomaaliya ku tilmaamay saaxiib muhiim ah, wuxuuna xusay in wada-hadalladan ay dib u xaqiijiyeen danaha wadaagga ah ee ka dhexeeya Muqdisho iyo Brussels.

Wafdiga dowladda Soomaaliya waxaa hoggaaminayay Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka, Saalax Axmed Jaamac, waxaana qayb ka ahaa wasiirrada difaaca, caddaaladda, amniga gudaha, maaliyadda, qorsheynta, iyo ganacsiga.

Dhanka Midowga Yurub, waxaa wafdiga hoggaamineysay Danjire Francesca Di Mauro, iyadoo ay wehliyeen safiirro iyo wakiillo ka kala socday dalalka Belgium, Denmark, Finland, Germany, Italy, Netherlands, Poland, Spain, iyo Sweden.

Wada-hadallada ayaa sidoo kale looga arrinsaday iskaashiga amniga, socdaalka, maamulka dhaqaalaha, iyo barnaamijka Midowga Yurub ee loo yaqaan ‘Global Gateway’.

Midowga Yurub ayaa sheegay in maqaamka amniga ee Soomaaliya uu yahay mid leh muhiimad istaraatiijiyadeed, maadaama uu dalku dhaco isgoyska waddooyinka badda ee isku xira qaaradaha Aasiya iyo Yurub.

Waxay sidoo kale dib u xaqiijiyeen taageeradooda ku aaddan la-dagaallanka argagixisada ee iyagoo sii maraya Howlgalka Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM), iyo dadaallada lagu xoojinayo tayada ciidamada amniga Soomaaliya.

Si kastaba ha ahaatee, qaybta siyaasadda ee war-saxaafadeedkan ayaa la filayaa inay soo jiidato dareenka ugu badan ee Muqdisho, halkaas oo dowladda iyo mucaaradkaba uu saaran yahay cadaadis xooggan oo ku aaddan sidii ay uga fogaan lahaayeen is-mari-waa daba-dheeraada. 

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Puntland, Saciid Cabdullahi Deni iyo wafdi uu hoggaaminayo ayaa maanta soo gaaray gudaha magaalada Muqdisho ee caasimada Soomaaliya oo galabta si weyn loogu soo dhaweeyay.

Saciid Deni oo ka tirsan Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed ayaa magaalada Mudisho u yimid ka qayb-galka wada-hadallado cusub oo u bilaabanayo Villa Soomaalya iyo Golaha, kuwaas oo ay garwadeen ka tahay beesha caalamka.

Wararka ayaa sheegay in shirkaas uu ka qayb-egli doono Madaxweyne Xasan Sheekh, halka dhinaca Golaha Mustaqbalka ay metali doonaan Madaxweyne  Saciid Deni, Madaxweyne hore Sheekh Shariif Sheekj Axmed iyo xubno kale.

Ilo wareedyo xilkas ah ayaa inoo xaqiijiyay in kulanka loo qorsheeyay inuu 13-ka bishan ka dhaco xerada Xalane, isla markaana ujeedadu tahay in lagu gaaro xal waara oo la xiriira khilaafka sii xoogeysanaya ee u dhexeeya labada dhinac.

Waa kulankii ugu horreeyay ee noociisa ah ee lagu qabanayo Xalane, isla markaana uu door wayn ku leeyahay Mareykanka, si loo gaaro xal kama dambeys ah oo ku aadan khilaafka ka taagan doorashooyinka dalka

Wadahadalladan la filayo inay bilowdaan ayaa kusoo aaday, iyada oo Axaddii uu baaqday kulankii uu horay u iclaamiyay Xasan Sheekh Maxamuud, kaas oo qorshuhu ahaa inuu ka dhaco Villa Somalia waxaa ka gows adeegay mucaaradka.

Soomaaliya ayaa hadda ku jirto marxalad xasaasi ah, waxaana si wey isku hayo dhinacyada siyaasadda, maadaama lagu jiro xilli adag oo kala guur ah la’iskuna fahmi la’yahay hanaanka doorashooyinka iyo wax ka beddelka dastuurka KMG ah.

Si kastaba, lama oga sida ay wax noqon doonaan waxaase laga war sugayaa natiijada wada-hadallada u dhexeeya dowladda iyo Golaha Mustaqbalka ee beri oo Arbaco ah ka bilaabanaya xayndaabka xerada Xalane ee magaalada Muqdisho.

Muqdisho (Caasimada Online) – Hay’adda Maareynta Musiibooyinka Qaranka (SoDMA) ayaa soo saartay digniin culus oo ku socota shacabka ku nool deegaannada Puntland, gaar ahaan kuwa ku dhaqan gobollada Bari iyo Nugaal, siiba degmooyinka Hafuun, Eyl, Dangoroyo, Bandarbayla, Qardho iyo Garoowe.

Warbixin kasoo baxday Hay’adda ayaa lagu sheegay in saadaasha cimiladu ay muujineyso in ay jiraan roobab dabelo wata, sidoo kalena dhalin kara duufaan onkod leh (Thunderstorm) oo xooggan, taasoo la filayo inay saameyn ku yeelato deegaannadan kor ku xusan laga bilaabo 12-ka Maajo ilaa 17-ka Maajo 2026.

“Saadaashu waxay muujineysaa roobab culus oo mahiigaan ah dabeylo xooggan hilaac iyo onkod badan, mowjado badeed sarreeya suurtagalnimada daadad deg-deg ah iyo carqalado ku yimaada isku socodka iyo kallumeysiga gudaha badda,” ayaa lagu yiri warbixinta kasoo baxay Hay’adda SoDMA.

Sidoo kale, SoDMA ayaa ugu baaqday shacabka inay taxadar muujiyaan, isla markaana ay ka fogaadaan xeebaha iyo meelaha biyo fadhiisadka.

Waxaa kale oo ay soo saartay tallooyin muhiim ah oo ay bulshada uga codsatay inay raacaan, si ay uga taxadaraan waxyeelo kasoo gaarta roobabka.

“SoDMA waxay bulshada kula talineysaa tallaabooyinka soo socda si loo yareeyo khataraha ka dhalan kara duufaantan iyo roobkan,”

• In laga fogaado safarrada badda iyo kalluumeysiga inta ay socoto digniinta
• In doomaha yar yar iyo qalabka kalluumeysiga lagu xiro meel ammaan ah
• In bulshada ay ka fogaato togagga iyo meelaha ay daadadka ku badan yihiin
• In si joogta ah loola socdo warar iyo digniinaha rasmiga ah ee ka imaanaya SoDMA iyo Puntland.

Dhuusamareeb (Caasimada Online) – Madaxweyne ku-xigeenka dowlad-goboleedka Galmudug, Cali Daahir Ciid ayaa soo dhaweeyay bilaabista diiwaan-galinta iyo kaarar qaybinta Galmudug, xilli dhawaan la qorsheynayo inay maamulka ka dhacdo doorasho qof iyo cod.

“Waxaan halkan ku bogaadinaynaa, kuna soo dhoweynaynaa horumarrada muhiimka ah ee laga gaaray geedi-socodka dimuqraadiyadda ee dowlad goboleedyada Koonfur Galbeed iyo Galmudug,” ayuu Cali Ciid ku yiri war-saxaafadeed uu maanta soo saaray.

Tallaabooyinkan ayuu madaxweyne ku-xigeenka ku sheegay inay markhaati u yihiin rabitaanka shacabka iyo dadaalka madaxda ee ku aaddan xoojinta dowladnimada.

“Tani waa tallaabo geesinnimo leh oo loo qaaday dhanka nidaamka ‘qof iyo cod’, kaas oo muwaadin kasta siinaya fursad uu ku go’aansado masiirkiisa hoggaamineed,” ayuu yiri Cali Ciid.

Arrintan ayaa imaneysa kadib markii khilaafka siyaasadeed ee u dhexeeya Madaxweynaha Jamhuuriyadda Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud iyo Madaxweynaha Galmudug, Axmed Cabdi Kaariye (Qoor-Qoor) si weyn looga dareemayo magaalada Dhuusamareeb.

Madaxtooyada Soomaaliya ayaa walaac xooggan ka qabta in Madaxweyne Qoor-Qoor uu carqaladeeyo doorashada golaha deegaanka iyo tan baarlamaanka ee lagu wado inay Galmudug ka qabsoomaan 20-ka June iyo 2-da July, iyadoo doorashada hoggaanka Galmudug la muddeeyay in la qabto 9-ka July.

Qoor-Qoor ayaa doonaya inuu mar labaad xafiiska ku soo laabto, halka Dowladda Federaalka ay jagadaas u waddo shakhsi kale, waana halka uu is-maandhaafkoodu ka taagan yahay.

Dad badan oo ku nool magaalada Dhuusamareeb ayaa ka baqdin qaba in khilaafka siyaasadeed ee xiisadda ka abuuray magaaladaas uu isku beddelo gacan ka hadal.

Si kastaba, dowladda Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa ku guuleysatay in inta badan saraakiisha booliska iyo nabad-sugidda Galmudug ay ka baxaan garabka Qoor-Qoor, waxayna Villa Somalia caqabadda hortaagan u aragtaa taageero la’aanta militariga deggan Dhuusamareeb.

Hoos ka aqriso war-saxaafadeedka Cali Ciid:

Soo dhoweynta doorashada Koonfur Galbeed iyo bilaabista diiwaangelinta iyo kaarar qaybinta Galmudug

Waxaan halkan ku bogaadinaynaa, kuna soo dhoweynaynaa horumarrada muhiimka ah ee laga gaaray geedi-socodka dimuqraadiyadda ee dowlad goboleedyada Koonfur Galbeed iyo Galmudug.

Tallaabooyinkan waxay markhaati u yihiin rabitaanka shacabka iyo dadaalka madaxda ee ku aaddan xoojinta dowladnimada.

1. Doorashada Koonfur Galbeed
Waxaan si diiran u soo dhoweynaynaa qabashada doorashada Koonfur Galbeed, taas oo fure u ah xasilloonida siyaasadeed iyo horumarka degaanka.

Waxaan aamminsannahay in doorasho xalaal ah oo ku dhacda jawi nabdoon ay tahay jidka keliya ee lagu gaari karo horumar waara iyo metelaad dhab ah.

2. Diiwaangelinta Galmudug

Sidoo kale, waxaan bogaadinaynaa bilowga hawlaha diiwaangelinta codbixiyayaasha ee Galmudug. Tani waa tallaabo geesinnimo leh oo loo qaaday dhanka nidaamka “Qof iyo Cod”, kaas oo muwaadin kasta siinaya fursad uu ku go’aansado masiirkiisa hoggaamineed.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa mar kale qaaday tallaabo la xiriirta shaqada garoonka diyaaradaha Aadan Cadde ee magaalada Muqdisho oo ay gacanta ku hayso shirkadda Favori.

Wasiirka Wasaaradda Gaadiidka iyo Duulista Hawada Soomaaliya, Xilidhibaan Maxamed Faarax Nuux oo kormeeray garoonka ayaa shaaca ka qaaday in shirkaddu ay ku guul daraysatay dhamaystirka mas’uuliyaddii maamul ee garoonka, taasna ay tahay arin soo noq-noqtay oo aan waafaqsaneyn heshiiskii caalamiga ahaa ee ay la gashay Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Sidoo kale wuxuu raalligelin siiyay shacabka Soomaaliyeed ee adeegsada garoonka Aadan Cadde, maadaama ay soo noq-noqdeen ciladaha joogtada ee ku yimid adeegyada garoonka.

Wasiirka ayaa soo saaray qodobo muhiim ah oo ku aadan horumarinta adeegga garoonka iyo tallaabooyin uu sheegay inay qaadayaan, waxaana kamid ah;-

Xuquuqda Socotada: Wasiirka ayaa uga digay shirkadaha diyaaradaha inay ku tacaddiyaan muwaadiniinta ay u adeegayaan.

Sidoo kale, waxa uu ballan-qaaday in lala xisaabtami doono shirkad kasta oo ku xad-gudubta xuquuqda iyo adeegga ay u baahan yihiin musaafuriinta.

Wasiirka: Waxa uu amar ku bixiyey in dhammaan shirkadaha ka shaqeeya gudaha Airport-ka, gaar ahaan kuwa nadaafadda, inay ilaaliyaan bilicda iyo sharafta Muraayada Dalka, iyadoo aan loo dulqaadan doonin dayacaad kasta oo saameynaysa sumcadda Garoonka .

Muddada: Wasiirka ayaa xusay in kulamo dhacay 5-tii ilaa 6-dii bishan May ay shirkadda Favori ku qiratay fashilka jira, loona qabtay muddo ay wax kaga qabato. Waxaa hadda ka dhiman 7 maalmood oo kaliya.

Ugu dambayn, Wasiirka ayaa caddeeyey haddii aanay waxba isbeddelin muddadaas yar ee u hartay, inay Dawladda Soomaaliya qaadi doonto tallaabooyin sharci ah oo degdeg ah si loo badbaadiyo adeegga Garoonka Aadan Cadde.

Shirkadda Fafoori ee maamusha garoonka diyaaradaha dhowr jeer waxaa cabasho ka keenay shaqaalaha iyo shacabka Soomaaliyeed iyadoo lagu eedeeyay adeeg xumo iyo in aysan ilaalin xuquuqda shaqaalaha Soomaaliyeed ee ka shaqeeya garoonka diyaaradaha Aadan Cadde

Kampala (Caasimada Online) –  Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya Mudane Xasan Sheekh Maxamuud ayaa maanta ka qayb galay munaasabadda caleemo-saarka Madaxweynaha Jamhuuriyadda Uganda Mudane Yoweri Kaguta Museveni oo lagu qabtay magaalada Kampala.

Munaasabadda oo ahayd mid ballaaran ayaa waxaa ka qayb-galay madax kala duwan oo ka socotay gobolka, hoggaamiyeyaal caalami ah iyo wufuud heer sare ah oo lagu casuumay xafladda oo markale lagu caleema saaray Museveni.

Xasan Sheekh ayaa hambalyo u diray Madaxweynaha dib loo doortay ee dalka Uganda, isaga oo u rajeeyey in hoggaamintiisaay dadka iyo dalka u horseedo guul, horumar iyo barwaaqo.

Sidoo kale wuxuu adkeeyey in Soomaaliya ay ka go’an tahay sii xoojinta xiriirka siyaasadeed, midka amni iyo iskaashiga kala dhexeeya Uganda, si loo xaqiijiyo nabad, horumar iyo xasillooni waarta oo ka hanaqaadda Geeska Afrika.

Madaxweynaha Soomaaliya ayaa sidoo kale uga mahadceliyey dowladda iyo shacabka Uganda martigelinta diirran ee ay u sameeyeen wafdiga Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, isaga oo adkeeyey muhiimadda ay leedahay sii xoojinta iskaashiga istaraatiijiga ah ee labada dal.

Waa munaasabaddii labaad ee caleema saar ee uu ka qayb-galayo Madaxweynuhu, isaa oo maalin kahor tegay tii loo qabtay Madaxweynaha dib loo doortay ee Jamhuuriyadda Jabuuti Ismaaciil Cumar Geelle, taasi oo ka dhacday magaalada Jabuuti ee caasimadda dalka Jamhuuriyadda Jabuuti.

Madaxweynaha Soomaaliya oo u hambaleeyay dhiggiisa Geelle iyo shacabka dalka Jabuuti ayaa xusay muhiimadda ay leedahay xoojinta iskaashiga walaaltinimo ee u dhexeeya labada dal ee Soomaaliya iyo Jabuuti.

Jabuuti iyo Uganda ayaa kamid ah dalalka taageero Soomaaliya, kana caawiya dhanka ammaanka, maadaama ay ciidamo ka joogaan gudaha dalka, kuwaas oo ka qayb-qaata howlgallada ka dhanka ah argagixisada ee Al-Shabaab.

Algiers (Caasimada Online) – Wasiirka Arrimaha Gudaha Soomaaliya, Cali Yuusuf Cali (Xoosh) ayaa kulan muhiim ah magaalada Algiers kula yeeshay mas’uuliyiin sare oo ka tirsan dowladda Algeria, iyadoo diiradda lagu saaray xoojinta xiriirka labada dal iyo iskaashiga dhinacyada maamulka iyo amniga.

Kulanka ayaa waxaa si gaar ah u dhexmaray Wasiirka iyo Maareeyaha Hay’adda Dukumiintiyada iyo Aqoonsiga ee dowladda Algeria, oo ah hay’ad qaabilsan maamulka xogaha muwaadiniinta iyo bixinta dukumiintiyada rasmiga ah.

Sida lagu sheegay war-saxaafadeed kasoo baxay Wasaaradda Arrimaha Gudaha Soomaaliya, wafdiga uu hoggaaminayo Cali Xoosh ayaa booqday xarunta hay’addaasi, halkaas oo lagu soo bandhigay hababka casriga ah ee loo maareeyo xogaha shacabka iyo nidaamyada aqoonsiga.

Mas’uuliyiinta Algeria ayaa wafdiga Soomaaliyeed uga warbixiyay qaabka ay u shaqeyso Xarunta Qaranka ee Dukumiintiyada iyo Aqoonsiyada Amniga Sare, oo dowladda Algeria u adeegsato la socodka dhaq-dhaqaaqa dadka iyo kaydinta macluumaadka muwaadiniinta.

Warbixinta ayaa sidoo kale lagu sheegay in dowladda Algeria ay mudnaan gaar ah siisay horumarinta nidaamyada aqoonsiga casriga ah, si loo xoojiyo amniga gudaha iyo adeegyada loo fidinayo shacabka.

Dhankiisa, Wasiir Cali Xoosh iyo xubnaha la socda ayaa qiimeyn ku sameeyay hababka ay u shaqeeyaan hay’adaha Algeria ee soo saara baasaboorrada, kaararka aqoonsiga iyo ruqsadaha kala duwan, iyagoo daneynaya sidii Soomaaliya uga faa’iideysan lahayd khibradaha jira.

Booqashadan ayaa qeyb ka ah dadaallada dowladda Soomaaliya ku xoojinayso xiriirka iskaashi iyo is-dhaafsiga khibradaha ee u dhexeeya Soomaaliya iyo Algeria, gaar ahaan dhinacyada dowlad-dhiska, amniga iyo dib-u-heshiisiinta.

Baydhaba (Caasimada Online) – Guddiga Madaxa-bannaan ee Doorashooyinka Qaranka iyo Soohdimaha ayaa war cusub kasoo saaray howlaha la xiriira tirinta codadka doorashooyinka qof iyo cod ee ka dhacay maamulka Koonfur Galbeed.

Doorashooyinkan oo lagu dooranayay xubnaha goleyaasha deegaanka iyo baarlamaanka Koonfur Galbeed ayaa ka qabsoomay 13 degmo oo ka tirsan maamulkaasi, iyadoo guddigu uu sheegay in geeddi-socodka doorashadu u dhacay si nabad ah oo waafaqsan habraacyada sharciga.

Guddoomiyaha guddiga, Cabdikariin Axmed Xasan ayaa sheegay in howlaha tirinta codadka, gudbinta natiijooyinka iyo hubinta saxnaantooda ay si habsami leh u socdaan, isla markaana lagu fulinayo hannaan hufan oo waafaqsan sharciga doorashooyinka qaranka.

Cabdikariin ayaa tilmaamay in guddigu uu si rasmi ah u xaqiijinayo in la soo gaba-gabeeyay tirinta codadka dhammaan xarumaha codbixinta ee doorashooyinkaasi, isaga oo xusay in arrintaasi waafaqsan tahay qodobka 61-aad ee sharciga doorashooyinka qaranka.

Sidoo kale, waxa uu sheegay in la dhameystiray dhammaan habraacyadii la xiriiray xiritaanka goobaha codbixinta iyo soo afjaridda howlaha tirinta codadka, sida ku cad qodobka 21-aad ee sharciga doorashooyinka.

Guddoomiyaha ayaa intaas ku daray in dhammaan natiijooyinka kasoo baxay xarumaha codbixinta loo gudbiyay xarunta guddiga, halkaasi oo hadda ay ka socdaan howlo lagu xaqiijinayo sharciyadda iyo saxnaanta natiijooyinka la helay.

Waxa uu xusay in guddigu uu si taxaddar leh u hubinayo dhammaan xogaha doorashada ka hor inta aan si rasmi ah loogu dhawaaqin natiijada kama dambaysta ah ee doorashooyinka ka dhacay deegaanada Koonfur Galbeed.

Doorashooyinkan ayaa kamid ah dadaallada Dowladda Federaalka ay ku dooneyso hirgelinta nidaamka doorashooyinka qof iyo cod ah, iyadoo maamulka Koonfur Galbeed uu noqday maamulkii ugu horreeyay ee si ballaaran u qabta doorashooyin noocaan ah tan iyo burburkii dowladdii dhexe.

Si kastaba, doorashada Koonfur Galbeed looga dareeray Axaddii ayaa imanaysa xilli mucaaradka ay si adag u diidan yihiin qabashada doorasho qof iyo cod iyo dhaqan-gelinta dastuurka cusub.

Shacabka reer Koonfur Galbeed ayaa qoray taariikh cusub, iyadoo muddo ka badan 57 sano kadib markii ugu horreysay ay si toos ah uga qeyb-galayaan doorasho qof iyo cod ah, si ay u doortaan hoggaankooda.

Shaariqah (Caasimada Online) – Xilli Imaaradaha Abu Dhabi iyo Dubai ay qaadanayaan siyaasado arrimo gudaha ah oo xorriyad ballaaran siinaya hab-dhaqanka reer galbeedka, isla markaana ay wadaan ajandeyaal dibadeed oo si cad uga weecanaya taariikhda iyo haybta Carabnimo iyo midda Islaamnimo ee Imaaraadka Carabta, ayaa waxaa baraha bulshada si weyn ugu dhex faafay xan sheegaysa inuu jiro khilaaf hoose oo soo dhexgalay isbaheysiga dalkaas.

Sheegashada ugu culus ee soo baxday ayaa tilmaamtay in maamulka Shaariqah uu ka go’i karo isbaheysiga 7-da Imaaradood. In kasta oo warkaas uu yahay mid aan la xaqiijin, caddeyn rasmi ahna aan loo hayn, haddana baahitaankiisa ayaa daaha ka rogtay xiisad qoto dheer oo ka dhalatay jihada uu u socdo dalka Imaaraadka, gaar ahaan farqiga u dhexeeya maamulka muxaafidka ah ee Shaariqah iyo siyaasadaha casriga ah ee ay horboodayaan Abu Dhabi iyo Dubai.

Dab hoos ka ololaya

Dastuurka Imaaraadka oo la meel-mariyay sanadkii 1971-kii, boos ugama tagin in xubin ay iskeed uga go’i karto dalka. Qodobka 4-aad ayaa si cad u mamnuucaya in maamulna uu ka baxo isbaheysiga ama uu wareejiyo dhulkiisa, isagoo dhigaya in dalku uusan marnaba madax-bannaanidiisa hoos u dhigi karin, tanaasulna ka sameyn karin qayb ka mid ah dhulkiisa iyo biyihiisa.

Hoggaamiyaha Shaariqah, Sheekh Dr. Sultan bin Muxammad Al-Qaasimi oo maamulka hayay tan iyo 1972-kii, ayaa muddo dheer difaacayay midnimada dalka, wuxuuna dhowaan dib u xaqiijiyay daacadnimadiisa isbaheysiga dowladda dhexe.

Si kastaba ha ahaatee, xanta sheegaysa in Shaariqah ay isku diyaarineyso inay ku dhawaaqdo “jamhuuriyad madax-bannaan” ayaa xawli ku faaftay, maadaama ay u muuqatay mid ka turjumeysa is-diiddo dhanka fikirka ah oo dhab ahaan uga jirta gudaha dalkaas.

Murankan ayaa sii xoogeystay kadib markii shabakadda Polymarket ay soo bandhigtay “ixtimaalka in Shaariqah ay ka go’do Imaaraadka,” taas oo dood weyn ka dhex dhalisay wareegyada siyaasadda iyo maaliyadda. Warbixinno xaqiijin ah ayaa beeniyay sheegashadaas, balse waxay qireen in warkaasi uu awood ka helayo khilaaf dhab ah oo dhanka siyaasadda ah, gaar ahaan arrinta caadiyeynta xiriirka ee “Israa’iil”.

Warbixinnada ayaa farta ku fiiqay laba arrimood oo ah isha ugu weyn ee xiisadda. Waa midda koowaade, nidaamka bulsheed ee furan ee ay qaateen Abu Dhabi iyo Dubai, xilli ay doonayaan inay xoojiyaan kaalintooda xarumo maaliyadeed oo caalami ah. Midda labaad ayaa ah xiriirka xawliga ku socda ee ay la yeesheen gumeysiga Israa’iil kadib heshiiskii ‘Abraham Accords’, kaas oo ay ku jirto iskaashiga dhinacyada amniga, milateriga, sirdoonka iyo dhaqaalaha.

Taa beddelkeeda, Shaariqah waxay xajisatay haybteeda Carabnimo iyo midda Islaamnimo ee muxaafidka ah, waxaana si weyn loogu arkaa maamul si dhow u garab taagan qaddiyadda Falastiin. Hadallo ka soo yeeray Sheekha Jawaher Alqaasimi oo ay ku dhaleeceysay iskaashiga waxbarasho ee lala yeeshay “Israa’iil” ayaa sii muujiyay farqiga u dhexeeya mowqifka soo jireenka ah ee Shaariqah iyo jihada cusub ee istaraatiijiyadeed ee dowladda Imaaraadka.

Dil-dillaac aamusan

Dooddan ayaan hadda ku ekeyn oo keliya Shaariqah. Falanqeeyayaasha ayaa si isa soo taraysa u tilmaamaya in uu jiro “dildillaac aamusan” oo u dhexeeya Abu Dhabi iyo Dubai, oo ah labada awoodood ee ugu weyn isbaheysiga.

Dubai oo dhaqaalaheedu uu si weyn ugu tiirsan yahay maaliyadda caalamka, dalxiiska, duulimaadyada, iyo ganacsiga, ayaa loo arkaa mid si fudud ugu nugul saameynta siyaasadda arrimaha dibadda ee hujuunka ah ee Abu Dhabi, gaar ahaan xilligan ay jiraan xiisadaha Iiraan iyo halista ku wajahan waddooyinka maraakiibta iyo madaarada gobolka.

Warbixinnada qaar ayaa ku doodaya in isku-dheelitirnaantii hore – taas oo Dubai ay ku maamuleysay mashiinka dhaqaalaha, halka Abu Dhabi ay xukuntay arrimaha siyaasadda iyo istaraatiijiyadda – ay hadda isbeddeleyso maadaama Abu Dhabi ay awood badan isugu geyneyso gacanteeda, siina ballaarineyso maamulkeeda.

Falanqeyn kale ayaa iyaduna soo jeedinaysa in maamullada waqooyi oo ay ku jiraan Shaariqah, Ras Al-Khaimah iyo Fujairah, ay muujinayaan taxaddar weyn oo ku aaddan siyaasadaha ay horboodayso Abu Dhabi, gaar ahaan ka qaybgalkeeda tooska ah ee arrimaha milateriga gobolka iyo isbaheysiga sii ballaaranaya ee ay la leedahay quwadaha shisheeye.

Saddex waddo oo suurtagal ah ayaa haatan si weyn loo falanqeynayaa: In Dubai ay dhaqaale ahaan aad ugu tiirsanaato Abu Dhabi haddii xiisadaha gobolku ay dhaawacaan dhaqaalaheeda; in maamulladu ay helaan madax-bannaanidooda shaqo ee hoose xilli isbaheysiga guud uu sii jiro; ama in hoggaanka dowladda federaalku uu xoojiyo awoodda dowladda dhexe, taas oo khalkhal gelin karta isku-dheelitirnaantii soo jireenka ahayd ee u dhaxeysay imaaradaha dalkaas.

Inkastoo baraha bulshada ay hareeyeen xanta ku saabsan tallaabooyin aan caadi ahayn ama isbeddello gudaha ah, haddana wax la xaqiijiyay ma jiraan. Dastuurka ayaa diidaya waddo kasta oo sharci ah oo lagu go’i karo, sidoo kalena kaabayaasha dhaqaale ee isku xiran ee Imaaraadka, waddooyinka ganacsiga, nidaamyada maaliyadeed, iyo juquraafiga ayaa ka dhigaya in riyo kasta oo gooni-isu-taag ah ay tahay mid qiimo culus ku fadhida oo dhalin karta xasilooni-darro baaxad leh.

Khilaafka jihada dalka

Kala duwanaanshaha u dhexeeya Shaariqah iyo Dubai ayaa sidoo kale si cad uga dhex muuqda nolosha bulshada ee maalinlaha ah. Tusaale ahaan, Dubai waxay oggoshahay cabbitaanka khamriga iyadoo hoos imaneysa shuruudo gaar ah, halka Shaariqah ay dhaqangeliso shuruucda ugu adag ee khamriga ka hortagaya, taas oo ciddii lagu qabto ay wajihi karto xarig, ganaax culus ama in dalka laga musaafuriyo dadka aan haysan dhalashada Imaaraadka.

Nidaamka Shaariqah ayaa salka ku haya qiyamta diinta iyo dhaqanka ee muxaafidka ah, halka Abu Dhabi iyo Dubai ay u weecdeen nidaam xorriyad ballaaran leh oo ku salaysan caalamiyeynta. Dadka dhaliila siyaasadahan cusub ayaa ku doodaya in isbeddelkani uu ka hor imaanayo mabaadi’da dastuuriga ah ee qeexaysa haybta Carabnimo ee Imaaraadka, in Islaamku yahay diinta rasmiga ah ee dalka, iyo in shareecada Islaamku ay tahay isha ugu weyn ee sharci-dejinta.

Bixinta shatiyada lagu oggolaanayo cayaaraha khamaarka, oo ay ku jiraan mashaariicda Kasiinooyinka (Casinos) iyo sharadka, ayaa sidoo kale sii xoojisay dooddan. Marka la eego indhaha xubnaha muxaafidka ah ee gudaha Shaariqah iyo meelo kaleba, isbeddelladan, oo lagu daray heshiisyada lala yeeshay “Israa’iil”, ayaa ka dhigan ka weecasho qoto dheer oo lagaga baxay haybtii iyo dabiicaddii uu ku aasaasmay isbaheysiga dalkaas.

Muqdisho (Caasimada Online) – Mareykanka ayaa sheegay inuusan Soomaalida u yeerin doonin sida ay u dooranayaan hoggaankooda, isla markaana uusan hoggaamineyn dhexdhexaadinta khilaafka siyaasadeed ee haatan u dhaxeeya dowladda federaalka iyo mucaaradka.

Sii-hayaha xilka safiirka Mareykanka ee Soomaaliya, Justin Davis, ayaa sheegay in Washington ay wada hadallo la yeelatay Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed, balse wuxuu beeniyay in Mareykanku uu hagayo ama hoggaaminayo hannaanka.

“Waxaan muddo la hadleynay labada dhinac si aan si fiican ugu fahamno xaaladda,” ayuu Davis ku yiri wareysi gaar ah oo uu siiyay warbaahinta Dawan Africa.

“Waxaan soo dhoweyn lahayn fursad aan ku kormeerno wada-hadallo dhex-mara Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo mucaaradka siyaasadeed, balse Mareykanku ma martigelinayo mana hoggaaminayo dhex-dhexaadin,” ayuu yiri.

“Mustaqbalka Soomaaliya wuxuu ku jiraa gacanta shacabka Soomaaliyeed iyo hoggaamiyeyaashooda,” ayuu intaas ku daray. “Jilayaasha caalamiga ah ma xallin doonaan arrintan.”

Hadalka Davis ayaa kusoo aadaya xilli dood xooggan ay ka taagan tahay doorka beesha caalamka, gaar ahaan Mareykanka, ee muranka doorashada Soomaaliya, iyadoo qaar ka mid ah siyaasiyiinta iyo falanqeeyayaasha ay filayeen in Washington ay cadaadis xooggan saarto dhinacyada, sidii dhacday xilligii khilaafkii doorasho ee 2021-2022.

Xilligaas, Mareykanka ayaa qaaday mowqif adag, isagoo digniino u diray hoggaamiyeyaasha Soomaaliyeed, kadibna xayiraado dhanka fiisaha ah saaray mas’uuliyiin lagu eedeeyay inay wiiqeen hannaanka dimoqraadiyadda.

Balse Davis ayaa sheegay in mowqifka hadda ee Mareykanka uu ku dhisan yahay faragelin la’aan, isagoo carrabka ku adkeeyay in Soomaalida ay iyagu go’aansanayaan hannaanka iyo waqtiga doorashooyinka.

“Mowqifkeennu isma beddelin: Shacabka Soomaaliyeed waa inay iyagu doortaan hoggaankooda, hannaanka gaarka ah iyo jadwalka doorashooyinkuna iyaga ayay u yaallaan,” ayuu yiri.

“Uma sheegeyno Soomaalida sida ay u dooranayaan hoggaamiyeyaashooda,” ayuu intaas ku daray, isagoo tilmaamay in Washington ay dooneyso xiriir ku dhisan dan-wadaag oo ay la yeelato dalalka Afrika.

Davis ayaa si kastaba ka digay in faragelin la’aanta Mareykanka aysan ka dhigneyn in Washington aysan dan ka lahayn xaaladda Soomaaliya, gaar ahaan haddii khilaafka siyaasadeed uu isu beddelo rabshado.

“Qofna ma doonayo in khilaaf siyaasadeed uu isu beddelo rabshado,” ayuu yiri. “Taasi waxay u xumaan lahayd Soomaaliya, waxayna dhaawici lahayd joogitaanka Mareykanka iyo danaha Mareykanka ee dalka.”

“Waxaa jiri kara saameyn taban oo ku dhacda dhammaan dhinacyada haddii xaaladdu sii xumaato,” ayuu raaciyay.

Davis ayaa sidoo kale sheegay in mucaarad nabadeed uu astaan caafimaad u yahay bulsho kasta oo siyaasadeedu furan tahay.

“In mucaarad nabadeed uu jiro waa astaan caafimaad u ah bulsho kasta,” ayuu yiri. “Waxay ka dhigan tahay in ay jirto fursad ballaaran oo codadka oo dhan ay ku hadli karaan. Rabshadaha ka dhanka ah dibadbaxayaal nabadeedna marna lama aqbali karo.”

Wuxuu sheegay in Mareykanku ku boorriyay dowladda iyo mucaaradka inay wada-hadal iyo tanaasul ku xalliyaan khilaafaadka jira.

“Ma jirto cid laga filayo inay wada-hadalka kasoo baxdo iyadoo heshay wax kasta oo ay dooneysay,” ayuu yiri. “Tanaasulku wuxuu u baahan yahay xiriir iyo wada-hadal.”

Davis ayaa sheegay in Soomaaliya ay u baahan tahay jawi siyaasadeed oo deggan si ay xoogga u saarto arrimaha muhiimka ah, oo ay ku jiraan amniga, la-dagaallanka argagixisada, la-dagaallanka musuqmaasuqa, kobcinta dhaqaalaha iyo soo jiidashada maalgashiga shisheeye.

Qaahira (Caasimada Online) – Dowladda Masar ayaa sheegtay inay si dhow ula socoto xaaladda markab shidaal oo laga afduubtay meel ka baxsan xeebaha Yemen, kaas oo markii dambe loo kaxeeyay dhanka biyaha Soomaaliya ee u dhow Puntland.

Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Masar ayaa sheegtay in markabka shidaalka ee M/T Eureka laga qafaashay biyaha Yemen, iyadoo ay saarnaayeen siddeed badmaax oo u dhashay Masar. Wasaaraddu waxay sheegtay in ay wado dadaallo lagu xaqiijinayo badqabka shaqaalaha, laguna fududeynayo in si degdeg ah loo sii daayo.

Wasiirka Arrimaha Dibadda Masar, Badr Abdelatty, ayaa faray safaaradda Masar ee Muqdisho inay si dhow ula socoto xaaladda badmaaxiinta Masaarida ah, isla markaana ay la xiriirto dhinacyada ay khuseyso si loo siiyo taageero kasta oo suuragal ah.

Ciidanka Ilaalada Xeebaha Yemen ayaa Sabtidii 2-dii May sheegay in markabka M/T Eureka ay afduubteen koox hubeysan oo aan la aqoonsan, kuwaas oo ka qabsaday meel ka baxsan xeebta gobolka Shabwa ee koonfur-bari Yemen. Kooxda ayaa la wareegtay gacan-ku-haynta markabka, kadibna u leexisay dhanka Gacanka Cadmeed iyo biyaha Soomaaliya. 

Ilaalada xeebaha Yemen ayaa sheegay in la ogaaday halka uu markabku ku sugan yahay, isla markaana ay socdaan tallaabooyin lagu daba-galayo, lagu soo celinayo markabka, laguna xaqiijinayo badqabka shaqaalaha saaran.

Dhacdadan ayaa kusoo beegmeysa xilli ay kordhayaan walaacyada laga qabo dib usoo laba-kacleynta weerarrada burcad-badeedda ee ka dhaca xeebaha Soomaaliya, Gacanka Cadmeed iyo marin-biyoodka u dhexeeya Soomaaliya iyo Yemen.

Warbixinnada amniga badda ayaa bilihii u dambeeyay ka digayay in kooxo hubeysan ay mar kale bartilmaameedsanayaan maraakiibta ganacsi, iyagoo ka faa’iideysanaya hoos u dhaca feejignaanta caalamiga ah iyo mashquulka ciidamada badda ee gobolka ku sugan.

Si kastaba, ilaa hadda ma jirto cid si rasmi ah u sheegatay afduubka markabka M/T Eureka, mana cadda in kooxda hubeysan ay xiriir toos ah la leedahay shabakadaha burcad-badeedda Soomaaliya. Hase yeeshee, jihada loo kaxeeyay markabka iyo xilliga ay dhacdadu kusoo aaday ayaa sii xoojiyay cabsi laga qabo in amniga badda ee gobolka uu mar kale wajahayo khatar culus.

Muqdisho (Caasimada Online) – Daladda Bulshada Rayidka Soomaaliyeed ee SONSA ayaa si adag u cambaareysay tallaabooyinkii ay Dowladda Federaalka Soomaaliya ku wajahday bannaanbixii mucaaradka ee Axaddii ka dhacay magaalada Muqdisho, iyadoo sheegtay in la jebiyay xuquuqaha dastuuriga ah ee muwaadiniinta Soomaaliyeed.

War-saxaafadeed ay daladdu soo saartay ayay ku sheegtay in dadka ka qeyb-galay bannaanbaxa ay la kulmeen caburin iyo tallaabooyin ka dhan ah xorriyadaha aasaasiga ah ee uu dammaanad qaaday dastuurka dalka.

SONSA ayaa tilmaantay in ciidamada ammaanka ay xaddideen xorriyadda hadalka iyo isu-soo-baxa nabadeed, arrintaas oo ay ku sheegtay mid dhaawaceysa hannaanka dimuqraadiyadeed iyo kalsoonida shacabka ee hay’adaha dowladda.

Daladda ayaa sidoo kale tacsi u dirtay dadkii ku dhintay rabshadihii la xiriiray bannaanbaxaasi, iyadoo u rajeysay caafimaad degdeg ah dadkii ku dhaawacmay dhacdooyinka ka dhacay Muqdisho.

Waxay ugu baaqday Dowladda Federaalka iyo hay’adaha ammaanka inay si degdeg ah u sameeyaan baaritaan hufan oo lagu ogaanayo waxa sababay dhimashada iyo dhaawacyada dhacay, islamarkaana lala xisaabtamo cid kasta oo ku lug yeelatay falalkaasi.

SONSA waxay sheegtay in dowladda iyo hoggaanka mucaaradka labadaba ay masuuliyad gaar ah ka saaran tahay ilaalinta xasilloonida dalka iyo ka fogaanshaha tallaabooyin horseedi kara isku-dhacyo siyaasadeed iyo kuwo amni.

Sidoo kale, daladdu waxay carrabka ku adkeysay muhiimadda ay leedahay ilaalinta xorriyadda saxaafadda, hadalka iyo mudaharaadyada nabadeed, kuwaasi oo ay sheegtay inay yihiin xuquuqo dastuuri ah oo aan la wiiqi karin.

War-saxaafadeedka ayaa sidoo kale lagu muujiyay walaac ku saabsan xarigyo iyo cadaadis la sheegay in lagu hayo wariyeyaal iyo dad cabbiraya aragtiyahooda siyaasadeed, iyadoo SONSA ay ugu baaqday dowladda inay joojiso tallaabo kasta oo caburin ah oo ka dhan ah warbaahinta madaxa-bannaan iyo bulshada rayidka ah.

Ugu dambeyn, SONSA ayaa dhinacyada siyaasadda ugu baaqday inay khilaafaadka jira ku xalliyaan wadahadal iyo hannaan sharci ah, si looga hortago xiisado hor leh oo saameyn ku yeesha amniga, xasilloonida iyo wadajirka bulshada Soomaaliyeed.

Ankara (Caasimada Online) – Xilli dowladda Mareykanka iyo shirkadaheeda difaaca ay wajahayaan dib-u-dhacyo baaxad leh oo ku aaddan gaarsiinta hubka dalalka ay iskaashiga leeyihiin, waddamada Gacanka iyo kuwa Carabta ayaa si weyn ugu weecanaya saxiixidda heshiisyo ay ku iibsanayaan ama ku maal-gelinayaan hubka dalka Turkiga.

Dagaalka Mareykanka iyo Israa’iil ay ku qaadeen Iiraan tan iyo dabayaaqadii bishii Febraayo ayaa cadaadis xooggan saaray dalalka Gacanka, gaar ahaan Kuweyt, Imaaraadka Carabta, Qatar iyo Sacuudi Carabiya.

Inkastoo dalalkani ay leeyihiin nidaamyo difaaca cirka ah oo awood u leh inay ka hortagaan gantaallada riddada dheer (ballistic missiles), haddana waxay wajahayaan gabaabsi dhanka rasaasta ah iyo halis weyn oo kaga imaneysa diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Iiraan, kuwaas oo ku guuleystay inay burburiyaan dhowr nidaam oo ah raadaarrada riddada dheer ee gobolka.

Tan iyo xilligaas, waddamada Khaliijku waxay dardargeliyeen xiriirka ay la leeyihiin dowladda Turkiga iyo shirkadaheeda difaaca si ay u saxiixdaan qandaraasyo la xiriira nidaamyada difaaca cirka ee Ankara.

“Dalalka Gacanku waxay ku jiraan xilli iibsi xooggan, xitaa waxay wax ka weydiinayaan nidaamyada ay haatan isticmaalaan ciidamada gobolka,” ayuu yiri qof xog ogaal u ah qorshaha waddamada Khaliijka oo la hadlay wargeyska Middle East Eye. Wuxuu intaas raaciyay inay jirto xiiso ka imaneysa xitaa dalka Cumaan, oo inta badan ah waddan dhexdhexaad ka ah loollanka gobolka.

Istaraatiijiyaddaas ayaa si cad uga dhex muuqatay carwadii hubka Turkiga ee Saha Expo oo dhammaadkii toddobaadkii hore la soo gebagebeeyay, halkaas oo dalalka Gacanka iyo waddamo ay ka mid tahay Ciraaq ay muujiyeen joogitaan iyo xiiso xooggan.

Wasiirka Difaaca Kuweyt, Sheekh Cabdullahi Cali Cabdullahi Al-Sabah, ayaa saxiixay heshiis is-afgarad iib oo dowladeed, kaas oo ujeedkiisu yahay in Kuweyt ay nidaamyo milateri uga soo iibsato shirkadaha ugu waaweyn difaaca Turkiga, oo ay ku jiraan Aselsan, Havelsan, shirkadda sameysa diyaaradaha Drones-ka ee Baykar, shirkadda gawaarida gaashaaman ee Otokar, iyo shirkadda maraakiibta ee Yonca Shipyard.

Ilo wareed xog ogaal u ah fikirka dowladda Kuweyt ayaa xaqiijiyay in dalkaasi uu si gaar ah u daneynayo diyaaradaha casriga ah ee Akinci ee shirkadda Baykar iyo nidaamyada difaaca cirka ee Hisar oo loogu talagalay ka-hortagga halisaha joogga gaaban iyo midka dhexe. Xiisaha Kuweyt ma ahan mid cusub, maadaama dalkaasi uu sanadkii 2023-kii iibsaday diyaaradaha Bayraktar TB2 ee laga leeyahay Ankara.

Laba mas’uul oo ka tirsan warshadaha difaaca Turkiga ayaa sidoo kale xaqiijiyay in Sacuudi Carabiya iyo Qatar ay si gaar ah u daneynayaan nidaamyada ka-hortagga diyaaradaha Drones-ka ee ay soo saaraan shirkadaha Turkiga. Xubnahan ayaa sheegay in labada waddan ay saxiixeen qandaraasyo ay ku iibsanayaan nidaamka difaaca cirka ee Korkut 100/25.

Nidaamkan oo ay soo saarto shirkadda Aselsan ayaa loogu talagalay in lagu burburiyo Drones-ka iyadoo la adeegsanayo rasaas casri ah oo 25-milimitir ah. Sidoo kale, Sacuudiga ayaa qorsheynaya inuu iibsado nidaamyo cusub oo difaaca cirka ah oo lagu soo bandhigay carwada Saha Expo, oo ay ku jiraan nidaamyo leysarka (laser) ku shaqeeya oo ka hortaga Drones-ka, kuwaas oo lagu rakibi karo gawaarida xamuulka ee yaryar.

Yabooh ka wanaagsan

Xiisaha loo qabo nidaamyada difaaca cirka Turkiga kuma eka oo kaliya Khaliijka. Dalka Ciraaq ayaa isna baadi-goob ugu jira iibsashada hubkan. Ku-xigeenka Taliyaha Ciidamada Ciraaq ee dhanka hawlgallada, Sarreeye Guud Saad Harbiye, ayaa u sheegay wargeyska The National in Ciraaq ay soo gaba-gabeyneyso iibsashada 20 nidaam oo difaaca cirka ah. Xog ogaal ayaa sheegay in nidaamyadan ay u badan tahay inay yihiin gawaarida Korkut ee ka-hortagga Drones-ka.

Hase yeeshee, dalalka Gacanka ayaa weli ah iibsadayaasha ugu waaweyn ee suurtagalka ah. Madaxweyne Ku-xigeenka Imaaraadka, Mansour bin Zayed, ayaa Jimcihii booqday carwada Saha, isagoo kormeeray wax soo saarka ay soo bandhigeen dhowr shirkadood oo halkaas ku sugnaa.

Hal meel oo uu Turkigu weli ku dhibtoonayo inuu beddel la isku halleyn karo u soo bandhigo waddamada Gacanka ayaa ah ka-hortagga gantaallada riddada dheer ee ballistic-ga. Inkastoo Ankara ay gacanta ku hayso dhowr nidaam oo la horumarinayo, oo uu ku jiro nidaamka difaaca gantaallada riddada dheer ee Siper, haddana waxay u baahan tahay afar illaa shan sano oo horumarin ah si hubkaas si wax-ku-ool ah loola qabsiiyo khataraha gantaallada ballistic-ga.

Mas’uul ka tirsan warshadaha difaaca Turkiga ayaa sheegay in dalalka Gacanku ay weli daneynayaan nidaamyada mustaqbalka ee Turkiga sababtoo ah alaab-qeybiyeyaasha kale ee beddelka noqon lahaa, sida dalka Mareykanka, ayaa wajahaya dib-u-dhacyo gaarsiinta hubka ah oo qaadanaya dhowr sano, gaar ahaan nidaamyada Patriot iyo THAAD iyo rasaastoodaba.

“Waxay nidaamyada Turkiga ku iibsan karaan waqti intaas la eg gudahiisa, iyadoo ay u furan tahay suurtagalnimada in hubka lagu farsameeyo gudaha dalalkooda lana sameeyo horumarin wadajir ah haddii shuruuduhu ay isku beegmaan,” ayuu yiri mas’uulkaas. Wuxuuna hadalkiisa ku soo xiray: “Waxayna si isa soo taraysa u garowsan yihiin in kani yahay yabooh ka wanaagsan dookhyadii hore.”