Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa ugu baaqday dalalka xubnaha ka ah Jaamacadda Carabta in aan loo oggolaan dhulkooda, dekedahooda, shirkadahooda iyo nidaamyadooda maaliyadeed in loo adeegsado wax kasta oo sahli kara xiriir ama maalgashi lala yeesho maamulka Somaliland.

Baaqan waxaa jeediyey Wasiiru-dawlaha Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Cali Maxamed Cumar (Cali Balcad) xilli uu ka hadlayay furitaanka shirka Golaha Jaamacadda Carabta ee ka socda magaalada Ammaan ee dalka Urdun.

Wasiirka ayaa sheegay in dowladda Soomaaliya ay ka walaacsan tahay dhaqdhaqaaqyada diblomaasiyadeed iyo xiriirada caalamiga ah ee maamulka Somaliland la yeelanayso dalal iyo hay’ado kala duwan, isaga oo ku adkeystay in Somaliland ay weli qayb ka tahay Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.

“Dowladda Soomaaliya waxay si ixtiraam leh uga codsanaysaa dhammaan dalalka Carabta inay hubiyaan in aan dhulkooda loo adeegsan maalgelin, fududayn, sharciyeyn ama caadiyeyn wax kasta oo la xidhiidha gobolkan gooni u goosadka ah ee waqooyi-galbeed,” ayuu yiri Cali Balcad.

Waxa uu sidoo kale ugu baaqay dowladaha Carabta in aanay u oggolaan nidaamyadooda maaliyadeed, shirkadahooda, dekedahooda iyo hay’adahooda kale in loo adeegsado wax kasta oo Soomaaliya ay u aragto xidhiidh aan sharci ahayn oo lala yeesho Somaliland.

Cali Balcad ayaa sheegay in arrintan ay la xidhiidho ilaalinta mabda’a dhowrista midnimada dhuleed ee dalalka Carabta, isaga oo xusay muhiimadda ay leedahay in laga hortago tallaabo kasta oo horseedi karta sharciyeyn ama aqoonsi loo fidiyo dhaqdhaqaaqyada gooni isu taagga.

Baaqa Soomaaliya ayaa imanaya xilli ay sii xoogaysanayaan dadaallada Somaliland ee ku aaddan ballaadhinta xiriiradeeda dibadda, gaar ahaan xiriirka cusub u dhexeeya Somaliland iyo Israa’iil, iyadoo Muqdisho ay mar kale ku celisay inay ka go’an tahay difaaca madax-bannaanideeda, midnimadeeda iyo xuduudaheeda caalamku aqoonsan yahay.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha Hay’adda Maareynta Musiibooyinka Soomaaliyeed (SODMA), Maxamuud Macallin Cabdulle iyo Xoghayaha Guud ee Ururka Laanqeyrta Cas ee Kenya (KRCS), Dr. Ahmed Idris ayaa magaalada Nairobi ku kala saxiixday heshiis is-afgarad (MoU) oo lagu xoojinayo iskaashiga labada dhinac ee dhinaca maareynta musiibooyinka.

Heshiiskan ayaa diiradda saaraya taageeridda bulshooyinka ku nool deegaannada xuduudda Soomaaliya iyo Kenya.

Waxaa sidoo kale lagu heshiiyey in la horumariyo nidaamyada digniinta hore, falanqaynta khataraha iyo wadaagga xogta la xiriirta cimilada iyo xaaladaha degdegga ah.

Sidoo kale, labada dhinac ayaa isku afgartay xoojinta tababarrada gurmadka, kaydinta agabka gargaarka iyo tayeynta awoodda kooxaha ka jawaaba xaaladaha degdegga ah.

Tallaabooyinkan ayaa looga dan leeyahay in la dardar-geliyo adeegyada bini’aadannimo ee laga fuliyo deegaannada ay saameeyaan masiibooyinka, sida ay sheegeen dhinacyadu.

Heshiiskan oo socon doona muddo saddex sano ah ayaa sidoo kale lagu adkaynayaa iskaashiga ku aaddan u-diyaargarowga, gurmadka bini’aadannimo iyo ka-soo-kabashada musiibooyinka, taasoo gacan ka geysan doonta yareynta saameynta xaaladaha degdegga ah.

Guddoomiyaha SODMA, Maxamuud Macallin Cabdulle ayaa bogaadiyey heshiiska, isagoo sheegay inuu muhiim u yahay xoojinta wada-shaqeynta Soomaaliya iyo Kenya iyo badbaadinta nolosha dadka nugul ee ay saameeyaan musiibooyinka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Wasaaradda Qoyska iyo Hormarinta Xuquuqul Insaanka ee Dowladda Federaalka Soomaaliya, Amb. Khadiija Maxamed Al-Makhzoumi ayaa maanta magacawday Gollaha Haweenka Qaranka.

Sida lagu sheegay war-saxaafadeed kasoo baxay wasaaradda, magacaabistan ayaa lagu saleeyey qodobo ka mid ah dastuurka Soomaaliya iyo xeerarka dowladda ee la xiriira maamulka iyo nidaamka xukuumadda, kuwaas oo dhigaya ilaalinta xuquuqda aadanaha, sinnaanta iyo ka-qaybgalka muwaadiniinta.

Wasaaraddu waxay sheegtay in dhismaha Gollaha Haweenka Qaranka uu yahay mid looga gol leeyahay in la helo madal mideysa codka haweenka Soomaaliyeed, si ay uga qayb qaataan horumarinta siyaasadaha, istaraatiijiyadaha iyo barnaamijyada qaran ee la xiriira arrimaha haweenka iyo sinnaanta jinsiga.

Sidoo kale, golahan ayaa noqon doona gole qaran oo talo-bixin, isku-duwid iyo matalaad u ah haweenka Soomaaliyeed, kaas oo si rasmi ah ula shaqayn doona Wasaaradda Qoyska iyo Hormarinta Xuquuqul Insaanka.

Wasiiradda ayaa guddoomiyaha golaha u magacawday Naciimo Ibraahim Yuusuf, halka Faaiza Cali Boolaay loo magacaabay guddoomiye ku xigeen, iyadoo Aamina Axmed Samatar loo magacaabay xoghayaha guud ee guddiga. Sidoo kale, waxaa la magacaabay toddobo xubnood oo kale oo ka mid noqonaya golahan cusub.

War-saxaafadeedka ayaa sidoo kale lagu sheegay in la kala diray ururkii hore ee Haweenka Qaranka oo ka tirsanaa nidaamkii dowladdii dhexe ee kacaanka, maadaama dalka uu haatan qaatay hannaan federaali ah, isla markaana aanu jirin xisbigii uu ururkaasi ka tirsanaa.

Wasiir Khadiija Maxamed Al-Makhzoumi ayaa xubnaha cusub kula dardaarantay inay waajibaadkooda si hufan u gutaan, iyadoo xustay in magacaabista golahan ay ka dhalatay baahi weyn oo loo qabay in la helo hay’ad qaran oo mideysa kana shaqaysa horumarinta iyo matalaadda haweenka Soomaaliyeed.

Muqdisho (Caasimada Online) – Walaac xooggan ayaa laga muujinayaa xaaladda shaqaale saarnaa markab shidaal oo lagu afduubtay meel u dhow xeebaha Soomaaliya, iyadoo qoysaska la haystayaasha ay sheegeen inay heleen hanjabaado toos ah oo uga yimid kooxaha hubeysan ee markabka qabsaday.

Qoysaska badmaaxiinta ayaa sheegay in wada-hadallada lagu doonayo sii-deynta shaqaalaha ay wajahayaan caqabado cusub, halka afduubayaashuna ay ku hanjabeen inay dilayaan qaar ka mid ah la haystayaasha haddii aan muddo kooban gudaheed lagu bixin lacagta madax-furashada ee ay dalbanayaan.

Sida ay sheegeen ehellada shaqaalaha, siddeed muwaadin oo u dhashay Masar iyo afar u dhashay Hindiya ayaa wajahaya khatar sii kordheysa kadib markii kooxda afduubka geysatay ay sare u qaadday cadaadiska la xiriira bixinta lacagta madax-furashada.

Xaaska mid ka mid ah badmaaxiinta ayaa warbaahinta u sheegtay in heshiis hore oo laga gaaray lacagta madax-furashada uusan dhaqan gelin kadib dib-u-dhac ku yimid habraacyada xawilaadda lacagaha. Arrintan ayaa la sheegay inay dhalisay caro ay muujiyeen afduubayaashu.

Waxay intaas ku dartay in kooxda hubeysan ay ku hanjabtay inay qaar ka mid ah shaqaalaha u wareejin doonto deegaanno buuraley ah oo fog si cadaadis dheeraad ah loogu saaro milkiilayaasha markabka, iyagoo dib-u-dhaca lacag-bixinta ku tilmaamay mid dhaawacaya wada-hadallada socda.

Dhanka kale, Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Masar ayaa sheegtay inay si dhow ula socoto xaaladda shaqaalaha la haysto, iyadoo la kaashanaysa safaaradda Masar ee Muqdisho iyo hay’adaha ay khusayso ee Soomaaliya si loo xaqiijiyo sii-deyntooda.

Wararka la helayo ayaa tilmaamaya in xiisaddu sii korortay kadib markii milkiilaha markabka uu codsaday waqti dheeraad ah oo lagu dhammaystirayo bixinta lacagta madax-furashada, balse codsigaas ay si cad u diideen afduubayaashu.

Khubaro ku takhasustay arrimaha maraakiibta ayaa sheegay in hanjabaadaha noocan oo kale ah marar badan loo adeegsado cadaadis nafsi ah oo lagu dardargelinayo bixinta lacagta madax-furashada, iyagoo xusay in kooxda afduubka geysatay aysan u muuqan shabakadihii burcad-badeedda ee si nidaamsan uga hawlgeli jiray xeebaha Soomaaliya sannadihii hore.

Guddoomiyaha Ururka Saraakiisha Maraakiibta ee Masar, Kabtan Sayid Al-Shadhali, ayaa sheegay in fariimaha ay dirayaan afduubayaashu ay u muuqdaan kuwo lagu cadaadinayo dhinacyada ku lugta leh heshiiska madax-furashada, si loo dedejiyo gunaanadka wada-xaajoodka.

Khubarada amniga badda ayaa sidoo kale ka digay in dib-u-soo-noqoshada falalka afduubka maraakiibta ee marin-biyoodkan muhiimka ah ay xiriir la leedahay xaaladaha amni ee gobolka, taas oo sii kordhinaysa walaaca laga qabo badqabka shaqaalaha maraakiibta iyo ammaanka isu-socodka ganacsiga badda.

Hargeysa (Caasimada Online) –  Madaxweynaha Somaliland, Mudane Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullaahi (Cirro) oo maanta dib ugu laabtay magaalada Hargeysa ayaa si weyn loogu soo dhaweeyay gudaha magaaladaasi, kadib markii booqashadii uu ku tegay gudaha Israa’iil.

Cabdiraxmaan Cirro ayaa si diirran oo xamaasad leh waxaa usoo dhaweeyay mas’uuliyiinta Somaliland, goleyaasha dowladda, saraakiisha ciidamada iyo dadweynaha ku nool caasimadda Hargeysa oo banaanka usoo baxay.

Muuqaallo iyo sawirro ay baahisay Madaxtooyada Somaliland ayaa muujinayo Madaxweynaha oo lagu galbinayo gawaari tiro badan, sidoo kalena  la damaashadaya shacabka iyo madaxda kusoo dhaweeyay gudaha garoonka.

Cirro oo hadal kooban siiyay warbaahinta ayaa tilmaamay in safarkiisu ahaa mid guul u ah Somaliland, isla markaana sii xoojinaya dedaallada ku aaddan ictiraaf raadinta iyo ballaadhinta xidhiidhada caalamiga ah iyo horumarinta danaha ay leedahay Somaliland.

Sidoo kale wuxuu sheegay in dowladda iyo shacabka Israa’iil ay muujiyeen rabitaan dhab ah oo ku aaddan iskaashi iyo wax wada qabsi dhinacyo badan leh oo u dhexeeya labada shacab iyo labada dal, kuwaas oo ay ka mid yihiin;-

Horumarinta dhaqaalaha, ka wada shaqaynta amniga, beeraha, biyaha, maalgashiga, teknoolajiyadda, kaabeyaasha dhaqaalaha iyo kobcinta awoodaha hay’adaha, si loo abuuro fursado horumarineed oo waara oo ay ka wada faa’iidaystaan labada dal iyo labada shacab.

Madaxweyne Cabdiraxmaan Cirro oo loo galbiyay Xarunta madaxtooyada ayaa haatan kulamO la leh madaxda sare oo uu uga warbixinayo safarkiisii Tel Aviv iyo tallaabooyinkii kale ee ay wada qaadeen iyaga iyo xukuumadda Israa’iil.

Soo laabashada Cabdiraxmaan Cirro ayaa kusoo beegantay munaasibadda 66-guurada maalinta Xorriyadda Gobollada Waqooyi ee 26 June oo caawa ku beegan, iyadoa oo uu khudbad ka jeedin doono Madaxweynuhu, taas oo uu uga waramayo guulaha xukuumadda iyo dadaallada diblumaasiyadeed intaba.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xubnaha mucaaradka oo siyaabo kala duwan qoraallo usoo saaray ayaa ka hadlay xukun ay maanta Maxkamadda Gobolka Banaadir ku ridday Sacdiyo Macalin Cali Xasan (Bajaaj) oo lagu helay kiis xasaasi ah, gaar ahaan aflagaado madaxeed iyo sidoo kale kicin bulsho.

Maxkamadda Gobolka ayaa Sacdiyo Bajaaj ku xukuntay saddex sano xarig ah, sida uu manta ku dhawaaqay guddoomiye Saalax Dabbaan. Kiiskan ayaa muddo soo socday, iyadoo Maxkamadda Gobolka ay ka yeelatay fadhiyo kala duwan, waxaana intii ay socotay maxkamadeynta lagu soo bandhigay caddaymo ay ku jiraan muuqaallo lagu dhex daawaday hoolka maxkamadda, inkastoo ay qareennada iyo Sacdiyo Bajaaj qudheedaba ah ay iska difaaceen eedeymaha ay soo jeedisay Xeer Ilaalinta Qaranka.

Siyaasiyiinta mucaaradka ayaa si adag uga horyimid xukunka dhacay, waxayna ku tilmaameen mid gaboodfal ah oo layaab ku noqday, sida ay hadalka u dhigeen.

Madaxweynihii hore ee dalka Sheekh Shariif Sheekh Axmed ayaa shaaca ka qaaday in xukunka maxkamadda uu dirayo farriin cabsi gein ah, isla markaana uu amray Madaxweyne Xasan Sheekh, sida uu ku sheegay qoraal uu soo saaray.

“Xukunka sadexda sanno ee xaqdarada ah ee lagu riday Sacdiyo Macallin Cali wuxuu la yaab ku noqday dadka Soomaaliyeed waana farriin cabsi galin ah oo uu Madaxweynaha muddo xileedkiisu dhammaaday Xasan Sheekh Maxamuud u diray dhallinyarada iyo dadka ka soo horjeeda tacadiyadda ka dhanka ah bulshada caasimadda. Waxaan dhallinyarada caasimadda iyo guud ahaan shacabka Soomaaliyeed ku dhiirragalinayaa inaysan aqbalin cabsi-galinta nidaamka ka leexday sharcigii iyo dowlanimadii.” ayuu yiri Sheekh Shariif.

Sidoo kale wuxuu dhaleeceeyay Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud oo uu ku eedeeyay inuu beegsanayo dhalinyarada iyo dadka danta-yar, sida uu hadalka u dhigay. “Madaxweynaha muddo xileedkiisu dhammaaday wuxuu u xuubsiibtay beegsiga danyarta, waana innaan dhammaanteen si iskumid ah u diidno dulmiga iyo cadaalad darrada lagula kacay Sacdiyo Macallin Cali,” ayuu raaciyay.

Dhankiisa Ra’iisul wasaarihii Soomaaliya, Mudane Xasan Cali Khayre oo qoraal soo saaray ayaa dulmi ku tilmaamay xukunka lagu riday Sacdiyo Macallin oo uu tilmaamay inay tahay hooyo u halgameysay carruurteeda iyo qoyskeeda. Sidoo kale wuxuu sheegay inay dhibane u tahay dowladdii taageeri lahayd.

“Sacdiya Bajaaj ma aha dambiile ee waa hooyo u halgamaysay quudinta qoyskeeda oo ay duruufuhu ku qasbeen in ay bajaaj ku shaqeyso, maadaama ay shaqo ka waysay cilmigii ay ka baratay Jaamacadda. Waxaana ayaandarro ah in ay maanta dhibbane u tahay dowladdii ku taageeri lahayd sidii ay u heli lahayd shaqo aqoonteeda waafaqsan, oo u xirtay, una xukuntay in ay si nabdoon u cabbirtay aragtideeda iyo dareenkeeda, taas oo ah xaq dastuuri ah oo uu u dammaanadqaaday Qodobka 18aad ee Dastuurka Dalka” ayuu yiri Khayre.

Waxaa kale oo uu sii raaciay “Waxaa musiibo qaran ah in ay dulmi ku kacayso Maxkamaddii loo doonan lahaa caddaaladda, taas oo dhaawacaysa hufnaanta Maxkamadda Gobolka Banaadir iyo kalsoonida ay dadweynuhu ku qabaan garsoorka Maxkamadda. Xarigga Sacdiya waa cabsigelin lagu aamusinayo muwaadin kasta oo doonaya in uu si nabdoon u cabbiro aragtidiisa dastuuriga ah. Waxaanse hubaa in dadka Soomaaliyeed aaney marnaba aqbali doonin dowladnimo ku dhisan xoog, xarig, caburin, iyo cabsigelin, taas oo ah damac horay loogu soo hungoobay”.

Si kastaba, Sacdiyo Macalin oo xirnayd muddo 74 maalin ah ayaa hadda kusii jiri doonto xabsiga, waxaana lagu helay dambi la xiriira kicin dadweyne iyo sumcad dilka hay’adaha iyo madaxda sare Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Gabdhahan oo caan ka ah baraha bulshada ayaa horay si wayn uga soo muuqan jirtay warbaahinta, waxaana sidoo kale marar badan ay ka qayb gashay kulamo ay qabteen mucaaradka oo looga soo horjeeday Dowladda

Ottawa (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa safiir aan joogto ahayn u dirtay dalka Canada, kaas oo maanta si rasmi ah looga guddoomay waraaqaha aqoonsiga ee Danjirenimo, kadib munaasabad ka dhacday Rideau Hall ee magaalada Ottawa.

Danjiraha Soomaaliya ee dalka Mareykanka, Mudane Daahir Xasan Cabdi (Daahir Carab) ayaa noqday safiirka aan joogtada ahayn ee Jmhuuriyadda Federaalka Soomaaliya u qaabilsan wadanka Canada, kaas oo haatan gudbiyay waraaqaha aqoonsiga, waxayna tani u oggolaanaysa inuu si buuxda u guto waajibaadka diblomaasiyadeed ee loo igmaday.

Daahir Carab waxaa waraaqaha ka guddoomay guddoomiyaha guud ee dowladda Canada (Governor General of Canada), Mss Louise Arbour, oo sidoo kale ah wakiilka rasmiga ah ee Boqorka Kanada, Boqor Charles III, isla markaana ah madaxa qaranka ee dalka Canada.

Gudbinta iyo guddoomista warqadaha safiirnimo ayaa astaan u ah in Danjiruhu si rasmi ah u billaabay gudashada waajibaadkiisa diblomaasiyadeed ee dalka Canada, taas oo si weyn u xoojinaysa xiriirka saaxiibtinimo iyo iskaashiga u dhexeeya Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya iyo Dowladda Canada.

Safiirka cusub ayaa la filayaa inuu door weyn ka qaato xoojinta xiriirka labada dal, gaar ahaan dhinacyada iskaashiga horumarinta, dhaqaalaha, maalgashiga, waxbarashada iyo arrimaha bulshada.

Waxaa kale oo magacaabista Danjire Daahir Carab loo arkaa inay fure u noqon karto fursado cusub oo ay ka faa’iideystaan labada dowladood.

Canada waxaa ku nool Soomaali badan, kuwaas oo qaarkood xilal muhiim ah ka haya dowladda, halka kuwa kalena ay fursado ka helen dalkaas.

Si kastaba, Soomaaliya ayaa sannadihii ugu dambeeyay xoogga saartay dib u soo nooleynta xiriirrada diblomaasiyadeed iyo ballaarinta matelaadda ay ku leedahay caalamka, iyadoo danjireyaal iyo wakiillo cusub u dirtay dalal kala duwan si loo xoojiyo doorka Soomaaliya ee masraxa caalamiga ah.

Nairobi (Caasimada Online) – Ciidamada Booliska kenya ayaa jidgooyooyin iyo baro kontaroolo dhigay meelo badan oo muhiim ah oo laga galo bartamaha magaalada Nairobi, sababo la xiriira cabsi laga qabo dhaqdhaqaaqa ka hor inta aan la qaban munaasabadda xuska Gen Z.

Gaadiidka Matatuga loo yaqaano ee dadweynaha iyo kuwa kale ayaa laga hor istaagayaa inay soo galaan magaalada, taasoo ah tallaabo sababi karta in dadka safarka ah ay xayirmaan oo sababi karta carqalado waaweyn oo dhanka gaadiidka ah.

Sidoo kale, qaar ka mid ah dadweynaha Kenya, oo ay ku jiraan dadkii ka badbaaday toogashada Booliska, ayaa qorsheynaya inay sameeyaan dibadbaxyo qaran oo iyadoo la shidayo shumacyo si ay u maamuusaan geesiyaasha ku geeriyooday banaanbaxii weynaa ee gilgilay Kenya sanadkii 2024-kii iyo 2025-kii.

Ganacsiyada magaalada ayaa sidoo kale inta badan xiran oo ay ku jirto xaafadda Soomaalida ee Eastleigh, iyo faras-magaalaha Nairobi.

Dibadbaxyadii dhacay Juun 25, 2024 ayaa horseeday inay dadkii dibedbaxayay ay qaarkood gudaha u galaan baarlamaanka waddanka, kuwaas oo qaar la toogtay.

Dhalinyarada Kenya, oo loo yaqaan Gen Z, ayaa ka soo horjeestay Sharciga Maaliyadda ee soo jeediyay kordhinta canshuurta xad-dhaafka ah, cadaadiska lagu saarayo anshaxa siyaasiyiinta iyo xitaa in xilka laga qaado Madaxweyne William Ruto iyo hoggaamiyeyaasha kale.

Sannadkii 2025, dadweynaha Kenya waxay u dabaaldegeen sannad-guuradii koowaad ee dibadbaxyada Gen Z, taasoo keentay dhimashada 16 qof oo dheeraad ah oo ka dhashay dhaawacyo rasaas iyo dhaawacyo ka dhashay isticmaalka awoodda xad-dhaafka ah ee booliiska.

Si kastaba ha’ahaatee, waa sanadkii labaad oo xiriir ah oo la qabanayo xuska 25-ka Juun.

Muqdisho (Caasimada Online) – Maxkamadda Gobolka Banaadir oo ugu dambeyn soo gabagabeysay kiiska Sacdiyo Macalin Cali Xasan oo loo yaqaano (Sacdiyo Bajaaj) ayaa ku ridday xukun adag, kadib markii lagu helay qodobadii lagu soo eedeeyay.

Maxkamadda ayaa Sacdiyo Macallin oo ah gabar dhalinyaro ah ku xukuntay saddex sano xarig ah, sida uu ku dhawaaqay guddoomiye Saalax Dabbaan. Kiiskan ayaa muddo soo socday, iyadoo Maxkamadda Gobolka ay ka yeelatay fadhiyo kala duwan, waxaana intii ay socotay maxkamadeynta lagu soo bandhigay caddaymo ay ku jiraan muuqaallo lagu dhex daawaday hoolka maxkamadda, inkastoo ay qareennada iyo Sacdiyo Bajaaj qudheedaba ah ay iska difaaceen eedeymaha ay soo jeedisay Xeer Ilaalinta Qaranka.

Dhanka kale, mid kamid ah qareennada difaacayay gabadha oo la hadlay warbaahinta ayaa ka horyimid go’aanka adag ee maxkamadda, isaga oo tilmaamay in aysan ku qancin, isla markaana ay qaadan doonaan racfaan, si ay u aadaan Maxkamadda Racfaanka Gobolka Banaadir, si mar kale loo furo kiiskeeda.

“Sacdiyo kuma qancin go’aanka Maxkamadda Gobolka Banaadir, waxayna isticmaashay go’aan adag oo laga baaqsan karay,” ayuu yiri Abuukate Maxamed Sheekh Cismaan oo u dooday Sacdiyo Bajaaj.

Si kastaba, Sacdiyo Macalin oo xirnayd muddo 74 maalin ah ayaa hadda kusii jiri doonto xabsiga, waxaana lagu helay dambi la xiriira kicin dadweyne iyo sumcad dilka hay’adaha iyo madaxda sare Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Gabdhahan oo caan ka noqotay baraha bulshada ayaa horay si wayn uga soo muuqan jirtay warbaahinta, waxaana sidoo kale marar badan ay ka qayb gashay kulamo ay qabteen mucaaradka oo looga soo horjeeday Dowladda.

Si kastaba ha’ahaatee, Kiiska Sacdiyo Macallin Xasan oo xasaasi ah ayaa si weyn isha loogu hayay iyada oo xukunka dhacay si weyn looga hadal-hayo baraha bulshada, maadaama ay jiraan dad badan oo uu saameyn karo kiiskan.

Tel Aviv (Caasimada Online) — Telefishin laga leeyahay Israel ayaa shaaca ka qaaday in Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump uu si tartiib tartiib ah u kordhinayo xayiraadaha uu saarayo Israel, taas oo saameyn ku yeelaneysa howlgallada militari iyo go’aannada siyaasadeed ee xukuumadda Benjamin Netanyahu.

Warbixin uu baahiyey Channel 13 ayaa lagu sheegay in cadaadiska Washington uusan ku koobneyn Lubnaan oo keliya, balse uu gaaray dhowr jiho oo ay Israel dagaallo iyo xiisado ka wado, gaar ahaan Gaza iyo xadka Lubnaan.

Sida warbixintu sheegtay, hoggaanka siyaasadda Israel ayaa amarro cusub siiyay milatariga, kuwaas oo qeexaya halka ay ciidamada Israel ka howl geli karaan iyo meelaha laga mamnuucay inay weerarro ka fuliyaan.

Amarka cusub ayaa dhigaya in ciidamada Israel ay si xor ah uga dhaqmi karaan gudaha waxa loogu yeero “xariiqda jaallaha ah”, isla markaana ay ka jawaabi karaan halis degdeg ah. Hase yeeshee, waxaa laga mamnuucay inay howlgallo ka fuliyaan magaalooyinka Beirut iyo Tyre ee dalka Lubnaan.

Mas’uul sare oo Israeli ah ayaa Channel 13 u sheegay in fariinta ka timid Mareykanka ay ahayd mid cad.

“Fariinta aan toddobaadyadii u dambeeyay ka helnay Mareykanka waa mid cad: waxaad horey u haysateen oggolaansho aad ku howl gashaan xannibaad la’aan, laakiin waqtigaas wuu dhammaaday,” ayuu yiri mas’uulkaasi.

Hadalkan ayaa muujinaya isbeddel weyn oo ku yimid qaabkii Mareykanku ula dhaqmi jiray howlgallada Israel, xilli Washington ay isku dayeyso inay ka hortagto dagaal ballaaran oo ka qarxa gobolka.

Dhanka kale, Taliyaha Guud ee ciidamada Israel, Eyal Zamir, ayaa Isniintii kulan la yeeshay saraakiil sare oo ka tirsan milatariga, iyagoo ka hadlay xaaladda Marinka Gaza iyo waxa Israel ay ku sheegtay awoodda militari ee sii kordheysa ee Xamaas.

Kulanka ayaa lagu soo qaaday qorshe lagu bilaabi karo howlgal militari oo lagu doonayo in hubka looga dhigo Xamaas. Hase yeeshee, baaxadda howlgalkaas ayaa lagu xiray go’aanka hoggaanka siyaasadda Israel.

Warbixinta ayaa sheegtay in saraakiil Israeli ah ay ka walaacsan yihiin in Trump uu hor istaagi karo howlgal ballaaran oo Gaza laga fuliyo, isla markaana uu ku riixi karo Israel inay dabacsanaan dheeraad ah ka muujiso arrimaha la xiriira hub ka dhigista Xamaas.

Ra’iisul Wasaaraha Israel Benjamin Netanyahu ayaa dhankiisa ku celiyay in ciidamada Israel ay sii joogi doonaan aagga ammaanka ee koonfurta Lubnaan inta ay xukuumaddiisu u aragto lagama maarmaan.

“Waxaan mar kale xaqiijinayaa inaan ku sii sugnaan doonno aagga ammaanka ee koonfurta Lubnaan inta loo baahdo, si aan u ilaalinno dadka deggan waqooyiga iyo dhammaan muwaadiniinta dalka,” ayuu yiri Netanyahu.

Arrintan ayaa timid xilli wareeggii koowaad ee wada-hadallada Mareykanka iyo Iran uu soo dhammaaday. Kadib wada-hadalladaas, Qatar iyo Pakistan oo dhexdhexaadinaya dhinacyada ayaa ku dhawaaqay in la sameynayo “unug ka hortagga isku dhaca” oo ka shaqeyn doona xaaladda Lubnaan.

Unuggaas ayaan lagu darin Israel, taas oo dhalisay su’aalo ku saabsan sida uu u shaqeyn karo haddii aanay qayb ka ahayn dhinacyada ugu waaweyn ee ku lugta leh xiisadda Lubnaan.

Dhaqdhaqaaqyadan diblomaasiyadeed ayaa muujinaya in Mareykanku hadda doonayo inuu xakameeyo ficillada militari ee Israel, si looga baaqsado in dagaallada Gaza iyo Lubnaan ay isu beddelaan iska horimaad gobolka oo dhan ku fida.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha Guddiga Madax-bannaan ee Dib-u-eegista iyo Hirgelinta Dastuurka, Burhaan Aadan Cumar oo ka hadlay dastuurka cusub ee lagu muransan yahay ayaa sheegay in dhammaan hay’adaha dowladda looga baahan yahay inay si buuxda u dhaqan-geliyaan dastuurka cusub.

Guddoomiye Burhaan Aadan ayaa ku tilmaamay inuu yahay saldhigga maamulka, sharciyeynta iyo hannaanka dowladnimo ee dalka. Burhaan ayaa xusay in hirgelinta dastuurka aysan ku koobnayn daabacaadda ama qaybinta nuqulladiisa, balse ay lama huraan tahay in hay’adaha sharci-dejinta, fulinta iyo garsoorku ay shaqadooda ku saleeyaan qodobbada dastuurka.

Wuxuu sheegay in xeerarka muhiimka ah ee dalka ay sidoo kale u baahan yihiin in la waafajiyo Dastuurka cusub. Guddoomiyuhu ayaa tilmaamay in sharciyada la xiriira doorashooyinka, axsaabta siyaasadda iyo arrimaha maamulka dalka ay ka mid yihiin xeerarka mudnaanta leh ee u baahan in dib loo waafajiyo si ay ula jaanqaadaan qodobbada dastuurka.

Sidoo kale, Burhaan Aadan Cumar ayaa shaaca ka qaaday in guddigu diyaariyey nuqullo dijitaal ah oo dastuurka ah, kuwaas oo markii ugu horreysay u suuragelinaya shacabka Soomaaliyeed inay si toos ah uga helaan internet-ka.

Burhaan ayaa sheegay in adeeggan lagu bixin doono barnaamij ay horumarisay shirkad Soomaaliyeed oo ka shaqeysa dhinaca tiknoolajiyadda. Sidoo kalena wuxuu sheegay in geeddi-socodka dib-u-eegista iyo dhammaystirka dastuurka uu qaatay waqti ka badan qorshihii hore loo dejiyay, hase yeeshee uu ku tilmaamay guul muhiim ah in Soomaaliya ay maanta yeelatay dastuur ay ka shaqeeyeen hay’adaha dowladda iyo khubaro Soomaaliyeed.

Guddoomiyuhu wuxuu sidoo kale sheegay in marxaladaha xiga ay ka mid yihiin dhismaha hay’adaha uu dastuurku farayo, waafajinta dastuurada dowlad-goboleedyada iyo dardargelinta hirgelinta qodobbada weli harsan ee la xiriira maamulka iyo nidaamka dowladeed.

Burhaan Aadan Cumar ayaa ugu dambeyn ugu baaqay hay’adaha dowladda iyo shacabka Soomaaliyeed inay si buuxda uga faa’iideystaan dastuurka cusub ee dhaliyay xiisadda siyaasadeed ee ka taagan dalka, isagoo xusay in nuqullada daabacan iyo kuwa elektaroonigga ahba la gaarsiin doono bulshada si kor loogu qaado wacyiga iyo dhaqan-gelinta dastuurka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasaaradda hawlaha guud, dib-u-dhiska iyo guriyeynta ee Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa maanta martigelisay munaasabad lagu saxiixayay qandaraas-bixinta waddada Gaalkacyo–Hobyo, gaar ahaan qaybta Gaalkacyo–Ceelguula oo dhererkeedu yahay 100 kiiloomitir.

Munaasabadda oo ka dhacday xarunta wasaaradda ayaa waxaa shir-guddoomiyay wasiirka hawlaha guud, dib-u-dhiska iyo guriyeynta ee dowladda Soomaaliya, Ayuub Ismaaciil Yuusuf. Waxaa sidoo kale ka qayb-galay Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya, Wasiirka Hawlaha Guud ee Galmudug, Agaasimaha Guud ee IBS Bank, wakiillo ka socday GOB Community Organisation iyo mas’uuliyiinta shirkadda KKATT Consult Limited.

Waddada Gaalkacyo–Hobyo ayaa muddo dheer loo aqoonsanaa mid ka mid ah kaabeyaasha ugu muhiimsan uguna istiraatiijisan ee bartamaha Soomaaliya, maadaama ay isku xirto deegaannada gudaha dalka iyo dekedaha ku yaalla xeebaha Badweynta Hindiya.

Muddo sanado ah, bulshada deegaanka, ganacsatada, qurbo-joogta iyo maamullada kala duwan ayaa dadaal joogto ah ku bixiyay hirgelinta mashruucan, iyagoo u arkayay mid muhiim u ah kobcinta ganacsiga, fududeynta isu-socodka, xoojinta amniga iyo kor u qaadista isdhexgalka dhaqaalaha dalka.

Bilowga daraasadaynta iyo naqshadaynta qaybta 100-ka kiiloomitir ee Gaalkacyo–Ceelguula ayaa loo arkaa tallaabo muhiim ah oo saldhig u noqon doonta hirgelinta iyo dhismaha guud ahaan waddada Gaalkacyo–Hobyo oo dhererkeedu dhan yahay 260 kiiloomitir.

Wasiirka Hawlaha Guud, Ayuub Ismaaciil Yuusuf ayaa sheegay in mashruucani yahay mid muhiimad gaar ah u leh horumarinta kaabeyaasha dhaqaalaha dalka, isaga oo ammaanay dadaalka ay muujiyeen GOB Community Organisation iyo dhammaan dhinacyada ka shaqeeyay hirgelinta mashruuca.

Wasiirku wuxuu xusay kaalinta muuqata ee bulshada iyo daneeyayaasha kala duwan ay ka qaateen abaabulka taageerada mashruuca, wuxuuna adkeeyay sida ay dowladda uga go’an tahay inay si dhow ula shaqeyso maamulka Galmudug, bah-wadaagta horumarinta, ganacsatada gaarka loo leeyahay iyo bulshada deegaanka si loo dardargeliyo maalgashiga kaabeyaasha dhaqaalaha dalka.

Dhankiisa, Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya ayaa bogaadiyay dadaalka Wasaaradda Hawlaha Guud ee ku aaddan hirgelinta mashruucan, isaga oo si gaar ah u xusay doorka wasiirka hawlaha guud ee dardargelinta geeddi-socodka mashruuca iyo gaarsiintiisa heerka saxiixa qandaraaska.

Qandaraaska maanta la saxiixay ayaa shirkadda KKATT Consult Limited u xil-saaraya fulinta daraasaadka farsamo, naqshadaynta hordhaca ah iyo tan faahfaahsan, qiimeynta saameynta deegaanka iyo bulshada, iyo diyaarinta dukumentiyada qandaraas-bixinta ee qaybta Gaalkacyo–Ceelguula.

Mashruucan ayaa qayb ka ah barnaamijka Horumarinta Kaabeyaasha Waddooyinka Soomaaliya (RIPSOM), kaas oo ay maalgelinayaan Bangiga Horumarinta Afrika (AfDB) iyo Midowga Yurub (EU), halka ay fulinayso Wasaaradda Hawlaha Guud, Dib-u-dhiska iyo Guriyeynta ee Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Garoowe (Caasimada Online) – Dowlad-goboleedka Waqooyi Bari Soomaaliya ayaa sheegtay in xaaladda deegaanka Ari-Caddeeye ee gobolka Sool ay haatan deggan tahay kadib dagaal beeleed khasaare xooggan geystay oo sababay dhimashada in ka badan 20 qof iyo dhaawaca tiro kale oo badan.

Maamulka ayaa sheegay in dadaallo lagu xasilinayo xaaladda ay si rasmi ah u socdaan, iyadoo ciidamada ammaanka iyo mas’uuliyiin ka tirsan dowladda loo diray deegaanka si loo sugo amniga loogana hortago in dagaalladu dib u qarxaan.

Wasiir Ku-xigeenka Arrimaha Gudaha Waqooyi Bari Soomaaliya, Cali Axmed Cali, ayaa sheegay in maamulka uu si dhow ula socdo xaaladda deegaanka, isla markaana uu wado dadaallo lagu kala dhexgelinayo beelaha ay dirirtu dhex martay. Wuxuu xusay in khilaaf hore oo ka jiray deegaanka la xalliyay, balse ay mar kale soo cusboonaatay xiisad kale.

“Waxaan u ballansaneyn inaan tii hore xallinno, laakiin qaddar ayaa dhacday,” ayuu yiri wasiir ku-xigeenka, isaga oo tilmaamay in dowladda ay sii wadi doonto dadaallada lagu soo afjarayo colaadda.

Dagaalka Ari-Caddeeye ayaa la sheegay inuu salka ku hayo aanooyin qabiil oo muddo dheer soo jiitamayay. Xiisaddan ayaa dib u soo cusboonaatay kadib dhacdo lagu beegsaday laba nin oo safar ahaa, taas oo horseedday iska horimaadkii ugu dambeeyay ee deegaanka ka dhacay.

Dadaallo hore oo ay hormuud ka ahaayeen odayaasha dhaqanka, culimada iyo waxgaradka deegaanka ayaa lagu doonayay in lagu xalliyo khilaafka. Hase yeeshee, isku dayadaas ayaa guul buuxda laga gaari waayay, iyadoo colaaddu mar kale dib u qaraxday.

Suldaan Mustafe Maxamuud Aw-Seed oo ka mid ah salaadiinta dhaqanka ee beesha Fiqishini ayaa sheegay in dadka ku dhintay dagaalka ay ku jiraan haween, carruur iyo waayeel, isaga oo ku tilmaamay dhacdada musiibo naxdin leh. “Sida aan warku ku hayo, 24 qof ayaa ku dhintay,” ayuu yiri suldaanka.

Dhankiisa, Garaad Mukhtaar Garaad Cali Buraale oo ka mid ah madax-dhaqameedka beesha Dhulbahante ayaa sheegay in odayaasha dhaqanku ay ka argagaxeen tirada dadka lagu aasay deegaanka, isaga oo ku baaqay in si degdeg ah loo joojiyo colaadda lana qaado tallaabooyin dib loogu soo celinayo nabadda iyo wada noolaanshaha bulshada deegaanka.

Garoowe (Caasimada Online) – Wasaaradda Amniga Puntland oo warsaxaafadeed kasoo saartay shir ku saabsan amniga deegaannada maamulkaas ayaa ku dhawaaqday go’aanno xasaasi ah oo uga sii dari kara xiisadda siyaasadeed ee haatan kala dhexeysa Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Ugu horreyn Puntland ayaa deegaanadeeda ka mamnuucday siyaasiyiinta iyo saraakiisha Federaalka, waxayna sababta ku sheegtay inay ka hortegayso in la qalqal-geliyo amniga deegaannada maamulkaasi.

“Dadka magacaaban ee darajooyinka iyo xilalka ka haya Dowladda Federaalka oo raba inay qas iyo dhibaato ka abuuraan Puntland kama soo geli karaan dhammaan xuduudaha iyo garoomada Puntland,” ayaa lagu yiri go’aanka.

Puntland ayaa si toos ah Dowladda Soomaaliya ugu eedeysay inay hub ku daabuleyso deegaanno kamid ah maamulkaas, iyada oo sheegtay inay ka dajineyso garoomada, waxayna digniin u dirtay diyaaraha tega deegaannadeeda.

“Waxaan Dowladda Federaalka uga digeynaa hubka sharci darrada ah oo ay kusoo daabuleyso gudaha deegaanada Puntland , kana soo dajineyso garoomada. Sidoo kale waxaan uga digeynaa in aysan diyaaradaha soo qaadin hub sharci darro ah, diyaaraddii soo qaadda wixii soo gaara ayadaa mas’uul ka ah,” ayaa mar kale lagu yiri warsaxaafadeedka kasoo baxay Puntland.

Sidoo kale, Puntland ayaa deegaannadeeda ka mamnuucday in dhaq-dhaqaaq ay ka sameeyaan maleeshiyaadka hubeysan, sidoo kalena ciidamo laga qorto.

“Waxaa la mamnuucay in ciidamo maleeshiyaad ah Puntland laga dhex qorto ciddii qorta iyo maleeshiyaadkaas waxaa laga qaadayaa tallaabo sharci ah,” ayaa la sii raaciyay bayaanka kasoo baxay Wasaaradda Amniga Puntland.

Si kastaba, go’aankan ayaa u muuqda mid uu maamulka Puntland oo xiisad siyaasadeed kala dhaxeyso hoggaanka Dowladda Federaalka uga hortagayo dhaq-dhaqaaqyo ciidan oo ay dowladda ka sameyso deegaanno ka tirsan Puntland, xilli ay maalmihii u dambeeyay waday qorshe lagu doonayay in dib loogu hawlgeliyo cutubyo ka tirsan ciidanka xoogga oo hore ugu sugnaa deegaannadaas.

Hargeysa (Caasimada Online) – Guddoomiyaha Golaha Somaliland  Mudane Yaasiin Xaaji Maxamuud Xiir (Faratoon) iyo qaar kamid ah xubnaha Guurtida iyo Wakiilada ee laga soo doorto gobolka Sool ayaa ka hadlay dagaalkii ka dhacay deegaanka Ari-Caddeeye ee dadka badan lagu laayay, kadib markii la beegsaday dad shacab ah oo ay ku jiraan carruur, haween iyo dad da’ah.

Guddoomiye Faratoon oo ka hadlay shirka jaraa’id ayaa xusay in Somaliland ay ka xun taay dhacdadaasi, maadaama la laayay dad gaaraya illaa 21 qof.

“Annaga oo ah xubnihii goleyaasha Jamhuuriyadda Somaliand Guurtida iyo Golaha Wakiilada ee laga soo doortay gobolka waxaynu aad iyo aad uga xunahay oo aan halkan ka direynaa tacsi murugo leh oo aan ku tacsiyeyneyno dadkii walaalaha ahaa ee halkaa wada daganaa mashaqada ka dhex dhacday iyo geerida faraha badan leh ee halkaa ka dhacday,” ayuu yiri Faratoon.

Guddoomiyaha oo hadalkiisa sii wata ayaa sidoo kale baaq u diray beelaha labada dhinac, wuxuuna ka dalbaday inay is xakameeyaan, isla markaana wada-hadal iyo deganaan ay ku dhameeyaan falka dhacay.

“Waxaan ugu baaqeynaa dadkaas walaalaha ee aan kala maaranmeyn mashaqooyinka waa iska dhacaan in halkaa arrinta lagu hakiyo oo lagu joojiyo, sababtoo ah wax aan laga heshiin kareyn ma jiro,” ayuu markale yiri.

Sidoo kale, wuxuu kusii daray “Haddii ay sii socdaan nolol dambe jiri meyso wax isku ahaansho ma jirto, halkaas ayay kasii bilaabaneysaa dhibaato kale”.

Xaaladda deegaanka Ari-Caddeeye ee gobolka Sool ayaa hadda deggan, waxaana la wareegay ciidamada ammaanka ee Maamulka Waqooyi Bari, kadib markii gudaha magaalada laga saaray maleeshiyaadka labada beelood, waxaana haatan socdo baaritaano iyo dadaallo ay wadaan waxgaradka deegaanka.

Dagaalkan ayaa ku soo beegmaya xilli gobolka Sool ay marar kala duwan ka dhacayeen xiisado iyo dilal la xiriira aanooyin hore iyo khilaafaad deegaan, iyadoo shacabka deegaanku ay ka cabsi qabaan in xaaladdu mar kale faraha ka baxdo haddii aan xal degdeg ah laga gaarin.

Dhuusamareeb (Caasimada Online) – Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre iyo wafdi uu hoggaaminayo ayaa maanta gaaray magaalada Dhuusamareeb ee caasimada Galmudug, halkaas oo ay kusoo dhaweeyeen Madaxweyne Qoor Qoor, Mahad Salaad iyo mas’uuliyiin kale oo isugu jiro heer federaal iyo heer dowlad goboleed intaba.

Ujeedka safarka Ra’iisul wasaaraha ayaa la xiriira sidii loo dhammeyn lahaa khilaafka ka taagan doorashooyinka, wuxuuna la kulmi doonaa Madaxweyne Axmed Cabdi Kaariye (Qoor Qoor), si loo soo afjaro xiisadda labada dhinac.

Safarkana ayaa horay loo sii qorsheeyay, iyada oo Galmudug ay si weyn ugu diyaar garowday soo dhaweynta Ra’iisul wasaaraha iyo wafdigiisa. Sidoo kale  ammaanka ayaa aad loo adkeeyay, iyada oo ciidamo dheeraad ah la dhigay meelaha muhiimka ah ee Dhuusamareeb, si ay u sugaan amniga guud.

Waxaa sidoo kale, magaalada horay ugu sugnaa Agaasimaha Hay’adda NISA, Mahad Maxamed Salaad oo wada-hadallo dhowr wareeg ah la galay Madaxweynaha Galmudug, Axmed Cabdi Kaariye (Qoor Qoor), kuwaas oo looga hadlay xiisadda siyaasadeed ee haatan taagan, gaar ahaan arrimaha doorashooyinka.

Wararka ayaa sheegaya in dadaallada socda uu sidoo kale ka qayb-geli doono Ra’iisul wasaare Xamza, si loo qanciyo Qoor Qoor, kadibna doorasho qof iyo cod ah looga qabto deegaannada Dowlad-goboleedka Galmudug.

Wada-hadalladan ayaa lagu soo warramayaa in is-faham hordhac ah laga gaaray, isla markaana dhamaystirkooda uu goobjoog ahaan doono Xamza, iyada oo kadib qorshuhu yahay in doorasho toos ah laga qabto Galmudug.

Villa Somalia ayaa dooneysa in isbeddel siyaasadeed laga sameeyo Galmudug, isla markaana doorashada madaxtinimada Galmudug ee la qabanayo bisha July lagu doorto musharrax ka imaan doona urur-siyaasadeedka JSP. Waxaa aad loo hadal hayaa in musharraxaasi noqon karo ganacsade Liibaan Axmed Xasan, haddii uusan isbeddelin mowqifka taageerada madaxtooyada ee ku aaddan ninkaas.

Si kastaba, ha’ahaatee, dadka reer Galmudug ayaa isha ku haya xiisadda taagan, oo ay garowsan yihiin inay khatar dhab ah ku tahay jiritaanka Galmudug, isla markaana ay sii kala fogeyn karto bulshada maamulkaasi.

Muqdisho (Caasimada Online) – Mas’uul sare oo ka tirsan dhaqdhaqaaqa Xuutiyiinta Yemen ayaa si adag uga digay in ciidamo Israel ama Mareykan ah ay saldhig ama joogitaan militari ku yeeshaan biyaha Soomaaliya, isaga oo sheegay in tallaabo noocaas ah loo arki doono “bartilmaameed sharci ah”.

Mohammed al-Farah, oo ka tirsan xafiiska siyaasadda ee Ansarullah, ayaa sheegay in kooxdu si dhow ula socoto dhaqdhaqaaqyada ka socda Badda Cas, marin-biyoodka Baab al-Mandab iyo xeebaha ku dhow Soomaaliya, gaar ahaan kadib warbixinno muran dhaliyay oo sheegayay in Israel ay ciidamo geysay Somaliland.

“Waxaan Badda Cas iyo marin-biyoodka Baab al-Mandab u aragnaa meel istiraatiiji ah oo aad muhiim u ah,” ayuu yiri Farah.

Wuxuu intaas ku daray in dhaqdhaqaaq kasta oo ay sameeyaan “cadowga Sahyuuniyadda iyoMareykanka” loo fasiran doono isku day lagu doonayo in saameyn colaadeed lagu yeesho gobolka, lagu maamulo marin-biyood muhiim ah, isla markaana lagu khatar geliyo amniga dalalka gobolka, oo ay ku jirto Sacuudiga.

Hadalkan ayaa imanaya xilli xiisadda Badda Cas ay weli sareyso, kadib markii Xuutiyiintu ay tan iyo bilowgii dagaalka Gaza weerarro ku qaadeen maraakiib ay ku sheegeen inay xiriir la leeyihiin Israel. Tallaabooyinkaas ayaa Baab al-Mandab ka dhigay mid ka mid ah marinnada badeed ee ugu halista badan caalamka.

Baab al-Mandab waa marin dhuuban oo isku xira Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed, wuxuuna u dhexeeyaa Yemen, Jabuuti iyo Eritrea. Khalkhal kasta oo ka dhaca halkaas wuxuu saameyn karaa ganacsiga caalamiga ah, maraakiibta shidaalka iyo howlgalada ciidamada badda ee dalal shisheeye.

Al-Farah ayaa sheegay in joogitaan militari oo Israel ku yeelato biyaha Soomaaliya uu noqon doono halis toos ah oo ku wajahan Yemen.

“Annaga Yemen ahaan, dhaqdhaqaaqyada noocaas ah waxaan u aragnaa khatar toos ah oo ku wajahan amniga qaranka Yemen iyo madax-bannaanideeda,” ayuu yiri.

Wuxuu sheegay in hoggaamiyaha Xuutiyiinta, Abdul-Malik al-Houthi, uu hore u bixiyay “digniin cad oo adag”, taas oo ku saabsan in joogitaan kasta oo Israel ama Mareykanku ku yeeshaan gobolka Somaliland “si xoog leh loola macaamili doono”.

Al-Farah ayaa ku adkeystay in Xuutiyiintu ay tallaabadaas u arki doonaan “khad cas” iyo “bartilmaameed sharci ah”.

Sidoo kale wuxuu meesha ka saaray doodda ah in saldhigyo shisheeye ama ciidamo ka socda dalal dibadeed loo baahan yahay si loo sugo amniga Badda Cas. Wuxuu sheegay in mas’uuliyaddaas ay saaran tahay dalalka gobolka, gaar ahaan kuwa ku teedsan marin-biyoodka.

“Badda Cas ma aha meel u furan quwadaha shisheeye,” ayuu yiri, isaga oo Israel iyo Mareykanka ku eedeeyay inay doonayaan inay marin-biyoodka u adeegsadaan “ajendeyaal Sahyuuni ah, gardarro iyo qorshayaal Mareykan ah”.

Digniintan ayaa daba socota warbixin uu baahiyay Middle East Eye, oo ay xigtay Somalia Today, taas oo sheegtay in Israel ay ku dhowaad 50 askari u dirtay Somaliland kadib markii ay aqoonsatay maamulkaas bishii December.

Warbixinta, oo soo xiganeysay sarkaal sare oo ka tirsan dowladda Soomaaliya, ayaa sheegtay in sirdoonka Soomaaliya uu rumeysan yahay in askartaasi ay yimaadeen kadib markii uu dib u billowday dagaalka Israel iyo Iran dabayaaqadii Febraayo.

Sarkaalku wuxuu sheegay in Israel ay si gaar ah u dooratay askar asal ahaan ka soo jeeda Afrika, “gaar ahaan Itoobiyaan”, si aan loo dareemin dhaqdhaqaaqooda.

Militariga Israel ayaa ka gaabsaday inuu si toos ah uga jawaabo eedeynta, isaga oo sheegay in arrintani ay “khuseyso dhinaca siyaasadda”, sida ay qortay warbixintu.

Hase yeeshee Wasaaradda Arrimaha Dibadda Israel ayaa markii dambe si kooban u beenisay warbixinta, iyadoo dhowr akoon oo rasmi ah ku qortay: “FAKE NEWS”.

Maamulka Somaliland wali si cad uma uusan xaqiijin eedeynta la xiriirta in ciidamo Israel ah la geeyay dhulkiisa.

Dhinaca kale, wasiirka gaashaandhigga Somaliland, Maxamed Yuusuf Cali, ayaa hore u beeniyay in Israel ay saldhig militari ka sameysatay Somaliland, balse wuxuu xaqiijiyay in ay jirto taageero dhanka amniga ah.

“Ma jiro joogitaan militari ama saldhigyo militari oo Israel ku leedahay Somaliland,” ayuu yiri. “Laakiin Israel way caawineysaa Somaliland… waxay naga taageereysaa tababar loo sameynayo qaar ka mid ah booliska iyo militariga.”

Hadalkaas ma uusan joojin shakiga ku saabsan nooca xiriirka amni ee cusub ee ka dhex sameysmay Israel iyo Somaliland.

Wasiirka gaashaandhigga Israel, Israel Katz, ayaa intii uu la kulmayey hoggaamiyaha Somaliland, Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullaahi Cirro, sheegay in labada dhinac ay muddo dheer lahaayeen xiriir amni oo qarsoodi ahaa.

“Sanado badan ayaan si qarsoodi ah isaga kaashanay howlgallo kala duwan oo weli qarsoodi ahaan doona,” ayuu yiri Katz.

Madaxweynaha Somaliland ayaa isna shir ganacsi oo ka dhacay Tel Aviv ku sheegay in Somaliland ay diyaar u tahay maalgashi iyo iskaashi cusub oo ay la yeelato Israel.

“Somaliland waxay u furan tahay ganacsi, Somaliland-na waxay diyaar u tahay maalgashiga Israel,” ayuu yiri.

Aqoonsiga ay Israel siisay Somaliland 26-kii December ayaa soo dhoweeyn ka helay Hargeysa, balse si adag uga careysiiyay Muqdisho.

Dekedda Berbera, oo ah dekedda ugu weyn gobolka Somaliland, waxay ku taallaa Gacanka Cadmeed, meel aan ka fogeyn marinnada laga galo Baab al-Mandab. Taas ayaa ka dhigeysa goob istiraatiiji ah oo ay daneyn karaan quwadaha doonaya inay saameyn ku yeeshaan marinada Badda Cas.

Xuutiyiinta ayaa bishan ku dhawaaqay xayiraad ay sheegeen inay saarayaan maraakiibta Israel ee mara Badda Cas, taas oo sii kordhisay cabsi laga qabo in joogitaan Israel ay ku yeelato meel u dhow Yemen uu Somaliland iyo biyaha Soomaaliya u beddeli karo goob cusub oo xiisad goboleed ka qaraxdo.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya Dhuusamareeb ayaa sheegaya in meel wanaagsan ay marayaan wada-hadallada u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo hogaamiyaha maamulkaasi, Axmed Cabdi Kaariye (Qoor Qoor), kuwaas oo ku aadan arrimaha doorashooyinka qof iyo codka ah.

Wada-hadalladan oo galay dhowr wareeg ayaa waxaa ay u dhexeeyeen ergo ka socota dowladda dhexe oo uu hoggaaminayo Taliyaha NISA Mahad Salaad, kuwaas oo la fariistay Axmed Qoor Qoor, iyada oo ugu dambeyn laga gaaray is-fahan hordhac ah, sida ay innoo xaqiijiyeen ilo wareedyo xilkas ah.

Wararka ayaa sheegaya in Ra’iisul waaaraha Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre oo isna saacadaha soo socda ku wajahan Dhuusamareeb uu ka qayb-geli doono dhammaystirka is-afgaradka labada dhinac, si loo soo afjaro xiisadda siyaasadeed ee Galmudug, kadibna loo guda galo doorashooyinka maamulka.

Qaban qaabada soo dhaweynta Ra’iisul wasaaraha ayaa sidoo kale hadda laga dareemayaa magaalada Dhuusamareeb, oo uu ka bilaabi doono kulamo, sida ay soo sheegayaan Wariyeyaal ku sugan deegaannada Galmudug.

Ammaanka ayaa dhanka kale aad loo adkeeyay, iyada oo ciidamo dheeraad ah la dhigay meelaha muhiimka ah ee caasimada, si ay ula socdaan dhaq-dhaqaaqa gud, una sugaan amniga Ra’iisul wasaaraha iyo wafdigiisa.

Villa Somalia ayaa dooneysa in isbeddel siyaasadeed laga sameeyo Galmudug, isla markaana doorashada madaxtinimada Galmudug ee la qabanayo bisha July lagu doorto musharrax ka imaan doona urur-siyaasadeedka JSP. Waxaa aad loo hadal hayaa in musharraxaasi noqon karo ganacsade Liibaan Axmed Xasan, haddii uusan isbeddelin mowqifka taageerada madaxtooyada ee ku aaddan ninkaas.

Si kastaba, ha’ahaatee, dadka reer Galmudug ayaa isha ku haya xiisadda taagan, oo ay garowsan yihiin inay khatar dhab ah ku tahay jiritaanka Galmudug, isla markaana ay sii kala fogeyn karto bulshada maamulkaasi.

Dhawaan Villa Soomaaliya ayaa doorasho ka qabatay Koonfur Galbeed, halkaas oo uu isbeddal ka dhacay, kadib markii uu doorashada kusoo baxay Guddoomiyihii hore ee Baarlamaanka Sheekh Aadan Madoobe oo ahaa musharrixii matelayay Xisbiga JSP ee Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.