Muqdisho (Caasimada Online) – Taliyaha Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, S/Guuto Ibraahim Maxamed Maxamuud ayaa si rasmi ah u daah-furay shirka Taliyayaasha Talisyada Sirdoonka ee waddamada ku mideysan Ururka Bulshada Bariga Afrika (EAC), kaas oo soconaya 29–30 April 2026.

Shirkan ayaa diiradda lagu saarayaa xaaladaha amni ee waddamada Bariga Afrika iyo guud ahaan gobolka, iyadoo la isla falanqeynayo caqabadaha jira iyo xoojinta iskaashiga dhinaca sirdoonka.

Mas’uuliyiinta ka qeyb-galaya shirka ayaa la filayaa inay si qoto dheer uga wada-hadlaan khataraha amni ee sii kordhaya, oo ay ka mid yihiin argagixisada iyo dambiyada abaabulan.

Taliyaha ciidanka xoogga dalka ayaa khudbaddiisa kaga hadlay xaaladda amni ee Soomaaliya iyo tan guud ee gobolka, isaga oo muujiyay muhiimadda ay leedahay iskaashi dhow oo dhinaca sirdoonka ah.

Sidoo kale, wuxuu xusay horumarka laga gaaray dib-u-habaynta iyo soo kabashada ciidanka xoogga dalka Soomaaliyeed, taas oo qeyb ka ah dadaallada lagu xoojinayo amniga dalka.

Taliyaha ayaa carrabka ku adkeeyay in wadamada gobolka ay u baahan yihiin inay si wadajir ah uga hortagaan khataraha amni ee isa soo taraya.

S/Guuto Ibraahim Maxamed Maxamuud ayaa ugu dambeyntiina u mahad-celiyay wufuudda ka soo qeyb gashay shirka, isagoo u rajeeyay in uu noqdo mid miro-dhal ah oo laga gaaro natiijooyin wax ku ool ah.

Addis Ababa (Caasimada Online) – Wasiirka Wasaaradda Deegaanka iyo Isbeddelka Cimilada ee Soomaaliya, Bashiir Maxamed Jaamac ayaa magaalada Addis Ababa uga qeyb-galay kalfadhiga SDG6 ee madasha ARFSD12.

Wasiir Bashiir io khudbad muhiim ah ka jeediyay shirka ayaa si qoto dheer uga hadlay saameynta isbeddelka cimilada iyo helitaanka biyo nadiif ah. Wasiirka ayaa sheegay in isbeddelka cimiladu uu si toos ah u wiiqayo helitaanka kheyraadka biyaha, gaar ahaan dalalka Afrika ee horeyba u wajahaya caqabado badan oo dhinaca deegaanka ah.

Wuxuu tilmaamay in kororka magaalooyinka iyo ballaarinta degmooyinka ay kordhiyeen baahida loo qabo biyo nadiif ah, taas oo cadaadis hor leh saartay ilaha biyaha ee jira.

Sidoo kale, Wasiirku wuxuu xusay in maalgelin la’aantu ay si weyn u curyaamisay dadaallada lagu horumarinayo kaabayaasha biyaha, taas oo sii adkeynaysa xaaladda sugnaanta biyaha.

Wuxuu carrabka ku adkeeyay in sugnaanta biyaha ay tahay arrin si dhow ugu xiran horumarka waara, isla markaana ay muhiim u tahay caafimaadka, waxbarashada iyo dhaqaalaha bulshada.

Wasiirku wuxuu intaas ku daray in helitaanka biyo nadiif ah uu muhiim u yahay awoodda bulshooyinka ee la qabsiga isbeddelka cimilada, maadaama biyuhu yihiin laf-dhabarta nolosha.

Dhanka kale, wuxuu hoosta ka xariiqay baahida loo qabo in la xoojiyo adkeysiga bulshada si ay uga hortagaan khataraha ka dhasha isbeddelka cimilada.

Ugu dambeyntiina, wasiirka ayaa ku baaqay in la dardar-geliyo iskaashiga caalamiga ah iyo maalgelinta, si loo xaqiijiyo yoolka SDG6 ee ah in dhammaan bulshooyinku helaan biyo nadiif ah oo la isku halleyn karo.

London (Caasimada Online) – Laba nin oo ka tirsan bulshada Yuhuudda ayaa Arbacadii lagu mindiyeeyay waqooyiga magaalada London, dhacdadaas oo ay ciidamada boolisku si rasmi ah ugu dhawaaqeen inay tahay “weerar argagixiso.” Falkani wuxuu imanayaa xilli ay dhowaanahan jireen taxane weeraro dab-qabadsiin ah oo lala beegsanayay xarumaha Yuhuudda. 

Boqorka Ingiriiska Charles III, Ra’iisul Wasaare Keir Starmer iyo Duqa magaalada London Sadiq Khan ayaa hormuud ka ahaa mas’uuliyiinta sida adag u cambaareeyay weeraradan “naxdinta leh” ee ka dhacay deegaanka Golders Green, oo ay ku nool yihiin bulsho weyn oo Yuhuud ah.

Booliska ayaa xaqiijiyay in la xiray nin 45 jir ah kaddib markii uu isku dayay inuu sidoo kale mindiyeeyo saraakiil ka tirsan laamaha amniga. Labada dhibbane, oo da’doodu kala tahay 76 iyo 34 jir, ayaa lagu dabiibayaa isbitaalka iyadoo dhakhaatiirtuna ay xuseen in xaaladdoodu ay hadda deggen tahay.

Taliyaha Ciidamada Booliska London ee Met Police, Mark Rowley, oo warbaahinta kula hadlayay goobta ay wax ka dhaceen iyadoo ay buuq iyo qeylo kala hortageen qaar ka mid ah dadka deegaanka, ayaa sheegay in eedeysanuhu uu leeyahay “taariikh fal-dembiyeedyo rabshado wata iyo xanuunno dhanka dhimirka ah”.

Wuxuu carabka ku adkeeyay in weerarkan loo arko mid lagu qaaday dhammaan shacabka caasimadda, isagoo yiri: “Aan caddeeyo: kani waa weerar lagu qaaday hal bulsho, weerar lagu qaado hal bulshona waa weerar ka dhan ah dhammaan bulshooyinka ku nool London.”

Ra’iisul Wasaare Starmer ayaa taageeray aragtidaas, isagoo barta X ku qoray in “weerarada lagu qaado bulshadeena Yuhuudda ah ay yihiin weeraro ka dhan ah Britain,” wuxuuna ballan-qaaday in “caddaaladda la horkeeni doono kuwii ka dambeeyay.”

Sida ay xaqiijisay xildhibaanadda laga soo doorto deegaankaas, Sarah Sackman, hoggaamiyaha dowladda Ingiriiska ayaa Arbacada gelinka dambe shir degdeg ah isugu yeeri doona wasiirrada sarsare iyo saraakiisha amniga.

Dhanka kale, Boqor Charles III oo booqasho rasmi ah ku jooga dalka Mareykanka, ayaa war-saxaafadeed ka soo baxay qasriga Buckingham ku sheegay inuu si weyn uga walaacsan yahay arrintan.

Mindiyeeyntan ayaa imaneysa kaddib markii weeraro lala beegsaday macbadyada iyo xarumaha kale ee Yuhuudda ee waqooyiga London toddobaadyadii la soo dhaafay, kuwaas oo si weyn u kordhiyay cabsida dhanka amniga ee soo wajahday bulshadan.

Weerar naxdin leh 

Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Israa’iil ayaa dhaleeceysay xukuumadda Starmer waxyar uun kaddib markii uu weerarku dhacay. “Kaddib weeraradii lagu qaaday macbadyada, hay’adaha Yuhuudda, gawaarida gurmadka degdegga ah ee bulshada, iyo haatan oo Yuhuudda lagu bartilmaameedsaday Golders Green, dowladda UK mar dambe ma sheegan karto in xaaladdu ay gacanta ku jirto,” ayay xukuumadda Tel Aviv ku daabacday barta X.

Taliye Ku-xigeenka Booliska, Laurence Taylor, oo ah Madaxa La-dagaallanka Argagixisada ee UK, ayaa xaqiijiyay in mindiyeyntan “haatan si rasmi ah loogu aqoonsaday dhacdo argagixiso.” Wuxuu intaas ku daray in saraakiisha la-dagaallanka argagixisada iyo booliska caasimadda ay “la shaqeynayaan hay’adaha sirdoonka si loo helo xog buuxda oo dhanka amniga ah.”

“Mid ka mid ah jihooyinka baaritaanku wuxuu yahay in la ogaado in weerarkan si ula kac ah loogu bartilmaameedsaday bulshada Yuhuudda iyo in kale,” ayuu yiri Taylor isagoo taagan bannaanka xarunta dhexe ee booliska ee New Scotland Yard ee bartamaha London.

Dhacdadan ayaa billaabatay waxyar kaddib 11:00 barqanimo (10:00 GMT), iyadoo kooxda ilaalada deegaanka Yuhuudda ee loo yaqaano Shomrim ay markii ugu horreysay soo tabiyeen in nin mindi wata uu “isku dayayo inuu mindiyeeyo shacabka Yuhuudda ah.”

Xubnaha Shomrim ayaa gacan ka geystay in la qabto eedeysanaha kahor inta aysan boolisku soo gaarin, kuwaas oo ninka u adeegsaday hubka korontada bixiya si ay u xakameeyaan. Sida degdegga ah ee ay uga falceliyeen mutadawiciinta Yuhuudda ayaa heshay ammaan ballaaran.

Dhibbanayaasha ayaa goobta lagu dabiibay iyadoo la adeegsanayo Hatzola, oo ah adeeg gurmadka degdegga ah oo ay iskaa-wax-u-qabso ku maamulaan bulshada Yuhuudda.

Mindiyeeyntan ayaa sidoo kale soo xasuus celinaysa weerar dhimasho sababay oo bishii Oktoobar ee la soo dhaafay lagu qaaday macbad ku yaalla magaalada Manchester, xilligii lagu guda jiray maalinta barakeysan ee Yuhuudda ee Yom Kippur. Weerarkaas ayaa galaaftay nolosha laba qof wuxuuna si xun u dhaawacay saddex kale, arrintaas oo sare u qaadday walaaca dhanka amniga.

“Maxaa qasab ka dhigay inaan cabsi ku dhex noolaano? Waxaan sameyneynaa intii karaankeena ah si aan nolosheenna ugu noolaano si caadi ah balse maalin kasta waa halgan adag,” ayuu Stephen Bak oo ah mutadawac ka tirsan Shomrim u sheegay wakaaladda wararka ee AFP Arbacadii.

Arrin laga naxo 

Duqa magaalada London Sadiq Khan ayaa isku xigxiga weerarada naceybka ku saleysan ku sifeeyay kuwo “laga naxo”. Wuxuu barta X raaciyay: “Waa in uusan gabi ahaanba jirin boos uu naceybka Yuhuuddu kaga dhex noolaado bulshadeena.”

Ephraim Mirvis, oo ah Hoggaamiyaha Diinta Yuhuudda ee Britain (Chief Rabbi), ayaa xusay in bulshadoodu ay tahay mid “adag” oo “adkeysi badan”, balse uu carabka ku dhuftay in “weerarada noocan ah ay tahay inay hadda istaagaan.”

“Eber-dulqaad — taasi waa waxa ay bulshadeenu rabto,” ayuu u sheegay suxufiyiinta goobta ku sugnaa. “Bulshadeenu waxay u baahan tahay inay ogaato in arrintan aan marnaba loo dulqaadan karin… Waxaan jeclaan lahayn inaan aragno ficillo lagu daray ereyada quruuxda badan.”

Weerarkii ugu horreeyay ee London ka dhaca dabayaaqadii bishii Maarso ayaa lagu gubay afar gaari oo ambalaas ah oo ay leedahay kooxda Hatzola. Dhacdooyin kale ayaa xigay, oo ay ku jiraan weerar lagu qaaday macbadka Kenton United Synagogue ee deegaanka Harrow iyo xarun ay leedahay hay’ad samafal oo Yuhuud ah. Toddobaadkii hore, waxaa sidoo kale la bartilmaameedsaday macbadka Finchley Reform Synagogue.

Booliska ayaa xiray ugu yaraan 26 qof oo lala xiriirinayo weeraradan kala duwan, kuwaas oo soo bilowday tan iyo markii uu qarxay dagaalka Mareykanka iyo Iiraan 28-kii Febraayo. In badan oo ka mid ah dhacdooyinkan waxaa sheegatay koox aan si weyn loo aqoon oo lagu magacaabo Xarakat Ashaabul Yamiin Al-Islaamiya (HAYI), taas oo la rumeysan yahay inay xiriir la leedahay dalka Iiraan.

Hay’adda Amniga Bulshada ee Community Security Trust ayaa diiwaangelisay 3,700 oo dhacdo oo la xiriira naceybka ka dhanka ah Yuhuudda guud ahaan UK sanadkii hore, taas oo ah koror boqolkiiba 4 ah marka loo eego sanadkii 2024, balse ka hooseysa heerkii 2023.

Muqdisho (Caasimada Online) – Magaalada Muqdisho ayaa caawa waxaa ka socda shir muhiim ah oo u dhexeeya siyaasiyiinta mucaaradka Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo qaar ka mid ah odayaasha dhaqanka Soomaaliyeed.

Shirkan ayaa diiradda lagu saarayaa xaaladda guud ee dalka iyo khilaafka sii xoogeysanaya ee ka taagan arrimaha doorashooyinka, iyadoo laga hadlayo sida xal waara looga gaari karo ismari-waaga siyaasadeed ee jira.

Hoggaanka mucaaradka ayaa odayaasha dhaqanka ka codsaday in ay kaalin muuqata ka qaataan xal u helidda xaaladda taagan, isla markaana ay dalka badbaadiyaan, maadaama uu wajahayo marxalad adag oo u baahan dhex-dhexaadin iyo wada-hadal dhab ah.

Mucaaradka ayaa ku adkeystay baahida loo qabo doorasho heshiis lagu yahay, iyagoo sheegay in ay muhiim tahay in lagu laabto miiska wada-hadalka si looga baxo khilaafka siyaasadeed ee jira.

“Rabitaanka qof haddii laga qaban waayo dalka, meesha uu aadayo waan ognahay. Doorasho heshiis lagu yahay ayaan rabnaa, odayaasha in ay ninkaas (Xasan) ka keenaan baan rabnaa,” ayuu yiri madaxweynihii hore Shariif Sheekh Axmed.

Odayaasha dhaqanka ee caawa shirka la leh mucaaradka ayaa hore ula kulmay madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, iyagoo kala hadlay xaaladda cakiran ee dalka iyo sidii xal looga gaari lahaa.

Qaar ka mid ah duubabka dhaqanka ayaa si adag ula hadlay madaxweynaha, iyaga oo ku adkeeyay inuu muujiyo tanaasul, dhexdana soo dhigo talo mideysan.

Si kastaba, mucaaradka ayaa haatan dalbanaya in odayaasha dhaqanka Soomaaliyeed ay soo kala dhex-galaan iyaga iyo madaxweynaha, isla markaana xal u keenaan ismari-waaga ka taagan hannaanka doorashooyinka iyo arrimaha dastuurka.

Soomaaliya ayaa haatan ku jirta marxalad xasaasi ah, waxaana la isku hayaa nooca doorasho ee ka dhici doonta dalka, taas oo khilaaf hor leh ka dhex dhalisay Villa Soomaaliya, mucaaradka iyo qaar ka mid ah dowlad-goboleedyada dalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Cabdisalaam Cabdi Cali ayaa wada-hadal dhanka telefoonka ah la yeeshay Ra’iisul Wasaare ku-xigeenka ahna Wasiirka Arrimaha Dibadda iyo Qurbajoogta ee Boqortooyada Haashimiyadeed ee Jordan, Ayman Safadi.

Wada-hadalkan ayaa la sheegay in uu qeyb ka yahay dadaallada lagu xoojinayo xiriirka diblomaasiyadeed ee u dhexeeya labada dal, xilli ay jirto baahi loo qabo iskaashi ballaaran oo ku saabsan arrimaha gobolka.

Labada wasiir ayaa si gaar ah uga wada hadlay xaaladaha amni iyo siyaasadeed ee gobolka, iyo dadaallada socda ee lagu xoojinayo xasilloonida, gaar ahaan la dagaallanka kooxaha argagixisada.

Sidoo kale, waxay dib u eegis ku sameeyeen xiriirka laba geesoodka ah ee Soomaaliya iyo Jordan, iyagoo isla gartay in la ballaariyo iskaashiga dhinacyada dhaqaalaha iyo maalgashiga.

Dhinacyada ayaa hoosta ka xarriiqay muhiimadda ay leedahay in la xoojiyo wada shaqeynta ku saleysan danaha labada dal, si loo gaaro horumar waara oo dhinacyo badan leh.

Labada wasiir ayaa sidoo kale isla qaatay in la joogteeyo wada-hadalka iyo xiriirka dhow, si si wax ku ool ah loogu wajahayo caqabadaha wadajirka ah ee saameeya gobolka.

Ugu dambeyn, waxay mar kale xaqiijiyeen sida ay uga go’an tahay xoojinta xiriirka Soomaaliya iyo Jordan, iyagoo muujiyay rajada laga qabo in iskaashiga labada dal uu sii kobco mustaqbalka dhow.

Hargeysa (Caasimada Online) – Xisbiga mucaaradka ah ee Kulmiye ayaa si adag uga horyimid muddo-kordhinta loo sameeyay goleyaasha maamulka Somaliland, kaddib markii ay xukuumadda Cabdiraxmaan Cirro ku fashilmatay qabsoomidda doorashooyinka isku sidkan.

Guddoomiyaha Xisbiga Kulmiye, Maxamed Kaahin Axmed ayaa sheegay in go’aanka muddo-kordhinta uusan ahayn mid loo dhan yahay, isla markaana loo baahan yahay in la dhageysto dhammaan saamileyda siyaasadda si loo gaaro xal wadajir ah.

Kaahin ayaa carrabka ku adkeeyay in aanay habboonayn in arrimaha doorashooyinka lagu koobo xukuumadda iyo xisbiga talada haya ee Waddani, isaga oo xusay in tani ay keeni karto kalsooni darro siyaasadeed.

Waxa uu sidoo kale tilmaamay in fursad la siin lahaa Guddiga Doorashooyinka, halkii lagu degdegi lahaa muddo-kordhin, taas oo uu sheegay inay horseedi karto is-qabqabsi iyo kala qaybsanaan bulsho.

Guddoomiyuhu wuxuu ka digay in tallaabooyinka noocan oo kale ah ay dhaawac ku geysan karaan rajadii laga qabay hannaanka dimuqraadiyadeed, isla markaana ay wiiqi karaan geeddi-socodka doorashooyinka.

“Golaha Guurtida kama aanu codsan inuu sameeyo muddo-kordhin. Guddiga Doorashooyinka waxa uu codsaday 10 bilood, waana in loo daayaa muddadaas, lagumana darin waqti dheeraad ah,” ayuu yiri Guddoomiye Maxamed Kaahin Axmed.

Dhinaca kale, Golaha Guurtida ee maamulka Somaliland, oo xil-hayntiisa dastuuriga ah ay horay u dhammaatay ayaa go’aansaday inuu muddo kordhin sameeyo, taas oo dood iyo muran badan dhalisay.

Shalay, Golaha Guurtida ayaa muddo kordhin dhan 2 sano iyo 3 bilood u sameeyay Goleyaasha Wakiillada iyo Deegaanka, taas oo sii xoojisay xiisadda siyaasadeed ee ka taagan maamulka.

Si kastaba, muddo kordhintan ayaa sii adkeynaysa doodaha la xiriira dib u dhaca doorashooyinka Somaliland, iyadoo tallaabadan ay ka dhigan tahay in mar kale dib loo dhigay qabashada doorashooyinkii la filayay inay dhacaan xilligooda.

Golaha Guurtida laftiisa ayaa horay uga gudbay muddadii xileedkiisa dastuuriga ahayd, waxaana marar badan uu isagu isku kordhiyay muddada uu xilka hayo, arrintaas oo dhalisay su’aalo la xiriira sharciyadda iyo hannaanka dimuqraadiyadeed ee Somaliland.

Tallaabadan cusub ayaa sidoo kale wiiqaysa nidaamkii doorashooyinka isku xiga ee Somaliland ay ku faani jirtay sanadihii la soo dhaafay, iyadoo dib u dhacyada soo noqnoqday ay si weyn u saameeyeen kalsoonidii lagu qabay jadwalka doorashooyinka.

Madaxweyne Cabdiraxmaan Cirro ayaa markii uu mucaaradka ahaa dhowr jeer si weyn ugu dhaliili jiray Muuse Biixi Cabdi in uu ku fashilmay qabashada doorashooyinka, hase yeeshee xaaladda maanta taagan ayaa u muuqata mid isaga iyo xisbigiisa Waddani si toos ah u dhex geysay wixii uu hore ugu eedeyn jiray Kulmiye.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya ayaa faahfaahin ka soo saartay hawlgal qorshaysan oo Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, oo kaashanaya saaxiibbada caalamka ay 72-dii saac ee la soo dhaafay ka fuliyeen gobolka Shabeellaha Hoose.

Hawl-galkan ayaa si gaar ah loogu bartilmaameedsaday goobaha ay ku dhuumaaleysanayeen dagaalyahannada Al-Shabaab. Hawlgalku wuxuu isugu jiray dagaal toos ah iyo duqeyn, taas oo si weyn u wiiqday awooddii kooxdan.

Goobaha uu hawlgalku ka dhacay waxaa ka mid ahaa deegaannada Buulo Cabdalla, oo u dhexeeya Mubaarak iyo Uguni.

Intii uu socday hawlgalku, waxaa lagu dilay 22 xubnood oo ka tirsanaa maleeshiyaadka argagixisada Al-Shabaab.

Sidoo kale, waxaa la xaqiijiyay in uu ka mid ahaa dadka la dilay horjooge lagu magacaabi jiray Cabdiraxmaan Jeeri, oo caan ku ahaa dhibaateynta dadka rayidka ah.

Wasaaradda Gaashaandhigga iyo Taliska Ciidanka Xoogga Dalka ayaa sheegay inay sii xoojin doonaan hawlgallada noocan oo kale ah, iyagoo uga mahadceliyay saaxiibbada caalamka taageerada ay siiyaan dadaallada lagu xaqiijinayo nabadda iyo xasilloonida Soomaaliya.

Si kastaba, ciidamada iyo dadka deegaanka ayaa xoojiyay dhaq-dhaqaaqyada amni ee ay ka wadaan gobollada dalka, xilli ay dowladdu dooneyso inay qabato doorashooyin qof iyo cod ah.

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa dhankeeda adkaysay muhiimadda ay leedahay sugidda amniga guud ee dalka, iyadoo sheegtay inay dadaal xooggan ku bixinayso sidii looga hortagi lahaa weerarrada Al-Shabaab, loona xaqiijin lahaa xasillooni waarta oo ka hanaqaadda gobollada dalka.

Muqdisho (Caasimada Onlin) – Macluumaad dheeri ah ayaa haatan kasoo kordhay markab nooca xamuulka qaada oo Axaddii lagu afduubtay xeebaha Soomaaliya, kaas oo ay la socdeen illaa 16 shaqaale ah.

Markabka oo lagu magacaabo Sword, oo wata calanka dalka Saint Kitts and Nevis, ayaa weli gacanta ugu jira burcadbadeedda oo la wareegay qolka hagista iyo matoorrada markabka.

Warar hadda soo dhacay ayaa sheegaya in ay bilowdeen dadaallo dheeraad ah oo la doonayo in lagu soo badbaadiyo shaqaalaha saaran markabka oo u dhashay Suuriya.

Sidoo kale, Ururka badmaaxiinta Suuriya oo ka hadlay weerarka ayaa sheegay in xiriir lala sameeyay milkiilayaasha markabka, ayna xaqiijiyeen in shaqaalaha saaran markabka ay bad qabaan, isla markaana wada-hadallada socda ay marayaan meel wanaagsan.

Waa afduubkii labaad oo maalmo gudahood ah ka dhacaya biyaha Soomaaliya, waxaana dhawaan sidaan oo kale loo afduubay markab qaada shidaalka oo ay saarnaayeen 17 qof oo shaqaale ah.

Markabkaas oo lagu magacaabo Honour 25, ayaa waxaa gacan-ku-hayntiisa  la wareegay lix nin oo hubeysan goor dambe oo Arbacadii ah, xilligaas oo uu qiyaastii 30 mayl-badeed u jiray xeebta.

Qiyaastii ilaa 3 sano ka hor, falalka burcad-badeednimada ayaa u muuqday kuwo gabi ahaanba ka ciribtirmay biyaha Badweynta Hindiya oo horay ugu caan baxay afduubka, balse dib ayay arrintaas u soo laabatay iyadoo inta badan la beegsanayo doonyaha kalluumeysiga iyo maraakiibta xamuulka.

Nairobi (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee maamul-goboleedka Koonfur Galbed, Cabdicasiis Xasan Maxamed (Lafta-gareen) iyo xulafadiisa siyaasadeed oo haatan dhaq-dhaqaaq ka wada magaalada Nairobi ayaa qorsheynaya in dib loo soo celinayo maamulkii hore ee ay dowladda Soomaaliya ka saartay magaalada Baydhabo ee xarunta gobolka Baay.

Ugaas Xasan Cabdi Maxamed oo ah afhayeenka Lafta-gareeno ayaa shaaca ka qaaday in bil kadib dib u doorashadii Cabdicasiis ay ka shaqeynayaan, soo celinta maamulkii sharciga ahaa, si loo helo nidaam iyo kala dambeyn dowladeed.

Shacabka ayuu wargeliyay in maamulkii hore soo noqonayo, ayna ujeedada tahay in dib loo soo nooleeyo nidaamkii sharciyadda ku dhisnaa, sida uu hadalka u dhigay.

“Si kastaba ha ahaatee, shacabka reer Koonfur Galbeed waa inay ogaadaan in ay socdaan qorshayaal dib loogu soo celinayo hoggaankii sida sharciga iyo dastuurka waafaqsan lagu doortay. Ujeeddadu waa in dib loo soo nooleeyo nidaamkii sharciyadda ku dhisnaa, loona xaqiijiyo in rabitaanka shacabka uu noqdo saldhigga maamulka”. ayuu yiri Ugaas Xasan Cabdi Maxamed.

Sidoo kale, wuxuu intaas ku daray “Maalintani ma aha oo keliya xusuus taariikheed, balse sidoo kale waa fursad muhiim ah oo shacabka Koonfur Galbeed dib ugu xasuusanayaan qiimaha ay leedahay in ay si madax-bannaan u maamulaan aayahooda siyaasadeed, una ilaashadaan xuquuqdooda dastuuriga ah”.

Hoos ka akhriso qoraalka oo dhammaystiran;-

28-ka Abriil: Xusuusta Bil ka Dib-u-Doorashadii Madaxweyne Laftagareen iyo Muhiimadda Dowladnimada Koonfur Galbeed.

Maanta oo ay taariikhdu ku beegan tahay 28-da Abriil, waxay xusuus gaar ah u leedahay Shacabka Koonfur Galbeed ee Soomaaliya, maadaama ay tahay maalintii dib loo doortay Madaxweyne Cabdicasiis Xasan Maxamed (Laftagareen). Waa maalin dib loogu milicsanayo guulihii la gaaray iyo horumarka maamulkaasi ka sameeyay dhinacyada amniga, xasilloonida siyaasadeed, iyo adeegyada bulshada.

Hase yeeshee, nasiib darro, Koonfur Galbeed waxay wajahday faragelin toos ah oo kaga timid dowladda federaalka, taas oo loo adeegsaday awood ciidan iyo cadaadis siyaasadeed, isla markaana sababtay burbur ku yimid hay’adihii dastuuriga ahaa ee dowlad goboleedka. Tallaabooyinkaas waxay dhaawaceen madax-bannaanidii maamulka iyo hanaankii sharci ee lagu dhisay dowladnimada Koonfur Galbeed, isla markaana wiiqay jiritaankii nidaamka federaalka.

Si kastaba ha ahaatee, shacabka reer Koonfur Galbeed waa inay ogaadaan in ay socdaan qorshayaal dib loogu soo celinayo hoggaankii sida sharciga iyo dastuurka waafaqsan lagu doortay. Ujeeddadu waa in dib loo soo nooleeyo nidaamkii sharciyadda ku dhisnaa, loona xaqiijiyo in rabitaanka shacabka uu noqdo saldhigga maamulka.

Maalintani ma aha oo keliya xusuus taariikheed, balse sidoo kale waa fursad muhiim ah oo shacabka Koonfur Galbeed dib ugu xasuusanayaan qiimaha ay leedahay in ay si madax-bannaan u maamulaan aayahooda siyaasadeed, una ilaashadaan xuquuqdooda dastuuriga ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xubnaha siyaasiyiinta mucaaradka ah ee dhaq-dhaqaaqyada ka wada magaalada Muqdisho ayaa si adag uga fal-celiyay khudbaddii uu habeenkii Talaadada madaxweyne Xasan Sheekh u jeediyay odayaasha dhaqanka ee uu casho sharafta ugu sameeyay xarunta Villa Somalia.

Siyaasiga Cabdiraxmaan Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame oo ah mudane ka tirsan Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya ayaa sheegay in khudbadda madaxweynaha ay ahayd mid isku dhex yaacsan, isla markaana aan isku xirneyn ayna ka muuqatay kalsooni darro wayn, sida uu hadalka u dhigay.

“Khudbadda Madaxweynuhu waa in ay yeelato nuxur, ujeeddo, iskuxirnaan iyo bartilmaameed ay ku socoto. Waa in ay tixgelisaa dareenka shacabka, dejiso bulshada, dhisto kalsoonida iyo midnimada ummadda, kana fogtahay kalaqaybin, gooddis iyo xasarad abuur. Hase yeeshee, khudbaddii uu xalay Madaxweynuhu ujeediyey odayaasha dhaqanka, waxay ahayd mid iskudhex-yaacsan, kana maran haybad madaxtinnimo. Wuxuu madax-dhaqameedkii kala dul dhacay welwelka iyo walaaca uu ka qabo muddo-xileedkiisa dhammaadka ah”. ayuu qoraalkiisa ku yiri Xildhibaanku.

Sidoo kale wuxuu kusii daray “Gar hal dhinac ah, xog aan sax ahayn, khalkhal iyo hadallo is wada burinaya ayey u badnayd. Waxa ka muuqatay kalsooni dari iyo tixgelin la’aan dareenka odayaasha hortiisa fadhiya iyo si guud shacabka Soomaaliyeed”.

Warsame oo hadalkiisa sii wata ayaa shaaca ka qaaday in khudbadda madaxweyne Xasan Sheekh ay sidoo kale ahayd mid aan u qalmin xilka uu hayo, isla markaana aan ka tarjumeyn xaaladda adag ee uu dalka ku jiro.

“Waxay ahayd khudbad gole-ka-fuul ah oo xilka iyo xafiiska uu hayo u qalmin, kana fog xilliga adag iyo xaaladda kalaguurka ah ee uu dalku marayo. Runtii waxaan daawannay haybaddii dawladnimada oo horteenna lagu jiidayo” ayuu mar kale yiri siyaasiga caanka ah Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyadoo Xasan Sheekh oo isna gar-naqsaday uu ku dooday inuu fursad siiyay xubnaha mucaaradka ee kasoo horjeedo, isla markaana uusan dooneyn in dalka lagu sii hayo halkiisa iyo doorasho dadban.

“Saaxiibkey Farmaajo xilligiisii hal maalin intuu noo yeeray, inteenii baagamuudada ahayn, maxay idinla tahay nama dhihin? anigu waddadaas Farmaajo ee aan cidna lala tashanaynin waxaan go’aansaday inaan ka leexdo, dadka nooc kasta waan kala tashaday doorashada”. ayuu yiri Xasan Sheekh.

Waxaa kale oo uu ku adkeystay in dalka laga qabanayo doorasho qof iyo cod ah, ayna fursad siinayaan shacabka, si ay doorashada qayb uga noqdaan.

Soomaaliya ayaa haatan ku jirta marxalad xasaasi ah, waxaana la’isku hayaa nooca doorasho ee ka dhaceysa dalka, taas khilaaf ay ka dhex dhalisay Villa Soomaaliya, mucaaradka iyo qaar kamid ah dowlad-goboleedka ka jira dalka.

Koonfur Galbeed, Albaabka Iftiinka Dimuqraadiyadda.

Koofur Galbeed, waxaa ka socda hardan dimuquraadi ah oo aad u xoog badan, kaas oo ay ku baratamayaan dhamaan daneeyayaasha Doorashooyinka isku sidkan.

Waxaa jooga Siyaasiyiin iska soo horjeeda, waxaa jooga dhamaan Ururada Siyaasadeed ee diiwaan gashan, waxaa jooga taageerayaal ka kala yimid Soomaaliya oo dhan oo kala taageeraya tartamayaasha.

Qof iyo koox kasta si aan cabsi lahayn ayuu u ololaynayaa, una taageerayaa cidda uu doono.

Baydhabo, Hoteellada iyo Xaafadaha waa mashquul, waxaana meel kasta ka socda shirar iyo abaabul iska soo horjeeda oo nabad ah.

Rajo cadaaladeed, sinaan iyo xorriyad ayay dareemayaan dhinacyada oo dhan.

Majirto koox Siyaasadeed oo afkaar iyo aragti ay qabto uga maqan Baydhabo ama xitaa aan qayb ka ahayn hardanka Siyaasiga ah ee socda.

Qaar badan oo ka mid ah Siyaasiyiinta isku kooxaha ah ama kala kooxaha ah ee Baydhabo wada jooga wax ka yar Labo bilood ka hor qoryo ayay isku siteen, ismana salaamaynin haddii ay iska soo hor baxaan, balse maanta si nabad ah, xorna ah ayay kuraasta ugu tartamayaan.

Dhacdooyinka Koonfur Galbeed, waxeey dirayaan dhawr fariimood.

1- Waxa ay si cad u muujinayaan nooca Doorasho ee muddo dheer Dawladdu ay Dadka Soomaaliyeed u balanqaadaysay.

2-Waxa ay beeninayaan doodihii kuwa mucaaradsan Dawladda ee isku dayayay in ay marin habaabiyaan bulshada, Dawladana sumcad xumeeyaan.

3- Waxa ay rajo iyo yididiilo galinayaan dhamaan Shacabka Soomaaliyeed ee dib u helaya xuquuqdooda ah in ay iyagu go’aamiyaan mustaqbalkooda.

4- Waxa ay fursad iyo rajo siinayaan dhamaan Siyaasiyiinta danaynaya in ay kartidooda ku tartamaan, si ay talada Dalka uga qayb galaan.

5- Waxa ay cuqdada iyo cabsida ka saarayaan Dadka isku deegaanka ah, balse kala aragtida ah, kuwaaas oo horay ugu soo joogay in aragtidooda darteed loo xiray ama loo xannibay.

FG: Sawirada ku lifaaqan halkaan hoose, waxaa ka muuqda qaar ka mid ah Musharaxiinta Xilka Hogaamiyaha Koofurgalbeed, kuwaas oo ah L”labeenta deegaanka, waxaa kale oo ka muuqda hogaamiyayaasha iyo taageerayaasha Ururada Siyaasadeed ee diiwanagashan, kuwaas oo kala taageeraya Musharaxiinta tartamaya.

Dalkeenna rajo iyo iftiin ayaa ka hor muuqda, Amniga ayaa soo hagaagaya, Dhaqaalaha ayaa dhismaya, Sumcadda Dawladda ayaa sare u kacaysa, talada ayaa Shacabka u dhawaanaysa.

Waxaan muddanahay dhamaanteen in aan horay u socono, Alle ku tiirsano, cabsida yarayno, kalsoonina ku hawlgalno – Alle ayaa leh mahad oo dhan.

Waxaa qoray, Wasiir Ku-xigeenka Wasaaradda Warfaafinta, Dhaqanka iyo Dalxiiska JFS Mudane Cabdiraxmaan Yuusuf Cumar (Al-Cadaala).

Baydhabo (Caasimada Online) – Magaalada Baydhabo ee xarunta gobolka Baay waxaa maanta gaaray wafdi culus oo ka socda Qaramada Midoobay, kaas oo uu hoggaaminayo ku-xigeenka Xoghayaha Guud ee QM u qaabilsan arrimaha bani’aadannimada iyo isku-duwaha gargaarka Deg-degga ah, Tom Fletcher.

Wafdigan culus ee booqashada ku tegay Baydhabo ayaa waxaa halkaas kusoo dhaweeyay hogaamiyaha ku-meel gaarka ah ee Dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed Mudane Jibriil Cabdirashiid Xaaji oo ku qaabilay xarunta madaxtooyada Baydhabo, iyada oo kulanka ay kala qeybgaleen xubno ka tirsan Golaha Wasiirada iyo agaasimaha guud ee madaxtooyada

Inta uu socday kulanka ayaa waxaa diiradda lagu saaray xoojinta iskaashiga Maamulka Koonfur Galbeed iyo Qaramada Midoobay, gaar ahaan dhinacyada gargaarka bani’aadannimo, wax ka qabashada saameynta abaaraha, iyo taageerada dadka barakacay ee ku nool deegaanada Koonfur Galbeed.

Hogaamiyaha ay dowladdu magacaabay oo madasha ka hadlay ayaa uga mahad-celiyay Qaramada Midoobay doorka muuqda ee ay ka qaadato taageerada shacabka Soomaaliyeed, isaga oo xusay baahida loo qabo in la kordhiyo gurmadka degdegga ah iyo mashaariicda horumarineed ee wax ka tari kara xaaladaha bani’aadannimo ee sii kordhaya.

Dhankiisa Tom Fletcher ayaa adkeeyay sida ay Qaramada Midoobay uga go’an tahay sii wadista taageerada ay siiso dadka Soomaaliyeed, gaar ahaan kuwa ku sugan xaaladaha nugul. Waxa uu tilmaamay in booqashadiisu ay qayb ka tahay qiimeyn lagu sameynayo baahiyaha dhabta ah ee ka jira goobaha ay saameeyeen abaaraha iyo colaadaha.

Koonfur Galbeed ayaa kamid ah meelaha ay sida daran uga jiraan xaaladaha abaaraha oo saameyn ku yeeshay dadka iyo duunyada.

Waxaa kale oo usii dheer xiisado siyaasadeed oo ka taagan Baydhabo, kana dhashay isbeddelkii ka dhacay Koonfur Galbeed Soomaaliya, maadaama meesha laga saaray maamulkii uu hoggaaminayay madaxweyne Lafta-gareen.

Muqdisho (Caasimada Online) –  Magaalada Muqdisho ee caasimada Soomaaliya waxaa maalintii labaad dibad-bax ballaaran ka dhigay Sariflayaasha shiling Soomaaliga oo ka cabanaya diidmada kunka Shilin, maadaama uu sameeyay gebi ahaan shaqadooda.

Sarriflayaasha oo isugu soo baxay Suuq Bacaad ayaa cabasho wayn ka muujiyay in meesha laga saaro lacagta shilin Soomaaliga, waxayna farriin u direen madaxda dowladda Soomaaliya.

Qaar kamid ah sarriflayaasha oo hadal siiyay warbaahinta ayaa sheegay in xittaa dowladda Soomaaliya ay diiday in Shilin Soomaaliga ay ku qaadato canshuurta, kadibna shacabka ay iska diideen.

“Canshuurta dowladdu kuma qaadato Shilin Soomaali waxay ku qaadataa dollar shacabkiina waxay waayeen meel ay u wadaan lacagtooda” ayuu yiri mid kamid ah sarriflayaasha Muqdisho.

Sidoo kale, waxay intaas ku dareen in hadda ay istaagtay shaqadooda, ayna dalbadanayaan in arrintooda lasoo farageliyo, si loo soo celiyo shilinka Soomaaliga.

“Madaxweyne Xasan Sheekh baa farriin u dirayaa shacabka waa baabi’i rabaan lacagta shilinka Soomaaliga haddii uu wax ka qabana qabyo ninkeeda dhammaystira waxay noqoneysaa igu sawir. Waxaan madaxweynaha ka codsaneynayaa in maalmaha u horay kahor uu wax ka qabto arrintan” ayuu yiri  sarrifle kale oo la hadlay warbaahinta magaalada Muqdisho.

Kunka shilin oo ah lacagta kaliya ee kasoo hartay lacagihii uu dalku lahaa ayaa haatan laga diiday qaybo badan oo kamid ah dalka, waxaana haatan dadka ay isticmaalaan Dollar iyo lacagaha elektarooniga ah ee taleefannada lagu qaato, kuwaas oo haatan wax lagu kala iibsado.

Si kastaba, Dowladda Soomaaliya ayaa illaa iyo hadda aan wax ka qaban arrintan, iyadoo uu shaqeyn waayay amarkii duqa magaalada Muqdisho Xasan Maxamed Xuseen (Muungaab) ee ku aadan qaadashada lacagta shilin Soomaaliga.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul wasaaraha xukuumadda federaalka Soomaaliya, Mudane Xamza Cabdi Barre ayaa maanta kulan gaar ah la yeeshay Danjiraha Dowladda Kenya u fadhiya magaalada Muqdisho, Mudane Cyprian Kubai Iringo, isaga oo la yeeshay wada-hadallo xasaasi ah.

Kulanka waxaa qeyb ka ahaa Safiir Ku-xigeenka Kenya Mudane Ilyaas Barre Shiil iyo howlwadeenno ka tirsan xafiiska Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya.

Labada mas’uul ayaa ka wada-hadlay arrimo ay kamid yihiin xoojinta iskaashiga labada dal, gaar ahaan dhinacyada amniga, dhaqaalaha iyo horumarinta xiriirka diblomaasiyadeed.

Xamza ayaa danjiraha la wadaagay guulaha laga gaaray dagaalka lagula jiro kooxaha Khawaarijta ah, iyo horumarka laga sameeyay sugidda amniga guud ee dalka, maadaama ay dadaallo waan wayn ka sameeyeen ciidanka Qaranka.

Sidoo kale wuxuu tilmaamay muhiimadda ay leedahay iskaashiga dhow ee Soomaaliya iyo Kenya, gaar ahaan amniga xuduudaha iyo ilaalinta danaha ay wadaagaan labada dal.

Dhankiisa Danjire Cyprian Kubai Iringo ayaa uga mahadceliyay Ra’iisul Wasaaraha qaabilaadda diirran, isaga oo carrabka ku adkeeyay sida ay uga go’an tahay Dowladda Kenya xoojinta wada-shaqeynta labada dal, si loo sugo amniga loogana hortago khataraha argagixisada.

Kenya ayaa qayb ka ah dagaalka lagula jiro Al-Shabaab, waxaana ciidankeeda ay ku jiraan howlgalka AUSSOM, iyaga oo ka howlgala gobollada Jubbooyinka iyo Gedo ee koonfurta Soomaaliya, halkaas oo ay ka sameeyeen howlgallo.

Soomaaliya ayaa muddo dheer la dagaalameysa argagixisada oo halis ku ah amniga gudaha iyo kan gobolka, iyadoo howlgalladii ugu dambeeyay laga soo hooyay guullo waa wayn.

Baydhabo (Caasimada Online) – Warar kala duwan ayaa kasoo bxaya dil maanta magaalada Baydhabo loogu gaystay wiil dhalinyaro ah oo kamid ahaa dadka deegaanka, waxaana dilay askari ka tirsan ciidamada dowladda.

Marxuumka ayaa waxaa lagu magacaabi jiray Cabdi Soomaali, kaas oo kamid ahaa dhalinyarada caanka ah ee magaalada Baydhabo, sida ay innoo sheegeen ilo deegaanka ah.

Cabdi Soomaali ayaa ahaa tababaraha kooxda Daarusalaam oo ka dhisan  Baydhabo, iyadoo dilkiisa ay si weyn uga xumaadeen ehelladiisa iyo bahda ciyaaraha.

Wararka ayaa intaas ku daraya in askariga ka dambeeyay dilka marxuumka gacanta lagu soo dhigay, wuxuuna ku doodayaa in rasaasta ay ka fakatay, ayna haleeshay wiilka dhalinyarada ah.

Ma jiro wax hadal ah oo kasoo baxay saraakiisha laamaha amniga oo ku aadan dhacdaasi, oo kusoo aaday xilli xasaasi ah oo dhaq-dhaqaaqyo ka socdaan Koonfur Galbeed.

Baydhabo waxaa dhawaan ka dhacayay falal ammaan darri oo isugu jiro dilal iyo dhac, iyada oo askar badan loo xiray, loona maxkamadeeyay dambiyo ka dhacay gudaha magaaladaasi.

Si kastaba, waxaan haatan socota qaban qaabadii u dambeeyay ee arrimaha doorashooyinka, iyadoo sidoo kale la howlgaliyay ciidamada amniga, si ay sugaan ammaanka gud ee magaalada.