Muqdisho (Caasimada Online) – Ugu yaraan 13 qof ayaa lagu dilay iska hor-imaadyadii magaalada Muqdisho ku dhexmaray ciidamada dowladda iyo kuwa mucaaradka, halka 189 kalena ay ku dhaawacmeen, sida lagu sheegay warbixin ay soo saartay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan qaxootiga ee UNHCR.
UNHCR ayaa sidoo kale sheegtay in ku dhowaad 12,500 oo qoys ay ka barakaceen guryahooda, kuwaas oo ay ku jiraan haween iyo carruur, kadib rabshadihii saameeyay qaybo ka mid ah caasimadda.
Dadka dhibaatadu saamaysay ayaa u badan kuwo aad u nugul oo isugu jira haween, carruur, dad da’ ah iyo dadka qaba baahiyaha gaarka ah. Hay’adda ayaa sheegtay in dagaalku uusan u aabayeelin qaxootiga iyo magangalyo-doonka, kuwaas oo iyaguna mar kale wajahay barakac hor leh, taas oo sii murgisay xaaladdoodii markii horeba cuslayd.
“Khatarahan oo isku dhafan ayaa leh saamayn xilligan la joogo iyo mid mustaqbalka fog intaba. Dadka rayidka ah ayaa wajahaya dhibaatooyin toos ah iyo kuwo dadban, waxaana barakaca khasabka ah uu horseeday khataro labaad oo ay ka mid yihiin gabaad la’aan iyo caqabado dhanka gargaarka ah,” ayaa lagu yiri warbixinta UNHCR.
Hoos ka akhriso warbixinta oo turjuman:
Warbixin gaar ah: Saamaynta bini’aadannimo ee ka dhalatay colaaddii hubaysnayd ee magaalada Muqdisho
Xaalad bini’aadannimo oo aad u daran ayaa ka dhalatay gacan-ka-hadal hubaysan oo habeenkii 3-dii Juun ka qarxay caasimadda Soomaaliya ee Muqdisho.
Dagaalkan oo u dhexeeyay ciidamada Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo kooxo hubaysan oo taabacsan mucaaradka ayaa sababay khatar weyn oo soo wajahday nolosha iyo badbaadada dadka rayidka ah, xilli ay magaalada ka jireen xiisado siyaasadeed oo aad u kacsan.
Colaadda ayaa ka soo bilaabatay agagaarka Isgoyska Dabka, iyadoo si degdeg ah ugu fiday degmooyinka dadku ku badan yihiin ee Howl-wadaag, Cabdicasiis, Hodan, Wardhiigley iyo qaybo ka mid ah degmada Kaaraan.
Inkasta oo haatan ay istaagtay xabbaddii tooska ahayd, haddana saamayntii xumayd ee dhinaca bini’aadannimada iyo baahida badbaadinta shacabka ayaa weli ah mid taagan oo gargaar degdeg ah u baahan.
Xogaha hordhaca ah ee ay ururiyeen hay’adaha ilaalinta iyo badbaadada ayaa muujinaya in ilaa 12,500 oo qoys ay guryahooda ka barakaceen saacadihii la soo dhaafay.
Dadkan dhibaatadu saamaysay ayaa u badan kuwo aad u nugul oo isugu jira haween, carruur, dad da’ ah iyo dadka qaba baahiyaha gaarka ah. Dagaalkani uma uusan aabayeelin qaxootiga iyo magangalyo-doonka, kuwaas oo iyaguna mar kale wajahay barakac hor leh, arrintaas oo sii murgisay xaaladdoodii markii horeba cuslayd.
Khasaaraha nafeed ee rasmiga ah ee ilaa haatan la xaqiijiyay ayaa isugu jira ugu yaraan 13 qof oo shacab ah oo dhintay iyo 189 kale oo dhaawac ah. Sidoo kale, waxaa goobo kala duwan, gaar ahaan degmada Cabdicasiis, lagu arkayay guryo ay rasaastu halakaysay, iyadoo dad rayid ah ay ku go’doomeen xaafadahooda oo ay u suurtoobi weyday inay ka baxsadaan rasaasta, arrintaas oo khatar weyn gelisay noloshooda.
Xoogaysiga dagaalkan ka dhex qarxay goobaha sida aadka ah loo deggan yahay ayaa abuuray dhibaato dhinacyo badan taabanaysa. Khatarahan oo isku dhafan ayaa leh saamayn xilligan la joogo iyo mid mustaqbalka fog intaba.
Dadka rayidka ah ayaa wajahaya dhibaatooyin toos ah iyo kuwo dadban, waxaana barakaca khasabka ah uu horseeday khataro labaad oo ay ka mid yihiin gabaad la’aan iyo caqabado dhanka gargaarka ah.
Carqaladaynta isku-xidhka qoysaska ayaa iyaduna kordhinaysa cabsida laga qabo kala-tagga qoysaska, gaar ahaan waalidiinta iyo carruurtooda, halka xaddidaadda dhaqdhaqaaqa iyo dhibaatooyinka nafsaaniga ah ay abuureen cabsi laga qabo xadgudubyada ka dhanka ah haweenka, dhiig-miirashada iyo tacaddiyada kale.
Dhinaca kale, qaxootiga, magangalyo-doonka iyo qaybaha kale ee bulshada ee aadka u nugul ayaa wajahaya khataro gaar ah oo la xiriira badbaadadooda, waxaana arrintan sii adkeeyay aqoonsi la’aanta horseedday xannibaado dhinaca dhaqdhaqaaqa ah iyo cabsi la xiriirta xarig.
Haweenka qoysaska biila, waayeelka iyo dadka qaba baahiyaha gaarka ah ayaa xaaladdoodu uga sii dartay markii ay waayeen taageeradii bulshada iyo adeegyadii aasaasiga ahaa. Sidaas darteed, hay’adaha badbaadadu waxay ku baaqayaan gurmad loo dhan yahay oo si gaar ah wax uga qabanaya baahiyaha dadkan nugul.
Ugu dambayn, hay’adaha u dooda xuquuqda iyo badbaadada shacabka ayaa si xooggan u muujiyay walaaca qotoda dheer ee ay ka qabaan saamaynta colaaddani ku yeelatay dadka rayidka ah. Waxay ugu baaqeen dhammaan dhinacyada hubaysan inay si buuxda u dhowraan sharciga caalamiga ah ee bini’aadannimada iyo kan xuquuqda aadanaha, ayna kala saaraan dadka rayidka ah iyo kuwa dagaallamaya.
Waxaa loo baahan yahay in la ilaaliyo goobaha danta guud, isla markaana la fududeeyo gaarsiinta gargaar degdeg ah oo aan la carqaladayn. Hay’aduhu waxay xaqiijiyeen inay sii wadi doonaan indha-indhaynta xaaladda iyo qiimaynta baahiyaha, iyagoo wixii xog ah ee soo kordha la wadaagi doona bulshada.