Bishii Febraayo ee horraantii sanadkan, Sacuudi Carabiya iyo Soomaaliya ayaa kala saxiixday heshiis militari oo loogu talagalay in lagu “xoojiyo iskaashiga difaaca iyo militariga ee labada dal, kaas oo ka kooban dhinacyo badan oo ay wada daneynayaan.”
Warbixinno dhowaan soo baxay ayaa muujinaya in heshiiskaas durba si buuxda loo dhaqan-geliyay, isla markaana uu qeyb ka yahay tababarka kumannaan askari oo Soomaali ah, kaas oo ay fulinayaan calooshood-u-shaqeystayaal ajaanib ah.
Sida ay sheegayaan warbixinnadaasi, ku dhowaad 5,000 oo askari oo Soomaali ah ayaa muddo sagaal bilood ah lagu tababarayaa laba xero militari oo kala duwan, kuwaas oo ku yaalla waqooyiga gobolka Galgaduud. Barnaamijka tababarka waxaa maalgelinaya Sacuudi Carabiya.
Qiyaastii 2,000 oo ka mid ah ciidamadaas ayaa la sheegay inay ka yimaadeen Dowlad-goboleedka cusub ee Waqooyi-bari Soomaaliya, oo laga dhisay qeybo ka mid ah gobollada Sool, Sanaag iyo Togdheer.
Ciidamada Soomaalida waxaa la sheegay inay tababarayaan macallimiin uu Sacuudigu maalgeliyo, kuwaas oo kasoo kala jeeda Romania, Ukraine, Koonfur Afrika iyo Colombia.
Saraakiil militari oo Sacuudi ah ayaa sidoo kale dhowaan booqday labada xero si ay u kormeeraan halka uu marayo tababarka. Hase yeeshee, faahfaahinta saxda ah ee ku saabsan nooca iyo baaxadda heshiiska militari ee Sacuudi Carabiya iyo Soomaaliya weli ma cadda.
Warbixinnadan waxay u muuqdaan inay xaqiijinayaan in Sacuudi Carabiya ay noqotay dalkii ugu dambeeyay ee Khaliijka Carabta ee taageero militari siiya Soomaaliya, iyadoo qeyb ka ah dadaallada loogu tartamayo saameynta gobolka Geeska Afrika.
Imaaraadka Carabta, Qatar iyo, farsamo ahaan, Bahrain oo soo maraysa Imaaraadka, ayaa muddo dheer ka dhex shaqeynayay Soomaaliya.
Tusaale ahaan, Imaaraadka Carabta wuxuu Puntland ku leeyahay taariikh dheer oo saameyn leh, isagoo sidoo kale xiriir isbeddelaya la leh dowladda fadhigeedu yahay Muqdisho.
Imaaraadka wuxuu arrimaha militariga Puntland ku lug lahaa tan iyo horraantii sanadihii 2010-meeyadii, markaas oo uu gacan ka geystay dhismaha Ciidanka Booliska Badda Puntland ee PMPF, oo ah mid ka mid ah hay’adaha ugu muhiimsan ee amniga maamulkaasi.
Tan iyo markii la aasaasay PMPF, Imaaraadka ayaa ahaa maalgeliyaha, qalabeeyaha iyo tababaraha ugu weyn ee ciidankaas. Waxaa sidoo kale la rumeysan yahay in ku dhowaad 200 oo askari oo Imaaraati ah lagu martigeliyo saldhig ay PMPF ku leedahay magaalada Boosaaso.
Intii uu socday dagaalkii Puntland kula jirtay faraca kooxda Daacish ee Soomaaliya, kaas oo ka dhacay buuraha Calmiskaad ee koonfur-bari Boosaaso, Imaaraadka ayaa kooxda jihaadiga ah ku qaaday ugu yaraan 19 duqeyn oo cirka ah, sida ku cad tiro-koob aan anigu sameeyay.
Meelo kale oo Soomaaliya ka mid ah, Imaaraadka ayaa taariikh ahaan taageero siin jiray cutubyo militari oo kala duwan, isagoo sidoo kale tababar iyo dhaqaale siin jiray ciidamo kale oo ku sugan Muqdisho. Arrintan ayaa dhacaysay xilli dalka ay xafiiltamaan ee Qatar ay taageero siinaysay cutubyo kale.
Ilaa horraantii sanadkan, Imaaraadka wuxuu tababar toos ah ka bixinayay Muqdisho, wuxuuna sidoo kale maalgelinayay tababarka ciidamada Soomaalida ee Eritrea, Uganda iyo Itoobiya.
Saldhigga Imaaraadka ee Muqdisho, oo sidoo kale martigelinayay koox tababarayaal militari ah oo Bahrain ka socda, ayaa bishii Febraayo 2024 lagu qaaday weerar uu fuliyay xubin ka tirsan Al-Shabaab oo gudaha u galay barnaamijka tababarka.
Hase yeeshee, bishii January 2026, dowladda Muqdisho ayaa baabi’isay dhammaan heshiisyadii dekedaha iyo nidaamyadii iskaashiga amni ee ay la lahayd Imaaraadka, iyadoo ku eedeysay Abu Dhabi inay “wiiqday madaxbannaanida qaranka.”
Eedeyntaas ayaa loo badinayaa inay la xiriirtay xiriirka Imaaraadka iyo Somaliland.
Imaaraadka ayaa sidoo kale lagu warramay inuu taageero militari siiyo ciidamada Jubaland, oo ah dowlad-goboleed ku yaalla koonfurta Soomaaliya, xuduudna la leh Kenya, balse hadda u dhaqmaya sidii maamul ka madax-bannaan Muqdisho.
Jubaland iyo Puntland labaduba waxay kasoo horjeesteen go’aankii dowladda federaalka ay dalka uga mamnuucday Imaaraadka.
Qatar ayaa iyaduna taageero siisa dowladda Muqdisho, inkasta oo doorkeedu uu ka xaddidan yahay kan Imaaraadka. Tusaale ahaan, sanadkii 2019 waxay ciidamada Soomaaliya ugu deeqday 68 gaari oo gaashaaman.
Qatar ayaa sidoo kale door muhiim ah ka qaadatay taageerada iyo maalgelinta Hay’adda Sirdoonka iyo Nabad-sugidda Qaranka ee NISA, intii uu xilka hayay madaxweynihii hore ee Soomaaliya Maxamed Cabdullaahi Farmaajo.
Muddadaas, Qatar waxay taageertay dhismaha ciidamada sida gaarka ah u tababaran ee Duufaan, kuwaas oo ka tirsan NISA.
Tan iyo ugu yaraan sanadkii 2025, boqollaal askari oo Soomaali ah ayaa sidoo kale ciidamada Qatar tababar ku siiyeen magaalada Doha.
Sida Sacuudi Carabiya oo kale, Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya iyo Qatar ayaa horraantii sanadkan kala saxiixday heshiis militari oo cusub, inkasta oo faahfaahinta saxda ah ee heshiiskaas ay weli mugdi ku jirto.
Maadaama Soomaaliya ee ku taallo goob istaraatiiji ah oo ay isaga gudbaan Geeska Afrika, Gacanka Cadmeed iyo Badda Cas, isla markaana ay kasoo horjeedaan Yemen, halkaas oo dalalka Khaliijku ay sidoo kale dano iska soo horjeeda ku leeyihiin, lama yaabni in Soomaaliya ay noqoto goobta xigta ee uu kusoo fido tartankaasi.
Muhiimadda juqraafi-siyaasadeed ee Soomaaliya kama qarsoona dalalka kale ee Bariga Dhexe, kuwaas oo iyaguna doonaya inay awood iyo saameyn kula tartamaan dalalka Khaliijka. Dalalkaas waxaa ugu horreeya Turkiga iyo Israel.
Labada dalba waxay si weyn ugu lug leeyihiin Geeska Afrika. Turkiga wuxuu ka mid yahay taageerayaasha shisheeye ee ugu waaweyn ee dowladda Muqdisho, halka Israel ay si weyn ugu lug leedahay maamulka Somaliland, iyadoo dooneysa inay ka hortagto waxa ay u aragto khataraha uga imaanaya Yemen iyo Badda Cas.
Heshiisyadan laba geesoodka ah waxay dhacayaan xilli Soomaaliya ay weli ku tiirsan tahay Mareykanka iyo Hawlgalka Midowga Afrika ee Taageerada iyo Xasilinta Soomaaliya ee AUSSOM, si ay ula dagaallanto Al-Shabaab.
Mareykanka ayaa sheegay inuu jari doono maalgelinta uu siiyo howlgalka Qaramada Midoobay ee Soomaaliya, kaas oo ah laf-dhabarta dhinaca sahayda iyo taageerada farsamo ee AUSSOM. Arrintan ayaa shaki gelisay mustaqbalka howlgalka Midowga Afrika.
Haddii ciidamada Midowga Afrika ay Soomaaliya ka baxaan, weli lama hubo in taageerada Khaliijka iyo Turkiga ay siinayaan Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed ay ku filnaan doonto inay ka caawiso la-dagaallanka Al-Shabaab oo markale xoogeysaneysa.
Waxaa intaas dheer in dowladda Muqdisho ay hadda si weyn ugu mashquulsan tahay muranno qabiil iyo qalalaase la xiriira sharciyadda maamulka Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, kuwaas oo durba isu beddelay dagaal furan oo ka dhacay Dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed.
Dowladda Federaalka Soomaaliya waxay sidaas ku taagan tahay meel ay tahay inay go’aan adag ka gaarto halka ay u dhaqaaqeyso.
Inta laga gaarayo waqtigaas, Sacuudi Carabiya ayaa iyaduna kusoo biirtay loollanka Soomaaliya, iyadoo rajeyneysa inay qeyb ka mid ah saameynta kala wareegto Imaaraadka, Turkiga iyo, heer ka xaddidan, Qatar ee gobolka Geeska Afrika.
Intaas oo dhan waxay dhacayaan iyadoo Al-Shabaab ay sii waddo weerarradeeda.