Addis Ababa (Caasimada Online) – Ururka hubeysan ee TPLF ayaa dib u soo ceshanaya gacan ku haynta gobolka Tigray kadib markii ay doorteen Debretsion Gebremichael.
Xiisadda sii kordhaysa ee kala dhaxaysa dawladda federaalka Itoobiya ayaa dhalisay cabsi laga qabo in mar kale uu dagaal ka qarxo Geeska Afrika.
Sannadkii 2020, dawladda Itoobiya oo uu hoggaaminayo Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed ayaa dib u dhigtay doorashooyinkii dalka loogu talagalay sababo la xiriira xanuunka COVID-19.
Ururka xoreynta shacabka Tigray (TPLF), oo ahaa xisbiga ugu weyn uguna awoodda badan gobolka waqooyiga ee Tigray, ayaa ku eedeeyay Abiy inuu si sharci darro ah u dheereystay mudada xafiiska.
TPLF ayaa qabatay doorashooyin deegaan oo ay ku guuleysteen, iyagoo diiday awoodda sharciga ah ee dawladda federaalka ay ku leedahay gobolka Tigray.
Tani waxay horseedday iska horimaad isu rogay dagaal milateri oo dhex maray TPLF iyo Ciidanka Difaaca Qaranka Itoobiya (ENDF).
Intii u dhaxaysay 2020 iyo 2022, waxaa lagu qiyaasay inay ku dhinteen dagaalkaas 600,000 oo qof. Labada dhinacba waxay midba midka kale ku eedeeyay inuu isagu bilaabay colaadda.
Bishii Noofambar 2022, natiijadii doorashadii 2020 ayaa la baabi’iyay ka dib heshiiskii nabadda ee Pretoria ee dhex maray dawladda Itoobiya iyo TPLF.
Wixii markaas ka dambeeyay, waxaa Tigray laga dhisay Maamul Goboleed ku-meel-gaar ah, kaas oo meesha ka saaray hoggaamiyeyaashii TPLF ee xilligii dagaalka.
TPLF oo dib u soo celinaysa gacan ku haynta Tigray
Saddex sano ka dib, khilaaf ayaa ka dhex qarxay maamulka ku-meel-gaarka ah iyo TPLF. Bishii Abriil, Golaha Gobolka Tigray, oo la diray intii uu jiray heshiiska nabadda, ayaa waxaa dib u soo celiyay TPLF.
May 5-teedii, hoggaamiyaha TPLF Debretsion Gebremichael ayaa loo doortay madaxweynaha cusub ee Tigray.
“Maamulkii ku-meel-gaarka ahaa hadda ma jiro,” ayuu yiri ku xigeenka xisbiga, Amanuel Assefa, oo la hadlay wakaaladda wararka ee AFP. Debretsion ayaa galay xafiiska madaxweynaha, isagoo sheegay inuu shaqada bilaabay.
Tallaabadan ayaa u muuqata mid caqabad ku ah Tadesse Werede, oo ah madaxweynaha maamulka ku-meel-gaarka ah ee Tigray oo ay magacawday dawladda Itoobiya.
Werede ayaa qoraal uu soo dhigay baraha bulshada ku sheegay in kooxda isku dayaysa inay awoodda ku qabsato xoog ay masuul ka yihiin burburka iyo khatarta soo food saartay shacabka Tigray.
Falcelin la’aanta Dawladda Federaalka
“Tigray waxay hadda ku jirtaa xilli aad u khatar badan,” ayuu yiri Amanuel Gedebo, oo ah cilmi-baare ka tirsan machadka Clingendael. Waxa uu intaa ku daray in ilaa hadda aan la ogeyn jawaabta dawladda federaalka, maadaama aysan soo saarin wax qoraal ah.
Si kastaba ha ahaatee, falanqeeyayaasha qaar ayaa sheegaya inay jiraan calaamado muujinaya dhaqdhaqaaqyo milateri. “May 5-teedii iyo 6-deedii, diyaaradaha dagaalka ee Itoobiya ayaa lagu arkay cirka magaalada Mekelle.
Hadda Addis Ababa waxay u diraysaa diyaaradaha MiG-ka Mekelle si ay awood u muujiyaan,” ayuu yiri Magnus Treiber, oo ah khabiir ku takhasusay Geeska Afrika.
Itoobiya iyo Ereteriya waxaa saameeyay dhinaca dhaqaalaha. Itoobiya waxaa laga soo sheegayaa shidaal yari iyo sicir-barar sare u kacaya, taas oo ku dhiirigelin karta dawladda Itoobiya inay ka fogaato tallaabo kasta oo ka sii daraysa xaaladda waqooyiga.
Sidoo kale, dalalka Isutagga Imaaraadka Carabta oo taageera Itoobiya iyo Sacuudi Carabiya oo taageerta Ereteriya ayaa hadda ku mashquulsan colaadaha gobolkooda ka jira, taas oo yaraynaysa firfircoonidii ay ku lahaayeen Geeska Afrika.
Weli waxay u muuqataa inay jirto fursad dhexdhexaadin caalami ah oo looga baaqsan karo colaad ka qaraxda gobolka Geeska Africa, gaar ahaan Itoobiya oo dhinac ah iyo TPLF oo taageereyso Ereteriya.