Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa sare u qaaday dadaallada lagu dhisayo maamul rasmi ah oo ka hanaqaada gobollada waqooyi ee Sool, Sanaag, Cayn, iyo Haylaan — dhul ay sheegtaan Puntland iyo maamulka SSC-Khaatumo.
Sida laga soo xigtay ilo-wareedyo lagu kalsoon yahay, kulan hordhac ah oo u dhexeeyay saraakiil dowladda federaalka ah iyo wakiillo maxalli ah ayaa la qabtay dhammaadkii toddobaadkii la soo dhaafay, iyadoo la filayo in shirar iyo wadahadallo heer gobol ah la qabto toddobaadyada soo socda.
Hawlgalkan ayaa qayb ka ah qorshe ballaaran oo dowladda dhexe ay ku dooneyso in ay si rasmi ah ugu kordhiso gobolladan nidaamka federaalka ee dalka.
Gobollada la isku yiraahdo SSC — Sool, Sanaag, iyo Cayn — ayaa waxaa ka soo ifbaxay. Maamulka SSC-Khaatumo, horraantii 2023, kadib markii ay ciidamada Somaliland ka baxeen magaalada Laascaanood, caasimadda gobolka Sool.
Dowladda federaalka ayaa maamulka u aqoonsatay maamul goboleed cusub oo ka tirsan federal, inkasta oo aan si rasmi ah loo dhameystirin. Puntland ayaa wali ku adkeysanaysa sheegashada taariikhiga ah iyo maamulka ay horey ugu lahayd gobolladan, halka SSC-Khaatumo ay ku doodayso in ay mataleyso rabitaanka bulshada deegaanka.
Dadaalka dowladda dhexe ayaa daba socda go’aankii kasoo baxay shirkii Golaha Wadatashiga Qaranka ee dhacay April 2024, kaas oo si rasmi ah u aqoonsaday SSC-Khaatumo inay tahay musharrax u taagan maamul goboleednimo.
Goluhu wuxuu u xilsaarey Wasaaradda Arrimaha Gudaha, Federaalka iyo Dib-u-heshiisiinta hoggaaminta hannaanka, oo ay ka mid yihiin:
- Qabashada shirweyne aasaasi ah
- Qorista dastuurka goboleedka
- Dhismaha hay’adaha maamulka deegaanka
Laascaanood waxaa ka socda diyaar-garow ballaaran oo loogu jiro shir lagu dhisayo saldhigga rasmiga ah ee maamul-goboleedka cusub. Shirkan ayaa lagu wadaa inuu ka hadlo arrimo ay ka mid yihiin matalaadda siyaasadeed iyo qaab-dhismeedka dastuurka goboleedka.
“Tani waa tallaabo muhiim ah oo lagu dhameystirayo qaab-dhismeedka maamulka SSC-Khaatumo,” ayuu yiri mas’uul ka tirsan guddiga wadahadallada, kaas oo codsaday in aan la magacaabin sababo la xiriira xasaasiyadda arrinta.
Maamulka Puntland oo fadhigiisu yahay magaalada Garoowe wali si rasmi ah ugama jawaabin tallaabooyinka dowladda dhexe. Si kastaba, dhowaan waxay ku eedeysay hoggaanka SSC-Khaatumo inay doonayaan in gobolka Sanaag laga gooyo Puntland — eedeyntaas oo aan wax jawaab ah laga bixin dhinaca SSC-Khaatumo.
Aamusnaanta Puntland ayaa muujinaysa caqabado siyaasadeed oo adag. Falanqeeyayaal ayaa aaminsan in haddii Puntland ay si cad u diido geeddi-socodka SSC-Khaatumo, ay khatar ugu jirto inay lumiso taageerada bulshada deegaanka. Dhanka kale, haddii ay si dadban u oggolaato, waxay halis ugu jirtaa in ay lumiso sheegashadeeda dhuleed.
“Puntland waxay ku jirtaa meel siyaasadeed oo aad u jilicsan,” ayuu yiri Maxamed Cabdi, oo ah falanqeeye siyaasadeed oo fadhigiisu yahay Garoowe. “Hoggaanku waa inuu miisaamaa khatarta go’doon siyaasadeed iyo tan ka dhalan karta luminta saameynta ay ku leedahay dhul ay u aragto mid iyada ka tirsan.”
Inkastoo dowladda federaalka ay u muuqato mid go’aan ku gaartay horay u socoshada geeddi-socodkan, falanqeeyayaasha ayaa ka digaya in haddii Puntland iyo odayaasha dhaqanka laga weeciyo, ay arrintu horseedi karto khilaafyo hor leh iyo sii kala fogaansho siyaasadeed.