Muqdisho (Caasimada Online) – Soomaaliya ayaa soo dhoweysay ballanqaadka cusub ee Masar ee isgarab-taagga iyo taageerada, iyadoo war-saxaafadeedkii ugu dambeeyay ee ka soo baxay Qaahira ku tilmaantay mid muujinaya walaaltinimo qotodheer iyo dhiirigelin muhiim ah oo lagu xoojinayo dadaallada lagu xasilinayo Soomaaliya.

War-saxaafadeed ay Axaddii soo saartay, Wasaaradda Arrimaha Dibadda iyo Iskaashiga Caalamiga ah ee Soomaaliya ayaa “mahadcelin iyo qaddarin ballaaran” u dirtay dowladda Masar, kaddib bayaan ay maalin ka hor soo saartay Qaahira, oo ay ku adkeysay sida ay uga go’an tahay inay taageerto madax-bannaanida, nabadda iyo horumarka Soomaaliya.

Muqdisho waxay sheegtay in farriinta Masar ay ka tarjumayso “xiriirka taariikhiga ah ee walaaltinimo” ee labada dal, iyadoo hoosta ka xarriiqday in taageerada Qaahira ay imaanayso xilli xasaasi ah. Soomaaliya waxay ku jirtaa dagaal ka dhan ah argagixisada, iyadoo dhanka kalena horay u wadda dadaallada dowlad-dhiska iyo mashaariicda horumarinta.

Dowladda Soomaaliya waxay adkeysay in bayaanka Masar uu hoosta ka xarriiqayo sida ay diyaar ugu tahay inay garab istaagto madax-bannaanida Muqdisho, xasiloonida gobolka, iyo dadaallada la-dagaallanka argagixisada. Waxay sidoo kale tilmaantay doorka Masar ee abaabulidda taageerada heer gobol iyo heer caalami, gaar ahaan dhanka xoojinta sarreynta sharciga iyo horumarinta amniga.

Soomaaliya waxay xustay in kaalmada firfircoon ee Masar ay ka bixiso howlgalka nabad-ilaalinta Midowga Afrika (AUSSOM) ay gacan la taaban karo ka geysatay xasiloonida iyo amniga dalka. Taageerada Qaahira, ayaa lagu yiri bayaanka, waxay gacan ka geysaneysaa abuuridda xaalado u saamaxaya Soomaaliya inay ku tallaabsato mustaqbal deggan oo barwaaqo ah.

Wasaaraddu waxay dib u xaqiijisay go’aanka Soomaaliya ee ah inay ka faa’iideysato dhiirigelintan, iyadoo ballaarinaysa iskaashiga istiraatiijiyadeed ee kala dhexeeya Masar ee dhinacyada siyaasadda, amniga, dhaqaalaha, iyo dhaqanka. Iskaashiga noocan oo kale ah, ayay sheegtay Muqdisho, wuxuu u adeegi doonaa danaha ay wadaagaan labada dal, wuxuuna sii xoojin doonaa nabadda gobolka.

Bayaanka Masar

Masar ayaa bayaankeeda soo saartay 20-kii Sebtembar, iyadoo hoosta ka xarriiqday “qotodheerida xiriirka taariikhiga ah” ee kala dhexeeya Soomaaliya, waxayna ballanqaadday inay sii wadi doonto taageerada ay siiso “shacabka walaalaha ah ee Soomaaliyeed.”

Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Qaahira waxay sheegtay inay si adag u garab taagan tahay Soomaaliya xilli ay jiraan loolanno waaweyn oo heer gobol ah, iyadoo ku dhawaaqday inay taageerayso dadaallada Muqdisho ee lagu xoojinayo sarreynta sharciga, la-dagaallanka argagixisada, iyo tayeynta amniga qaranka.

“Masar waxay dib u xaqiijinaysaa isgarab-istaaggeeda buuxa ee shacabka Soomaaliyeed iyo taageeradeeda joogtada ah ee dadaallada lagu gaarayo amniga iyo xasiloonida Soomaaliya,” ayaa lagu yiri bayaanka. Waxa uu sidoo kale iftiimiyay in ka-qaybgalka Qaahira ee howlgalka AUSSOM uu yahay caddayn muuqata oo ku aaddan sida ay uga go’an tahay arrintan.

Wasaaraddu waxay carrabka ku adkeysay in xasiloonida iyo barwaaqada Soomaaliya ay udub-dhexaad u yihiin horumarka ballaaran ee gobolka. Waxay sheegtay in Masar ay ka go’an tahay inay gacan ka gaysato abuurista xaaladaha ku habboon ee u sahlaya Soomaaliya inay hanato himilooyinkeeda ku aaddan mustaqbal ammaan iyo xasillooni leh.

Qaahira waxay sidoo kale tilmaantay heshiiskii guud ee iskaashiga istiraatiijiyadeed ee lagu gaaray booqashadii Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu ku tagay Masar bishii Janaayo 2023. Heshiiskaas, ayaa la sheegay, inuu weli yahay laf-dhabarta iskaashiga siyaasadeed, amni, dhaqaale, iyo dhaqan.

Ugu dambayn, Masar waxay xaqiijisay sida ay diyaar ugu tahay inay qaaddo tallaabooyin dheeraad ah oo lagu sii qotodheereynayo iskaashiga istiraatiijiyadeed ee Soomaaliya, iyadoo sheegtay in xiriir adag uu keeni doono faa’iidooyin labada dhinacba gaara, isla markaana uu xoojin doono xasiloonida gobolka iyo danaha labada shacab.

Labada dowladood ayaa is-dhaafsiga bayaanadan ku macneeyay inay qayb ka yihiin dadaal ballaaran oo lagu xoojinayo xiriirka istiraatiijiyadeed. Soomaaliya waxay sheegtay in isgarab-istaagga Masar uu xoojinayo madax-bannaanideeda iyo la-dagaallanka argagixisada, halka Masar ay dhankeeda adkeysay xiriirka taariikheed iyo dhaqan ee aasaaska u ah iskaashiga labada dhinac.

Diblomaasiyiintu waxay sheegeen in farriimahan isku-wakhtiga ah ay hoosta ka xarriiqayaan aragti mideysan, xilli ay Geeska Afrika ka jirto xaalad hubanti la’aan ah oo sii kordheysa, ayna Soomaaliya weli u nugushahay khataraha amni, kuna tiirsan tahay taageerada dibadda ee nabad-ilaalinta iyo horumarka.