Muqdisho (Caasimada Online) – Kooxda Al-Shabaab ayaa si kulul u weerartay Mareykanka iyo Turkiga, iyadoo ku eedeysay inay door militari iyo mid siyaasadeed ku leeyihiin Soomaaliya, isla markaana ay taageeraan dowladda federaalka.
Eedeymahan ayaa ku jiray farriinta sanadlaha ah ee kooxda ay soo saarto munaasabadda Ciidul Adxa, taas oo uu jeediyay afhayeenka rasmiga ah ee Al-Shabaab, Cali Maxamuud Raage (Cali Dheere).
Cali Dheere ayaa si gaar ah u weeraray duqeymaha Mareykanka ee Soomaaliya, isagoo ku eedeeyay Washington inay beegsato dad rayid ah, xilli ay ku doodayso inay fulineyso hawlgallo ka dhan ah argagixisada.
Eedeymahaas si madax-bannaan looma xaqiijin. Al-Shabaab ayaa marar badan adeegsata sheegashooyinka khasaaraha rayidka si ay ugu faafiso dacaayaddeeda ka dhanka ah dowladda Soomaaliya iyo dalalka shisheeye ee taageera.
Mareykanka ayaa sanadihii u dambeeyay kordhiyay duqeymaha uu ka fuliyo Soomaaliya. Warbixin ay soo saartay mareegta Long War Journal, oo la socota duqeymaha ka dhaca Soomaaliya, ayaa lagu sheegay in Mareykanku fuliyay 132 duqeyn sanadkii 2025, kuwaas oo 54 ka mid ah lala beegsaday Al-Shabaab.
Warbixinta ayaa sidoo kale sheegtay in ugu yaraan 64 duqeyn la diiwaangeliyay illaa hadda sanadkan 2026, iyadoo ugu yaraan 31 ka mid ah lagu bartilmaameedsaday kooxda Al-Shabaab.
Cali Dheere ayaa sheegay in duqeymo dhowaan ka dhacay agagaarka Kismaayo ee koonfurta Soomaaliya iyo Buq Aqable oo ka tirsan bartamaha dalka ay ku dhinteen dad rayid ah, halkii ay ka ahaan lahaayeen dagaalyahanno ka tirsan Al-Shabaab.
Taliska Mareykanka ee Afrika, AFRICOM, ayaa inta badan sheegay in duqeymaha lagu fuliyo wada-shaqeyn kala dhexeysa dowladda federaalka Soomaaliya, isla markaana looga gol leeyahay in lagu wiiqo awoodda Al-Shabaab ee qorsheynta iyo fulinta weerarrada.
AFRICOM ayaa sidoo kale marar badan sheegtay inay qaaddo tallaabooyin lagu yareynayo waxyeellada rayidka.
Qeyb weyn oo ka mid ah khudbadda Cali Dheere ayaa sidoo kale lagu weeraray Turkiga, oo ka mid ah dalalka ugu dhow dowladda federaalka Soomaaliya.
Turkiga ayaa tababar siiya ciidamada Soomaaliya, wuxuuna taageero militari, diblomaasiyadeed iyo dhaqaale u fidiyaa dowladda federaalka. Ankara ayaa sidoo kale Muqdisho ku leh saldhigga tababarka militari ee ugu weyn ee ay ku leedahay meel ka baxsan dalkeeda.
Cali Dheere ayaa Turkiga ku eedeeyay inuu doonayo inuu “boobo” kheyraadka dhulka, badda iyo hawada Soomaaliya.
Wuxuu sidoo kale weeraray Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, isagoo ku eedeeyay inuu heshiisyo uu la galay Ankara ku “iibinayo” hantida qaranka.
“Waxaan dowladda Turkiga leenahay: dalkan iyo kheyraadkiisa nin tuug ah oo khaa’in ah idinma siin karo,” ayuu yiri Cali Dheere.
Hadalkaas ayaa u muuqday mid loola jeeday iskaashiga sii kordhaya ee Soomaaliya iyo Turkiga ee dhinacyada difaaca, amniga badda iyo sahminta shidaalka badda.
Dowladda Soomaaliya ayaa sanadkii 2024 Turkiga la saxiixatay heshiis ballaaran oo difaac iyo iskaashi dhaqaale ah, waxaana xigay heshiisyo la xiriira sahminta shidaalka oo ay ku lug leedahay shirkadda Turkish Petroleum.
Mas’uuliyiinta dowladda federaalka ayaa difaacay heshiisyadaas, iyagoo ku tilmaamay qeyb ka mid ah istaraatiijiyad lagu ilaalinayo xeebaha Soomaaliya, lagu horumarinayo kheyraadka dabiiciga ah, laguna xoojinayo awoodda hay’adaha dowladda kadib tobanaan sano oo colaado ah.
Al-Shabaab ayaa se marar badan iskaashiga amni iyo dhaqaale ee Soomaaliya la leedahay dalalka shisheeye ku tilmaantay isku-dayo lagu qabsanayo ama lagu boobayo dalka.
Cali Dheere ayaa sidoo kale Turkiga ku eedeeyay inuu fuliyo duqeymo ay ku dhintaan dad rayid ah. Turkiga si joogto ah ugama hadlo hawlgallada noocaas ah.
Long War Journal ayaa sheegtay inay diiwaangelisay ugu yaraan 23 duqeyn oo Turkigu ka fuliyay Soomaaliya tan iyo 2022, iyadoo xustay in tirada dhabta ah ay intaas ka badan karto maadaama Ankara aysan si joogto ah u shaacin hawlgalladeeda.