Laascaanood (Caasimada Online) – Ergooyinka ku shiraya magaalada Laascaanood ee waqooyiga Soomaaliya ayaa caawa si rasmi ah ugu dhawaaqay maamul-goboleed cusub oo la magac baxay ‘Waqooyi-Bari Soomaaliya’, soo si rasmi uga mid noqonaya dowlad goboleedyada xubnaha ka ah dowladda federaalka.
Shirweyne lagu ansixinayay dastuurka, ayaa 417 ergo oo matalayay beelaha deegaanka waxa ay si aqlabiyad buuxda ah ku ansixiyeen dastuur iyo calan cusub oo uu yeelanayo maamulka, kaas oo ka talin doona gobollada Sool, Sanaag, iyo Cayn. Maamulkan cusub ayaa beddelaya maamulkii ku-meelgaarka ahaa ee SSC-Khaatumo, kaas oo hoggaaminayay ololihii militari iyo siyaasadeed ee lagu qabtay magaalada.
“Tani waa guul weyn oo taariikhi ah,” ayay ku dhawaaqeen qabanqaabiyeyaasha shirweynuhu codbixinta kaddib, taas oo u dhacday qaab gacan-taag ah.
Calanka cusub ee la ansixiyay wuxuu ka kooban yahay laba xariijin oo siman oo midabyo cagaar iyo buluug ah leh, iyo saddexagal cad oo ku yaal dhinaca bidix, kaas oo ay ku dhex taal astaanta faras. Astaantan ayaa lagu maamuusayaa faraskii caanka ahaa ee Sayid Maxamed Cabdulle Xasan, oo ahaa halgamaa weyn oo gumaysi-diid ahaa horraantii qarnigii 20-aad, isla markaana ah halyey qaran, gaar ahaan ay aad u qaddariyaan beesha Dhulbahante ee hormuudka ka ahayd dhismaha maamulkan cusub.
Aas-aaska maamulka Waqooyi-Bari Soomaaliya ayaa looga gol leeyahay in lagu rasmiyeeyo heerkiisa Dowlad-Goboleed ka tirsan Federaalka, isagoo si toos ah ula shaqaynaya dawladda dhexe ee Muqdisho, isla markaana caqabad ku noqonaya sheegashada dhuleed ee derisyadiisa awoodda leh ee Somaliland iyo Puntland.
Dowlad ka dhalatay iska caabin
Abuuritaanka maamulkan cusub waa natiijo toos ah oo ka dhalatay colaad dhiig badani ku daatay oo ka qaraxday magaalada Laascaanood, oo ah xarunta gobolka Sool, dabayaaqadii 2022. Dibadbaxyo looga soo horjeeday dilal is-daba-joog ah oo loo geystay shakhsiyaad deegaanka caan ka ahaa ayaa isku beddelay halgan hubeysan oo ballaaran bishii Febraayo 2023, kaas oo dhex maray ciidamada ammaanka ee Somaliland iyo ciidamadii cusbaa ee SSC-Khaatumo.
Dagaallo culus oo bilo socday, oo barakiciyay tobanaan kun oo qof kaddib, ciidamada SSC-Khaatumo, oo u badnaa beesha Dhulbahante, ayaa ku guuleystay inay gebi ahaanba ciidamada Somaliland ka saaraan Laascaanood bishii Ogosto 2023, ayna si buuxda ula wareegaan gacan ku haynta magaalada.
Colaaddu waxay salka ku haysay tabashooyin muddo dheer ay dadka deegaanku ka qabeen maamulka Somaliland iyo rabitaan ah in ay helaan aayo-ka-tashi hoos yimaada nidaamka federaalka Soomaaliya.
Somaliland, oo sannadkii 1991-kii kaga dhawaaqday madax-bannaani Soomaaliya inteeda kale laakiin aan helin aqoonsi caalami ah, ayaa weli sheegata gobollada Sool iyo Sanaag iyadoo cuskanaysa xuduudihii xilligii gumeysiga ee Maxmiyaddii Ingiriiska ee Somaliland (British Somaliland).
Bariga, waxaa iyana dhulkaas sheegata dowlad-goboleedka Puntland oo cuskaneysa isir-wadaag, maadaama beelaha Dhulbahante iyo Warsangeli ay ka tirsan yihiin beel-weynta Harti ee aqlabiyadda ka ah Puntland. Maamulka cusub ee Waqooyi-Bari Soomaaliya ayaa jeexaya waddo saddexaad, isagoo diidaya awoodda labada dhinacba.
Khilaafyo weli taagan oo xal u baahan
Inkastoo ay jirtay damaashaad iyo rayn-rayn ka muuqatay Laascaanood, mas’uuliyiinta ku lugta leh geeddi-socodka ayaa qiray in ay jiraan caqabado waaweyn oo weli horyaalla.
“Weli waxaa jira khilaafyo la xiriira awood-qaybsiga oo u baahan in la xalliyo,” ayuu sarkaal ka tirsan dhismaha maamulka u sheegay warbaahinta maxalliga ah, isagoo codsaday inaan magaciisa la sheegin.
Wuxuu xusay in beesha Warsangeli, oo u badan deegaannada waqooyiga ee gobolka Sanaag, ay weli qabto tabashooyin aan la xallin oo ku saabsan doorkeeda iyo matalaaddeeda maamulka cusub. Kala qaybsanaanta noocan ah ee gudaha ah ayaa adkayn karta dadaallada maamulka ee uu ku doonayo inuu awooddiisa ku fidiyo labada gobolba. Waxaa laga yaabaa in heshiisyadii siyaasadeed dib loogu noqdo si wax looga qabto mucaarad kasta oo rasmi ah oo ka yimaada dastuurka ama qaab-dhismeedka cusub.
Maadaama hadda dastuurka la meel mariyay, arrinta degdegga ah ee maamulka u taalla waa in la dhiso hay’adaha rasmiga ah ee dawladda, oo ay ku jiraan baarlamaan (gole sharci-dejin ah) iyo golaha wasiirrada (gole fulin).
Aas-aaska maamulka Waqooyi-Bari Soomaaliya ayaa fagaaraha siyaasadda ku soo kordhinaya jilaa cusub oo miisaan leh, kaas oo ka qayb qaadanaya mid ka mid ah murannada dhuleed ee ugu adag uguna faca weyn Soomaaliya.
Guushiisu waxay ku xirnaan doontaa awoodda uu u yeesho maaraynta loollanka beelaha ee gudaha, sugidda amniga deegaannadiisa, iyo sida uu ugu dabbaasho siyaasadda cakiran ee federaalka Soomaaliya, iyadoo ay si dhow ula socdaan derisyadiisa ay loollanka kala dhexeeyaan.
Hoos ka eeg sawirrada hoolka shirweynaha ee Laascaanood
