Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirkii hore ee Warfaafinta Soomaaliya Zakaria Maxamuud Xaaji Cabdi ayaa sheegay in duullaankii Ethiopia ee Soomaaliya uu ahaa “dagaal wakiilnimo” oo ay ku kulmeen danaha Ethiopia iyo Israa’iil, isagoo ku dooday in labada dhinac ay ka faa’iideen kala daadashada dowladnimada Soomaaliya.
Zakaria, oo wareysi gaar ah siiyay wargeyska Egypt Independent, ayaa sheegay in Israa’iil ay muddo dheer daneynaysay in Soomaaliya aysan yeelan dowlad dhexe oo awood leh, sababo la xiriira goobta istiraatiijiga ah ee dalka iyo saameynta uu ku leeyahay Badda Cas, Gacanka Cadmeed iyo Bab al-Mandab.
“Markii Ethiopia ay qabsatay qaybo ka mid ah Soomaaliya, wuxuu ahaa dagaal wakiilnimo,” ayuu yiri Zakaria. “Israa’iil waxay dan ku qabtay kala dhantaalidda Soomaaliya, Ethiopia-na waxay lahayd dano toos ah oo ay Soomaaliya kula dagaallameysay.”
Ethiopia ayaa dhammaadkii 2006 ciidamo soo gelisay Soomaaliya, xilli uu jiray dagaal u dhexeeyay Midowgii Maxkamadaha Islaamiga ah iyo dowladda federaalka ku-meel-gaarka ahayd. Duullaankaas ayaa horseeday dagaallo sanado socday, barakac ballaaran iyo isbeddel weyn oo ku dhacay siyaasadda iyo amniga Soomaaliya.
Zakaria ayaa sheegay in xilligaas uu ka tirsanaa Isbaheysigii Dib-u-xoreynta Soomaaliya, isla markaana uu dagaalka u arkayay mid aan ku koobneyn Soomaaliya iyo Ethiopia, balse qeyb ka ahaa loollan shisheeye oo ka ballaaran gobolka.
“Israa’iil waxay Soomaaliya ku soo gashaa Ethiopia, maadaama labada dal ay leeyihiin xiriir iyo dano wadaag ah,” ayuu yiri.
Hadalkan ayaa kusoo aadaya xilli Geeska Afrika uu wajahayo loollan cusub oo ku saabsan Badda Cas, dekedaha, Somaliland iyo xiriirka Israa’iil ee gobolka. Israa’iil ayaa 26-kii December 2025 si rasmi ah u aqoonsatay Somaliland, tallaabo ay Soomaaliya si adag uga hortimid, kuna tilmaantay xadgudub ka dhan ah madax-bannaanideeda iyo midnimadeeda dhuleed.
Midowga Afrika iyo dalal badan oo Carab iyo Afrikaan ah ayaa iyaguna diiday aqoonsigaas, iyagoo sheegay in Somaliland ay weli tahay qeyb ka mid ah Soomaaliya, isla markaana tallaabada Israa’iil ay khatar ku tahay xasilloonida gobolka.
Zakaria ayaa sheegay in xiriirka Ethiopia iyo Israa’iil uu yahay qeyb ka mid ah sawir istiraatiiji ah oo ka ballaaran Soomaaliya. Wuxuu ku dooday in labada dhinac ay dan ka leeyihiin saameynta Geeska Afrika, Badda Cas iyo marinnada ganacsiga ee u dhexeeya Bariga Dhexe iyo Afrika.
Qorshaha toddobada dal
Zakaria ayaa sidoo kale tixraacay hadallo hore oo uu jeediyay Jeneraalka Mareykanka ah ee hawlgabka ah Wesley Clark, oo sheegay in kadib weerarradii September 11 uu maqlay qorshe lagu beegsanayo toddoba dal oo kala ah Iraq, Syria, Lebanon, Libya, Somalia, Sudan iyo Iran.
Sida uu Zakaria ku dooday, waxa maanta ka socda Gaza, Lebanon, Sudan, Soomaaliya iyo Iran waxay xoojinayaan aragtidiisa ah in gobolka uu wajahayo qorshe ballaaran oo lagu beddelayo dheelitirka awoodda, iyadoo Israa’iil ay ka faa’iideysaneyso kala qeybsanaanta Carabta iyo burburka dowladaha qaarkood.
“Waxaan mar kale tixraacayaa hadalladii Jeneraal Wesley Clark ee ku saabsanaa kala dhantaalidda toddobo dal: Soomaaliya, Sudan, Libya, Syria, Lebanon, Iraq iyo Iran,” ayuu yiri Zakaria.
Wuxuu sheegay in dagaalka Iran uu qeyb ka yahay dib-u-qaabeynta Bariga Dhexe ee danaha Israa’iil, isagoo ka digay in haddii Tehran la wiiqo ay Israa’iil awood u heli karto inay si xor ah uga dhaqaaqdo gobolka.
Wuxuu sheegay in markii Ethiopia ay gudaha u gashay Soomaaliya, uu uga digay xubno ka tirsan Baarlamaanka Carabta in haddii aysan Carabtu ka falcelin waxa Soomaaliya ka socda, dalal kale ay xigi doonaan.
“Waxaan u sheegay haddii ay daawadayaal ka noqdaan Ethiopia oo qabsatay Muqdisho, Khartoum ayaa xigi doonta, kadibna Dimishiq,” ayuu yiri.
Zakaria ayaa sheegay in Soomaalidu xilligaas aysan u baahnayn ciidamo Carbeed, balse ay u baahnayd taageero diblomaasiyadeed iyo cadaadis siyaasadeed oo lagu joojinayo faragelinta Ethiopia.
Wuxuu sidoo kale xiriiriyay loollanka Geeska Afrika iyo muranka biyo-xireenka weyn ee Ethiopia, isagoo ku dooday in Israa’iil ay door ku leedahay sii qoto dheereynta xiisadda u dhexeysa Ethiopia iyo Masar.
“Shaki kuma jiro in Israa’iil ay door ku lahayd sii qoto dheereynta xiisadda ka dhalatay biyo-xireenka Renaissance,” ayuu yiri.
Hadallada Zakaria ayaa ah eedeymo culus oo siyaasadeed, balse waxay kusoo aadayaan xilli aqoonsiga Israa’iil ee Somaliland uu dib u furay doodda ku saabsan doorka Tel Aviv ee Badda Cas, xiriirka ay la leedahay Ethiopia iyo saameynta uu loollanka gobolka ku yeelan karo Soomaaliya.
Zakaria ayaa ka digay in haddii Soomaaliya ay sii ahaato dal nugul, ay noqon karto goob ay ku loollamaan quwado shisheeye, halka dhaawaca ka dhashana uu gaari karo Badda Cas, Masar, Sudan iyo guud ahaan dunida Carabta.