HORDHAC
Haddii siyaasadda Soomaaliya ay tahay badweyn kacsan oo hirarkeedu ay marba dhinac u ridaan hoggaamiyeyaasha dalka, Axmed Maxamed Islaam (Axmed Madoobe) waa “jookarka” si xirfad leh uga dhex dabaasha mowjadahaas.
Laga soo bilaabo kaymihii Raas-Kaambooni ilaa qasriga Madaxtooyada Jubbaland, safarkiisu ma ahayn mid nasiib ku yimid, balse waa natiijo ka dhalatay awood ciidan, diblumaasiyad ku dhisan dano (pragmatism), iyo awood dhaqaale oo madax-bannaan.
Iyadoo siyaasiyiin badan oo Soomaaliyeed ay saaxadda ka baxaan marka dabayshu is beddesho, Axmed Madoobe wuxuu noqday “lama-loodiye” siyaasadeed. Haddaba, waa kuma siyaasigan ay adkaatay in la jebiyo? Maxaase ka dhigay inuu yahay tiirka ugu adag ee Federaalka Soomaaliya ee maanta? Falanqeyntan waxay daaha ka rogaysaa tiirarka uu ku taagan yahay xukunkiisa iyo sababta uu ugu egyahay siyaasigii caanka ahaa ee Mareykanka ee la oran jiray Huey Long.
Tiirka awoodda: Awood ciidan iyo dhaqaale isku sidkan
Siyaasiyiinta Soomaaliya badankoodu waxay ku tiirsan yihiin laba arrimood oo aan gacantooda ku jirin: ciidamo qabiil oo aan nidaamsanayn iyo dhaqaale laga sugo Villa Somalia ama deeq-bixiyeyaal. Axmed Madoobe wuu ka duwan yahay; wuxuu dhisay lahaanshaha awood ciidan oo gaar ah (monopoly of violence).
Ciidanka Raas-Kaambooni ma aha maleeshiyo beeleed macawiisley ah; waa ciidan tababaran, dagaalyahan ah (combat-hardened), isla markaana toos uga amar qaata Axmed Madoobe. Awooddan ciidan ayaa ka dhigtay inaan xoog wax looga qaadi karin, isaga oo isku hubbiyay waxa loo yaqaan “insurance policy” ama caymis amni.
Dhinaca kale, Axmed wuxuu fahmay in “cidda jeebka kuu haysa ay ku xukunto.” Sidaas darteed, wuxuu abuuray maamul dhaqaale oo madax-bannaan (financial autonomy). Dekedda Kismaayo iyo garoonka diyaaradaha waxay u noqdeen ilaha dhaqaale ee uu ku maareeyo maamulkiisa, isagoo aan Muqdisho ka sugin mushaar ama kabid miisaaniyadeed. Madax-bannaanidan dhaqaale ayaa siisay awood uu “diidmo” ku sameyn karo markii uu doono.
Diblumaasiyadda “buffer zone” iyo isbeddelka joogtada ah
Guusha Axmed Madoobe kuma koobna gudaha; wuxuu si xirfad leh u akhriyey cabsida amni ee dalalka deriska. Wuxuu Kenya iyo Itoobiya ka iibiyay istaraatiijiyadda “buffer zone” (khad cagaaran).
Wuxuu iska dhigay darbiga kaliya ee labadaas dal ka celin kara Al-Shabaab, taas oo ku beddeshay inuu helo “xasaanad caalami ah.” Xitaa marka Dowladda Federaalku rabto inay awoodiisa wiiqdo, danaha amniga ee gobolka ayaa difaac u noqda.
Laakiin, kartidiisa ugu weyn waa inuu yahay “political chameleon”. Waa nin midabkiisa beddeli kara hadba sida dabayshu u socoto.
• 2006: Wuxuu ahaa xagjir si uu u qabsado awoodda isagoo dhanka diinta sii maraya.
• 2009–2011: Wuxuu isu beddelay waddani si uu u helo taageerada deriska.
• 2013–hadda: Waa federalist/oday Soomaaliyeed si uu u helo aqoonsiga caalamka.
Awooddan uu isugu rogi karo (Islamist to secular warlord to president) waa sifo ka mid ah sifooyinka siyaasiyiinta dhifka ah ee dunida soo maray.
Maareynta gudaha: Awoodda diidmada iyo maamulka beelaha
Siyaasadda Muqdisho, Axmed Madoobe wuxuu bartay isticmaalka “negative power” (awoodda wax diidista). Wuxuu ogaaday in awoodda aad wax ku hor istaagto ay ka saamayn badan tahay tan yes-manka inaad noqoto. Wuxuu si joogto ah u “veto-gareeyaa” go’aannada Golaha Wadatashiga Qaran (NCC), isagoo Muqdisho ku qasbaya in loola dhaqmo sidii “madaxweyne” aan la’aantiis tallaabo la qaadi karin.
Gudaha Jubbaland, wuxuu ku guuleystay xakamaynta iyo qancinta beelaha. Wuxuu abuuray nidaam “abalmarin iyo ciqaab” (carrot and stick) isku dhafan, isagoo awood siinaya beelaha yaryar si uu isugu dheellitiro kuwa waaweyn. Wuxuu dadka deegaanka ka iibiyay in “xukunkiisa adag ay nabad ku heli karaan” beddelkii fowdada, taas oo siisay sharciyad maxalli ah.
Si kastaba ha ahaatee, qodobka ugu khatarta badan waa hay’addeynta shaqsiga. Axmed Madoobe ma dhisin hay’ado dowladeed, wuxuu dhisay hay’ado isaga un ku dul wareegaya. Axmed Madoobe iyo Jubbaland waa isku mid (synonymous). Haddii uu meesha ka baxo, nidaamka oo dhan ayaa halis u ah inuu dumo.
HUEY LONG: Mataankiisii Mareykanka ee qarnigii 20-aad
Marka si qoto dheer loo eego taariikhda siyaasadda, Axmed Madoobe wuxuu leeyahay mataan taariikhi ah oo aan Soomaali ahayn. Waa Huey Long, senatarkii iyo guddoomiyihii gobolka Louisiana ee Mareykanka (1928–1935).
Sida Axmed Madoobe, Huey Long waxaa lagu naanaysi jiray “The Kingfish” ama boqorka aan la caleemo saarin. Wuxuu lahaa ciidan u gaar ah, wuxuu dagaal siyaasadeed oo qaraar kula jiray Dowladda Dhexe ee Washington, wuxuuna ahaa nin dadkiisa wax u dhisay balse ku xukumayay gacan bir ah. Huey Long wuxuu dhihi jiray “I am the Constitution around here” (anigaa ah dastuurka halkan), weedh si weyn uga dhex muuqata hab-dhaqanka Axmed Madoobe ee maanta.
GUNAANAD: Mustaqbalka “master survivor”
Axmed Madoobe waa “master survivor”. Wuxuu ka soo badbaaday isku day dil, xabsi Itoobiya, dagaalkii Al-Shabaab, iyo cadaadiska Dowladda Federaalka.
Sirta guushiisu ma aha kaliya qoriga, ee waa samir iyo adkeysi. Wuxuu yaqaannaa goorta la weeraro iyo goorta la gabbado. Ilaa inta nidaamka federaalka Soomaaliya uu yahay mid jilicsan oo aan dhammaystirnayn, Axmed Madoobe wuxuu ahaan doonaa boqorka aan la caleemo saarin ee Jubbooyinka. Waa nin fahmay in Soomaaliya aysan shaqaynayn sharci qoran, balse ay shaqaynayso awood iyo isbahaysi.
AFEEF: Aragtida qoraalkan waxa ay ku gaar tahay qofka ku saxiixan, kamana tarjumeyso tan Caasimada Online. Caasimada Online, waa mareeg u furan qof kasta inuu ku gudbiyo ra’yigiisa saliimka ah. Kusoo dir qoraaladaada [email protected] Mahadsanid.