Muqdisho (Caasimada Online) — Wasiiru Dowlaha Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Cali Cumar (Cali Balcad), ayaa sheegay in dowladdu ay la qabsaneyso duruufaha dhaqaale ee adag, islamarkaana yareyneyso saameynta, kaddib markii Washington ay dhimis ku sameysay kaalmadii shisheeye.

Wuxuu ku dooday in Mareykanka uu weli leeyahay dano istiraatiijiyadeed oo ku aaddan inuu sii joogo Soomaaliya, gaar ahaan marka ay timaaddo iskaashiga la-dagaallanka argagixisada ee ka dhanka ah Al-Shabaab iyo garabka kooxda Daacish (IS).

“Waan qiraynaa isbeddelkan, waxaana isku dayeynaa inaan la qabsanno,” ayuu yiri Cali Balcad oo wareysi siinayay jariiradda Al-Majalla. Wuxuu intaas ku daray in dhimista gargaarka Mareykanka aysan ku koobnayn Soomaaliya oo keliya, balse ay ka tarjumayso dib-u-qiimeyn ballaaran oo caalami ah oo lagu sameeyay kaalmada shisheeye ee Washington.

Soomaaliya ayaa hadda wajaheysa culeysyo dhowr ah. Waxay u taagan tahay inay ilaaliso guulaha dhanka amniga, u diyaar garowdo doorashooyinka soo socda, iyo ka jawaabista caqabadaha bani’aadannimo ee soo noqnoqda sida abaaraha, fatahaadaha, barakaca, iyo cunto-yarida.

Sanadkii la soo dhaafay, Washington waxay adkeysay siyaasaddeeda kaalmada shisheeye, iyadoo barnaamijyo badan gelisay dib-u-eegis, hakad, ama dib-u-habeyn lagu sameeyay.

Soomaaliya gudaheeda, isbeddeladaasi waxay carqaladeeyeen qeybo ka mid ah hannaanka gargaarka oo muddo dheer taageerayay gurmadka bani’aadannimo iyo adeegyada horumarinta.

Bilowgii bishii Janaayo 2026, Waaxda Arrimaha Dibadda Mareykanka ayaa ku dhawaaqday in la xayiray kaalmadii la siin jiray dowladda federaalka Soomaaliya, kaddib markii ay mas’uuliyiinta Soomaaliya ku eedeysay inay waxyeello u geysteen xarun ay taageerto Hay’adda Cunnada Adduunka (WFP) isla markaana ay leexsadeen agabkii gargaarka.

Mas’uuliyiinta Soomaaliya ayaa iska fogeeyay eedeyntaas, iyagoo sheegay in gargaarku uu weli gacanta ugu jiro Qaramada Midoobay.

Dhinaca kale, Cali Balcad ayaa ammaanay taageeradii hore ee Mareykanka uu siiyay dhismaha dowladnimada iyo waaxda amniga. Wuxuu sheegay in hay’adaha Soomaaliya ay hadda u diyaar garoobayaan xilli ay yaraan doonto maalgelinta dibadda, iyagoo isla markaasna isku dayaya inay ilaaliyaan barnaamijyada muhiimka ah.

Waxa uu sidoo kale beeniyey in jiritaanka Al-Shabaab iyo kooxaha xiriirka la leh Daacish ay caddeyn u tahay in Soomaaliya ay ku guuldareysatay inay horumar sameyso.

Wuxuu ku dooday in dowladnimadu ay soo hagaagtay tan iyo burburkii dowladdii dhexe 1991-kii, isla markaana aysan maleeshiyaadku hadda maamulin dhul ballaaran oo dalka ka mid ah sidii hore.

Iskaashiga milateri ee Mareykanka uu la leeyahay ciidamada Soomaaliya iyo saaxiibadood ayaa sii socda, oo ay ku jiraan howlgallo wadajir ah oo loogu talagalay in lagu wiiqo awoodda Al-Shabaab.

Qiimeynta Mareykanka ayaa ku tilmaamtay Al-Shabaab inay tahay garab muhiim ah oo ka tirsan Al-Qaacida, iyadoo iftiimisay muhiimadda sii kordheysa ee unugga Daacish ee Soomaaliya uu ku dhex leeyahay shabakadda guud ee kooxdaas.

Cali Balcad ayaa sheegay in Soomaaliya ay dooneyso inay sii wadato iskaashiga amniga xitaa iyadoo siyaasadaha gargaarku isbedelayaan. “Waxaa laga yaabaa inuu isbeddel ku yimaado qaabkii wax u socon jireen,” ayuu yiri, “laakiin tan uma fasiranayo in Mareykanka uu faraha kala baxayo daneyntiisa Soomaaliya.”

Hargeysa (Caasimada Online) — Somaliland ayaa beenisay warbixin xasaasi ah oo uu baahiyay telefishinka Al Arabiya, taas oo sheegaysay in ciidamo meelo kale ka yimid ay ku sugan yihiin deegaanno ka tirsan gobolka Oodweyne, iyadoo warkaas ku tilmaantay mid aan sal iyo raad toona lahayn. 

War-saxaafadeed kasoo baxay Wasaaradda Arrimaha Dibadda iyo Iskaashiga Caalamiga ah ee Somaliland ayaa lagu xaqiijiyay in gobolka Oodweyne uu si buuxda u hoos yimaado maamulka Hargeysa.

Wasaaradda ayaa caddeysay in amniga gobolkaas ay gacanta ku hayaan ciidamada qaranka Somaliland oo kaliya, islamarkaana aysan jirin cid kale oo halkaas ka hawlgasha.

Beeninta Somaliland ayaa kusoo beegmaysa xilli Al Arabiya ay sidoo kale werisay in maalintii labaad oo xiriir ah ay iska horimaadyo ka socdaan gobolka Awdal ee waqooyiga Soomaaliya.  

Warbixinta ayaa tilmaamaysa in dagaalku u dhexeeyo kooxo taabacsan dhaqdhaqaaqa gooni-isu-taagga iyo xoogag hubeysan oo si weyn uga soo horjeeda kala-go’a Soomaaliya.

Gobolka Awdal, oo horey loogu tirin jiray deegaannada ugu xasilloon, ayaa muddooyinkii dambe wajahayay xiisado amni oo sii kordhaya, kuwaas oo abuuray walaac horleh.

Somaliland ayaa guud ahaan bilihii lasoo dhaafay la daalaa-dhacaysay cadaadisyo amni iyo mowjado siyaasadeed oo ka jiray qeybo kamid ah waqooyiga iyo galbeedka dalka. Dhaqdhaqaaqyadan ayaa inta badan salka ku haya maleeshiyaad hubeysan iyo khilaafyo beeleed oo leh waji siyaasadeed.

Dhacdooyinkan ayaa mar kale indhaha kusoo jeediyay Somaliland, oo ku dhawaaqday madaxbannaanideeda sanadkii 1991-kii kadib burburkii dowladdii dhexe, balse aan weli aqoonsi ka helin beesha caalamka.

Dhinaca kale, warbaahinta maxalliga ah iyo tan caalamiga ah ayaa todobaadyadii lasoo dhaafay tebinayay isku-dhacyo goos-goos ah oo ka dhacayey aagagga lagu muransan yahay iyo deegaannada u dhow halka ay dowladda Federaalku saamaynta ku leedahay.

Dadka gobolka Awdal ayaa si weyn u diiday aqoonsiga Yahuudda ee maamulka Somaliland, ayaga oo ballan ku qaaday in ay u dagaalami doonaan midnimada Soomaaliya.

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa dhankeeda ku celcelisay inay si adag uga soo horjeedo tallaabo kasta oo wiiqeysa midnimada dhuleed ee dalka.

Muqdisho ayaa ku adkeysata inaysan aqbali doonin tallaabooyin gooni-goosad ah oo hal dhinac ah, iyadoo hoosta ka xariiqday in xal kasta oo waara uu ku imaan karo oo kaliya wada-hadal siyaasadeed oo waafaqsan dastuurka dalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha Golaha Shacabka Soomaaliya Sheekh Aadan Maxamed Nuur (Madoobe) oo ay wehliyaan ku xigeennada Aqalka Sare iyo Golaha Shacabka ayaa maanta kulan la qaatay guddiyada u xilsaaran dib-u-eegista Dastuurka oo ay ka wada-hadeen arrimo ku aadan wax ka beddalka dastuurka KMG ka ah.

Ugu horreyn guddiyada ayaa guddoonka labada Aqal ku wareejiyay soo jeedimaha wax-ka bdeedelka cutubyada 5-aad ilaa 9-aad ee Dastuurka, iyo sidoo kale shintiriska ama jadwaleynta doodda soo jeedimaha.

Cutubyadan ayaa a filayaa in dhawaan la horgeeyo xildhibaannada Baarlamaanka, si ay dood uga yeeshaan, una ansixiyaan.

Sidoo kale, waxaa lagu ballamay in ay sii socdaan doodaha la xiriira wax ka beddalka Dastuurka, iyada oo weli ay taagan tahay tabashada mucaaradka.

Horay Villa Somalia oo kaashaneysa Baarlamaanka ayaa ku guuleysatay in wax laga beddalo afarta cutub ee ugu horreyso Dastuurka, taas oo keentay qaylo dhaan wayn oo ka timid mucaaradka iyo labada maamul goboleed ee Jubbaland iyo Puntland, waxayna arrintaas dhalisay xiisad siyaasadeed oo ilaa iyo hadda ka taagan gudaha dalka.

Tallaabadan kale iyo isku deyga haatan la doonayo in lagu sii wado wax ka beddalka qodobada Dastuurka ayaa uga sii dari karta xaaladda murugsan ee dalka, gaar ahaan khilaafka ka jira hannaanka doorashooyinka dalka.

Si kastaba, dhawaan ayaa qorshuhu yahay in wada-hadallo toos ah ay yeeshaan Villa Somalia, Jubbaland, Puntland iyo Mucaaradka, si xal looga gaaro khilaafka ka dhashay wax ka beddalka Dastuurka iyo hannaanka doorashooyinka dalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Waxaa maanta magaalada Nairobi ee caasimada dalka Kenya ka furmay shirka maalgelinta caafimaadka Soomaaliya, kaas oo ay ka qayb-galayaan mas’uuliyiin heer federaa ah, kuwa dowlad-goboleedad iyo saaxibada caalamiga ah ee daneeya arrimaha Soomaaliya.

Shirka oo mid xasaasi ah ayaa waxaa si rasmi ah u furay wasiirka wasaaradda caafimaadka iyo daryeelka bulshad Cali Xaaji Aadan, iyada oo diiradda lagu saarayo maalgelinta iyo xoojinta nidaamka caafimaadka ee Soomaaliya.

Waxaa shirkan oo muhiim u ah horumarinta iyo maalgelinta nidaamka caafimaadka dalka,  sidoo kale goobjoog ah agaasimaha guud ee wasaaradda caafimaadka Dr. Guuleed Cabdijaaliil, wasiirrada caafimaadka dowlad-goboleedyada Soomaaliya, gobolka banaadir, saaxiibada caalamiga ah ee taageera caafimaadka Soomaaliya iyo daneeyayaal kale oo muhiim ah.

Warsaxaafadeed kasoo baxay wasaaradda caafimaadka ayaa waxaa lagu sheegay in muddada uu socdo shirka looga hadlayo mideynta dadaallada, xoojinta wada-shaqeynta, iyo hirgelinta hannaan maalgelin oo waara.

Sidoo kale, ujeedada ugu wayn ayaa ah in la xaqiijiyo adeegyo caafimaad oo tayo leh, la heli karo, isla markaana gaara guud ahaan shacabka Soomaaliyeed.

Wasaaradda caafimaadka federaalka ayaa sidoo kale xaqiijisay sida ay uga go’an tahay hoggaaminta dadaallada Qaran ee lagu dhisayo nidaam caafimaad oo horumarsan, isla-markaana loo wada dhan yahay, iyada oo si dhow ula shaqaynaysa dhammaan daneeyayaasha Qaran iyo kuwa caalami ah, si loo xaqiijiyo caafimaadka, badbaadada, iyo mustaqbalka bulshada Soomaaliyeed

Muddooyinkii dambe dowladda federaalka ayaa wadday dadaallo joogto ah oo lagu xaqiijinayo in muwaadin kasta oo Soomaaliyeed uu helo adeegyo caafimaad oo tayo leh, loo wada siman yahay, lana gaarsiin karo meel kasta.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wakiilka Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay u qaabilsan Soomaaliya, James Swan ayaa maanta la kulmay Xoghayaha Joogtada ah ee Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya, Kamaal Daahir Guutaale.

Kulanka ayaa diiradda lagu saaray arrimo muhiim ah oo ay ka mid yihiin geeddi-socodka doorashooyinka iyo gogosha wada-hadal ee Xukuumaddu u fidisay Golaha Golaha Mustaqbalka ee ku mideysan yihiin mucaaradka iyo hoggaamiyeyaasha Puntland iyo Jubaland.

Sidoo kale waxaa kulanka looga hadlay xaaladda amniga dalka, iyadoo Xoghayaha Joogtada ah uu Wakiilka Qaramada Midoobay la wadaagay horumarka muuqda ee xukuumaddu ka sameysay sugidda amniga guud ee dalka.

Guutaale ayaa Swan uga warbixiyay doorashadii golaha deegaanka gobolka Banaadir oo daba-yaqaadii sanadkii hore si nabad ah uga qabsoontay caasimadda Muqdisho.

Sidoo kale, waxa uu carrabka ku adkeeyay sida ay dowladda uga go’an tahay dhageysiga tabashooyinka mucaaradka iyo xoojinta wadatashiga siyaasadeed si loo helo is-afgarad qaran.

Dhankiisa, Mr. James Swan ayaa Dowladda Federaalka Soomaaliya ku bogaadiyay gogosha wada-hadal ee ay u fidisay mucaaradka, isagoo ballan-qaaday in Qaramada Midoobay ay taageeri doonto dadaallada lagu xaqiijinayo in gogoshu ay miro dhal noqoto.

Swan ayaa sidoo kale wuxuu mmaanay habsami u socodka iyo nabadgelyada doorashadii golaha deegaanka ee ka dhacday caasimadda.

Kulankan ayaa imanaya xilli hawl-galka KMG ah ee Qaramada Midoobay ee Soomaaliya uu xaqiijiyay taageeradiisa ku aaddan wada-hadal loo dhan yahay oo lagu gaarayo is-afgarad ballaaran oo ku saabsan doorashooyin laga wada qayb-galo.

UNTMIS ayaa muujisay mudnaanta heshiis laga gaaro arrimaha doorashooyinka ka hor inta uusan dhammaan muddo xileedka dastuuriga ah ee Madaxweynaha oo billo kooban ka harsan yihiin.

Madaxweynaha Soomaaliya ayaa 19-kii bishaan ku dhawaaqay gogol wadatashi qaran, iyadoo casuumaad loo diray madaxda ku bahoobay Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed.

Xukuumadda uu hoggaamiyo Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya ayaa casuumad rasmi ah u fidisay Madaxweynayaasha Jubaland iyo Puntland, iyo siyaasiyiinta mucaaradka ee ku midoobay Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed.

Shirweynahan ayaa magaalada Muqdisho ka furmi doona 1-da bisha soo aadan ee Febraayo 2026, sida uu iclaamiyay Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre.

Nairobi (Caasimada Online) – Madaxweynaha Dowlad-goboleedka Puntland, Siciid Cabdullaahi Deni ayaa maanta magaalada Nairobi kula kulmay taliyeyaasha ciidamada gaarka ah ee waddamada Maraykanka iyo Ingiriiska ee Bariga Afrika, Col. Ryan Flaherty iyo Col. Rich Grover, oo ay wehliyaan saraakiil sar-sare.

Kulanka ayaa looga hadlay guud ahaan xaaladda Soomaaliya, gaar ahaan amniga iyo la-dagaallanka argagixisada, sida ay sheegtay Madaxtooyada Puntland.

Sidoo kale waxaa si gaar ah diiradda loo saaray guulaha laga gaaray hawl-gallada geba-gebada maraya ee ururka Daacish looga sifeynayo Calmiskaad, iyo xoojinta iskaashiga guud ee la-dagaallanka argagixisada.

Madaxweynaha Puntland ayaa Maraykanka iyo Ingiriiska uga mahadceliyay sida ay dowladda iyo shacabka Puntland uga taageereen in hawlgalka Calmiskaad uu guuleysto.

Kulanka waxaa ka qeyb-galay Agaasimaha Guud ee Madaxtooyada Dowladda Puntland, Maxamed Jaamac Cabdiraxmaan, iyo Wakiilka Arrimaha Siyaasadda iyo Xiriirka Caalamka, Maxamed Cabdiraxmaan Dhabancad.

Madaxweyne Siciid Deni, oo maalmihii dambe ku sugnaa magaalada Nairobi ee dalka Kenya, ayaa sidoo kale halkaas kula kulmay safiirrada Qaramada Midoobay, Midowga Yurub, Boqortooyada Ingiriiska, Denmark, Norway, Canada, Germany, Sweden, iyo diblomaasiyiin sare oo ka tirsan safaaradaha Maraykanka, Switzerland, Finland, France, Netherlands, iyo Bangiga Adduunka (World Bank).

Kulankaas waxaa looga hadlay xaaladda guud ee Soomaaliya, gaar ahaan dhinacyada amniga iyo siyaasadda, iyadoo Puntland lagu bogaadiyay hawl-galka ay argagixisada kaga ciribtireyso deegaanadeeda iyo hirgelinta dimuqraadiyadda.

Sidoo kale, Saciid Deni iyo wakiillada beesha caalamka ayaa ka wada-hadlay arrimaha bani’aadannimada iyo iskaashiga horumarineed.

Laascaanood (Caasimada Online) – Maamulka Waqooyi Bari ayaa beeniyay muuqaal lagu faafiyey baraha bulshada, kaasi oo ay kasoo muuqdeen rag wejiyada duubtay oo sheegay in ay ku sugan yihiin Laascaanood, ayna ka tirsan yihiin kooxda Al-Shabaab.

Bayaan kasoo baxay Taliska Ciidanka Booliska Waqooyi Bari ayaa lagu xaqiijiyay in aysan jirin wax raad ah, saldhig ama joogitaan kooxo argagixiso oo ka jira guud ahaan deegaannada maamulkaasi.

“Ciidanka Booliska Waqooyi Bari, baadhitaan iyo xaqiiqin kadib, wuxuu xaqiijinayaa in muuqaalkaasi yahay mid gabi ahaanba si lidata loogu farsameeyey garaadka macmalka ah (Artificial Intelligence),” ayaa lagu yiri qoraalka booliska.

Muuqaalkan ayuu sheegay boolisku in loogu tala-galay sumcad-dil, cabsi gelin bulsho, iyo marin-habaabinta amni, xilli magaalada Laascaanood iyo guud ahaan deegaanada Waqooyi Bari ay ku naaloonayaan nabad, dawladnimo taabbo-gal ah, iyo horumar muuqda, sida uu sheegay Taliska Booliska Waqooyi Bari.

Booliska ayaa sidoo kale waxa uu shacabka ugu baaqay in ay ay ka feejignaadaan wararka been abuurka ah ee qalqal gelin kara amniga, isla markaana ay meel uga soo wada jeedsadaan cid walba oo ku howlan sumcad dilka deegaanada maamulkooda.

“Hay’adaha amniga Dowladda Waqooyi Bari na waxay si buuxda ugu fooggan yihiin sugidda amniga, ilaalinta shacabka iyo ka hortagga isku day kasta oo wax u dhimaya xasilloonida iyo badqabka muwaadiniinta.”

Hoos ka aqriso bayaanka booliska oo dhameystiran:

Ciidanka Booliska Dowladda Waqooyi Bari Soomaaliya wuxuu si cad u beeninayaa muuqaall been-abuur ah oo lagu faafiyey baraha bulshada, kaas oo ay ka muuqdaan shan (5) qof oo wejiyada duubtay, xiran dhar u eg ciidan, kuna sugnaa goob baadiye ah, isla markaana si been ah u sheeganaya in ay ku sugan yihiin magaalada Laascaanood, ayna ka tirsan yihiin urur argagixiso.

Ciidanka Booliska Dowladda Waqooyi Bari, baadhitaan iyo xaqiiqin kadib, wuxuu xaqiijinayaa in muuqaalkaasi yahay mid gabi ahaanba si lidata loogu farsameeyey garaadka macmalka ah (Artificial Intelligence), looguna talagalay sumcad-dil, cabsi gelin bulsho, iyo marin-habaabinta amni, xilina kama laha magaalada Laascaanood iyo guud ahaan deegaanada Waqooyi Bari ay ku naaloonayaan nabad, dawladnimo taabbo-gal ah, iyo horumar muuqda.

Muuqaalka la faafinayo waxa si cad uga muuqda calaamado muujinaya in aanu ahayn mid dhab ah, isla markaana si lidata loo sameeyey, waxaana ka mid ah:

1. Goobta muuqaalka: Muuqaalka waxaa lagu duubay meel ka baxsan ah oo ciid-cas ah oo habayaraatee aan si naba uga turjumayn dhulka ay ku taal magaalada Laascaanood.
2. Codka muuqaalka: Muuqaalka waxaa la dul saaray cod googo’an ah oo la isu geegeeyey iyo codad la dul saaray (Voice-Over), taas oo muujinaysa tafatir iyo farsamo been-abuur ah.
3. Muuqaal la soo dhex geliyey: Waxaa muuqaalka si ula kac ah loogu dhex daray qaybo laga soo jarjaray muuqaallo kale oo yaalla internet-ka oo aan wax xidhiidh ah la lahayn amni darro, si loogu ekaysiiyo in uu ka dhacayo deegaanada Waqooyi Bari.

Taliska Ciidanka Booliska Dowladda Waqooyi Bari wuxuu mar kale si buuxda u caddeynayaa inaysan jirin wax raad ah, saldhig ama joogitaan kooxo argagixiso oo ka jira guud ahaan deegaanada Dowladda Waqooyi Bari Soomaaliya.

Hay’adaha amniga Dowladda Waqooyi Bari na waxay si buuxda ugu fooggan yihiin sugidda amniga, ilaalinta shacabka iyo ka hortagga isku day kasta oo wax u dhimaya xasilloonida iyo badqabka muwaadiniinta.

Ugu dambayn, waxaan shacabka ugu baaqaynaa in ay ka feejignaadaan wararka been-abuurka ah ee khal-khalka gelin kara amniga, isla markaana aynu meel uga soo wada jeesanno cadawga Waqooyi Bari ee ku hawlan sumcad-dilka deegaanada Waqooyi Bari iyo faafinta wararka aan salka iyo raadadka toona lahayn.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre ayaa xafiiskiisa ku qaabilay wafdi ka socda dowladda Turkiga oo uu hoggaaminayo Agaasimaha waaxda Afrika ee Wasaaradda Arrimaha Dibadda, Amb. Ali Onaner.

Kulankan oo sidoo kale uu qeyb ka ahaa Safiirka dowladda Turkiga u qaabilsan Soomaaliya, Amb. Alper Aktaş ayaa diiradda lagu saaray xoojinta xiriirka u dhexeeya Soomaaliya iyo Turkiga.

Intii kulanka socday waxaa si gaar ah diirada loo saaray iskaashiga dhinacyada amniga, iyo la-dagaallanka argagixisada, si loo xaqiijiyo xasilloonida dalka iyo guud ahaan gobolka.

Ra’iisul Wasaaraha Xamza ayaa uga mahad-celiyay dowladda iyo shacabka Turkiga taageerada hagar-la’aanta ah ee ay mar walba la garab taagan yihiin Soomaaliya.

Sidoo kale waxa uu xusay in Turkigu yahay saaxiib istiraatiiji ah oo door muuqda ka qaatay taageerada dhanka amniga, ilaalinta midnimada, madax-bannaanida, iyo wadajirka dhuleed ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.

Dhankiisa Amb. Ali Onaner, oo ka mahadceliyay qaabiladda Ra’iisul Wasaaraha, ayaa adkeeyay in dowladda iyo shacabka Jamhuuriyadda Turkiga ay mar walba garab taaganyihiin dowladda Soomaaliya, ayna sii xoojinayaan xiriirka wada-shaqayneed ee labada dowladood.

Soomaaliya iyo Turkiga waxaa ka dhexeeya xiriir wanaagsan, iyagoo leh iskaashi milatari oo ballaaran, kaas oo diiradda saaraya sugidda amniga, tayeynta ciidamada ammaanka, tababarka cutubyo cusub iyo arrimo kale oo la xiriira dhinaca milatariga.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiiru-dowlaha Arrimaha Dibadda ee Soomaaliya, Cali Cumar Balcad ayaa si rasmi ah u xaqiijiyay in la xaliyay khilaafkii bilihii la soo dhaafay u dhexeeyay safaaradaha Soomaaliya ay ku leedahay Kenya iyo Tanzania.

Khilaafka ayaa soo ifbaxay bishii Sebtembar 2025, markaas oo Safaaradda Soomaaliya ee Tanzania ay soo saartay bayaan ay uga hortimid booqasho uu Safiirka Soomaaliya ee Kenya ku tagay Kinshaasa ee caasimadda Congo, taas oo ay ku tilmaantay mid ka hor imaanaysa xeerarka diblomaasiyadda Soomaaliya isla markaana faragelin ku ah waajibaadkeeda.

“Arrinta labada safaaradood waa la xalliyay. Wasaaradda Arrimaha Dibadda waxay magacawday guddi latalin ah oo ka kooban safiirro hore, si ay u baaraan arrinta,” ayuu yiri Wasiir Balcad, oo bixiyay wareysi gaar ah.

Waxa uu intaas ku daray: “Labada safiir waa loo yeeray, waxayna la kulmeen guddiga, kaddibna guddigu wuxuu soo saaray talooyin.”

Wasiirka ayaa muujiyay sida ay uga xun yihiin in qalad noocaas ah uu dhaco, isaga oo xusay in casharro laga bartay, isla markaana uu rajeynayo in aanay mar kale soo laaban.

“Waxay ahayd nasiib-darro in qaladkaasi dhaco, balse waan ka barannay. Waxaan rajaynaynaa inaanu mar kale dhicin,” ayuu hadalkiisa sii raaciyay Wasiir Balcad, oo sidoo kale qirtay inay jireen gaabisyo la xiriira tababarka iyo awaamiirta gudaha ee adeegga diblomaasiyadda.

Ugu dambeyntii, wuxuu ballanqaaday in wasaaraddu ay qaadi doonto tallaabooyin wax ku ool ah si looga hortago khilaafaad la mid ah mustaqbalka, kuwaas oo fadeexad hor leh ku noqon kara diblomaasiyadda dalka.

Balcad (Caasimada Online)  – Faah-faahinno kala duwan ayaa kasoo baxaya khasaaraha ka dhashay qarax miino oo maanta ka dhacay degmada Balcad ee gobolka Shabeellaha Dhexe kaas oo sababay khasaare dhimasho iyo dhaawac.

Gaariga oo ahaa NOA, kana baxay magaalada Muqdisho ayaa miino ay kula kacday koontaroolka koowaad ee degmadaasi, waxaana saarnaa shacab.

Qaraxa oo la dhigay waddada dhinaceeda ayaa si lama filaan ah u haleelay gaariga, waxaana ku dhintay ugu yaraan illaa 2 qof, halka ay ku dhaawacmeen tiro kale oo intaasi ka badan, sida ay innoo xaqiijiyeen dad goobjoogayaal ah.

Wararka ayaa intaasi kusii daraya in gaariga uu soo gaaray burbur xoogan, sida uu muujinayo muuqaal laga duubay oo si weyn loogu baahiyay baraha bulshada.

Goobta uu qaraxu ku haleeyay gaariga ayaa waxaa badanaa adeegsida ciidamada dowladda, waxaana sidoo kale ka agdhowaa koontarool lagu hubiyo gaadiidka isaga kala goosho Muqdisho, Balcad, illaa Jowhar.

Xaaladda goobta ayaa hadda degan, waxaana gurmad deg-deg ah loo fidiyay dadka ay waxyeellada soo gaartay, oo ay u tageen dadka deegaanka iyo ciidanka amniga.

Maalmihii la soo dhaafay ayaa waxaa aad u kordhayey weerarada qaraxyada ah ee ka dhaca jidadka muhiimka ah ee isku xira gobollada Shabeellaha Dhexe, Hiiraan iyo Galgaduud oo ay weli ku xoogan yihiin Khawaarijta.

Si kastaba, kooxda Al-Shabaab ayaa muddooyinkii ugu dambeeyay isku fidineysay Shabeellaha Dhexe, waxaana maalin kahor ay weerar toos ah ku qaadday deegaanka Wargaadhi, inkastoo isla iyagii lagu jabiyay dagaalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Soomaaliya Mudane Xamza Cabdi Barre ayaa maanta Saalax Xiirey Kheyre u magacaabay inuu noqdo Agaasimaha Guud Arrimaha Dastuurka ee Wasaaradda Caddaaladda iyo Arrimaha Dastuurka, kadib wareegto uu soo saaray.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa sidoo kale agaasimaha cusub ee uu soo magacaabay kula dardaarmay inuu la yimaado hufnaan iyo xil-gudasho.

Saalax Xiirey ayaa horay uga tirsanaa howl-wadeennada maamulka gobolka Banaadir, gaar ahaan maamulka degmada Warta Nabadda, isaga oo noqday gudoomiye ku xigeenkii arrimaha bulshada iyo wacyi-gelinta degmadaasi.

Maalmo kahor Xamza ayaa maalmo kaho`r sidaan oo kale Ra’iisul wasaaruhu u magacaabay agaasimaha guud ee arrimaha caddaaladda ee wasaaradda caddaaladda iyo arrimaha dastuurka Axmed Xasan Yuusuf oo xilka la wareegay.

Indhowaanahan Xamza ayaa waday isbeddallo waa wayn oo ku aadan xukuumadda Dan-Qaran, wuxuuna horay u magacaabay Wasiiro cusub iyo madax waaxeedyo ka tirsan xafiiskiisa, si loo dardargeliyo shaqada.

Magacaabista ka socota xafiiska Ra’iisul wasaaraha ayaa la xiriirta isbeddalka wayn ee ay waddo xukuumaddiisa oo dhawan saddex sano jirsatay, si loo dardargeliyo shaqadeeda.

Ra’iisul wasaaraha ayaa sidoo kale la yimid isla xisaabtan golaha wasiirada ah, isaga oo kormeer ku tegay dhowr xarumood oo muhiim ah, sida garoonka diyaaradaha Aadan Cadde oo cabasho ay kadib, balse la xalliyay iyo xarumo wasaaradeed oo ku yaalla caasimada oo uu ku tegay booqashooyin, si uu qiimeeyo shaqada ka socota.

Waxaa kale ra’iisul wasaaruhu xalliyay cabashooyin badan oo ka yimid wasaaradaha qaar oo shaqaaluhu ay kasoo cawdeen, isagoo toos u farogeliyay, waxna ka qabtay arrimahaasi.

Muqdisho (Caasimada Online) — Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi, ayaa sheegay in kaalmooyin hore oo ka yimid Imaaraadka Carabta ay hareer mareen hay’adaha dowladda federaalka, mararka qaarna ay gaareen kooxo hubeysan oo ku sugan dowlad goboleedyada, taasi oo uu sheegay ay wiiqday awoodda qaran, khatarna gelisay midnimada dalka. 

“Marka laga hadlayo taageerada Imaaraadku siiyay Soomaaliya, waxaa muhiim ah in la xuso in taageeradaasi aysan mar walba soo marin waddooyinka rasmiga ah ee dowladda,” ayuu yiriFiqi.

Wuxuu intaas ku daray in kaalmada qaar si toos ah loogu hagaajiyay “kooxo hubeysan oo ka hawlgala gobollo gaar ah,” isagoo arrintaas ku sifeeyay qayb ka mid ah dadaallo ballaaran oo lagu wiiqayo dowladda dhexe, laguna carqaladeynayo madax-bannaanida Soomaaliya.

Fiqi wuxuu caddeeyay in iskaashiga hadda lala sameynayo saaxiibada shisheeye uu ku socdo kormeer adag oo dowladda federaalka ah. Wuxuu xusay in kadib ku dhawaad labo sano oo hakad la geliyay taageerada Imaaraadka, wixii kaalmo ah ee soo haray hoos loo dhigay ilaa heerka ugu yar.

Hadallada wasiirka ayaa kusoo beegmaya maalmo uun kadib markii dowladda federaalku ku dhawaaqday inay joojisay, gebi ahaanba, heshiisyadii difaaca iyo amniga ee ay la lahayd Imaaraadka, iyadoo sabab uga dhigtay walaac la xiriira ilaalinta madax-bannaanida qaranka iyo wax ay ku tilmaamtay faragelin lagu hayo arrimaha gudaha ee Soomaaliya.

Go’aankan ayaa astaan u ah xumaanshihii ugu darnaa ee soo kala dhex gala xiriirka Muqdisho iyo Abu Dhabi tan iyo sannadkii 2018-kii, xilligaas oo mas’uuliyiinta Soomaaliya ay garoonka Muqdisho ku qabteen lacag malaayiin doollar ah oo saarnayd diyaarad Imaaraadku leeyahay, taas oo keentay in Imaaraadku joojiyo howlgalkiisii tababarka ciidamada.

Khilaafkan cusub ayaa kusoo aadaya xilli xaaladda gobolku ay cakiran tahay. Xiisadda ayaa sii kululaatay tan iyo markii Israa’iil ay dhammaadkii bishii December ku dhawaaqday inay aqoonsanayso Somaliland — oo ah maamul gooni-u-goosad ah oo ku dhawaaqay inuu ka go’ay Soomaaliya 1991-kii balse aan haysan aqoonsi caalami ah.

Muqdisho ayaa tallaabadaas si kulul u cambaareysay, kuna tilmaamtay xad-gudub ka dhan ah sharciga caalamiga ah iyo weerar lagu qaaday midnimada dhulkeeda.

Mas’uuliyiinta Soomaaliya iyo dadka fallanqeeya siyaasadda ayaa sheegay in Abu Dhabi ay door laf-dhabar ah ku lahayd abuurista jawiga siyaasadeed iyo amni ee suurtogeliyay tallaabadaas, iyagoo tixraacaya xiriirka soo jireenka ah ee u dhexeeya Imaaraadka iyo madaxda Somaliland, iyo sida qotada dheer ee ay ugu lug leeyihiin mashaariicda dekedaha, amniga, iyo ganacsiga ee gobolkaas.

Dhankeeda, dowladda Imaaraadku waa ay beenisay inay faragelin ku hayso arrimaha gudaha ee Soomaaliya.

Muqdisho (Somalia Today) — Dowladda Soomaaliya ayaa wadda dadaallo culus oo ay ku doonayso in iskaashi amni oo qoto dheer kula yeelato dalalka Sacuudiga iyo Masar, gaar ahaan ilaalinta marinka istiraatiijiga ah ee Badda Cas, tallaabadan oo ah jawaab istiraatiiji oo laga bixinayo go’aankii Israa’iil ay ku aqoonsatay maamulka gooni-u-goosadka ah ee Somaliland. 

Wasiiru Dowlaha Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Cali Cumar (Cali Balcad), ayaa sheegay in Muqdisho ay raadinayso “qaab-dhismeed waara” oo ay la yeelato Riyaad iyo Qaahira si loo ilaaliyo amniga Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed, loona adkeeyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya xilli ay sii kordhayaan faragelinta awoodaha shisheeye ee Geeska Afrika.

Wareysi uu siiyay wargeyska Al Majalla, ayuu Wasiir Cali Balcad ku dooday in go’aanka Israa’iil uusan ahayn mid astaan uun ah, balse uu xambaarsan yahay cawaaqib istiraatiiji ah oo ku wajahan mandiqad qaadda qayb weyn oo ka mid ah ganacsiga caalamiga ah, isla markaana ah xuddunta colaadaha ka soo billowda Yemen ilaa Suudaan. 

Ra’iisul Wasaaraha Israa’iil, Benjamin Netanyahu, ayaa 26-kii December ku dhawaaqay inuu Somaliland u aqoonsaday “dal madax-bannaan oo qaran ah.” Dowladda Soomaaliya ayaa isla markiiba gaashaanka u daruurtay tallaabadaas, iyadoo ku tilmaantay xadgudub ka dhan ah sharciga caalamiga ah iyo weerar lagu qaaday qaranimadeeda, waxayna sheegtay inay qaadi doonto tallaabooyin diblomaasiyadeed iyo kuwa sharci ah.

Wasiir Cali Balcad ayaa soo dhaweeyay waxa uu ugu yeeray “mowqifka mabda’a ku dhisan” ee dowladaha Carabta, gaar ahaan Sacuudiga, kuwaas oo si cad u diiday aqoonsigaas.

Wasiirku wuxuu sheegay in Soomaaliya ay doonayso “iskaashi qaab-dhismeed leh” halkii ay ka raadin lahayd siyaasad cusub oo xulafaysi, isagoo qeexay hannaan ku dhisan mas’uuliyad wadaag iyo difaac wadajir ah oo ka dhan ah khataraha ay ka mid yihiin argagixisada, burcad-badeedda, iyo “faragelinta shisheeye.”

Wuxuu sheegay Sacuudiga iyo Masar inay yihiin tiirarka dabiiciga ah ee iskaashigan, isagoo soo xigtay saameynta diblomaasiyadeed ee labada dal iyo danaha ay ka leeyihiin ilaalinta waddooyinka Badda Cas.

Baaqa Wasiirka ayaa ku soo beegmaya xilli Soomaaliya ay waddo howlgallo ka dhan ah kooxaha fallaagada ah, iyadoo ay jiraan culeysyo dhaqaale iyo kuwa siyaasadeed.

Wuxuu diiday sheegashooyinka ah in sii jiritaanka Al-Shabaab iyo dagaalyahannada xiriirka la leh Daacish ay caddayn u tahay fashilka dowladda, isagoo ku dooday in awoodda dowladdu ay fiday tan iyo burburkii 1991-kii, isla markaana Muqdisho ay hadda ka ammaan badan tahay xilliyadii hore ee dagaalka.

Si kastaba ha ahaatee, wuxuu qiray in Al-Shabaab ay weli yihiin koox awood leh oo xiriir la leh Al-Qaacida, halka kooxaha taabacsan Daacish ay weli ku dhuumaalaystaan deegaannada waqooyi-bari.   

Boosaaso (Caasimada Online) – Taliska Hawlgalka Ciribtirka Argagixisada ee Puntland oo qoraal soo saaray ayaa ka warbixiyay howlgal ay maanta ciidamada difaaca maamulkaasi ka sameeyeen aagga buuraha Calmiskaad, kaas oo lagu qabtay xubno ajaaniib ah oo ka tirsan maleeshiyaadka Daacish.

Ciidanka ayaa nolosha kusoo qabtay laba xubnood oo kamid ahaa firxadka kooxda, kuwaas oo ay haatan ku socdaan baaritaanno dheeraad ah, sida lagu sheegay warsaxaafadeedka.

“Ciidanku waxay saaka hawlgal kusoo qabteen labo Ajaanib ah oo ka mid ah firxadka Argagixisada Daacish, buuraleyda Calmiskaad” ayaa lagu yiri qoraalka.

Puntland ma shaacin magacyada labada xubnood iyo dalalka ay kasoo jeedaan, waxaase ay ciidanku soo bandhigeen muuqaalka labada nin.

Howlgalkan waxaa ka horreeyay duqeyn culus oo shalay ka dhacday aagga Ceelka Bukuuje ee Togga Baalade, taas oo lagu beegsaday firxadka Daacish oo ku sugnaa halkaasi, waxaana kasoo gaaray khasaare dhimasho iyo dhaawac.

“Duqeymo ay fullinayaan saaxiibada Dowladda Puntland ee Maraykanka ee taageeraya Hawlgalka Ciribtirka Argagixisada ee Puntland, ayaa lagu beegsaday todobaadkan Firxadka Argagixisada Daacish, kuwii u danbeeyay waxay 24- saac kahor ka dhaceen aaga Ceelka Bukuuje ee Togga Baalade, Calmiskaad” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka.

Waxaa kale oo lasii raaciyay “Duqeymaha cirka iyo go’doonka ay ciidankeennu dhulka ka geliyeen firxadka Argagixisada, waxay noqdeen firxadkii wax la dilay, wax lagu dabo jiro iyo kuwo isa soo dhiiba”

Maamul-goboleedka Puntland ayaa guul wayn ka gaaray dagaalka Daacish, waxaana dhawaan uu soo bandhigay ajaaniibtii ugu badneyd oo lagu soo qabtay howlalladii cuslaa ee ka dhacay Calmiskaad, kuwaas oo kasoo kala jeeda dalalka Turkiga, Sacuudiga, Marooko, Itoobiya, Suuriya iyo Tanzaaniya.

Maxaabiistaas ajaanibta ah ayaa tiradoodoodu waxay gaaraysaa kontomeeyo (50), waxaa bar ka mid ah (25) ay u dhasheen dalka Itoobiya, sida ka muuqata shax ay soo bandhigeen ciidamada ammaanka maamulka Puntland.

Ciidanka difaaca Puntland oo muddo dheer dagaal adag kula jira argagixisada ayaa muujiyay awoodooda, waxayna guulo waa wayn kasoo hoyeen dagaalka.

Kismaayo (Caasimada Online) – Ciidamada Kumaandooska Danab iyo kuwa Daraawiishta Jubbaland ayaa lagu soo warramayaa in weli dhaq-dhaqaaqyo culus ay ka wadaan aagga deegaanka Kudhaa ee gobolka Jubbada Hoose, halkaas oo ay jab culus ku gaarsiiyeen kooxda Al-Shabaab.

Ciidamada oo haatan helay gurmad horleh, laguna kordhiyay guutooyin cusub ayaa lagu soo warramayaa in ay ka ruqaansadeen Jasiiradda Kudhaa, iyaga oo uu baxay deegaannada hoos yimaada magaaladaasi oo ay ku xoogan yihiin maleeshiyaadka Khawaarijta.

Saraakiisha horkaceysa howlgallada ayaa shaaca ka qaaday in ujeedkooda uu yahay in argagixisada ay ka saaraan halkaasi, oo la rumeysan yahay inay kasoo abaabusho weerarada ay kusoo qaado fariisimaha Ciidanka ee ku yaalla halkaasi.

Xaaladda ayaa aad u kacsan, waxaana laga cabsi qabaa in mar kale dagaallo xooggan ay ka dhacaan duleedka deegaanka Kudhaa oo ay hadda dhaq-dhaqaaqyo iska soo horjeedo ay ka wadaan labada dhinac.

Sidoo kale, waxaa howlgalladan qayb ka ah diyaaradaha dagaalka Mareykanka oo hawada ka taageeraya Kumaandooska Danab iyo Daraawiishta Jubbaland ee dagaallada xoreynta ka wada aaggaasi.

Dhanka kale, Howlgalladii ugu dambeeyay oo dhacay 24-kii saac ee lasoo dhaafay ayaa lagu dilay ku dhawaad 30 xubnood oo ka mid ahaa xubnihii Khawaarijta ee ka firxaday deegaanka Kudhaa ee Jubbada Hoose, sida lagu sheegay warsaxaafadeed kasoo baxay dowladda Soomaaliya.

“Ciidamada Kumaandooska Danab iyo kuwa Jubbaland ayaa sii wada howlgallo ballaaran oo ka dhan ah maleeshiyaadka Khawaarijta, kuwaas oo ka socda deegaanno ka tirsan duleedka fog ee Kudhaa. Howlgalladii ugu dambeeyay ee la sameeyay ilaa xalay ayaa lagu dilay 24 xubnood oo ka tirsan Khawaarijta, ayadoo sidoo kale lagu soo qabtay labo xubnood oo dhaawac ah, kuwaas oo ku dhuumaaleysanayay dhulka howdka ah ee Kudhaa” ayaa lagu yiri qoraalka.

Waxaa kale oo lasoo raaciyay “Sidoo kale, aroornimadii saakay ciidamo howlgal qorsheysan ka fuliyay isla deegaankaas ayaa dilay afar xubnood oo ka mid ahaa firxadkii Khawaarijta ee ka baxsaday dagaalladii hore”.

Dowladda Federaalka ayaa shaaca ka qaaday in howlgalladan ay qeyb ka yihiin dadaallada lagu xaqiijinayo amniga, laguna ciribtirayo haraadiga Khawaarijta, si looga hortago in mar kale ay weerar ka fuliyaan halkaasi.

Dagaalka Kudhaa ayaa noqday mid kamid ah kuwii ugu khasaaraha badnaa ee ay la kulmaan xubnaha Al-Shabaab, maadaama laga laayay maleeshiyaad badan, lagana dhaawacay kuwa kale, iyada oo xubno kale iyo hab la qabtay.