Beledxaawo (Caasimada Online) – Ciidamada dowladda federaalka Soomaaliya ayaa galabta la wareegay degmada Beledxaawo ee gobolka Gedo, halkaas oo dagaal culus uu ka socday muddo toddobaad ah.

Ciidamadii taabacsanaa Jubbaland dhinaca ay u jabeen ayaa sidoo kale warar kala duwan ay ka soo baxayaan, waxayna wararkii u dambeeyey sheegayaan inay ka talaabeen xuduud beenaadka xiga Kenya.

Taliyaha Nabad Sugidda gobolka Gedo Cabdirashiid Janan ayaa hoggaaminaya ciidanka la wareegay Beledxaawo, kuwaas oo iska soo duubay muuqaal cadeynaya inay la wareegeen xaruntii degmada, saldhigga booliska iyo xarumo kale oo muhiim ah.

Ciidamada federaalka oo maalmahaan ku sugnaa meelo istiraatijiyad ah oo magaalada agagaarkeeda ah sida xerada militeriga ee UK ayaa galabta dagaal culus ku qaaday magaalada, iyagoo ugu dambeyn la wareegay.

Ciidan federaal ah ayaa dhowaan la dejiyay Beled‑Xaawo, isla markaana Janan ayaa diyaarad Helikobtar ah ku tegay magaaladaas, isagoo la socday saraakiil sare, wixii maalinkaas ka dambeeyana waxaa bilowday dagaal culus.

Jubaland ayaa horay u sheegtay inay ku fara dirireyso gacan ku heynta ammaanka degmadaas, iyadoo markii horeba ciidamada dowladda ka qabsatay xarumihii danta guud ee gacanta ay ku hayeen.

Dagaalkii maanta ciidamada dowladda federaalka ay kula wareegeen Beledxaawo ayaa socday muddo saacado ah, iyadoo ugu dambeyntii ciidmaada Jubbaland ay isaga baxeen magaalada, markii dagaalka looga awood roonaaday.

Beledxaawo ayaa marti gelisay dagaalo teelteel ah oo maalmo badan ka socday, labada dhinac ayaa maalin kasta dalbanayey gurmadyo is dabajoog ah, ugu dambeyntiina Jubaland ayaa laga adkaaday caawa.

Dhanka magaalada Madheera ee Kenya ayaa la sheegay inay caawa u carareen ciidamada Jubaland, waxaana suurtagal ah inay dib ugu soo rogaal celiyaan oo dagaal kale ay soo qaadaan ilaa berri.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya, Sheekh Aadan Madoobe, iyo wafdi uu hoggaaminayo oo isugu jira wasiirro iyo xildhibaanno ayaa maanta gaaray magaalada Xudur, xarunta gobolka Bakool.

Xudur waa magaalo muddo sanado ah go’doon ku jirta, kadib markii ay kooxda Al-Shabaab ka xireen wadooyinkii geli lahaa. Maalmo ka hor ayaa magaalada sidoo kale waxaa booqday Madaxweynaha Koonfur Galbeed, Cabdicasiis Lafta-gareen, iyo wafdi uu hoggaaminayo oo kasoo duulay magaalada Baydhabo.

Guddoomiye Aadan Madoobe waxaa sidoo kale wehliya wafdi kale oo kasoo raacay magaalada Muqdisho, waxaana garoonka diyaaradaha ee Xudur kusoo dhaweeyay Madaxweyne Lafta-gareen, wasiirro iyo xildhibaanno ka tirsan maamulka Koonfur Galbeed, odayaasha dhaqanka iyo qeybaha kala duwan ee bulshada.

Madaxda booqatay Xudur ayaa inta ay halkaas ku sugan yihiin la filayaa inay la kulmaan maamulka gobolka Bakool, maamulka degmada Xudur, odayaasha dhaqanka iyo saraakiisha ciidamada si ay uga wada-hadlaan xaaladda amniga, nolosha iyo qorsheyaasha lagula dagaallamayo Al-Shabaab.

Xudur ayaa wajahaysa xaalado adag oo dhanka nolosha iyo amniga ah, waxaana muddo ka badan toban sano ay go’doon ku tahay cunaqabateynta Al-Shabaab. Waa booqashadii labaad ee ay magaaladaas si wadajir ah ku tagaan Lafta-gareen iyo Guddoomiye Aadan Madoobe.

Isu-tagii hore ee Xudur

Ku dhowaad laba sano kahor ayay ahayd markii isla magaalada Xudur ay isugu tageen Madaxweynaha Soomaaliya, Madaxweynaha Koonfur Galbeed iyo Guddoomiyaha Baarlamaanka.

Safarkaas ayaa xilligaas la sheegay in ujeedkiisu ahaa dardar-gelinta howl-gallada ka dhanka ah Al-Shabaab, iyadoo markaas la filayay in Koonfur Galbeed uu ka billowdo wajigii ugu cuslaa ee dagaalka kooxda.

Hase yeeshe, nasiib darro ma dhicin sidii ay dowladdh sheegtay, waxaana laba sano la jooga halkii, iyadoo maanta uu Madaxweynaha Koonfur Galbeed uu dhanka cirka kasoo galayo Xudur, taas oo su’aalo badan dhalisay.

Tani waxay kordhineysa dhaleecaynta loo jeediyo madaxda dalka, oo lagu eedeeyo in aysan si dhab ah uga go’nayn dagaalka argagixisada, balse ay ka fiirsanayaan danahooda siyaasadeed iyo kuwa shaqsiyadeed.

Kadib fashilka, maxaa hadda la gudboon?

Dib isku qabashada ayaa laftigoodu mar kale horseedi karta guul aan la filayn, waxaana la gudboon madaxda haatan ku sugan Xudur inay kolkaan ka dhabeeyaan abaabulka dagaalka Al-Shabaab, balse uu socdaalkooda noqon safar kale oo aan waxba ka bedelin xaaladda.

Madaxweyne Lafta-gareen waxaa laga doonayaa inuu si dhab ah u wajaho xaaladda sanadaha badan taagan, booqdo xarumaha ciidamada, oo uu si dhab ah ugu kuurgalo xaaladda amni iyo tan nololeed, si loo dardargeliyo howl-gallada ka dhanka ah kooxda Al-Shabaab.

Dejinta qorshe dhameystiran oo dhinac walba taabanaya waa tallaabada keliya ee lagu xoreyn karo magaalada Xudur, deegaanada ku hareeraysan, iyo guud ahaan maamulka Koonfur Galbeed, oo kamid ah meelaha ay saldhigteen maleeshiyaadka Shabaab.

Si kastaba, Xudur oo ka mid ah magaalooyinka waaweyn ee koonfurta Soomaaliya, ayaa muddo ku jirta go’doon adag, iyadoo kooxda Al-Shabaab ay ka hareereeyeen dhamaan afarta jiho ee magaalada, taas oo sababtay in shacabka magaaladaasi ay ku noolaadaan xaalad go’doon ah muddo ka badan toban sano.

Beledxaawo (Caasimada Online) – Faah-faahinno kala duwan ayaa kasoo baxaya dagaal mar kale saaka dib uga qarxay degmada Beledxaawo ee gobolka Gedo, kaas oo u dhexeeyo ciidanka dowladda iyo kuwa Jubaland, waxaana dagaalka uu galay maalintii lixaad oo xiriir ah.

Dagaalka ayaa daba socoda iska horimaadyo maalmahaanba labada dhinac ku dhex-marayay magaalada, waxaana haatan la maqlayaa rasaas ay isweydaarsanayaan labada dhinac.

Wararka ayaa sheegaya in haatan dagaalka xooggiisa uu ka socda qaybo kamid ah gudaha magaalada iyo duleedkeeda, gaa ahaan aaga xerada UK oo ay ku sugan yihiin ciidamada uu horkacayo Janan, waxaana lasoo warinayaa in xaaladdu ay tahay mid aad u kacsan.

Sidoo kale ma cadda khasaaraha rasmiga ah ee ka dhashay dagaalka haaatan socda, iyada oo ay jiraan madaafiic ku dhaceysa gudaha degmada Beledxaawo ee gobolka Gedo.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Puntland ayaa mar kale ay ka dhex-tafatay, kadib markii ay soo baxday khariidad cusub oo muran dhalisay, taas oo la sheegay inay soo saartay ‘wasaaradda caafimaadka Soomaaliya.

Doodda ayaa ka dhalatay, kadib markii dhowaan wasaaradda ay soo saartay  qorshaha qaran ee caafimaadka oo lagu magacaabo Somali National One Health Strategic Plan (2025–2029), waxaana lagu daabacay khariidad ku jirta bogga 13-aad ee qorshaha, taas  oo ‘lagu muujiyey in gobolka Mudug si buuxda loogu daray maamulka Galmudug’  iyada oo meesha la gaaray qaybtii ka tirsaneyd Puntland, sida ay ku warantay warbaahinta.

Waxaa sidoo kale ka maqan khariidada la baahiyay gobolka Sanaag, oo intiisa badan ka tirsan Puntland, balse lagu daray Somaliland.

Dhinaca kale, wasaaradda caafimaadka Soomaaliya oo warsaxaafadeed soo saartay ayaa si deg-deg ah uga jawaabtay eedeyntan, waxayna tilmaamtay Khariirada la baahiyay in aysan ka tarjumaynin aragtida siyaasadeed ee wasaaradda caafimaadka dowladda Soomaaliya.

Sidoo kale waxa ay intaasi ku daray in wasiir Cali Xaaji Aadan aanu saxiixin siyaasado Qaran oo kama dmnbays ah oo ay ku jirto Khariiradan.

“Wasaradda Caafimaadka iyo Daryeelka Bulshada XFS, waxay si rasmi ah u shaacinaysaa in sawirka Khariirada (Map) ee la baahiyay uusan ka tarjumaynin aragtida siyaasadeed ee Wasaaradda, waxaan si cad u muujinaynaa in aysan jirin siyaasado Qaran oo kama danbays ah ee uu Wasiirka Caafimaadka saxiixay oo ay kujirto Khariiradan”. ayaa lagu yiri bayaan deg-deg ah oo ay faafisay wasaaradda caafimaadka xukuumadda Soomaaliya.

Waxaa kale oo lasii raaciyay “Sawirka Khariiradan oo ay warbaahinta qaar baahiyeen wuxuu muujinaya aragtiyo aan rasmi ahayn oo siyaasadaha iyo qorsha-yaasha caafimaadka dalka aanay ka mid ahayn”.

Dhinaca kale, wasaaradda caafimaadka ayaa farriin culus u dirtay warbaahinta, waxayna ugu baaqday inay si taxadar ah u hubiyaan warbixinnada ay sii deynayaan, si looga fogaado, faafinta warar been abuur ah.

“Waxaan ku boorinaynaa in dhamaan warbaahintu ay si taxadar leh u baaraan macluumaadka ay soo bandhigayaan, si looga fogaado faafinta warar khaldan oo saamayn ku yeelan kara bulshada, waxayna wasaaradda Caafimaadka masuuliyad ka saaran tahay in ay la wadaagto bulshada xogta saxda ah iyo horumarada la xiriira Caafimaadka dalka” ayaa mar kale lagu yiri warsaxaafadeedka.

Dowladda dhexe iyo maamulka Puntland ayaa waxaa haatan ka dhexeeya khilaaf culus oo siyaasadeed, kaas oo gebi ahaan sameeyay wada shaqeyntooda oo meesha ka baxday.

Boosaaso (Caasimada Online) – Puntland ayaa isu diyaarinaysa inay sii deyso markab siday qalab ciidan oo Turkigu ugu talagalay Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, kaddib dhexdhexaadin diblomaasiyadeed oo heer sare ah oo Imaaraadka Carabta uu u sameeyay Turkiga, sida ay ilo-wareedyo dowladda ka tirsan u sheegeen Caasimada Online.

Dhacdadan, oo ku billaabatay qabashada markabka MV Sea World 18-kii Luulyo, ayaa imtixaan ku noqotay isbahaysiyada isku cakiran ee Geeska Afrika, waxayna iftiimisay loolanka awoodeed ee isbeddelaya ee u dhexeeya quwadaha gobolka ee Turkiga iyo Imaaraadka.

Sida ay sheegeen ilo-wareedyo ka tirsan dowladda Puntland oo la hadlay Caasimada Online, qorshaha sii deynta markabka ayaa yimid kaddib cadaadis toos ah oo ka yimid safaaradda Imaaraadka ee Muqdisho. Safaaradda ayaa la sheegay inay soo faragelisay kaddib markii Ankara ay cabasho kulul u gudbisay, iyadoo u aragtay qabashada gargaarkeeda militari ee ay fulisay Puntland—oo ah dowlad-goboleed Soomaaliyeed—mid meel ka dhac weyn ku ah.

Diblomaasiyiin xog-ogaal ah ayaa sheegaya in Turkiga, oo ka carooday aamusnaantii hore ee Puntland, uu u weecday xiriirkiisa dhawaan soo hagaagay ee Imaaraadka si uu uga caawiyo xal u helidda is-mari-waaga. Ankara ayaa lagu warramay inay ku gooddisay inay qaadi doonto tallaabooyinka lagama maarmaanka ah si ay u soo ceshato shixnadda haddii ay Puntland u hoggaansami weydo.

Shixnaddan ayaa loogu talagalay saldhigga tababarka militari ee TURKSOM ee Muqdisho—kaas oo ah tiir-dhexaadka kaalmooyinka ballaaran ee dhinacyada amniga iyo horumarka ee Turkigu ka fuliyo Soomaaliya. Saldhiggan ayaa door muhiim ah ka ciyaara tababarka iyo qalabaynta ciidamada Xoogga Dalka Soomaaliyeed ee dagaalka daba-dheeraaday kula jira ururka Al-Shabaab.

Dhacdadani waxay tusaale muuqda u tahay isbeddelka ku yimid isbahaysiyada gobolka. Turkiga iyo Imaaraadka oo mar isku khilaafsanaa dagaallo wakaaladeed sida kii Liibiya, ayaa tan iyo markaas dib u hagaajiyay xiriirkooda, taasoo ay sii adkeeyeen booqashooyin heer sare ah iyo heshiisyo iskaashi oo balaayiin dollar ah.

In Ankara ay awood u yeelatay inay ku tiirsanaato Abu Dhabi si ay cadaadis u saarto Madaxweynaha Puntland, Siciid Cabdullaahi Deni—oo ah xulufo dhow la ah Imaaraadka—waxay muujinaysaa heerka uu gaaray heshiiskooda.

Puntland, dhankeeda, way qiratay xiriirka ka yimid Ankara. War-saxaafadeed la soo saaray 23-kii Luulyo, mas’uuliyiinta ayaa sheegay in safiirka Turkiga uu xaqiijiyay in shixnaddu ay “leedahay dowladda Turkiga,” taasoo keentay in Puntland ay markabka ku xannibto dekedda Boosaaso si loo baaro.

Isla war-saxaafadeedkaas, dowladda fadhigeedu yahay Garoowe waxay ku dadaashay inay dejiso xiisadda, iyadoo tiri: “Dowladda Puntland waxay uga mahadcelinaysaa shacabka iyo Dowladda Turkiga xiriirka walaaltinimo iyo taageerada ay u fidiyaan shacabka Soomaaliyeed.”

Xiisad siyaasadeed oo qoto-dheer

Dhacadan dhinaca badda ah waxay ku soo aadaysaa xilli ay jirto xiisad siyaasadeed oo kacsan oo u dhaxaysa Puntland iyo Dowladda Federaalka Soomaaliya ee Muqdisho.

Bishii Abriil, Puntland waxay ku dhawaaqday inaysan sii aqoonsanayn dowladda federaalka ah ayna u dhaqmi doonto si madax-bannaan—tallaabadaas oo jawaab u ahayd wax-ka-beddelka dastuuriga ah oo ay sheegtay inuu si qaldan awoodda ugu ururinayo meel dhexe uuna wiiqayo nidaamka federaalka Soomaaliya.

Kala-jabkaas siyaasadeed ayaa loo badinayaa inuu salka ku hayo qabashada markabka, iyadoo ay suurtagal tahay in Puntland ay shixnadda Turkiga u adeegsanayso hub cadaadis ah oo ay kaga faa’iidaysanayso is-mari-waaga ballaaran ee kala dhexeeya Muqdisho.

Xaaladdu waxay sidoo kale dhalisay su’aalo ku saabsan doorka Imaaraadka. Marka la eego xiriirka dhow ee ay la leedahay Puntland iyo Dowladda Federaalka, fallanqeeyayaashu waxay isweydiinayaan sababta aysan Abu Dhabi goor hore ugu soo dhexgelin si ay u dhexdhexaadiso khilaafka siyaasadeed ee qotada dheer.

Imaaraadku wuxuu saldhig adag ku leeyahay Puntland, oo ay ku jirto xarun militari oo ku taal dekedda Boosaaso, taasoo istiraatiiji ahaan ku taalla Gacanka Cadmeed—mid ka mid ah marinnada maraakiibta ee ugu mashquulka badan adduunka.

Muhiimadda dekedda ayaa soo jiidatay indhaha caalamka. Sida ay sheegeen diblomaasiyiin iyo falanqeeyayaal gobolka ah, xarumaha Imaaraadka ee aaggaas ayaa laga yaabaa inay u adeegaan dano siyaasad dibadeed oo ballaaran, oo ay ku jiraan eedeymo la xiriira hubka oo la sheegay in loo gudbiyo xulafada gobolka.

Eedeymahaas waxaa ka mid ah warbixino sheegaya in hub la siiyo Ciidamada Gurmadka Degdega ah ee Suudaan (RSF)—eedeymo ay ku celceliyeen Guddiga Khubarada Qaramada Midoobay ee Suudaan.

In kasta oo xal u helidda xiisadda markabka MV Sea World ay ka hortagtay iska-hor-imaad toos ah oo dhexmara Turkiga iyo Puntland, haddana waxay si cad u soo bandhigaysaa aasaaska jilicsan ee tijaabada federaalka Soomaaliya—iyo saamaynta ballaaran ee ay quwadaha shisheeye sida Turkiga iyo Imaaraadku weli ku leeyihiin qaabeynta mustaqbalkiisa. 

Jabuuti (Caasimada Online) – Wasiirka Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi, oo booqasho shaqo ku jooga dalka Jabuuti, ayaa caawa la kulmay Madaxweynaha Jamhuuriyadda Jabuuti, Ismaaciil Cumar Geelle, iyagoo ka wadahadlay arrimaha ammaanka Soomaaliya.

Kulanka Madaxweynaha iyo wasiirka ayaa dagaalka Khawaarijta ee ka socda Soomaaliya oo Jabuuti ay door muuqda ku leedahay, iskaashiga laba geesoodka ah ee u dhexeeya Soomaaliya iyo Jabuuti.

Sidoo kale, masuuliyiinta ayaa wadahadalkooda diiradda ku saaray arrimaha difaaca, amniga gobolka iyo sidii Soomaaliya iyo Jabuuti ay iskaashi dhow uga yeelan lahaayeen dagaalka kooxaha argagixisada ah oo khatar muuqata ku haya gobolka.

Wasiir Fiqi ayaa uga mahadceliyay Madaxweyne Geelle doorka hoggaamineed iyo garab istaagga joogtada ah ee dowladda Jabuuti ay siiso Soomaaliya, isagoo si gaar ah u bogaadiyay kaalinta muuqata ee ciidamada “Hiil Walaal” ay kaga jiraan howlgalka AUSSOM iyo dadaallada nabadeynta iyo xasillinta dalka.

Kulanka Madaxweynaha iyo Wasiirka ayaa ku soo aaday iyadoo galabta dowladaha Soomaaliya iyo Jabuuti ay kala saxiixdeen heshiis rasmi ah oo lagu kordhinayo tirada ciidamada Jabuuti ee ku sugan gudaha Soomaaliya.

Heshiiskan waxaa ku kala metelayay labada dal Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi iyo Ku-simaha Wasiirka Gaashaandhigga Jabuuti, Cali Xasan Bahdoon.

Saxiixa heshiiska ayaa waxaa sidoo kale goobjoog ka ahaa mas’uuliyiin sare oo ka kala socday labada dhinac.

Warsaxaafadeed kasoo baxay dowladda Soomaaliya ayaa lagu sheegay in heshiisku uu qeexayo kordhinta ciidamada Jabuuti ee qeybta ka ah howlgalka socda ee gudaha Soomaaliya.

Sidoo kale waxaa lagu caddeeyay in heshiiska uu hagayo habraacyada shaqo, waajibaadka labada dhinac, iyo qaabka iskaashiga militari, iyadoo lagu dhisayo mabda’a wadashaqeynta iyo is-ixtiraamka.

Heshiiskan ayey dowladda Soomaaliya sheegtay inuu muujinayo sida Jamhuuriyadda Jabuuti uga go’an tahay taageerada nabadda iyo amniga Soomaaliya, wuxuuna qeyb ka yahay aragti guud oo labada dal ka wadaagaan xasilloonida gobolka.

“Munaasabadda saxiixa ayaa ku qabsoontay jawi walaaltinimo iyo kalsooni leh, taasoo markale muujinaysa xoogga iyo qotada dheer ee xiriirka taariikhiga ah ee u dhexeeya labada dal ee walaalaha ah,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeedka

Si kastaba, Jabuuti ayaa kamid ah saaxiibada dhow ee Soomaaliya ee ka taageera dhinacyada amniga iyo horumarka. Ciidamada Jabuuti ee qeybta ka ah howlgalka Midowga Afrika ee AUSSOM waxay door muhiim ah ka qaataan nabad ilaalinta dalka.

Maxaas (Caasimada Online) – Eregyga gaarka ah ee Madaxweynaha Soomaaliya u qaabilsan arrimaha Macawiisleyda, Cali Jayte Cismaan oo goob fagaare ah kula hadlayay ciidamada ayaa shaaciyay sababtii ka dambeysay in Al-Shabaab ay qabsadaan degmada Maxaas ee gobolka Hiiraan.

Cali Jayte ayaa mas’uuliyadd darrada dhacday dusha u saaray ciidamada Xoogga dalka ee joogay magaaladaasi, wuxuuna tilmaamay inay dhabarka xijiyeen Al-Shabaabkii soo galay halkaasi.

Sidoo kale wuxuu ku eedeeyay in wax dagaal ah aysan gelin ciidamada dowladda, taasina ay keentay in rag ka kooban lixdan nin oo kaliya ay qabsadeen degmada Maxaas ee gobolka Hiiraan.

“Maxaas nimanka yimid, lixdan nin ayay ahaayeen, ciidan fara weyn oo millitari ahna waa joogay, xabad kuma aysan ridin oo waa ay dareereen”,ayuu yiri Cali Jayte Cismaan.

Waxaa kale oo uu intaasi kusii daray in haatan loo baahan yahay in la xoojiyo dagaalka, lana dardageliyo, si dib loogu laabto deegaanadii ugu dambeeyay ee ay la wareegeen Al-Shabaab.

Xaaladda Maxaas ayaa weli kacsan, waxaana haatan dhaq dhaqaaqyo culus oo laga dareemayaa qaybo badan oo kamid ah Hiiraan, si looga hortago weerarada Al-Shabaab.

Kooxda ayaa horay ula wareegtay deegaanno iyo degmooyin muhiim ah oo ku yaalla Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe, waxaana ugu dambeeyay Moqokori oo illaa iyo hadda ay haysato kooxda.

Si kastaba, la wareegitaanka degmada Maxaas oo 13 sano ahayd saldhig muhiim ah oo laga hago dagaalka ayaa muujineyso guul-darro kale oo soo gaartay ciidamada isbaheysanaya, maadaama ay ahayd degmo laga hoggaamiyo abaabulka ka dhanka ah Al-Shabaab ee deegaannada maamullada HirShabelle iyo Galmudug.

Baardheere (Caasimada Online) – Qaar kamid ah shacabka ku dhaqan degmada Baardheere ee gobolka Gedo oo dhigay dibadbax ballaaran ayaa ku dhawaaqay inay taageerayaan, soona dhoweynayaan howlgalka dowladda ee ka socda gobolkaasi, gaar ahaan degmada Beledxaawo.

Dibadbaxayaasha ayaa sidoo kale si xooggan u cambaareeyay weerarkii ay ciidamada Itoobiya ku qaadeen xarunta Hay’adda NISA ee lagu soo xiray taliyihii degmada Doolow.

Shacabka isugu soo baxay gudaha Baardheere ayaa ku qaylinayay erayo adag oo ay kamid yihiin: “Shiiqaalow guul,” “Itoobiya dooni meyno,” iyo erayo kale oo ay ku cabirayeen dareenkooda.

Intaas kadib waxaa warbaahinta la hadlay qaar kamid ah dibadbaxayaasha oo u badnaa haween, kuwaas oo sheegay inay kasoo horjeedaan Jubbaland iyo ciidamada Itoobiya.

“Jubbaland dooni meyno, waxaan kaloo leenahay Itoobiya dooni meyno,” ayay tiri gabar kamid ah dadkii ka qeybgalay dibadbaxa ka dhacay degmada Baardheere.

Sidoo kale, hooyo kamid ah dadka deegaanka oo goobta ka hadashay ayaa shaaca ka qaaday in ay shacabka ahaan garab taagan yihiin ciidamada dowladda ee haatan howlgalka ka wada degmada Beledxaawo, waxayna ugu baaqday ciidamada Jubbaland inay is dhiibaan.

“Wiilasha Ciidanka Xoogga Dalka ee ku sugan gobolka Gedo waan garab taaganahay. Waxaan leeyahay: nimanka caada qaatayaasha ah ee u shaqeeya Axmed Madoobe oo Beledxaawo ka aas-aasan, walaalayaal dowladdiinna isku soo dhiiba,” ayay tiri hooyo kale.

Dibadbaxan ayaa kusoo aadaya, iyadoo dagaalka ka socda Beledxaawo uu galay maalintii shanaad oo xiriir ah, waxaana labada dhinac ay isku adeegsadeen madaafiic sababay khasaare culus oo isugu jira dhimasho, dhaawac iyo burbur xooggan.

Xaaladdu weli waa kacsan tahay, mana cadda khasaaraha rasmiga ah ee ka dhashay dagaalka socda iyo madaafiicda ku dhaceyso qaybo kamid ah degmada Beledxaawo ee gobolka Gedo.

Xiisadda ka taagan gobolka ayaa u muuqata mid kasii dareysa, waxaana dagaalku uu kusii fidayaa qaybo kamid ah gobolka Gedo oo ay isku hayaan dowladda dhexe iyo maamulka Jubbaland.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladaha Soomaaliya iyo Jabuuti ayaa maanta ku kala saxiixday magaalada Jabuuti heshiis rasmi ah oo lagu kordhinayo tirada ciidamada Jabuuti ee ku sugan gudaha Soomaaliya.

Heshiiskan waxaa metelayay labada dal Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi iyo Ku-simaha Wasiirka Gaashaandhigga Jabuuti, Cali Xasan Bahdoon.

Saxiixa heshiiska ayaa waxaa sidoo kale goob joog ka ahaa mas’uuliyiin sare oo ka kala socday labada dhinac.

Warsaxaafadeed kasoo baxay dowladda Soomaaliya ayaa lagu sheegay in heshiisku uu qeexayo kordhinta ciidamada Jabuuti ee qeybta ka ah howlgalka socda ee gudaha Soomaaliya.

Sidoo kale waxaa lagu caddeeyay in heshiiska uu hagayo habraacyada shaqo, waajibaadka labada dhinac, iyo qaabka iskaashiga militari, iyadoo lagu dhisayo mabda’a wadashaqeynta iyo is-ixtiraamka.

Heshiiskan ayey dowladda Soomaaliya sheegtay inuu muujinayo sida Jamhuuriyadda Jabuuti uga go’an tahay taageerada nabadda iyo amniga Soomaaliya, wuxuuna qeyb ka yahay aragti guud oo labada dal ka wadaagaan xasilloonida gobolka.

“Munaasabadda saxiixa ayaa ku qabsoontay jawi walaaltinimo iyo kalsooni leh, taasoo markale muujinaysa xoogga iyo qotada dheer ee xiriirka taariikhiga ah ee u dhexeeya labada dal ee walaalaha ah,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeedka

Si kastaba, Jabuuti ayaa kamid ah saaxiibada dhow ee Soomaaliya ee ka taageera dhinacyada amniga iyo horumarka. Ciidamada Jabuuti ee qeybta ka ah howlgalka Midowga Afrika ee AUSSOM waxay door muhiim ah ka qaataan nabad ilaalinta dalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre ayaa maanta xafiiskiisa ku qaabilay Wakiilka Gaarka ah ee Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika u qaabilsan Soomaaliya, ahna Madaxa Hawl-galka AUSSOM, Danjire El Hadji Ibraahima iyo ku xigeenkiisa Mouktar Ousman Karie.

Ra’iisul Wasaare Xamza ayaa soo dhowayn kadib, Danjiraha la wadaagay howl-gallada socda ee ka dhanka ah kooxda Al-Shabaab, isagoo sheegay in guullo muhiimah laga gaaray dagaalka argagaxisada.

Danjiraha cusub ee dhowaan lasoo magacaabay ayaa dhankiisa ka mahad-celiyey soo dhowaynta iyo qaabilaadda Ra’iisul Wasaaraha, iyadoo uu xaqiijiyay taageerada Midowga Afrika ee qorshaha kala-guurka ee ciidamada qalabka sida.

“Ra’iisul Wasaare Xamza Cabdi Barre waxaa uu ka mahad-celiyey doorka ciidamada Midowga Afrika ee qaybta ka ah Hawl-galka AUSSOM,” ayaa lagu yiri qoraal kasoo baxay xafiiska Ra’iisul Wasaaraha.

Sidoo kale, Danjiraha ayaa bogaadiyey dowladda iyo shacabka Soomaaliyeed, sida ay uga go’an tahay dadaallada amni iyo dib-u-dhiska dalka, isaga oo xaqiijiyey in Midowga Afrika ay ka go’an tahay in ay si buuxda u taageeraan qorshaha Soomaalidu kula wareegayaan amniga dalka.

Danjire Hadji Ibrahima ayaa beddelay Mohamed El-Amine Souef oo Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika u magacaabay inuu noqdo Madaxa Shaqaalaha cusub ee xafiiskiisa.

Ku-xigeenkiisa, Mouktar Ousman ayaa isna beddelay Sivuyile Thandikhaya Bam, oo Dowladda Soomaaliya ay bishii April amartay in uu dalka ka baxo kadib markii ay ku eedeysay inuu taageero siinayo kooxda Al-Shabaab.

Beledxaawo(Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya gobolka Gedo ayaa sheegaya in weli xaalad kacsanaan ah laga dareemayo gudaha degmada Beledxaawo ee gobolkaasi, halkaas oo ay maalmahaanba ay ku dagaalamayeen dowladda iyo Jubaland.

Ilo dadka deegaanka ah ayaa innoo sheegay in saaka ciidamada dowladda iyo Daraawiishta Jubaland ay dhaq-dhaaqyo horleh ka wadaan gudaha Beledxaawo, iyaga oo haatan difaacyo uga jira goobihii ay ku dagaalameen ee magaaladaasi.

Wararka ayaa intaasi kusii daraya in haatan cabsi xooggan ay ka taagan tahay halkaasi, isla markaana ay suuragal tahay in mar kale ay dagaalamaan labada dhinac.

Sidoo kale, dadka deegaanka ayaa isaga barakacay guryahooda, waxaana intooda badan ay gaareen dhinaca magaalada Mandera ee gudaha dalka Kenya.

Dagaalka ka socda Beledxaawo ayaa u muuqdo mid kasii daraya, waxaana dhinacyadu ay shalay bilaabeen inay is duqeeyaan, kadib markii ay isku adeegsadeen madaafiic culus oo dhalisay khasaare dhimasho, dhaawacyo iyo burbur wayn oo gaaray magaalada gudaheeda.

Waxaa kale oo jirtay in habeen hore dagaal kale uu ka dhacay gudaha degmada Doolow, kaas oo ay ka qayb qaateen ciidamada Itoobiya, kadib markii ay weerareen saldhig ay ku sugnaayeen ciidamada NISA, halkaas oo ay cagta mariyeen, kadibna ay gubeen xerada.

Ciidamada Itoobiya ayaa sidoo kale gebi ahaanba waxay la wareegeen xerada, waxayna gacantana ku dhigeen Taliyihii ciidanka Nabadusgida ee Doolow iyo qaar ka mid ah ilaaladiisa.

Si kastaba, Xiisadda gobolka Gedo ayaa marar badan soo noq-noqotay, waxaana si aad ah xiisaddaan loo dareemaa mar kasta oo la gaaro xilliyada doorashooyinka oo dhinacyadu ay si gaar ah ugu hardamaan kuraasta taalla gobolkaasi, si ay u helaan codka xildhibaannada Gedo.

Laascaanood (Caasimada Online) – Dowladda Imaaraadka Carabta ayaa Puntland u soo jeedisay in ay gacanta ku dhigaan magaalada Laasqoray ee gobolka Sanaag, si looga hortago qorshaha dhismaha maamulka SSC Khaatumo ee Laascaanood ka socda.

Imaaraadka ayaa dalbaday in magaaladaas la geeyo ciidanka ay maalgaliyaan ee PMPF-ta Puntland, si looga hortago in degmada Laasqoray laga dhiso Dekad uu yeesho maamulka cusub ee lagu dhisayo Laascaanood.

Imaaraadka ayaa u arka in maamulka dhismihiisu ka socdo Laascaanood mid qaadi doona tallaabo uu ku dhisanayo Dekadda magaalada Laasqoray ee gobolka Sanaag.

Sababta Imaaraadku ay cabsi badan uga qabaan in Laasqoray deked cusub laga dhiso waa inay cuuryaamin karto maashkooda maalgashiga ku sameeyeen dekadaha Berbera iyo Boosaaso.

Puntland iyo Somaliland ayaa labadaas dekadood ku wareejiyey Imaaraadka oo maal-geliyey, sidoo kale ka fekera habka hormarintooda, taasi oo keentay in hadda ay ku dhaqaaqaan qorshahooda faro-gelinta maamulka cusub ee Laascaanood lagu dhisayo.

Sida ay muujinayaan nuqullo ku jira heshiiska Imaaraadku ay la galeen Puntland iyo Somaliland, waxaa ku jira in aan dekad laga dhisi karin dhul masaafo ahaan u dhawaan kara labadaas dekadood ee Boosaaso iyo Berbera.

Sida ay Caasimada Online la wadaageen ilo wareedyo kala duwan Imaaraadka ayaa Deni ka dalbaday in uu joojiyo dhismaha dekedda Garacad, balse ganacsato saamayn leh oo reer Mudug ah, gacantana ku haayay darteed ayaa fashiliyey isku daygii Imaaraadka, taasi oo suurtagelisay dhismaha dekedda Garacad.

Intaas Imaaraadku kuma harin ee waxa uu go’aansaday la wareegidda Dekadda Garacad, waxaana weli socda qorshaha ay kula wareegayaan, inkastoo uusan dhicin heshiis rasmi ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Bankiga Dhexe ee Soomaaliya ayaa soo saaray war-saxaafadeed bulshada loogu fasaxay inay sameysan karaan akoono cusub, sidoo kalena ay cosbooneysiisan karaan kuwii hore, iyadoo aan lagu xireyn wax shuruud ah, iyadoo bisha dambe uu bilaabanayo qorshe cusub.

Warkaan ka soo baxay Bankiga Dhexe ee dowladda ayaa lagu caddeeyey in 1-da bisha soo socota ee September uu dhaqan geli doono go’aan waajib ka dhigaya in qof kasta oo Akoon furanaya uu heysto Kaarka Aqoonsiga Qaranka ee hay’adda NIRA ay bixiso.

Hoos ka akhriso bayaanka Bankiga Dhexe oo ciwaan looga dhigay, “Xoojinta Aqoonsashada iyo Hubinta Macaamiisha Bankiyada Dalka.”

Bankiga Dhexe ee Soomaaliya (BDhS) isaga oo la kaashanaya Hay’adda Diiwaangalinta iyo Aqoonsiga Qaranka ee NIRA iyo Ururka Bankiyada Soomaaliyeed, waxa uu dadweynaha ku wargalinayaa in la xoojiyey shuruudaha looga baahanyahay macaamiisha furanaya koonto Banki (Bank Account) ama cusboonaysiinaya aqoonsiga koonto ay hore u lahaayeen.

Shuruudaha cusub waxay dhaqan galayaan 1-da Sebteembar 2025.

lyada oo lafulinayo Xeer-nidaamiyaha BDhS ee laxiriira aqoonsiga macmiilka ee danabaysan, ee loo yaqaan (eKYC), kaas oo u jeedkiisu yahay xoojinta habka aqoonsiga macamiisha bankiyada, waxaa lagu dhaqmayaa qodobadan soo socda laga bilaabo wakhtiga kor ku xusan:

1. Dhamaan macaamiisha bankiyada ka furanaya koontooyinka cusub waxaa shardi u ah aqoonsiga qaranka (ID) ee ay soo saarto hay’adda NIRA.
2. Cusboonaysiinta koontoonyinka macaamiisha bankiyada ee aqoonsigoodu dhacay waxaa cusbooneysiinta shardi u ah aqoonsiga qaranka (ID) ee ay soo saarto hay’adda NIRA.

Macaamiisha Bankiyada iyo dhammaan dadweynaha waxay aqoonsiga qaranka (ID) ee ay soo saarto hay’adda NIRA ka heli karaan laamaha Bankiyada ee loo asteeyay iyo dhammaan xarumaha Hay’ada NIRA ee gobolka Banaadir.

Talaabooyinkani waa kuwo lagu xoojinayo hufnaanta hanaanka maaliyadeed ee dalka, si looga hortago faldanbiyeedyada loo geensan karo adeegyada maaliyadda iyo aqoosiyada been-abuurka ah.

Sidoo kale waxa ay sahlayaan adeegga bankiyada ee la siiyo macaamiisha.

FIIRO GAAR AH: Shuruudaha cusub waxay gobolka Banaadir ka dhaqan geli doonaan 1-da Sebteembar 2025, kadibna waxaa loo gudbi doonaa waddanka oo dhan.