Muqdisho (Caasimada Online) – Cumar Cabdulqaadir Cartan ayaa taariikhda ku galay garsoorihii ugu horeeyay ee Soomaali ah oo loo doorto tartanka koobka adduunka ee FIFA.

Cumar ayaa ka mid noqday saddex garsoore dhexe oo laga soo doortay Afrika iyo wakiilka kaliya ee ka socda Afrikada Saxaraha ka hooseeya, si uu u dhex-dhexaadiyo FIFA U-20 World Cup 2025.

Ciyaaraha kubbadda cagta adduunka ayaa la qorsheeyay in uu ka dhaco Chile inta u dhaxeysa 27-ka Sebtember ilaa 19-ka Oktoobar.

Cartan waxa uu ku biirayaa Jalal Jayed ee Morocco iyo Youcef Gamouh ee Algeria oo ah garsoorayaasha ugu waaweyn qaaradda.

Ciyaartoyga daba-galka u ah kubbadda cagta Soomaaliya, Cartan ayaa mar sii horreysay noqday garsoorihii ugu horreeyay ee Soomaaliya ka socda ee qabta finalka qaaradda.

Dhawaan wuxuu kormeerayay kooxda Pyramids FC ee Masar oo ka badisay Koonfur Afrika Mamelodi Sundowns ee Qaahira. Sidoo kale waxa uu dhex-dhexaadin ka noqday tartanka qaramada Afrika ee AFCON.

Caawiyayaasha kale ee laga soo xulay Afrika waxaa ka mid ah Gilbert Cheruiyot – Kenya, Abelmiro Montenegro – São Tomé and Príncipe, Khalil Hassani – Tunisia, Eric Ayimavo – Benin, Lahsen Azgaou iyo Mostafa Akarkad – Morocco.

Hargeysa (Caasimada Online) – Xukuumadda Somaliland ayaa Dowladda Federaalka Soomaaliya ku eedeysay inay hurinayso colaad sokeeye, xilli ay dowladda Muqdisho dagaal adag kula gashay deegaano ay hore uga talin jirtay Hargeysa.

Madaxweynaha Somaliland, Cabdiraxmaan Maxamed Cabdillaahi (Cirro) ayaa sheegay in dowladda Xasan Sheekh ay ku hawlan tahay abuurista colaado cusub oo ka dhaca dhul nabad ah, kadib markii dowladda federaalka ay taageero buuxda siisay maamulka cusub ee Waqooyi Bari.

“Xukuumadda Soomaaliya hal fariin ayaan u dirayaa; dadka Soomaaliyeed waxay u baahan yihiin nabad iyo horumar, balse dowladda Soomaaliya waxay ku foogan tahay in maalin kasta ay guri nabad ah guluf, colaad iyo xasillooni darro ka abuurto,” ayuu yiri Madaxweyne Cirro.

Madaxweynaha ayaa sidoo kale baaq u diray madaxda sare ee dowladda Soomaaliya: “Hoggaanka Soomaaliya waxaan leeyahay, iska daaya colaadda aad ku foogan tihiin oo dadkiinna horumar u shaqeeya.”

Somaliland oo si adag uga soo horjeeda maamulka cusub ee Waqooyi Bari, ayaa hore dowladda federaalka ugu eedeysay inay gobolka Sool ka wado falal lid ku ah amniga Somaliland, iyadoo xukuumadda Hargeysa weli u aragto Laascaanood iyo guud ahaan gobolka Sool qeyb ka mid ah dhulkeeda aan laga goyn karin.

Hadalkan ayaa imaanaya xilli ay soo baxayaan warar sheegaya in markii ugu horreysay Madaxweynaha Soomaaliya uu booqan doono magaalada Laascaanood, si uu uga qeyb galo caleemo-saarka madaxweynaha cusub ee maamulka Waqooyi Bari.

Si kastaba ha ahaatee, Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa dhawaan gobollada Sool, Sanaag iyo Cayn u aqoonsatay inay hoos tagaan maamulka Waqooyi Bari, halka hoggaanka cusubna uu qorsheynayo in magaalada Ceerigaabo lagu daro magaalooyinka maamulkaasi hoos imanaya.

Muqdisho (Caasimada Online) – Faahfaahin dheeraad ah ayaa laga helayaa dagaal culus oo maanta ku dhexmaray ciidamada kumaandooska Soomaaliya ee Danab iyo kooxda Al-Shabaab duleedka magaalada Kismaayo ee gobolka Jubbada Hoose.

Dagaalka ayaa qarxay kadib markii dagaalyahanno ka tirsan Al-Shabaab ay weerar ku qaadeen saldhig ay ciidanka Danab ku leeyihiin duleedka magaalada Kismaayo ee xarunta dowlad-goboleedka Jubbaland.

Wararka la helayo ayaa sheegaya in ciidamada la weeraray ay horay u heleen xog muujinaysa qorshaha duullaankaas, isla markaana dagaal xooggan ay kala hortageen maleeshiyaadka kooxda.

Dagaalkan waxaa barbar socday duqeymo ay fuliyeen diyaaradaha Mareykanka, maadaama saraakiil Ameerikaan ah ay si dhow ula shaqeeyaan ciidamadan sida gaarka u tababaran ee kumaandooska Danab.

Inkasta oo aan weli la helin tirada rasmiga ah ee khasaaraha ka dhashay dagaalka, sababo la xiriira xogaha oo xaddidan, haddana waxaa la filayaa in uu jiro khasaare dhimasho iyo dhaawac isugu jira.

Illaa iyo hadda ma jiro wax war ah oo kasoo baxay taliska howl-gallada Mareykanka ee AFRICOM, Dowladda Federaalka Soomaaliya ama maamulka Jubbaland oo ku saabsan dagaalka maanta dhacay.

Gobolka Jubbada Hoose ayaa waxaa ku sugan ciidamo kooban oo ka tirsan Danab, halka meel u dhowna saldhig ku leeyihiin ciidanka Daraawiishta Jubbaland. Isla xeradaas waxaa sidoo kale ku sugan saraakiil iyo askar kooban oo Mareykan ah oo la shaqeeya ciidanka Danab.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre ayaa maanta dalka ku soo laabtay kadib safar shaqo oo uu ku tagay dalalka Shiinaha iyo Serbia.

Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu dalka Shiinaha uga qeyb galay Shirka 7-aad ee China-Arab States Expo, halkaas oo uu khudbad ka jeediyey, isla markaana kulamo la qaatay qaar kamid ah madaxda dalkaas.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa madaxda Shiinaha kala hadlay xoojinta iskaashiga labada dal iyo in Shiinuhu maalgashi ku sameeyo fursadaha dhaqaale ee ka jira Soomaaliya.

Sidoo kale, Ra’iisul Wasaare Xamza ayaa booqasho rasmi ah ku tagay dalka Serbia, halkaas oo si taariikhi ah loogu soo dhaweeyey caasimadda Belgrade.

Wuxuuna qasriga madaxtooyada Serbia kula kulmay dhiggiisa dalkaas, Mudane Duro Macut, iyagoo ka wada hadlay xoojinta xiriirka iyo iskaashiga labada dal.

Intii uu wafdiga Ra’iisul Wasaaruhu ku sugnaa Serbia, Soomaaliya waxay heshiis caafimaad la gashay dalkaas. Heshiiskan ayaa lagu tilmaamay mid muhiim u ah hagaajinta adeegyada caafimaadka ee Soomaaliya oo weli wajahaysa caqabado badan.

Si kastaba, safarka Ra’iisul Wasaaraha oo qaatay 12 maalmood ayaa noqday kii ugu dheeraa ee uu sameeyo tan iyo markii uu xilka qabtay, maadaama safarradii hore ee dibadeed badankood ay ku koobnaayeen wax ka yar toddobaad.

Muqdisho (Caasimada Online) – Taliyaha cusub ee ciidamada Mareykanka ee Afrika (AFRICOM) General Dagvin R.M. Anderson, oo wareysi siiyey Telefishinka Qaranka Soomaaliyeed ayaa faahfaahin dheeraad ah ka bixiyay muhiimadda safarkiisa Soomaaliya.

General Dagvin ayaa sheegay in sababta uu booqashadiisa ugu bilaabay Soomaaliya ay tahay goob istiraatiiji ah, oo ay ka jiraan fursado waaweyn, kuna taalla isgoyska adduunka.

“Waxaan booqashadeyda ku bilaabay Soomaaliya oo muhiimad weyn u leh gobolka Geeska Afrika, Soomaaliya waa meel istiraatiiji ah oo ku taalla isgoyska adduunka, halkaan waxaa ku jira fursado waa weyn,” ayuu yiri Taliyaha cusub ee ciidamada Mareykanka ee Afrika.

Waxa uu intaas kusii daray “Inkastoo caqabado argagixiso ay jiraan, waxaan Soomaaliya u imid in aan qiimeeyo xaaladda gobolka, maadaama aan ahay taliyaha cusub, Afrika kuma cusbi anigu, waxaan horay u soo noqday taliyaha cutubka gaarka ah ee howl-gallada Afrika.”

Taliyaha Mareykanka oo shalay la kulmay Madaxweynaha Soomaaliya ayaa si cad u muujiyay sida Washington uga go’an tahay inay taageerto Soomaaliya si loo adkeeyo awoodda ciidamada qaranka.

Mareykanka ayaa qorsheynaya in taageeradiisa cusub ay ku jiraan hawl-gallo cirka ah oo lagu beegsanayo bartilmaameedyada kooxaha argagixisada, is-weydaarsi sirdoon, tababaro ciidan iyo caawimaad kale oo lagu dhisayo awoodda difaaca ee Soomaaliya.

Booqashada Jeneral Anderson ee Muqdisho ayaa qeyb ka ah safar uu ku marayo qaar ka mid ah dalalka Afrika ee ay ciidamada Mareykanka ka joogaan, taas oo astaan u ah sida Mareykanku u daneynayo xasillinta gobolka iyo garab istaagga Soomaaliya.

Jeddah (Caasimada Online) – Dowladda Baxreyn ayaa shaacisay in ay Soomaaliya ka taageerayso horumarinta dekeddaha dalka, iyadoo ballanqaaday dhismaha deked cusub iyo garoon diyaaradeed casri ah.

Ballanqaadka Boqortooyada Baxreyn ayaa imanaya kadib kulan muhiim ah oo magaalada Jeddah ku dhexmaray Wasiirka Wasaaradda Dekedaha iyo Gaadiidka Badda, Cabdulqaadir Maxamed Nuur iyo Wasiirka Gaadiidka iyo Isgaarsiinta ee Boqortooyada Baxreyn, Dr. Sheikh Abdullah bin Ahmed Al-Khalifa.

Kulankan gaarka ah ayaa qabsoomay intii lagu guda jiray shirweynaha meertada labaad ee sancada gaadiidka badda, kaas oo ka dhacay magaalada Jiddah, Boqortooyada Sacuudi Carabiya.

Kulanka ayaa ahaa mid miro-dhal ah, waxaana lagu falanqeeyay sidii loo xoojin lahaa iskaashiga istiraatiijiga ah ee ka dhexeeya Soomaaliya iyo Baxreyn.

Wasiiradu waxay diiradda saareen taageerada Baxreyn ay siin karto Dowladda Federaalka Soomaaliya, gaar ahaan dadaallada lagu casriyeynayo kaabayaasha muhiimka ah ee dalka, oo ay ka mid yihiin horumarinta deked cusub iyo garoon diyaaradeed oo casri ah.

Sidoo kale, kulankan ayaa ahaa fursad lagu adkeynayo xiriirka diblomaasiyadeed ee labada dal iyo iskaashiga mustaqbalka ee dhinacyada gaadiidka, dekedaha, iyo isgaarsiinta, si loo gaaro horumar waara oo kaabaya dhaqaalaha iyo koboca dalka.

Dhinaca kale, Wasiir Jaamac oo sii xoojinaya cilaaqaadka dhanka dekedaha ee dalalka saaxiibka la ah Soomaaliya ayaa maanta kulan kale la yeeshay Wasiir-ku-xigeenka Gaadiidka iyo Adeegyada Saadka ee Boqortooyada Sucuudiga, Dr. Rumaih Al-Rumaih.

Kulankan ayaa looga hadlay xoojinta iskaashiga Soomaaliya iyo Boqortooyada Sacuudiga, gaar ahaan dhinacyada la xiriira isku xirka badda, adeegyada saadka, iyo fursadaha horumarinta ganacsiga iyo dhaqaalaha gobolka.

Wasiirka ayaa sidoo kale soo bandhigay qorshayaasha iyo mashaariicda waaweyn ee Dowladda Federaalka Soomaaliya ay wado, kuwaas oo ay ka mid yihiin horumarinta dekedaha dalka, dhismaha aag dhaqaale, iyo casriyeynta kaabeyaasha gaadiidka, kuwaas oo muhiim u ah kobcinta dhaqaalaha iyo fududeynta isku xirka ganacsi ee gobolka.

Labada dal ayaa isla qiray muhiimada iskaashi istaraatijiyadeed oo waara, kaas oo gacan ka geysan kara xoojinta xiriirka dhaqaale iyo horumarka gobolka guud ahaan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Cadaaladda iyo Arrimaha Dastuurka Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Xasan Macallin ayaa sharaxaad cusub ka bixiyay hadal uu dhawaan ka sheegay munaasabad ka qabsoomtay magaalada Muqdisho.

Wasiir Xasan Macallin ayaa markaas sheegay in shacabka Soomaaliyeed, gaar ahaan reer Muqdisho oo dowladda dhexe ay ka taliso, aysan dowladda ku lahayn waxbarasho, caafimaad iyo cunto midna.

Inkastoo uu sheegay in si khaldan loo fasiray hadalkiisa oo ka careysiiyay shacabka Soomaaliyeed, haddana wax raalli-gelin ah kama bixin. “Hadalka haddii maqaamkii iyo madashii loogu talagalay laga saaro, macno kale ayuu soo saaraya. Goob kastana hadal u gaar ah ayay leedahay,” ayuu yiri.

Xasan Macallin ayaa ku dooday in hadalkiisu ahaa mid dood cilmiyeed ku saleysan oo uu ka jeediyay buug dowlad-dhis ah oo lagu soo bandhigay Muqdisho, isagoo tilmaamay in dowladda Soomaaliya aysan hadda u diyaarsaneyn sidii dowladaha casriga ah ee Yurub oo bixiya adeeg dadweyne.

“Dowladaha modern-ka ah ee casriga maxay kusoo kordhiyeen dowladnimada? Waxay ku dareen qarnigii 19-aad in xuquuqda siyaasiga ah ee muwaadinka ay bixiso. Waana meesha ay dooddaydu kasoo galeyso oo aan lahaa: dowladdan xuquuqda siyaasiga ah doorasho ayaa u dareeri doontaan,” ayuu yiri.

Waxa uu intaas ku daray: “Soomaaliya in ka badan 50 sano xuquuq siyaasadeed ma lahayn, sida kacaanku u yimidba. Kacaanku wuxuu yiri xuquuqda bulshada idin siinayaan waxbarasho iyo caafimaad, waana idinka qaaday xuquuqdii siyaasadeed.”

Si kastaba, nuxurka hadalka wasiirka ayaa ah inuu isagu saxnaa balse ay bulshadu qalad u fahantay, taas oo weli dood ka taagan tahay, isla markaana dad badan ay dalbadeen inuu si buuxda raalli-gelin uga bixiyo arrintaas.

Hoos ka daawo muuqaalka

Jabuuti (Caasimada Online) – Dowladda Jabuuti ayaa billowday dadaallo ay dib ugu soo nooleynayso wadahadalladii hakadka galay ee u dhexeeyey dowladda federaalka Soomaaliya iyo gobolka gooni-u-goosadka ah ee Somaliland, sida ay ilo diblomaasiyadeed u sheegeen Caasimada Online.

Tallaabadan ayaa ah isku day cusub oo lagu doonayo in lagu qaboojiyo xiisadda ka taagan Geeska Afrika, kaddib markii heshiis dekedeed oo muran badan dhaliyay oo ay Somaliland la gashay Itoobiya uu carqaladeeyay dadaalladii hore ee socday.

Dadaalkan waxaa hoggaaminaya madaxweynaha muddada dheer ee Jabuuti, Ismaaciil Cumar Geelle. Wuxuu ku soo beegmayaa xilli uu isbeddel hoggaamineed ka dhacay Somaliland, waxaana looga gol leeyahay in dib loogu dhiso kalsoonidii si weyn u dhaawacantay kaddib heshiiskii baddeed ee ay Muqdisho ku tilmaantay “gardarro qaawan”.

Xiriirka u dhexeeya Jabuuti iyo Somaliland ayaa soo hagaagay tan iyo markii Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullaahi, oo loo yaqaano “Cirro”, uu ku guuleystay doorashadii madaxtinimada Somaliland bishii Nofeembar 2024. Maamulkiisa ayaa muujiyay inuu diyaar u yahay inuu dib u furo wadahadalka Muqdisho, isagoo ka tallaabsanaya habkii iska hor-imaadka ahaa ee madaxweynihii ka horreeyay.

Geelle ayaa soo dhoweeyay furfurnaantaas, balse wuxuu ku riixayaa in la maro geeddi-socod habaysan oo leh “tilmaamo cad oo ku saabsan dib u bilaabidda wadahadallada iyo xuduudo adag oo aanu maamulka gooni-u-goosadka ahi ka tallaabsan karin,” sida ay sheegeen ilo xog-ogaal ah oo gobolka ku sugan.

Saameynta heshiiskii Itoobiya

Dadaalka Jabuuti wuxuu daba socdaa fashilkii ku yimid isku day hore oo wadahadal ah. Bishii Diseembar 2023, Jabuuti waxay martigelisay Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud iyo hoggaamiyihii xilligaas ee Somaliland, Muuse Biixi Cabdi, kuwaasoo ku heshiiyay inay ka shaqeeyaan sidii loo gaari lahaa iskaashi dhow.

Laakiin wax kayar laba maalmood kaddib, Biixi wuxuu Heshiis Is-afgarad (Memorandum of Understanding) la saxiixday Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya, Abiy Ahmed.

Heshiiskaas wuxuu Itoobiya oo aan bad lahayn siinayay kiro 50 sano ah o ah dhul dhan 20 kiilomitir (12 mayl) oo ka mid ah xeebta Somaliland, si ay uga dhisto saldhig ciidan badeed iyo deked ganacsi. Taas beddelkeeda, Itoobiya waxay Somaliland u ballanqaadday saami ay ka siinayso shirkadda diyaaradaha ee Ethiopian Airlines, iyo tan ugu muhiimsan, suurtagalnimada in ay aqoonsi diblomaasiyadeed siiso Somaliland.

Somaliland, oo madax-bannaanideeda ku dhawaaqday 1991-kii balse aan helin aqoonsi caalami ah, heshiiskan wuxuu u ahaa mid lagu soo dhoweeyay guul taariikhi ah. Si kastaba ha ahaatee, Muqdisho waxay u aragtay inuu yahay xadgudub culus oo ka dhan ah madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya.

Heshiiska Is-afgaradka ah wuxuu sidoo kale walaac ku abuuray dowladda Jabuuti. Dekeddeeda waxaa mara in ka badan 95 boqolkiiba ganacsiga Itoobiya, waxaana soo bixitaanka deked kale oo ay Itoobiya maamusho oo deris la noqonaysa loo arkay khatar toos ah oo ku wajahan dhaqaalaheeda iyo amnigeeda. Taas oo jawaab u ah, Jabuuti waxay dib u cusboonaysiisay Heshiiskii Iskaashiga Difaaca (Defence Cooperation Treaty) ee ay la leedahay Faransiiska si ay u xoojiso difaaceeda.

Madaxweynaha cusub ee Somaliland, Cirro, ayaa la sheegay inuu u furan yahay wadahadallada, inkastoo “uu ka taxadarayo inuusan ku dheeraan khaladaadkii siyaasadeed ee madaxweynihii isaga ka horreeyay, kuwaas oo carqaladeeyay geeddi-socodkii hore ee wadahadalka,” sida uu Caasimada Online u sheegay diblomaasi xog-ogaal u ah arrimahan.

Qaahira (Caasimada Online) – Dowladda Masar ayaa si adag uga jawaabtay hadalladii uu dhawaan jeediyay safiirka Itoobiya, kuwaas oo uu ku dhaliilay qorshaha ciidamada Masar loogu keenayo Soomaaliya.

Qoraal ka soo baxay Masar ayaa lagu sheegay in Addis Ababa ay abuurayso shaki ku saabsan ujeedada ka dambeysa joogitaanka ciidamada Masar, kuwaas oo markii u horreysay ku biiraya howl-galka nabad ilaalinta Soomaaliya.

Masar waxay ku eedeysay Itoobiya in ay isku dayayso in bulshada caalamka iyo dalalka kale ee ciidamadu ka joogaan Soomaaliya ay si khaldan u fahmaan ka qayb-galka ciidamada Masar ee howl-galka AUSSOM.

Ilo diblumaasiyadeed oo ka tirsan dowladda Qaahira ayaa tilmaamay in Itoobiya ay si ula kac ah u doonayso in la abuuro diidmo ka dhan ah ciidamada Masar ee Soomaaliya la geeyay.

Masar dhankeeda waxay caddeysay in hawlaheedu yihiin kuwo furan oo ku saleysan iskaashi, isla markaana aysan jirin wax qorshe sir ah oo ka dhan ah Itoobiya.

Ciidamadeeda waxaa lagu qeexay in ay ku shaqeynayaan nabad ilaalin iyo dagaalka ka dhanka ah kooxaha argagixisada sida Al-Shabaab, balse Itoobiya ayaa ka qabta walaac xooggan, maadaama ay Masar kala dhaxeyso xiisadda Wabiga Nile-ka.

Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya ayaa soo dhaweysay ka qayb-galka Masar, iyadoo ku tilmaantay tallaabadan mid xoojinaysa amniga iyo xasilloonida dalka.

Sidoo kale, Golaha Ammaanka iyo nabadgelyada Midowga Afrika ayaa horey u ansixiyay qorshaha lagu darayo ciidamada Masar, halka tababarkii ugu horreeyay ee loo diyaariyay ciidamadaas uu si guul leh u soo dhamaaday.

Bishii August 2024, Muqdisho iyo Qaahira ayaa kala saxiixday heshiis iskaashi milatari oo shan sano soconaya, iyadoo Masar intaas kadib u dirtay Soomaaliya aga milatari.

Dowladda Soomaaliya ayaa ku adkaysatay in go’aanka ciidamada Masar loogu soo daray howl-galka uu yahay mid madax-bannaan oo ay labada dal gaareen, isla markaana uusan wax saameyn ah ku lahayn khilaafka siyaasiga ah ee Itoobiya.

Marka (Caasimada Online) – Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed ee guutada 14-ka October ayaa saacadihii ugu dambeeyay fuliyay howlgallo qorshaysan oo ka dhacay deegaano dhowr ah oo ku yaalla gobolka Shabeellaha Hoose.

Howl-gallada ayaa lagu bartilmaameedsaday tuulooyinka Malable, Siigaale iyo Buulo Arundi, kuwaas oo dhammaantood hoos yimaada deegaanka Janaale. Tuulooyinkan waxaa ku sugnaa dagaalyahanno ka tirsan Al-Shabaab.

Taliyaha guutada 14-ka October, Gashaanle Dhexe Cabdiraxiin Maxamed Munye ayaa hoggaaminayay howl-galka, wuxuuna warbaahinta dowladda u xaqiijiyay in ciidanku ka takhaluseen maleeshiyaad Al-Shabaab u diyaariyay inay dadka beeraleyda ah ku cadaadiyaan baad.

Howl-gallada la midka ah kuwan ayaa sii socon doona ilaa Al-Shabaab laga cirib tiro guud ahaan deegaannada ay kaga sugan yihiin gobolka Shabeellaha Hoose, sida uu sheegay Taliye Munye.

Shabeellaha Hoose ayaa ka mid ah meelaha ugu xooggan ee Al-Shabaab ay ku leeyihiin saldhigyo iyo fariisimo, waxaana ciidamada xoogga dalka muddo dheer ka wadeen dagaal iyo howlgallo joogto ah oo ka dhan ah kooxdaasi.

Howl-galkan ayaa qayb ka ah dadaallada ciidamada xoogga dalka ay ku xoojinayaan gulufka ka dhanka ah Al-Shabaab, gaar ahaan deegaanada ku teedsan Sh/Hoose.

Waxa uuna imanaya xilli ay hoos u dhaceen howl-galladii tooska ahaa ee ka dhanka ahaa kooxda, kaas oo iska garabsanayeen ciidanka xoogga iyo dadka deegaanka ee Macawisleyda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Arrimaha Gudaha, Federaalka iyo Dib-u-heshiisiinta Soomaaliya, Xildhibaan Cali Yuusuf Xoosh ayaa maanta dib ugu soo laabtay caasimadda Muqdisho.

Wasiir Xoosh ayaa labo bil howl qaran oo maamul dhismo ah ugu shaqeynayay magaalada Laascaanood. Xoosh ayaa libin siyaasadeed taariikhi ah kala soo laabtay safarkiisa.

Wasiir Cali Xoosh ayaa inta uu joogay Laascaanood ku guuleystay dhismaha dowlad-goboleedka waqooyi Bari Soomaaliya oo dhameystirka hannaankaasi loo xilsaaray, hormuudna ka ahayd Wasaaradda Arrimaha Gudaha, tallaabadan oo qeyb ka ah federaaleynta dalka.

Wasiirka Arrimaha Gudaha Soomaaliya iyo wafdiga la socday oo goleyaasha dowladda federalka ahaa ayaa waxaa soo dhoweyn iyo maamuus loogu sameeyey garoonka diyaaradaha Aadan Cadde.

Soo dhaweyntan ayaa waxaa qeyb ka ahaa hoggaanka Wasaaradda; Wasiiru-dowlaha Wasaaradda, Saadaad Maxamednuur Caliyow, Wasiir Ku-xigeenka mudane Cabdixakiim Ashkir, Agaasimaha Guud, Caydaruus Macallin iyo mas’uuliyiin kale oo dowladda ah.

Maamulka Waqooyi Bari ayaa ka soo farcamay maamulka KMG ahaa ee SSC-Khaatumo oo la sameeyay bishii August 2023, iyada oo muddadii laba sano ahayd la qabtay wadatashiyo, shirar ballaaran iyo qorista dastuur ku-meel-gaar ah, taas oo ugu dambeyntii dhashay doorashadii Sabtidii ka dhacday Laascaanood.

Maamulkan ayaa waxaa haatan hoggaaminya 5-ta ee soo socota Cabdulqaadir Axmed Firdhiye oo loo doortay Madaxweynaha cusub ee Waqooyi Bari. Ninkan oo maamulkan kasoo saaray kumeel-gaarnimada ayaa si weyn ugu xiran dowladda dhexe.

Hoggaamiyahan oo hadda ka tirsan xisbiga Madaxweyne Xasan Sheekh ee JSP ayaa waxaa gadaal ka riixaysay Villa Somalia oo galaangal xooggan ku laheyd doorashada Waqooyi Bari.

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa u aragta maamulkan mid wax badan ka tari qorshaheeda doorasho iyo iska caabbinta maamulka Puntland oo si weyn isku hayaan Muqdisho.

Garoowe (Caasimada Online) – Degaanka Kulub ee degmada Jariiban ee gobolka Mudug ayaa waxaa si buuxda u liqay bacaad, kaas oo sababay in dhammaan qoysaskii halkaas ku noolaa ay ka barakacaan.

Dadka deegaankaasi ayaa waxay nolol maalmeedkooda ku tiirsanaayeen kalluumeysiga iyo xoolo-dhaqashada, balse xaaladda cusub ayaa gebi ahaanba curyaamisay noloshoodii.

Kulub oo markii hore ahayd magaalo camiran oo ay ku noolaayeen boqolaal qoys, ayaa haatan lumisay dadkeedii, kadib markii ay si tartiib ah ay ugaa guureen dadkii deganaa.

Bacaadka oo si xawli ah u qabsaday dhulka ayaa hoos u dhigay fursadihii nololeed, waxaana meesha ka baxay dhammaan dhaq-dhaqaaqii bulshada. Deegaankan ayaa muddo dheer ahaa meel muhiim u ah dadka ku tiirsan kalluumaysiga xeebaha iyo xanaanada xoolaha.

Hase yeeshee, isku dhaca deegaanka dabiiciga ah iyo bacaadka ku soo fiday ayaa ka dhigay meel aan sii joogitaan lahayn, iyadoo dhibaato hor leh ay soo wajahday bulshadii halkaasi deganayd.

Qoysaskii ugu dambeeyay ee halkaas ku haray ayaa dhawaan go’aansaday inay isaga guuraan Kulub. Waxa ay isku aruursadeen deegaan aan ka fogeyn halkii ay ka soo barakaceen, balse nolosha cusub ayaa ka adag tii ay ku noolaan jireen.

Dadkaasi barakacay ayaa la sheegaya inay la ildaran yihiin duruufo nololeed oo aad u adag. Waxay la kulmaan hoy la’aan, cunto yari iyo adeegyada aas-aasiga ah oo gebi ahaanba ka maqan. Carruurta iyo haweenka ayaa ah kuwa ugu badan ee dhibaatadu saameysay.

Xaaladdaasi waxay sidoo kale ku reebtay saameyn dhaqaale oo muuqata qoysaskii ku noolaa deegaanka. Dhaqaalaha ka imaan jiray kalluumaysiga iyo xoolaha nool ayaa istaagay, taas oo sii adkaysay nolol-maalmeedka dadka barakacay.

Kulub ayaa haatan u muuqata mid sii baaba’aysa, kadib markii magaalada uu daboolay bacaad, ayna ka barakaceen dadkeedii.

Addis Ababa (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa ku wajahan magaalada Addis Ababa ee dalka Itoobiya, sida ay ogaatay Caasimada Online.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa toddobaadkan tegi doona magaalada Addis Ababa, halkaas oo uu uga qayb-geli doono shirka cimilada ee Afrika, isla markaana uu kulan kula yeelan doono Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya, Abiy Axmed.

Madaxweynaha ayaa inta uu ku sugan yahay Addis Ababa waxa uu sidoo kale kulamo doceedyo la qaadan doonaa madaxda kala duwan ee Afrika oo ka qeyb ah shirka cimilada Afrika ee halkaas ka qabsoomaya.

Socdaalkan ayaa imanaya xilli hoggaanka Itoobiya uu ku cadaadinayo madaxda dowladda Soomaaliya in ay kala qeyb-galaan furitaanka biyo-xireenka ay Itoobiya ka sameysatay Wabiga Nile, kaasi oo si adag uga soo horjeedo dowladda Masar.

Soomaaliya ayaa haatan xiriir wanaagsan la leh Masar, oo iyadu qeyb ka noqotay howlgalka Midowga Afrika ee nabad ilaalinta. Masar ayaa biyo-xireenka ay Itoobiya fureyso u aragta halis ka dhan ah danaha qarankeeda.

Dowladda Soomaaliya oo ay tahay inay isku dheelitirto xiriirka labada dal ee uu ka dhexeeyo khilaaf siyaasadeed, ayaa si dhow indhaha loogu hayaa sida ay u wajihi doonto arrintan.

Si kastaba, Masar ayaa muddo dheer kasoo horjeedday biyo-xireenka, sababo la xiriira walaac ay ka qabto inuu yareyn karo saamigeeda biyaha Wabiga Nile.

Qaahira ayaa ku tilmaantay biyo-xireenka oo loo yaqaan “biyo-xireenka Weyn ee Dib-u-curashada Itoobiya” mid khatar ku ah jiritaankeeda, maadaama dalku uu si buuxda ugu tiirsan yahay Wabiga Nile si uu biyo ugu helo beeraha iyo dadka ka badan 100 milyan.

Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Masar, Badr Abdelatty, ayaa dhawaan shaaciyay in wada-hadalladii u dhexeeyay Masar, Itoobiya iyo Suudaan ee ku saabsanaa biyo-xireenka Itoobiya ay istaageen, taas oo muujinaysa in aan wax natiijo ah laga gaarin dadaalladii diblomaasiyadeed.

Wasiirka ayaa arrintaas ku tilmaamay mid nasiib-darro ah, isagoo xusay in Masar ay mar walba ka shaqaynaysay sidii wada-hadalladu u mira dhalin lahaayeen, balse ay ku dhammaadeen is-faham la’aan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Waxaa maanta xarunta dhexe ee hay’adda maareynta masiibooyinka qaranka (SODMA) looga daahfuray wajiga afaraad ee mashruuc ay ka faa’iideysanayaan ku dhawaan hal milyan oo kamid ah bulshada Soomaaliyeed.

Mashruucan oo ah sugnaanta cunnada, ayaa waxaa loogu talagalay dadka Soomaaliyeed ee ay abaartu si weyn u saameysay. Wajigan cusub waxaa fulinaya xarunta King Salman ee samafalka iyo gargaar aadanaha (KSRelief).

Sidoo kale waxaa si toos ah u hirgelinaysa hay’adda Tadamun, iyadoo taageero ka helaysa Boqortooyada Sacuudi Carabiya.

Qeybtan cusub ee mashruuca waxaa ka mid ah 5,085 tan oo raashin ah oo qiimahoodu dhan yahay $6.4 milyan, kuwaas oo si toos ah uga faa’iideysan doona 805,020 qof oo Soomaaliyeed, gaar ahaan kuwa wajahaya xaaladaha adag ee abaaraha iyo cunto yaraanta dalka ka jirta.

Ambassador Axmed Al-Muwallad, Safiirka Boqortooyada Sacuudi Carabiya ee Soomaaliya ayaa sheegay in Boqortooyadu mar walba garab taagan tahay shacabka Soomaaliyeed.

Danjiraha ayaa carabka ku adkeeyay sida Sacuudiga ay uga go’an tahay taageerada walaalaha Soomaaliyeed xilli kasta oo ay u baahdaan.

Agaasimaha Hay’adda Tadamun, Cabdiraxmaan Cabdirisaaq ayaa xusay in mashruucani yahay mid muhiimad gaar ah u leh bulshada tabaaleysan, isla markaana uu gacan ka geysan doono yareynta dhibaatooyinka cunno la’aanta iyo kor u qaadista taageerada dadka nugul.

Amb. Cabdalla Al-Utaybi, Safiirka Jaamacadda Carabta oo munaasabadda ka hadlay ayaa muujiyay muhiimadda iskaashiga dalalka Carabta iyo Soomaaliya, isagoo tilmaamay in gargaar noocan oo kale ahi uu xoojinayo wadajirka iyo walaaltinimada ka dhexeysa.

Safiirka Ururka Iskaashiga Islaamka (OIC), Amb. Maxamed Bamba ayaa dhankiisa mahad-celiyay, isagoo carrabka ku adkeeyay sida taageeradan cuntadu si toos ah u taabaneyso nolosha dadka nugul ee Soomaaliyeed.

Ugu dambeyntii, Guddoomiyaha SODMA, Maxamuud Macallim ayaa sheegay in mashruucani uu qayb ka yahay qorshaha qaranka ee wax ka qabashada masiibooyinka iyo abaaraha.

“Mashruucan waxa uu muujinaya sida SODMA uga go’an tahay la shaqeynta hay’adaha caalamiga ah iyo dalalka saaxiibada ah si loo xaqiijiyo sugnaanta cuntada iyo horumar waara,” ayuu yiri Guddoomiye Maxamuud.

Sidoo kale, wuxuu ka mahad-celiyay taageerada balaaran ee dowladda Boqortooyada Sacuudi Carabiya.