Riyadh (Caasimada Online) — Sacuudi Carabiya ayaa oggolaatay inay ciidamada Mareykanka u furto saldhig ciidanka cirka ah oo dhaca galbeedka dalkaas, tallaabadaas oo si weyn u ballaarinaysa joogitaanka milateri ee Washington xilli dagaalka wadajirka ah ee Mareykanka iyo Israa’iil ay ku qaadeen Iiraan uu galay toddobaadkii afaraad, sida ay xaqiijiyeen mas’uuliyiin reer Galbeed iyo Mareykan isugu jira.
Kadib wada-hadallo heerkoodu sarreeyo oo dhexmaray Elbridge Colby, oo ah sarkaal sare oo ka tirsan Wasaaradda Dagaalka ee Mareykanka, iyo Wasiirka Gaashaandhigga Sacuudiga, Amiir Khalid bin Salman, xukuumadda Riyadh ayaa ciidamada Mareykanka siisay marin ballaaran iyo oggolaansho ay hawadeeda ku adeegsan karaan.
Mas’uuliyiin ayaa u sheegay warbaahinta Middle East Eye (MEE) in heshiiskani uu xuddun u yahay Saldhigga Ciidanka Cirka ee Boqor Fahad (King Fahd Air Base) ee ku yaalla magaalada Taif, waana tallaabo muujinaysa isbeddel weyn oo ku yimid siyaasadda milateri ee Boqortooyada.
Go’aankan ayaa inta badan salka ku haya arrimo juquraafi iyo kuwa amni. Magaalada Taif, oo dhacda galbeedka Sacuudiga, ayaa aad uga fog baaxadda ay gaari karaan diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Iiraan ee Shahed iyo gantaallada riddada dheer (ballistic missiles), marka loo eego Saldhigga Cirka ee Prince Sultan ee u dhow Riyadh, kaas oo la kulmay weeraro isdaba joog ah oo kaga imanayay Iiraan tan iyo markii uu dagaalku qarxay 28-kii bishii Febraayo.
Sidoo kale, Taif waxay aad ugu dhow tahay magaalada xeebta ah ee Jeddah oo ku taalla Badda Cas, taas oo siinaysa qiimo dheeri ah oo dhanka saadka ah. Iyadoo Iiraan ay si dhab ah gacanta ugu hayso Marinka Hormuz—oo ah halbowle muhiim u ah dhoofinta tamarta adduunka—Jeddah ayaa isku beddelaysa waddo sii kordhinaysa muhiimaddeeda oo lagu xoojinayo hawlgallada Mareykanka ee gobolka.
Mas’uuliyiin horay u soo shaqeeyay iyo kuwa hadda jooga ayaa sheegay in kumanaan ka tirsan ciidamada lugta ee Mareykanka ay haatan gobolka uga soo qulqulayaan dhanka Bariga Aasiya.
Mowqifka Sacuudiga oo is-beddelay
“Mowqifka Riyadh ayaa isu beddelay mid taageeraya dagaalka Mareykanka si loo ciqaabo Iiraan sababo la xiriira duqeymaheeda,” ayuu yiri sarkaal reer Galbeed ah oo ku sugan Khaliijka, isagoo intaas ku daray in Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump iyo Dhaxal-sugaha Sacuudiga Maxamed bin Salmaan ay yeesheen wada-hadallo taleefan oo joogto ah saddexdii toddobaad ee la soo dhaafay.
Isbeddelkan ayaa imanaya in kasta oo markii hore dalalka Khaliijku ay si weyn uga soo horjeedeen dagaalka. Markii uu Mareykanku ku biiray Israa’iil si ay u weeraraan Iiraan, Sacuudi Carabiya, Imaaraadka Carabta iyo Qatar ayaa dhammaantood olole ugu galay in Washington ay ka waantowdo weerarka, iyagoo ku adkeystay in dhulkooda aan loo adeegsan karin saldhigyo laga duulo.
Balse aargoosiga Iiraan ayaa keenay qiimo aad u culus. Imaaraadka Carabta oo keliya ayaa dhexda ku bur-buriyay 338 gantaal oo ballistic ah iyo 1,740 diyaaradood oo drones ah tan iyo markii uu dagaalku bilowday.
Qatar ayaa iyaduna la kulantay dharbaaxo weyn markii Iiraan ay duqeysay warshadeeda sifeynta shidaalka ee Ras Laffan, taas oo jawaab u ahayd weerar ay Israa’iil ku qaadday xarunta gaaska Iiraan ee South Pars.
Wasiirka Tamarta Qatar, Sacad Al-Kacbi, ayaa sheegay in dayactirku uu qaadan karo saddex ilaa shan sano, arrintaas oo saameyn weyn ku yeelanaysa boqolkiiba 17% wax-soo-saarka gaaska ee dalkaas.
Burburka dhaqaale iyo midka kaabayaasha ayaa haatan dib-u-qaabeyn ku sameynaya xisaabaadka dalalka Khaliijka, in kasta oo aysan dhammaantood hal qaab uga jawaabeynin.
Sida la soo weriyay, Imaaraadka ayaa u sheegay Xoghayaha Arrimaha Dibadda ee Mareykanka Marco Rubio inuu u diyaar garoobay dagaal socda sagaal bilood, halka Cumaan ay iska dhigtay dhex-dhexaadiye, ayna si adag u cambaaraysay colaadda.
Sacuudi Carabiya, dhankeeda, waxay qaadatay mowqif aad u adag. Kadib weeraradii Iiraan ay ku qaadday Riyadh iyo dekedda galbeedka dhacda ee Yanbu, Wasiirka Arrimaha Dibadda Amiir Faysal bin Farxaan ayaa si kulul u cambaareeyay wax uu ku tilmaamay “weerarada foosha xun” ee Iiraan, wuxuuna ka digay in Boqortooyadu ay xaq u leedahay inay qaaddo tallaabo milateri oo toos ah.
Falanqeeyayaasha ayaa sheegaya in madaxda Khaliijku ay sidoo kale isku dheellitirayaan mowqifkan adag iyo carada shacabka ee ka dhalatay dagaalka Israa’iil ay ka waddo Gaza, arrintaas oo ka dhigaysa xulafo milateri oo furan oo lala yeesho isbahaysiga Mareykanka iyo Israa’iil mid aad xasaasi u ah.
Isla mar ahaantaana, kalsoonidii lagu qabay dallada amniga ee Mareykanka ayaa sii daciifaysa xilli Washington ay la daalaa-dhacayso sidii ay Khaliijka uga soo buuxin lahayd kaydadka nidaamyada gantaal-ka-hortagga ee Patriot iyo THAAD.
Ilaa iyo haatan, falanqeeyayaashu waxay aaminsan yihiin in Riyadh ay isku dayayso inay iska caabbiso Iiraan iyadoo aan la jiidin dagaal baaxad leh oo toos ah. Imtixaanka ugu weyn ayaa laga yaabaa inuu ka yimaado Marinka Hormuz, halkaas oo khubaradu ay sheegayaan in Sacuudiga iyo Imaaraadku ay aakhirkii ku biiri karaan dadaalka uu Mareykanku hoggaamiyo ee dib loogu riixayo gacan-ku-haynta iyo awoodda Iiraan ee marinkaas.
“Soo afjarida dagaalka ayaa guud ahaan ah dookha la doorbidayo,” ayuu yiri Cabdicasiis Alghashian, oo ah khabiir dhanka amniga oo u dhashay Sacuudiga. “Balse kaliya maahan inaan runtii u baahannahay inaan abuurno is-caabbin awoodeed, waxaan sidoo kale u baahannahay inaan abuurno tusaale dhab ah oo loogu talagalay xilliga dagaalka kadib.”