Muqdisho (Caasimada Online) – Isku-dayada maandooriyaha ee si qarsoodi ah loogu gelinayo Xabsiga Dhexe ee Xamar ayaa si weyn u soo kordhay maalmihii u dambeeyay, iyadoo ciidanka asluubta ay fashiliyeen dhowr isku-day.

Taliska Ciidanka Asluubta Soomaaliyeed, gaar ahaan Ilaalada Xabsiga Dhexe ee Magaalada Muqdisho ayaa shalay gacanta ku dhigay eedeysane lagu magacaabo Maxamed Xuseen Nuur (Qanjey), kaas oo ka tirsanaa Ciidanka Asluubta Soomaaliyeed.

Eedeysanaha ayaa lagu qabtay isagoo isku dayaya inuu gudaha xabsiga soo geliyo waxyaabaha maanka dooriya, gaar ahaan Xashiish.

Arrintaan ayuu talisku sheegay inay si cad uga hor imaaneyso shuruucda iyo anshaxa shaqo ee Ciidanka Asluubta Soomaaliyeed.

Eedeysanaha ayaa haatan ku jira gacanta Ciidanka Asluubta, gaar ahaan Hoggaanka Baarista Dembiyada iyo Kormeerka Xabsiyada Ciidanka Asluubta Soomaaliyeed, waxaana lagu wadaa in loo gudbiyo maxkamadda awoodda u leh si sharciga loogu waafajiyo.

“Taliska Ciidanka Asluubta Soomaaliyeed wuxuu mar kale adkeynayaa sida ay uga go’an tahay la dagaallanka fal kasta oo lid ku ah ammaanka, anshaxa iyo sharciga, iyadoo aan loo eegin cidda ku lug leh,” ayaa lagu yiri qoraal kasoo baxay talidka ciidanka asluubta.

Sidoo kale, Taliska Ciidanka Asluubta Soomaaliyeed, gaar ahaan ilaalada Xabsiga Dhexe ee Xamar ayaa toddobaad ka hor gacanta ku dhigay eedaysane lagu magacaabo Cabdinaasir Maxamed Axmed.

Eedaysanaha ayaa la qabtay xilli uu isku dayayey inuu xabsiga kusoo geliyo, isagoo booqde ahaan isu ekaysiinaya, maandooriye ay ka mid yihiin kaniiniyada loo yaqaan Bilibili iyo Xashiish.

Ciidanka Asluubta Soomaaliyeed ayaa si degdeg ah tallaabo sharci ah u qaaday, waxaana eedaysanaha hadda uu ku jiraa gacanta Ciidanka Asluubta. Sidoo kale, waxaa loo gudbin doonaa maxkamadda awoodda u leh si sharciga waafaqsan loola xisaabtamo, sida uu sheegay taliska.

Jiddah (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa taageero xooggan u heshay difaaca midnimadeed, iyadoo isa soo tarayso diidmada adag ee dalalka caalamka iyo ururradu uga hor imanayaan xad-gudubka Israa’iil, taas oo sheegtay inay aqoonsatay maamulka Somaliland.

Guddiga Fulinta ee Ururka Iskaashiga Islaamka (OIC) oo kulan la xiriiray darda-rgalinta howlaha ururka iyo la socodka xaaladda salka Soomaliya ku yeeshay magaalada Jiddah ee dalka Sacuudi Carabiya, ayaa si adag uga horyimid xad-gudubka Israa’iil.

Kulankaan oo ka dhacay xarunta Xoghaynta Guud ee ururka waxaa looga hadlay horumarrada ka socda dalalka islaamka iyo xaaladda Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, gaar ahaan xilligaan oo ay muuqdaan in ay hoos u dhaceen damacii ay ku aqoonsatay maamulka Somaliland.

Kaaliyaha Xoghayaha Guud ee Arrimaha Siyaasadda, Youssef bin Mohammed Al-Dubaie oo ku hadlaayey magaca Xoghayaha Guud Hissein Brahim Taha ayaa sheegay in midnimada, madax-bannaanida iyo wadajirka dhuleed ee Jamhuuriyadda Soomaaliya ay yihiin kuwo muqadis ah oo lama taabtaan ah.

Mas’uulkan ayaa xusay in dalalka dunida ay xilligaan arkayaan isbeddellada degdeg ah iyo caqabadaha kale ee isku xiran, isagoo intaa raaciyay in kulankaan uu ku soo beegmayo waqti Soomaaliya ay wajahayso difaaca iyo ilaalinta madax-bannaanida iyo midnimada dheleed ee Soomaaliya.

Guddigga fulinte ee ururka Iskaashiga Islaamka waxa ay carabka ku adkeeyeen in ay garab taagan yihiin Dowlada Federaalka Soomaaliya, iyagoo sidoo kale cambaareeyay xad-gudubka Israa’iil ay ku dooneyso inay ku burburiso midnimada Soomaaliya ,isla markaana ay abuurto xasailooni darro ka dhacda Geeska Afrika iyo Badda Cas.

Israa’iil ayaa 26-kii December 2025, ku dhawaaqday inay Somaliland u aqoonsatay “dowlad madax-bannaan oo leh qarannimo buuxda,” iyadoo xiriir diblomaasiyadeed la samaysatay. Tani ayaa ka dhigtay Israa’iil dalkii ugu horreeyay ee tallaabadaas ku dhiirrada tan iyo markii Somaliland ay ku dhawaaqday gooni-isu-taagga sannadkii 1991-kii.

Ra’iisul Wasaaraha Israa’iil, Benjamin Netanyahu ayaa aqoonsigan ku tilmaamay tallaabo diblomaasiyadeed oo horumar leh, wuxuuna ku xiray qorshaha ballaaran ee caadiyeynta xiriirka gobolka ee loo yaqaan Abraham Accords.

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa si kulul u diiday go’aankaas, iyadoo ku tilmaamtay xadgudub sharci-darro ah iyo daandaansi ka dhan ah madax-bannaanida Soomaaliya. Dowladda ayaa wacad ku martay inay jawaab ka bixin doonto iyadoo adeegsanaysa dhammaan marinnada diblomaasiyadeed, kuwa siyaasadeed iyo sharciga caalamiga ah.

Sidoo kale, bayaan kasoo baxay Mareykanka ayaa si cad u muujiyay in Washington ay garab taagan tahay Muqdisho iyo ururrada waaweyn ee gobolka, kuwaas oo muddo dheer taageersanaa ilaalinta xuduudaha caalamiga ah ee Soomaaliya.

Isbaheysi ballaaran oo ka kooban dalal iyo ururro Carbeed, Islaam iyo Afrikaan ah ayaa soo saaray war-murtiyeed wadajir ah oo ay ku diiddan yihiin aqoonsiga Israa’iil, iyagoo ka digay “cawaaqib-xumo halis ah” oo ka dhalan karta tallaabadaas, taasoo khatar ku ah nabadda iyo amniga Geeska Afrika iyo gobolka Badda Cas.

Sidoo kale waxay si adag u diideen tallaabo kasta oo lagu doonayo in si qasab ah lagu barakiciyo Falastiiniyiinta, taasoo ka tarjumaysa dareenka guud ee gobolka ee ku aaddan qorshayaal bilihii lasoo dhaafay la hadal-hayay oo ku saabsan in shacabka Gaza loo raro dhul ka baxsan dalkooda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dhawaaqii sida weyn looga horyimid ee Ra’iisul Wasaaraha Israa’iil, Benjamin Netanyahu uu Jimcihii hore ku sheegay in uu aqoonsaday Somaliland, ayaa horseeday isbeddel degdeg ah oo ku yimid danihii Isutagga Imaaraadka Carabta ee uu ka lahaa dalal kala duwan.

Dalka ugu horreeya ee Imaaraadku caqabad kala kulmo ayaa noqday Yemen, kadib markii ay fahantay in Imaaraatku ku howlan yahay dadaallo lagu doonayo in qayb kamid ah dalkeeda ay aqoonsato Israa’iil.

Arrintaas awgeed, Xukuumadda Abu Dhabi waxaa lagu amray in ay dalka Yemen kaga baxdo muddo 24 saac gudahood ah, amar kaas oo si buuxda loo fuliyay.

Sidoo kale, dhaqdhaqaaqyadii Imaaraatka ee dalalka Suudaan, Liibiya iyo dalal kale oo Carbeed ayaa si weyn hoos loogu dhigay, si looga hortago in mar kale laga eryo dalalkaas, gaar ahaan iyadoo Imaaraatku sanadihii u dambeeyay ku uruurinayay ciidamo, hub iyo dhaqaale badan dalal dhowr ah.

Wararka la helayo ayaa tilmaamaya in arrintani ay keentay khilaaf gudaha ah oo ka dhex curtay xubnaha ku mideysan Isutagga Imaaraadka Carabta, iyadoo qaar kamid ah ay muujiyeen caro ku aaddan sir qarsoon oo la ogaaday, taas oo ay muddo dhaqaale ku bixinayeen iyaga oo aan xog buuxda ka hayn.

Dhinaca kale, Sacuudiga oo muddo si dhow ula socday qorshayaasha uu waday Isutagga Imaaraadka Carabta, ayaa adeegsaday istaraatiijiyado adag oo intooda badan hirgalay, kuwaas oo ay kamid tahay beegsiga kooxihii lagu uruurinayay Yemen iyo xoojinta kacdoonnada gudaha dalkaas.

Imaaraadka Carabta ayaa hadda wajahaya cambaarayn ballaaran oo uga imaanaysa dalalka Carabta, waxaana dib loo milicsanayaa qalabkii iyo qorshayaashii fashilmay ee uu u adeegsaday kala fogeynta dalalka ay rabshaduhu ka jiraan, isaga oo arrintaas u ekeeyay mid gargaar ah.

Qaar kamid ah muwaadiniinta Imaaraadka ayaa billaabay in ay adeegsadaan baasaboorro dalal kale ah si ay uga baxsadaan xaaladaha adag ee soo wajahay, sida ay sheegeen ilo kala duwan.

Sidoo kale, waxaa yaraaday socdaalkii dadka danaha Imaaraatka ku leh ee u safrayay dalalkaas.

Ugu dambeyn, Imaaraadka Carabta waxaa loo arkaa marin ay Israa’iil u adeegsato xiriirinta xubno doonaya in laga gooyo dalalkooda, waxaana kordhay safarro qarsoon oo ay sameynayaan xubnahaas, inkasta oo haatan uu jiro feejignaan cusub oo lagu kormeerayo dhaqdhaqaaqaasi.

Jowhar (Caasimada Online) – Ciidamada Xoogga Dalka oo garabsanaya kuwa deegaanka ee loo yaqaano Macawiisleyda ayaa maanta dagaal culus la galay kooxda Al-Shabaab.

Dagaalkan ayaa ka dhacay deegaannada Godka Galayda iyo Shoolka oo u dhaxeeya Towfiiq iyo Wardhaadhi ee gobolka Shabeellaha Dhexe ee dowlad-goboleedka HirShabelle.

Dagaalka oo ahaa mid xooggan ayaa la sheegaya inuu ka dhashay khasaare iskugu jira dhimasho iyo dhaawac, inkasta oo aan weli si rasmi ah loo xaqiijin tirada saxda ah.

Warar kale oo la helayo ay sidoo kale sheegaya in duqaymo ay ka dhaceen deegaanno kale oo halkaas ka dhow, walow aan faah-faahin dheeri ah laga helin.

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa weli ka hadli dagaalkan, waxaana la filayaa in saacadaha soo aadan ay soo saarto faah-faahinta khasaaraha ka dhashay dagaalka.

Kooxda Al-Shabaab ayaa muddooyinkii dambe isku aruursanayay gobolka, sida ay sheegeen saraakiil ka tirsan ciidanka xoogga dalka.

Si kastaba, Ciidamada xoogga dalka iyo kuwa Macawiisleyda ayaa muddooyinkii dambe kordhiyay howl-gallada ka dhanka ah Al-Shabaab, iyadoo toddobaadyadii u dambeeyay ku guuleystay khaarajinta horjoogayaal ka tirsan kooxda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Taliyihii hore ee hay’adda NISA, Cabdullaahi Maxamed Cali Sanbaloolshe, ayaa qoraal uu soo dhigay Facebook uga hadlay aqoonsiga Israa’iil ee maamulka Somaliland iyo weerarka dhanka baraha bulshada ee dhex-maray wasiirrada dowladda ee ka soo kala jeeda waqooyiga iyo koonfurta dalka.

Hoos ka akhriso qoraalka Sanbaloolshe:

Waxaan ku arkay baraha bulshada is-xagxagasho iyo faro is-taag-taag rag fara badan oo dowladda ka wada tirsan, qaasatan golaha wasiirrada. Waa nasiib-darro weyn arrinkaasi iyo qiyamkii dowladnimada oo hoos loo dhigay. Waxaana muuqata in kala dambeyntii xukuumadda meesha ka baxday. Ha lagu soo laabto heykalka dowladnimada oo madaxda dowladdu ka xakameyso fowdada baahday. Waxaa habboon in arrinkan aan looga doodin baraha bulshada, balse ay habboon tahay in golayaasha dowladda dhexdooda looga doodo. Gacmo geel-jire hoos ayaa loo dhaqaa.

Aqoonsiga Israa’iil ee Somaliland waa sharci-darro, lamana aqbali karo, waana in aan dhammaanteen meel uga soo wada jeesanno difaaca midnimada iyo madax-bannaanida dalkeenna. Shaqsiyan, sida ugu adag ayaan u cambaaraynayaa tallaabadaas ay Israa’iil qaaday.

Waxaan rabaa in aan dadka Soomaaliyeed xasuusiyo in arrinka Somaliland uu taagnaa 64-kii sano ee aan xornimada haysanay, halka aqoonsiga ay Israa’iil sheegtay uu 6 maalmood oo keliya yahay. Sidaas darteed laguma eedeyn karo walaalaha metela Somaliland in ay taageersan yihiin ficilka xun ee Israa’iil ku kacday. Waxaa kuligeen nagu waajib ah in aan fahanno in dadka Soomaaliyeed ee kala irdhoobay aysan u baahnayn in boogahooda la damqiyo, ee ay u baahan yihiin in la daweeyo.

Madaxda reer waqooyi (Somaliland) ee u halgamaya midnimada iyo wada-jirka ummadda Soomaaliyeed ma mudna in sharafkooda meel looga dhaco, oo dacaayad iyo aflagaado raqiis ah oo dad hal qabiil u badan ay wadaan maalin kasta lala dul taagnaado. Waana dhaqan khatar ku ah baadi-goobka midnimada ummadda Soomaaliyeed ee aan u halgameyno.

Waxaan ku bogaadinayaa madaxda maanta war-murtiyeedka soo saaray mowqifkooda ku aaddan midnimada dalka, waxaana ku boorinayaa in ay sidaas ula sii dhawaadaan.

Madaxda iyo guud ahaan wax-garadka Soomaaliyeed waxaa waajib ku ah in ay ka fogaadaan erayada xanafta leh ee kala geynaya quluubta shucuubta Soomaaliyeed. Waxaan rabaa in aan dadka qaar xasuusiyo in wakiillada Somaliland, ama guud ahaan wakiillada metela gobollada kale ee dalka ee ka baxsan Muqdisho ee Xamar jooga, aysan ahayn shaqaale Hawiye, balse ay yihiin dad u taagan jiritaanka iyo wada-jirka ummadda Soomaaliyeed. Dad gaar ahina ma dhihi karaan “hala xisaabiyo” ama “ha is-caddeeyaan.”

Waxaa aad u muhiim ah in dowladdu la timaado siyaasad cad oo ku aaddan arrinka midnimada. Anigu inta aan ogahay, wax la isku ogyahay oo arrinkaasi meel yaalla ma jiro, marka laga reebo in mabda’ ahaan aan u diidannahay wax la yiraahdo “lala go.”

Hargeysa (Caasimada Online) – Maamulka Somaliland ayaa Khamiista si adag u beeniyay wararka sheegaya inay ogolaadeen in dhulkooda la dejiyo qaxooti Falastiiniyiin ah ama ay saldhig ciidan siiyaan Isra’iil, taas beddelkeedana ay ku heleen aqoonsiga Tel Aviv, eedeymahaas oo ay ku tilmaameen kuwo aan sal iyo raad toona lahayn. 

Arrintan ayaa imaanaysa xilli Isra’iil ay todobaadkii hore noqotay dalkii ugu horreeyay ee Somaliland u aqoonsada “dowlad madax-bannaan oo leh qaranimo,” tallaabadaas oo dhalisay dibadbaxyo ka dhacay gudaha Soomaaliya.

Maalintii Arbacada, Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud, oo soo xiganaya warbixino sirdoon, ayaa u sheegay telefishinka Al-Jazeera in Somaliland ay aqbashay saddex shuruudood oo kaga yimid Isra’iil: dejinta Falastiiniyiinta, dhismaha saldhig ciidan oo laga sameeyo Gacanka Cadmeed, iyo inay ku biirto heshiiska Abraham Accords si loo caadiyeeyo xiriirka Isra’iil.

“Xogta hoose ee aan hayno waxay sheegaysaa saddex qodob oo muhiim ah in ay ku heshiiyeen; qodobka koowaad waa in Falastiiniyiinta loo soo raro Somaliland, qodobka labaadna waa in Israa’iil saldhig militari ka samaysato Gacanka Cadmeed, qorshaha saddexaadna waa in Somaliland qayb ka noqoto dowladaha ku jira heshiiska Abraham. Kuwani waa saddexda dalab ee Israa’iil ee Somaliland aqbashay,” ayuu yiri Madaxweynaha Soomaaliya oo u warramayey TV-ga Al-Jazeera.

Hase yeeshee, Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Somaliland ayaa beenisay labada qodob ee hore.

“Xukuumadda Jamhuuriyadda Somaliland waxay si adag u diidaysaa sheegashooyinka beenta ah ee uu sameeyay Madaxweynaha Soomaaliya, kuwaas oo ku saabsan dejinta Falastiiniyiinta ama dhismaha saldhigyo ciidan oo laga sameeyo Somaliland,” ayay wasaaraddu ku tiri bayaan ay soo dhigtay barta ‘X’.

Waxay intaas ku dartay in heshiisku uu ahaa mid “gabi ahaanba diblumaasiyadeed.”

“Eedeymahan sal la’aanta ah waxaa loogu talagalay in lagu marin habaabiyo beesha caalamka, laguna wiiqo horumarka diblomaasiyadeed ee Somaliland,” ayaa lagu yiri bayaanka.

Dhinaca kale, falanqeeyayaasha ayaa aaminsan in isbaheysi lala yeesho Somaliland uu faa’iido gaar ah u leeyahay Isra’iil sababo la xiriira goobta istiraatiijiga ah ee ay ku taallo oo u dhow Marinka Baab-al-Mandab. Marinkan ayaa u dhow Xuutiyiinta Yemen ee ay Iran taageerto, kuwaas oo dhowr jeer weeraray Isra’iil tan iyo markii uu bilowday dagaalka Gaza.

Muqdisho (Caasimada Online) – Hay’adda Sirdoonka iyo Nabadsugidda Qaranka (NISA) ayaa sheegtay in howlgal bartilmaameed ah oo ay ka fulisay degmada Jilib ee gobolka Jubbada Dhexe 10-kii December, iyada oo kaashanaysa “saaxiibada caalamka,” lagu dilay labo horjooge oo sare oo ka tirsanaa Al-Shabaab.

NISA waxay magacyadooda ku sheegtay Cabdullaahi Cismaan Maxamed, oo magaciisa afgarashadu ahaa Injineer Ismaaciil, iyo Cabdikariin Maxamed Xersi (Qoorleex).

Hay’addu waxay Injineer Ismaaciil ku tilmaantay horjoogihii ugu sarreeyey ee maskaxda u ahaa qeybaha qaraxyada Al-Shabaab, kana shaqeyn jiray isku xirka qaraxyada, Amniyaadka (garabka sirdoonka), iyo qeybta marin-habaabinta ee Al-Kataaib.

NISA ayaa intaas ku dartay in Injineer Ismaaciil uu ka mid ahaa horjoogeyaasha sida gaarka ah loo raadin jiray, ayna madaxiisa saarnayd abaalmarin gaareysa 5 milyan oo doollar. Waxay sidoo kale sheegtay inuu door weyn ku lahaa abaabulka qaraxii 14-kii Oktoobar 2017 iyo “qaraxyo kale oo badan” oo lagu beegsaday shacabka Soomaaliyeed.

Dhanka kale, NISA waxay sheegtay in Cabdikariin Maxamed Xersi (Qoorleex) uu ka tirsanaa qeybta marin-habaabinta, isla markaana si gaar ah u qaabilsanaa deegaannada Jubbooyinka, isagoo ka mid ahaa shaqsiyaadka lagu tilmaamay inay laf-dhabar u ahaayeen farriimaha iyo ololaha warbaahineed ee kooxda.

NISA waxay sheegtay in howlgalkaas, oo ay ku tilmaantay mid si heer sare ah loo qorsheeyay, uu u dhacay si guul ah, lana soo afjaray halis iyo dhibaato ay labadaas horjooge ku hayeen shacabka.

Warbixin uu qoray New York Times (Oct. 2021) ayaa Injineer Ismaaciil ku tilmaantay bartilmaameed muddo dheer si gaar ah loo raadinayay, iyadoo xustay in uu ahaa “sameeyaha qaraxyada” ugu sarreeya Al-Shabaab, isla markaana uu lahaa asal la xiriira shaqo warbaahin/telefishin.

Warbixintaasi waxay sidoo kale sheegtay in Mareykanku uu Injineer Ismaaciil ku tilmaamay khabiirka ugu sarreeya qaraxyada Al-Shabaab, madaxna u ahaa garabka Al-Kataaib ee dacaayadda, isla markaana la-taliye u ahaa hoggaamiyaha ugu sarreeya kooxda, Axmed Diiriye.

Sida ay New York Times qortay, Injineer Ismaaciil ayaa la sheegay inuu ahaa bartilmaameedkii howlgal Maraykan iyo Soomaali si wadajir ah u qaadeen bishii November 2020, kaas oo fashilmay kaddib markii nin baxsaday uu gaaray gaari walxaha qarxa laga soo buuxiyay, kadibna qarxiyay.

Qaraxaas ayaa, sida warbixintu qortay, dilay saddex Somali ah, wuxuuna si xun u dhaawacay sarkaal ka tirsanaa CIA-da, Michael Goodboe, oo markii dambe loo qaaday isbitaal ciidan oo Mareykanku ku leeyahay Jarmalka, halkaas oo uu ku geeriyooday 17 maalmood kaddib.

Muqdisho (Caasimada Online) – Qaar ka mid ah xildhibaannada iyo siyaasiyiinta kasoo jeeda Somaliland ee ku sugan magaalada Muqdisho ayaa ugu baaqay Dowladda Federaalka Soomaaliya inay ka fogaato go’aanno cadaadis saarayo Somaliland.

Dhinacyada ayaa Dowladda Federaalka uga digay tallaabooyinka wax u dhimaya dhaqaalaha, isu-socodka iyo amniga bulshada ku nool Somaliland.

Bayaan ay si wadajir ah u soo saareen maanta ayay ku sheegeen in tallaabooyinka noocaas ah aysan wax faa’iido ah u keenayn midnimada dalka, balse ay sii murjinayaan duruuf horeyba u liidatay.

“Dowladda Federaalka Soomaaliya waa inay ka gaabsataa qaadista tallaabooyin wax u dhimaya dhaqaalaha, isu-socodka iyo amniga shacabka Soomaaliyeed ee ku nool Somaliland, maaddaama tallaabooyin xoog ah aanay marnaba keeni doonin midnimo,” ayaa lagu yiri bayaanka.

Sidoo kale, siyaasiyiintu waxay dalbadeen in la joojiyo hadallada kicinta iyo naceybka ah ee sii kala fogeyn kara shacabka Soomaaliyeed, iyagoo ku boorriyay in khilaafaadka jira si nabad ah loo wajaho.

Waxay adkeeyeen in murannada taagan lagu xalliyo wada-hadal iyo is-afgarad, iyagoo uga digay adeegsiga awood ciidan ama cadaadis dhaqaale.

Ugu dambeyntiina, waxay ugu baaqeen Somaliland inay dib ugu soo laabato miiska wada-hadallada, si loo gaaro xal waara oo lagu soo afjaro khilaafaadka, iyagoo carrabka ku adkeeyay muhiimadda nabadda, xasilloonida iyo midnimada qaranka Soomaaliyeed.

Dhuusamareeb (Caasimada Online) – Dowlad-goboleedka Galmudug ayaa noqonaya maamul goboleedkii u horreeyay laga bilaabo qodista shidaalka, sida uu shaaciyay Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya, Mudane Xamza Cabdi Barre.

Xamza oo khudbad ka jeediyay xiritaanka shirka Mac-hadka Heritage ee ka socday magaalada Dhuusamareeb ayaa shaaciyay in qodista shidaalka bisha May ee sanadkan ay ka bilaaban doonto deegaanada Galmudug meel ka mid ah.

Dhinaca kale, Ra’iisul Wasaaraha ayaa sheegay in shirku ku soo aaday xilli dalka uu ku jiro isbeddel weyn oo dhinacyada amniga, dhaqaalaha, horumarka iyo diblomaasiyadda ah, isaga oo tusaale u soo qaatay doorashadii caasimadda oo si nabad ah u qabsoontay, muwaadiniintuna ay si kalsooni leh u codeeyeen.

Waxa uu xusay in horumarka dhinacyada amniga iyo diblomaasiyadda ee dalkeenna ka jira ay suurageliyeen in laga hortago xadgudubyo qarannimada dalka , isagoo bogaadiyey saaxiibbada caalamiga ah ee taageeray midnimada iyo madax-bannaanida Soomaaliya.

Sidoo kale, wuxuu ka hadlay xaaladda bani’aadannimo ee dalka ka jirta, isaga oo sheegay in abaaruhu ay saameeyeen ku dhowaad 4.4 milyan oo qof, kuwaas oo u baahan gurmad degdeg ah.

Ra’iisul Wasaaruhu waxa uu caddeeyey in Soomaaliya aysan aqbalayn wax kasta oo wiiqaya gobonimada iyo midnimada dalka, isla markaana ay diyaar u tahay nabad iyo iskaashi ku dhisan dan-wadaag.

Waxa uuna adkeeyey in isku day kasta oo lagu kala qaybinayo dalka ay si mideysan uga hortagayaan dowlad iyo shacabba.

Ugu dambayntiina, wuxuu ugu baaqay siyaasiyiinta Soomaaliyeed midnimo iyo wada-hadal, isaga oo xusay in gogosha wadahadalka ay ka furantahay Muqdisho.

Muqdisho (Caasimada Online) – Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda Soomaaliyeed (ICA) ayaa shaacisay in dib loo dhigay go’aankii shuruuda looga dhigay Kaarka Aqoonsiga Qaranka ee loo adeegsanayo safarrada gudaha dalka.

Go’aankan ayuu qorshuhu ahaa inuu dhaqan-galo marka la gaaro 1-da Janaayo 2026, balse haatan hay’addu waxay dib u dhigtay illaa 1-da Maarso 2026.

Hay’addu waxay tilmaantay in go’aan lagu gaaray in dib loo dhigo dhaqangelinta shuruuddan, si muwaadiniinta loo siiyo fursad dheeraad ah oo ay ku qaataan Kaarka Aqoonsiga Qaranka.

ICA ayaa sheegtay in inta ka horreysa taariikhdaas, muwaadiniintu ay sii wadan karaan safarka gudaha iyaga oo aan haysan Kaarka Aqoonsiga Qaranka, hase yeeshee ay habboon tahay in muddadan la ka faa’iideysto si loo dhameystiro isdiiwaangelinta.

Hay’addu waxay mar kale adkaysay muhiimadda uu Kaarka Aqoonsiga Qaranku u leeyahay sugidda amniga, fududeynta socdaalka gudaha, iyo helitaanka adeegyada kala duwan ee dowladda iyo kuwa gaarka ah.

Sidoo kale, muwaadiniinta ayaa loogu baaqay inay si dhaqso leh isu diiwaangeliyaan xarumaha rasmiga ah ee bixiya Kaarka Aqoonsiga Qaranka, si looga baaqsado dhibaatooyin iman kara marka shuruuddu si rasmi ah u dhaqan gasho.

Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda ayaa xustay in go’aankan uu qayb ka yahay dadaallada lagu horumarinayo nidaamka aqoonsiga qaranka iyo dhismaha dowladnimo casri ah oo Soomaaliya ay yeelato.

Dhuusamareeb (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre, ayaa maanta gaaray magaalada Dhuusamareeb, caasimadda owlad-goboleedka Galmudug.

Ra’iisul Wasaaraha iyo wafdigiisa ayaa waxaa halkaas si diirran ugu soo dhaweeyay Madaxweynaha dowlad-goboleedka Galmudug, Axmed Cabdi Kaariye (Qoor-Qoor) Madaxweyne ku-xigeenka, xubno ka tirsan Golaha Wasiirrada Galmudug iyo qeybaha kala duwan ee bulshada.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa inta uu ku sugan yahay Dhuusamareeb ka qeyb-gali doona Madasha Aragti-wadaagga ee Heritage, taas oo maalmahan ka socotay halkaasi.

Madashan ataa sannadkan diiradda lagu saaraya arrimo la xiriira siyaasadda, amniga iyo dib-u-dhiska hay’adaha dowladda Soomaaliya.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa halkaasi ka jeedin doona khudbad uu uga hadlayo xaaladda guud ee dalka gaar ahaan arrimaha la xiriira sidii loo ilaalin lahaa midnimada bulshada Soomaaliyeed.

Sidoo kale, Mudane Xamza Cabdi Barre ayaa kulamo la yeelan doona hoggaanka Maamulka Galmudug, iyo qeybaha kala duwan ee bulshada.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa dhinacyadan ka dhageysan doona aragtiyadooda iyo talooyinkooda ku aaddan nabadda, horumarka iyo midnimada dalka.

Waxaa la filayaa in geba-gebada Madasha Aragti-wadaagga ee Heritage laga soo saaro baaqyo iyo farriimo loo diri doono dowladda iyo shacabka Soomaaliyeed, xilli duullaan qaawan lagu soo qaadaya midnimada dalka.

Garoowe (Caasimada Online) – Maamul-goboleedka Soomaaliyeed ee Puntland ayaa markii ugu horreysay ka hadlay arrimo ku aadan aqoonsiga ay Israa’iil siisay Somaliland, waxayna caddeysay halka ay ka joogto ictiraafka.

Wasiirka Wasaaradda Warfaafinta Puntland, Mudane Maxamuud Caydiid Dirir oo wareysi siiyay Warbaahinta Daljir ayaa shaaca ka qaaday in aysan marnaba gorgortan ka galayn midnimada dadka iyo dalka Soomaaliyeed, wuxuuna si cad uga soo horjeestay aqoonsiga Israa’iil ee maamulka Somaliland.

Sidoo kale, wuxuu sheegay in gumeystayaashii reer Yurub aysan qabiil wax ugu darin qabiil kale, isla markaana haddii ay go’eyso beesha Isaaq ay la qaadaneyso inteeda oo kaliya.

“Mowqifka Puntland waa midnimo Soomaaliyeed, ma jirto calan Somaliland oo lagu qaatay xorriyadda Soomaaliya. Isaaq haddii ay Soomaali ka go’ayaan Soomaal inta ay leeyihiin ayey la go’ayaan oo ah qayb Togdheer ah iyo Ceel-afweyn ilaa xaafada-galbeed ee magaalada Ceerigaabo ah.” ayuu yiri wasiirku.

Waxaa kale oo uu sii raaciyay “Gumeystayaashii reer Yurub, qabiilna qabiil wax uguma darin, Isaaq intiisa ayuu lahaa, Awdal gaarkeeda ayey ahayd, Warsangeli Saldano ayuu ahaa, Dhulbahantena halkiisa ayuu joogay, calankaas buluugga ah ayaa xirnimada lagu qaatay, qabiil-qabiil wax loogu dhiibay ma jirin, calan Somaliland ahna ma jirin”.

Go’aanka Puntland ayaa kusoo aadaya, xilli muddo dheer ay la aamusneyd mowqifkeeda, taas oo keentay shaki iyo in la dhaleeceeyo Saciid Deni.

Israa’iil ayaa todobaadkii hore ku dhawaaqday inay Somaliland u aqoonsatay “dalmadax-bannaan oo leh qarannimo buuxda,” iyadoo xiriir diblumaasiyadeed la samaysatay maamulka fadhigiisu yahay magaalada Hargeysa.

Tani ayaa ka dhigtay Israa’iil dalkii ugu horreeyay ee tallaabadaas ku dhiirrada tan iyo markii Somaliland ay ku dhawaaqday gooni-isu-taagga sannadkii 1991-kii.

Ra’iisul Wasaare Benjamin Netanyahu, ayaa aqoonsigan ku tilmaamay tallaabo diblomaasiyadeed oo horumar leh, wuxuuna ku xiray qorshaha ballaaran ee caadiyeynta xiriirka gobolka ee loo yaqaan Abraham Accords.

Crans-Montana (Caasimada Online) –  Dhowr qof ayaa ku dhintay, qaar kalena way ku dhaawacmeen, ka dib markii qarax uu ka dhacay baar ku yaal goob loo dalxiis tago ee magaalada Crans-Montana ee dalka Switzerland, sida ay booliisku sheegeen.

Tel Aviv (Caasimada Online) – Warbaahinta Israa’iil ayaa ku warrameysa in Madaxweynaha Somaliland, Mudane Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullaahi (Cirro) uu booqasho ku tegi doono magaalada Tel Aviv ee caasimada Israa’iil.

Wargeyska The Times of Israel ayaa laga soo xigtay in dhawaan la qorsheynayo in Madaxweyne Cirro uu tego qaybo kamid ah Israa’iil, si loo guda galo dhameystirka heshiiska diblumaasiyadeed ee labada dhinac.

The Times of Israel ayaa sidoo kale ku warramay in Madaweynaha Somaliland uu si rasmi ah u saxiixi doono heshiiska Abraham Acord, kaas oo ogolaanaya xiriir diblumaasiyadeed oo toos ah oo dhex-mara Haregysa iyo Tel Aviv.

Waxaa sidoo kale, Cirro uu saxiixi doono heshiisyo kale oo muhiim ah, sida iskaashi dhinacyada dhaqaalaha, tiknolojiyadda, tamarta iyo kuwa kale.

Israa’iil ayaa noqotay dalkii ugu horreeyay ee xubin ka ah Qaramada Midoobay oo si rasmi ah u aqoonsada gobolka Somaliland, waxaana isa soo taraya xogaha dheeriga ah ee ku saabsan go’aankan. 

Tallaabadan ayaa warbaahinta Israa’iil ay sheegtay inay salka ku hayso qorshe ay Israa’iil ku raadineysay dalal ay dejiso Falastiiniyiinta ay dooneyso inay ka rarto Gaza, iyo dano istiraatiijiyadeed oo la xiriira duqeynta Yemen. 

Heshiiska aqoonsiga waxaa 26-kii December wada saxiixay Ra’iisul Wasaaraha Israa’iil Benjamin Netanyahu, Wasiirka Arrimaha Dibadda Gideon Sa’ar, iyo Madaxweynaha Somaliland Cabdiraxmaan Cirro, kaas oo hadda la kulmay diidmo wayn oo dhanka Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo caalamka.

Si kastaba, ujeedka ugu weyn ee Israa’iil ayaa ah inay hesho marin ay u adeegsato la socodka iyo duqeynta kooxda Xuutiyiinta Yemen ee xulafada la ah Iiraan.

Istanbul (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, oo la hadlay warbaahinta Al Jazeera, ayaa ka warbixiyay heshiiska dhex maray Somaliland iyo Israa’iil, kaas oo ay Israa’iil Somaliland ugu aqoonsatay dal ka madax-bannaan Soomaaliya.

Madaxweynaha, oo ku jira safar diblomaasiyadeed oo uu taageero ugu raadinayo go’aanka dalkiisa, ayaa hadda ku sugan Turkiga, isaga oo horay u soo maray Jabuuti. Wuxuu ka hadlay warar soo baxay, isagoo sheegay in Somaliland ay oggolaatay saddex shuruudood oo ay Israa’iil dalbatay, kuwaas oo la sheegay in ay “ku beddeshay aqoonsi” ay ka hesho Israa’iil iyo xulafadeeda.

“Xogta hoose ee aan hayno waxay sheegaysaa saddex qodob oo muhiim ah in ay ku heshiiyeen; qodobka koowaad waa in Falastiiniyiinta loo soo raro Somaliland, qodobka labaadna waa in Israa’iil saldhig militari ka samaysato Gacanka Cadmeed, qorshaha saddexaadna waa in Somaliland qayb ka noqoto dowladaha ku jira heshiiska Abraham. Kuwani waa saddexda dalab ee Israa’iil ee Somaliland aqbashay,” ayuu yiri Madaxweynaha Soomaaliya oo u warramayey TV-ga Al Jazeera.

Wuxuu intaas ku daray in, haddii ay dhaqan galaan qodobadan, ay noqon doonaan “halis amni oo caalamka kaga imaan doonta Geeska.”

“Haddii saddexdaas qodob dhaqan galaan, Soomaaliya waxay u furi doonaan irid dhibaato oo hor leh, waxayna horseedi doonaan xasillooni-darro,” ayuu yiri Madaxweynaha.

Dhanka Somaliland

Sida ay Israa’iil iyo dhinaca Somalilandba sheegeen, heshiiskoodu wuxuu ku salaysan yahay iskaashi buuxa oo dhinacyada amniga, diblomaasiyadda iyo dhaqaalaha ah, gaar ahaan dhinacyada ganacsiga, tignoolajiyada, iyo siyaasadda dibadda.

Agaasimaha guud ee Wasaaradda Arrimaha Dibadda Somaliland, Maxamed Cabdiraxmaan Xasan, oo BBC Soomaali la hadlay, ayaa si buuxda u beeniyay xogtan sheegaysa in Somaliland aqbashay qodobbo khatar ku ah amniga qaaradda. Wuxuu sheegay in “dad raba inay Somaliland sumcadeeda hoos u dhigaan ay wadaan” isla markaana “arrintaas meel looga wada hadlay iyo cid isku soo hadal qaaday ma jirto; dooddaasna ma taagna.”

Agaasimuhu wuxuu intaas ku daray in aysan jirin arrin ku saabsan in Israa’iil saldhig militari ka dhisan doonto deegaannadaas, isla markaana ay doonayso in ay kaga wararto Xuutiyiinta Yemen. “Arrintaasi lafteedu waa mid aan meesha ku jirin oo aan la isku soo hadal qaadin. Sida aan filayo, waa arrin la doonayo in lagu waxyeeleeyo damaashaadka iyo farxadda ictiraafka,” ayuu yiri Agaasime Cabdiraxmaan.

Muqdisho (Caasimada Online) –  Turkiga ayaa ku dhawaaqay inuu soo gabagabeeyay hawlihii naqshadeynta iyo daraasadda suurta-galnimada ee dhismaha dekedda ama saldhigga hawada sare ee laga hirgelinayo Soomaaliya, iyadoo wejigii koowaad ee dhismaha si rasmi ah loo billaabay.  

Wasiirka Warshadaha iyo Teknoolojiyadda Turkiga, Mehmet Fatih Kacir, ayaa warkan xaqiijiyay Talaadadii.

Hadalkan ayaa soo baxay saacado kadib markii Madaxweyne Recep Tayyip Erdogan uu shaaciyay qorshaha Turkiga ee dhismaha saldhiggan, xilli uu shir jaraa’id oo wadajir ah la qabanayay Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, oo booqasho ku joogay Istanbul.

Sababta loo doortay Soomaaliya

Wasiir Kacir, oo faahfaahin siinayay wakaaladda wararka ee Anadolu, ayaa sheegay in saldhiggan laga dhisayo dhul ay Soomaaliya u qoondeysay Turkiga, kaas oo qayb ka ah heshiis iskaashi oo labada dal dhexmaray. 

Wuxuu xusay in dalalka ku yaalla aagga dhul-baraha ay leeyihiin faa’iidooyin farsamo oo la xiriira gelitaanka hawada sare iyo u dirista dayax-gacmeedyada.

“Natiijada daraasadihii la sameeyay, Soomaaliya ayaa noqotay goobta ugu habboon ee laga samayn karo maalgashiga dekedda hawada sare,” ayuu yiri Kacir.

Mashruucan ayaa qayb ka ah “Barnaamijka Hawada Sare ee Qaranka Turkiga,” waxaana iska kaashanaya Wasaaradda Warshadaha iyo Teknoolojiyadda iyo Hay’adda Hawada Sare ee Turkiga.

“Lahaanshaha Turkiga ee dekedda hawada sare waa tallaabo istiraatiijiyadeed oo dalkeenna ka dhigaysa mid madax-bannaan, tartan geli kara, saameynna ku leh hawlaha hawada sare ee caalamka,” ayuu yiri wasiirka.

Wuxuu intaas ku daray in maalgashigan uu leeyahay faa’iidooyin dhaqaale oo waara oo dhanka hawada sare ah.

Ujeeddada ugu weyn ayaa ah in Turkigu awood u yeesho inuu gantaalladiisa iyo dayax-gacmeedyadiisa si madax-bannaan ugu diro hawada sare, taasoo abuuraysa nidaam warshadeed oo gudaha ah.

Nidaamkan ayaa dabooli doona baahiyaha muhiimka ah sida matoorada gantaallada, teknoolojiyadda shidaalka, iyo kaabayaasha dhulka, taasoo meesha ka saaraysa ku tiirsanaanta shisheeyaha.

Faa’iidada ganacsi iyo tan Soomaaliya 

Saldhigga ayaa la filayaa inuu u adeego suuqa ganacsiga hawada sare ee caalamiga ah. Wasiirka ayaa hoosta ka xariiqay in mashruucani uu noqon doono kaabayaal istiraatiijiyadeed oo dakhli u soo xareeya Turkiga, isla markaana gacan weyn ka geysan doona horumarka Soomaaliya.

Isagoo sharxaya sababta farsamo ee Soomaaliya, Wasiir Kacir wuxuu yiri: “Joqraafi ahaan, maadaama Soomaaliya ay u dhowdahay dhul-baraha, lehna xeeb dheer, cimilo wanaagsan sanadka oo dhan, iyo ciriiriga dhanka hawada iyo badda oo yar, waxay siinaysaa faa’iidooyin waaweyn oo dhanka badqabka iyo waxtarka ah.”

Wasiirka ayaa tilmaamay in maalgashigan uu Turkiga ka dhigayo mid ka mid ah dalalka fara ku tiriska ah ee leh goobo u gaar ah oo gantaallada laga diro.

“Waa dalal aad u yar oo caalamka ah kuwa leh kaabayaal madax-bannaan oo dayax-gacmeedyada lagu diro,” ayuu xusay.

Ugu dambayntii, Wasiir Kacir ayaa sheegay in saldhiggan uu kor u qaadi doono amniga qaranka Turkiga, xoojin doono awoodda warshadaha, isla markaana dalka gaarsiin doono heerka ugu sarreeya ee dhaqaalaha hawada sare ee caalamka.