Aljeris (Caasimada Online) – Madaxweynaha Dowladda Federaalka Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud oo weli ku sugan dalka Aljeeriya ayaa halkaasi kulamo ka wada, isagoo maanta la kulmay Ra’iisul Wasaaraha Aljeeriya, Sifi Ghrieb.

Kulanka ayaa diiradda lagu saaray xoojinta iskaashiga labada dal ee dhinacyada amniga, horumarinta dhaqaalaha, waxbarashada, iyo adeegyada bulshada, iyadoo Madaxweyne Xasan Sheekh uga mahad-celiyay dowladda iyo shacabka Aljeeriya taageerada joogtada ah ee ay siiyaan Soomaaliya.

Madaxweynaha ayaa sheegay in ay sii wadi doonaan iskaashi lagu gaarayo nabad, horumar iyo barwaaqo guud ahaan gobolka, xilli ay shalay labada dal kala saxiixdeen heshiisyo taariikhi ah.

Dhankiisa, Ra’iisul Wasaare Sifi Ghrieb ayaa Madaxweynaha u xaqiijiyay sida ay Aljeeriya uga go’an tahay in ay sii xoojiso xiriirka laba geesoodka ah, isla markaana ay taageerto dadaallada Soomaaliya ee dib u dhiska iyo xasilinta dalka.

Talaadadii, Dowladaha Soomaaliya iyo Aljeeriya ayaa kala saxiixday 4 heshiis oo muhiim ah, kuwaas oo dhidibada u taagaya iskaashi istiraatiiji ah oo dan u ah labada dal iyo shacabka walaalaha ah ee Soomaaliyeed iyo Aljeeriya.

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud iyo dhiggiisa Aljeeriya Cabdulmajiid Tabbuun ayaa goobjoog ka ahaa heshiisyada ay kala saxiixdeen Wasiiradda Wasaaradaha Arrimaha Dibadda, Waxbarashadda, Xanaanada Xoolaha iyo Batroolka ee labada dowladood.

Heshiisyada la gaaray ayaa waxaa ka mid ah dhoofinta xoolaha, horumarinta beeraha, waxbarashada, shidaalka iyo gaaska dabiiciga ah iyo fududeynta socdaalka ee baasaboorka diblomaasiga Soomaaliga oo lagu siin doono fiisaha dal-ku-gal ah marka ay gaaraan Aljeeriya.

Sidoo kale, heshiisyadan ayaa dhidibada u taagaya iskaashi istiraatiiji ah oo dan u ah labada dal iyo shacabka walaalaha ah ee Soomaaliyeed iyo Aljeeriya.

Madaxweynaha Soomaaliya oo munaasabadaas ka hadlay ayaa uga mahadceliyey madaxweynaha iyo shacabka reer Aljeeriya soo dhoweynta diirran iyo walaaltinimada ay muujiyeen, isaga oo xusay kaalinta ay Aljeeriya kaga jirto difaaca danaha Afrika iyo garab istaagga dowladaha saaxiibka ah.

Labada Madaxweyne ayaa dhanka kale wadajir u guddoomiyey wada-hadallo ballaaran oo ay ka qayb-galeen xubnaha labada dal oo ku qotomay xoojinta iskaashiga laba geesoodka ah ee dhinacyada amniga, dhaqaalaha, waxbarashada, caafimaadka, dhaqanka iyo arrimaha diblomaasiyadda.

Si kastaba, xiriirka Soomaaliya iyo Aljeeriya ayaa dhowaan uu dib usoo laabtay, iyada oo horraantii sanadkii hore 2024 dib loo furay safaaradda Soomaaliyeed ee dalkaas, sidoo kale bishii April isla sanadkaan waxaa warqadaha aqoonsiga danjire u gudbiyay Yuusuf Xasan Axmed (Yuusuf Jeego).

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya oo qaaday tallaabo deg-deg ah oo ku aaddan colaadda ka taagan degmada Wanlaweyn ayaa u yeertay odayaasha dhaqanka beelaha isku haya aagga degmadaasi, kuwaas oo colaadoodu meel xun gaartay

Wasiirka arrimaha gudaha Soomaaliya, Mudane Cali Yuusuf Cali (Xoosh), ayaa kulamo gaar ah la qaatay dhaqanka iyo siyaasiyiinta beelaha Gaaljecel iyo 5-ta Caleemood oo ay ka dhexeyso colaadda ka taagan gobolka Shabeellaha Hoose.

Kulanka oo saacado badan qaatay ayaa looga hadlay xaaladda deegaannada ay colaaddu ka socoto iyo sidii loo xallin lahaa arrimaha is-khilaafka keenaya, isla markaana looga gaari lahaa xal waara.

Sidoo kale waxaa kulanka diiradda lagu saaray arrimaha dib u heshiisiinta iyo sidii loo sii dhaqaajin lahaa dagaallada nabadeed ee haatan bilowday, si looga hortago coladdaasi.

Wasiir Cali Xoosh, oo madasha ka hadlay, ayaa wax laga xumaado ku tilmaamay khasaaraha ka dhashay colaadda, isaga oo soo qaatay qiimaha ay diinta Islaamka iyo dhaqanka Soomaaliyeed siiyeen ilaalinta nafta iyo hantida, iyo muhiimadda ah in la dhiirrigeliyo nabadda, walaaltinimada iyo wada-noolaanshaha.

Sidoo kale  wuxuu intaasi ku daray in loo baahan yahay in odayaasha dhaqanka iyo siyaasiyiinta ay masuuliyad ka saaran tahay kor-yeelidda qiimaha wada-hadalka, nabadaynta, is-cafinta.

Wanlaweyn ayaa waxaa ka taagan xiisad culus oo ka dhalatay ninkii lagu gubay duleedka degmadaas, waxaana xigay dagaal sababay dhimasho iyo dhaawac iyo in la gubo tuulo ku taalla halkaasi.

Dowladda Soomaaliya ayaa sidoo kale aagga Wanlaweyn uu dirtay ciidamo kala dhex-galay labada dhinac iyo saraakiil ka tirsan maxkamadda ciidamada qalabka sida, si ay u baaraan dhacdooyinkii dhacay.

Muqdisho (Caasimada Online) – Isbahaysiga Dimoqraadiga Soomaaliyeed (SDA), oo ay ku bahoobeen 23 xisbi siyaasadeed, ayaa ku baaqay in hal bil dib loo dhigo doorashada golayaasha deegaanka ee Gobolka Banaadir, si “axsaabta siyaasaddu ay u helaan diyaar garow ku filan.”

Isbahaysiga ayaa war-saxaafadeed uu soo saaray Isniintii ku sheegay in doorashada oo markii hore loo qorsheeyay 30-ka Nofeembar, dib loogu dhigo 30-ka Diseembar. Ujeeddada ayaa lagu sheegay si dhammaan axsaabta siyaasaddu ay u helaan “waqti ku filan” oo ay ku soo dhameystiraan liisaska musharaxiinta, ayna u sameeyaan wacyigelin cod-bixiyayaasha degmooyinka Banaadir.

“Isbahaysigu wuxuu isku raacay in doorashada golaha deegaanka la qabto 30-ka Diseembar si loo siiyo dhammaan ururada siyaasadda waqti ku filan oo ay isugu diyaariyaan,” ayaa lagu yiri bayaanka.

Isbahaysiga SDA waxaa xubno ka ah mas’uuliyiin ka tirsan dalladda Madasha Samatabixinta Qaran, oo dhawaan heshiis la gaartay dowladda Soomaaliya. Waxaa xubnahaas ugu caansan Ra’iisul Wasaarihii hore ee Soomaaliya, Cumar Cabdirashid Cali Sharmarke.

Isbahaysiga ayaa carrabka ku adkeeyay in waqtiga dheeriga ah ee diyaar garowga uu gacan ka geysan doono sidii “tartanka loogu sinnaan lahaa” dhammaan ururada siyaasadda, uuna xoojin doono hufnaanta habraaca doorashada ee gobolka caasimadda Soomaaliya.

Doorashada golaha deegaanka ee Muqdisho ayaa horey seddex jeer dib loo dhigay, iyadoo mar walba hal bil oo keliya dib loogu riixayay.

Dhinaca kale, Urur Siyaasadeedka Cadaaladda iyo Wadajirka ee uu hoggaamiyo Madaxweynaha Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud ayaa shalay si rasmi ah ugu dhawaaqay musharraxooda gobolka Banaadir, waxayna u xusheen guddoomiye Xasan Maxamed Xuseen (Muungaab) oo xisbiga ku metali doono tartanka doorashada ka dhacaysa gobolka Banaadir.

Muungaab, oo haatan ah guddoomiyaha maamulka gobolka Banaadir iyo duqa Muqdisho, ayaa ku caan baxay dadaalladii uu ku soo celiyay shaqadii iyo muuqaalka caasimadda kadib burburkii dagaallada sokeeye, sida lagu sheegay war-saxaafadeed uu soo saaray ururku.

“Intii uu xilka hayay, wuxuu dib u dhisay xarunta Dowladda Hoose ee Xamar iyo maamulka gobolka Banaadir, isagoo sutada u dhigay saldhig adag oo maamulka iyo adeegyada ah” ayaa lagu yiri qoraalka.

Waxaa kale oo uu lasii raaciyay “Ku soo noqoshadiisa xilkan mar kale ayaa lagu tilmaamay mid xoojisay qorshaha dowladda ee ah in la helo hoggaan karti, waayo-aragnimo, iyo kalsooni bulsho leh. Muddadii uu xilka hayay, Dr. Muungaab wuxuu ku guuleystay inuu si muuqata u dhaqaajiyo mashaariic horumarineed, dib-u-habeyn adeegyo dadweyne, iyo qorsheyaal lagu soo celinayo sumcadda Muqdisho ay ku lahayd dunida”.

Sidoo kale, Urur Siyaasadeedka Cadaaladda iyo Wadajirka ayaa sheegay in kalsooni wayn ay ku qabaan hoggaaminta guddoomiye Muungaab, ayna garab istaagi doonaan, si uu mar kale u hanto xilka.

London (Caasimada Online) — Dowladda UK ayaa la-talinteeda safarka ee rasmiga ah waafajisay sharciga dal-ku-galka (e-visa) ee dowladda federaalka Soomaaliya, tallaabadaas oo xoojinaysa gacan ku haynta ay Muqdisho ku leedahay xuduudaha dalka.

Tilmaamaha cusub ee UK, oo la cusbooneysiiyay maalintii Talaadada, ayaa xaqiijinaya in dhammaan dadka safarka ah ay hadda waajib ku tahay inay maraan habraaca e-visa-ha federaalka. Isbeddelkan ayaa si toos ah u burinaya siyaasaddii gaarka ahayd ee Somaliland, wuxuuna rakaabka ku qasbayaa inay u hoggaansamaan amarka dowladda dhexe.

Hagidda Wasaaradda Arrimaha Dibedda UK ayaa hadda ah mid cad. Wuxuu qoraalkeedu dhigayaa: “Waa inaad haysataa e-visa si aad u gasho Soomaaliya, oo ay ku jirto Somaliland.” Tani waxay xaqiijinaysaa in rakaabka ku wajahan Muqdisho ay waajib ku tahay inay dal-ku-galka federaalka ah soo dalbadaan inta aysan soo bixin.

Talada la cusbooneysiiyay waxay iftiiminaysaa caqabada hadda haysata dadka u safraya Hargeysa.

Wasaaradda arrimaha dibedda UK waxay ka digtay in shirkadaha diyaaraduhu ay u badan tahay inay rakaabka weydiiyaan e-visa-ha federaalka si ay diyaaradda ugu oggolaadaan. Hase yeeshee, waxay sidoo kale xustay in maamulka Somaliland ay diidi doonaan fiisahaas federaalka ah marka ay yimaadaan garoonka. Taas beddelkeeda, Hargeysa waxay rakaabka ku qasbi doontaa inay garoonka ku “iibsadaan fiiso imaanshaha ah.”

Wasaaradda waxay sidoo kale uga digtay dadka u safraya qayb kasta oo Soomaaliya ka mid ah “inay sidoo kale u baahan karaan warqad casuumaad ah.” Warqaddaas la’aanteed, “waxaa laga yaabaa inaan laguu oggolaan inaad dalka gasho.”

Tallaabadan ay qaadday UK waxay daba socotaa go’aan siyaasadeed oo adag oo ay qaadatay dowladda federaalka Soomaaliya. Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadaha Soomaaliya ayaa nidaamkeeda e-visa-ha daahfurtay 1-dii bishii Sebtembar.

Sidoo kale, Hay’adda Duulista Hawada Rayidka Soomaaliyeed (SCAA) ayaa 31-kii Oktoobar, waxay dhammaan shirkadaha diyaaradaha caalamiga ah ku amartay in aanay Hargeysa geyn karin rakaab aan wadan e-visa-ha federaalka.

SCAA waxay siyaasaddan ku sheegtay mid la xiriirta “xakameynta xuduudaha iyo amniga qaranka.” Waxay sidoo kale shirkadaha diyaaradaha ugu hanjabtay “ganaaxyo maaliyadeed” ama “in laga joojiyo hawlaha duulimaadka” haddii aysan amarka u hoggaansamin.

Shirkadaha diyaaradaha waxaa waajib ku ah inay u hoggaansamaan shuruucda SCAA si ay u isticmaalaan hawada Soomaaliya, taasoo ku qasbaysa in aanay haysan wax doorasho ah oo aan ka ahayn inay e-visa-ha federaalka ku hubiyaan goobta diiwaan-gelinta (check-in).

“Somaliland wax saameyn ah kuma laha arrintan maadaama Soomaaliya ay maamusho hawada,” ayuu yiri Ahmed Abdi, oo ah falanqeeye ku sugan Muqdisho. Wuxuu intaas ku daray in khasaaraha dhabta ah ee is-mari-waagan uu si toos ah ugu dhacayo qurba-joogta Somaliland.

“Go’aanka UK, iyo diidmada Somaliland, waxay sababayaan in Somaliland ay qurba-joogteeda ku qasabto inay bixiyaan laba lacagood,” ayuu yiri Ahmed Abdi. Wuxuu xusay in arrintani ay “dhaawacayso sumcaddeeda isla markaana ay dhibaataynayso dadkeeda.”

Hadalka cusub ee UK wuxuu leeyahay miisaan culus. Wuxuu si rasmi ah fariin ugu dirayaa shirkadaha diyaaradaha oo ah in e-visa-ha federaalku uu yahay barta kowaad ee hubinta dalka lagu galo.

In la isku xiro raacitaanka diyaaradda iyo haysashada fiisaha federaalka—xitaa duullimaadyada Hargeysa—waxay xaqiijinaysaa in Muqdisho ay maamusho iridda laga soo galo dhammaan safarrada hawada caalamiga ah ee dalka.

Inay UK la jaanqaaddo nidaamka e-visa-ha federaalka waxay sii xoojinaysaa mowqifka Muqdisho. Haddii aysan mas’uuliyiinta Somaliland helin xal kale oo ay kaga baxaan, dadkooda safarka ah ayaa sii wadi doona inay dusha ku ritaan kharashka nidaamkan “fiisaha labanlaabka ah”.

Boosaaso (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa waxaa laga helayaa howlgal culus oo ay maanta ciidamada Puntland ka sameeyeen aagga buuraha Calmiskaad, kaas oo lagu beegsaday sarkaal sare oo ka tirsanaa maleeshiyaadka kooxda Daacish.

Howlgalka oo si gaar ah uga dhacay togga Baallade ayaa waxaa lagu dilay horjooge ajnabi ah oo ka tirsanaa argagaxisada, sida lagu sheegay qoraal kasoo baxay Taliska Hawlgalka Ciribtirka Argagixisada ee Puntland.

Ninka la toogtay ayaa ahaa madaxii kooxda miinooyinka ee Daacish, kaas oo horay u maleegay qaraxyo lagu dilay askar iyo saraakiil ka tirsanaa ciidanka Puntland.

Sida lagu sheegay warsaxaafadeedka ciidamada ayaa ninkan toogtay, kadib markii ay heleen xog sheegaysa inuu miino dhigay meel u dhow halkaasi, kadibna laga hortegay.

“Ciidanku waxay maanta dileen madaxii kooxda miinooyinka dhigayey ee firxadka argagixisada Daacish, waxaa la qabtay qaraxyo iyo agabkii uu watay” ayaa lagu yiri qoraalka kasoo baxay Taliska Hawlgalka Ciribtirka Argagixisada ee maamulka Puntland.

Sidoo kale saraakiisha ammaanka waxa ay sheegeen in jeebkiisa laga helay lacag dollar ah iyo qalab uu ku sameyn jiray miinooyinka.

Qaraxii u dambeeyay oo dhacay bartamihii October ayaa waxaa lagu dilay ugu yaraan illaa 7 askari, kadib markii ay miino kula kacday aagga buuraha Calmiskaad ee gobolka Bari.

Washington (Caasimada Online) – Xildhibaanad Ilhaan Cumar ayaa si adag ugu jawaabtay Madaxweyne Trump, ka dib markii uu ku maadeystay in ay soo xigato Dastuurka ayna ku lug yeelato siyaasadda Maraykanka.

Madaxweyne Trump, oo Isniintii wareysi siinayay barnaamijka “The Ingraham Angle” ee telefishinka Fox News, ayaa soo hadal qaaday Ilhan Ilhaan xilli uu dhaleeceynayay Xisbiga Dimuqraadiga.

“Waxaan eegaa qof ka timid Soomaaliya, oo ah meel aysan waxba ka jirin – booliis ma laha, ciidan ma laha, waxba ma laha,” ayuu yiri madaxweynaha, isagoo ula jeeday Ilhaan, oo ah xildhibaanka kaliya ee Congress-ka Maraykanka ee ku dhashay Soomaaliya. “Waxa kaliya ee ay haystaan waa dambi – iyadana inta timaaddo ayey noo sheegtaa sida dalkeenna loo maamulo.”

Trump wuxuu hadalkiisa sii watay, isagoo iska dhigaya inuu soo xiganayo xildhibaanadda: “‘Dastuurku wuxuu leeyahay sidan, Dastuurku wuxuu leeyahay…'”

“Arrintan oo dhan waa waalli,” ayuu raaciyay.

Laakiin Ilhaan uma muuqan mid ay saameysay weerarka madaxweynaha.

“Si ka duwan adiga, anigu waan wax aqrin karaa, waana sababta aan u aqaan waxa uu dastuurku leeyahay,” ayay ku qortay qoraal ay soo dhigtay barteeda bulshada ee X, iyadoo ka jawaabeysay muuqaal laga soo gooyay wareysiga.

Ilhaan, oo ku jirta xilligeedii afaraad ee ka tirsanaanshaha Congress-ka ka dib markii la doortay 2018-kii, waxay ka soo carartay dagaal sokeeye oo Soomaaliya ka socday iyadoo 8 jir ah, waxaynna timid Maraykanka dhowr sano ka dib. Waxay dhalashada qaadatay sanadkii 2000, iyadoo 17 jir ah.

Trump ayaa marar badan soo jeediyay in xildhibaanaddan Dimoqraadiga ah ee codkarka ah “ku laabato” Soomaaliya, oo ay ku jirto qoraal uu soo dhigay bartiisa Truth Social horraantii bishan.

Sidoo kale, madaxweynaha ayaa dabayaaqadii bishii Sebtembar ku kaftamay isaga oo ku sugan Xafiiska Oval-ka inuu Ilhaan “ku celinayo” Soomaaliya. Wuxuu sheegay inuu la kulmay madaxweynaha Soomaaliya, “waxaana u soo jeediyay in laga yaabo inuu jeclaan lahaa inuu dib u qaato.”

“Wuxuu yiri, ‘Ma doonayo iyada,'” ayuu raaciyay xilligaas.

Ilhaan ayaa iska indha-tirtay hanjabaadaha ku saabsan in dhalashada lagala noqonayo.

“Wax walaac ah kama qabo,” ayay xildhibaanadda Minnesota tiri wareysi ay bixisay bishii hore. “Ma garanayo sida ay dhalashadayda ugala noqon karaan, oo ay ii masaafurin karaan.”

“Laakiin xitaa ma garanayo sababta ay taasi u tahay hanjabaad cabsi leh,” ayay sii raacisay. “Hadda ma ahi 8-jirkii dagaalka ka soo cararay. Waan weynaaday. Carruurteydii way weynaadeen. Meel kasta oo aan rabo waan ku noolaan karaa.”

Aqalka Cad ayaa Isniintii uga jawaabay hadalkaas Ilhaan sawir laga soo qaaday Trump oo ololaha doorashada ku jira, kana gacan haadinaya daaqad “drive-thru” ah oo laga adeegto ee maqaaxida McDonald’s.

Muqdisho (Caasimada Onine) – Dowladaha Soomaaliya iyo Aljeeriya ayaa maanta kala saxiixday 4 heshiis oo muhiim ah, kuwaas oo dhidibada u taagaya iskaashi istiraatiiji ah oo dan u ah labada dal iyo shacabka walaalaha ah ee Soomaaliyeed iyo Aljeeriya.

MadaxweyneXasan Sheekh Maxamuud iyo dhiggiisa Aljeeriya Cabdulmajiid Tabbuun ayaa goobjoog ka ahaa heshiisyada ay kala saxiixdeen Wasiiradda Wasaaradaha Arrimaha Dibadda, Waxbarashadda, Xanaanada Xoolaha iyo Batroolka ee labada dowladood.

Heshiisyada a gaaray ayaa ka mid ah iskaashi ballaaran oo ay ka mid yihiin dhoofinta xoolaha, horumarinta beeraha, waxbarashada, shidaalka iyo gaaska dabiiciga ah iyo fududeynta socdaalka ee baasaboorka diblomaasiga Soomaaliga oo lagu siin doono fiisaha dal-ku-gal ah marka ay gaaraan Aljeeriya.

Sidoo kale, Heshiisyadan ayaa dhidibada u taagaya iskaashi istiraatiiji ah oo dan u ah labada dal iyo shacabka walaalaha ah ee Soomaaliyeed iyo Aljeeriya

Madaxweynaha Soomaaliya oo munaasabadda ka hadlay ayaa uga mahadceliyey madaxweynaha iyo shacabka reer Aljeeriya soo dhoweynta diirran iyo walaaltinimada ay muujiyeen, isaga oo xusay kaalinta ay Aljeeriya kaga jirto difaaca danaha Afrika iyo garab istaagga dowladaha saaxiibka ah.

Waxaa kale oo uu Madaxweynuhu uga mahadceliyay dhiggiisa Aljeeriya yabooha deeq waxbarasho oo gaareysa 500 oo arday oo ay ka faa’ideysan doonaan ardayda Soomaaliyeed, gaar ahaan takhasusyada muhiimka u ah Soomaaliya, sida Beeraha, kalluumeysiga iyo shidaalka.

Xasan Sheekh Maxamuud ayaa sidoo kale amaanay hoggaanka Madaxweyne Tabbuun ee hirgelinta “Sanduuqa Iskaashiga iyo Midnimada Afrika,” isagoo sheegay inuu yahay hindise aragti fog leh oo xoojinaya wadajirka iyo horumarka qaaradda, islamarkaana Soomaaliya ay rajaynayso inay noqoto dal ka faa’iideysta sanduuqan.

Labada Madaxweyne ayaa  dhanka kale wadajir u guddoomiyey wada-hadallo ballaaran oo ay ka qayb galeen xubnaha labada dal oo ku qotomay xoojinta iskaashiga laba geesoodka ah ee dhinacyada amniga, dhaqaalaha, waxbarashada, caafimaadka, dhaqanka iyo arrimaha diblomaasiyadda.

Si kastaba, Xiriirka Soomaaliya iyo Aljeeriya ayaa dhowaan uu dib usoo laabtay, iyada oo horraantii sanadkii hore 2024 dib loo furay safaaradda Soomaaliyeed ee dalkaas, sidoo kale bishii April isla sanadkaan waxaa warqadaha aqoonsiga danjire u gudbiyay Yuusuf Xasan Axmed (Yuusuf Jeego).

Wanlaweyn (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa waxaa laga helayaa howlgal wadajir ah oo maanta ciidamada Dowladda iyo kuwa Koonfur Galbeed ay ka sameeyeen aagga degmada Wanlaweyn ee gobolka Shabeellaha Hoose, kaas oo lagu soo qabtay rag lagu tumayo dhacdadii lagu gubay marxuum Isaaq Daa’uud Maxamed.

Taliska ciidanka Xoogga dalka ayaa sheegay in gacanta lagu soo dhigay saddex nin oo lagu tumayo inay ku lug lahaayeen dhacdadaasi foosha xun.

Taliyaha ciidanka Dhulka Sahal Cabdullaahi Cumar (Janeraad Khaalid) oo la hadlay warbaahinta ayaa xusay in ragga lasoo xiray lagu kala magacaabo, Saalax Xuseen Cali, Cabdixamid Cabdullaahi Siidow iyo Dahir Mukhtaar Shiribow.

Jeneraal Khaalid ayaa sidoo kale sheegay in eedeysanayaasha lagu wareejiyay Maxkamadda Ciidanka, isla markaana laga qaadi doono tallaabo adag oo sharciga waafaqsan.

Sidoo kale wuxuu intaasi ku daray in dowladda Soomaaliya aysan ogolaan doonin in dalka ka dhacaan falalka arxan darrada ee noocan oo kale ah.

Dhacdadii Wanlaweyn oo si wayn ay dadka uga argagaxeen ayaa dhalisay xiisad  weli ka taagan duleedka degmadaasi, waxaana ay reebtay saameyn aad u xun oo durbo laga dareemay deegaanka, maadaama shalay uu dhacay dagaal xooggan oo gaystay khasaare soo gaaray qoys ku noolaa halkaasi.

“Dagaalka saaka dhacay wuxuu salka ku hayaa ninkii shalay la jir-dilay ee haddana la gubay dadkiisa ayaaa weerar soo qaaday saaka waxayna kusoo qaadeen tuulada Dadumaay, gaar ahaan dadkii dhibaatada gaystay” ayuu yiri qof kamida dadka deegaanka oo shalay hadlay.

Intii uu socday dagaalka ayaa waxaa dhacay fal kale oo argagax leh, kadib markii lagu dilay qoys ka kooban Aabe, hooyo iyo lix carruur ah oo ay dhaleen. Guriga ay daganaayeen qoyska ayaa waxaa ku dhacay qoray Baasuuke ah, kaas oo gebi ahaan basbeelay, sida uu sheegay goobjooguhu.

“Waxaa isoo gaaray in guri uu baasuuke ku dhacay oo hal famil ku baaba’een sida hooyo, ninkeeda iyo 6 carruur ah oo ay dhashay, xoolihiina meesha ayay ku baaba’een” ayuu hadalkiisa sii raaciyay..

Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Koonfur Galbeed ayaa labaduba si adag uga hadlay colaaddan, maadaama ay arrintu faraha ka baxday, waxaana dhinaca kale socdo howlgallo lagu doonayo in lagu soo qabto dambiileyaasha, si loo horgeeyo cadaaladda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya, Mudane Xamza Cabdi Barre, ayaa maanta kulan gaar ah  la yeeshay Danjiraha Jamhuuriyadda Jarmalka u fadhiya Soomaaliya, Sebastian Groth oo ay ka wada-hadleen saddex qodob oo muhiim ah.

Kulanka oo ka dhacay xafiiska Ra’iisul wasaaraha ayaa waxaa diiradda lagu saaray xoojinta xiriirka iyo iskaashiga labada dal, gaar ahaan dhinacyada amniga, maal¬gashiga iyo horumarinta dhaqaalaha.

Xamza oo madasha ka hadlay ayaa sidoo kale dowladda Jarmalka uga mahadceliyay taageerada ay siiso shacabka iyo dowladda Soomaaliyeed.

Sidoo kale, wuxuu sheegay in xukuumaddiisu ay ka go’an tahay in ay adkeyso iskaashiga labada dhinaca, si loo horay loogu wado danaha isku sidkan ee Soomaaliya iyo Jarmalka.

Dhankiisa, Danjire, Groth ayaa sheegay in Soomaaliya iyo Jarmalka ay ka dhaxeyso xiriir saaxiibtinimo oo qoto dheer, isla markaana ay ka go’an tahay dhankooda in ay sii xoojiyaan, si loo gaaro yoolasha la hiigsanayo.

Waxaa kale oo uu ballan qaaday in ay sii laba jibaari doonaan taageerada ay siiyaan Soomaaliya, ayna diiradda saari doonaan fursadaha jira ee dhanka maalgashiga ah.

Jarmalka ayaa kamid ah dowladaha reer Yurub ee taageerada kala duwan siiya dowladda Federaalka, gaar ahaan dhinacyada dhaqaalaha iyo bani’aadannimada.

Maalmihii u dambeeyay Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya ayaa waday kulamo gaar gaar ah oo uu la qaadanayo wakiilada beesha caalamka ee fadhigoodu yahay Muqdisho, isaga oo kala hadlayay danaha Soomaaliya iyo kordhinta taageerada caalamiga ah ee ay hesho dowladda federaalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Howl-galka Midowga Yurub ee la dagaallanka burcad-badeedda ayaa sheegay inuu si dhow ula socdo dhaq-dhaqaaqyada kooxaha Soomaalida, kuwaas oo maalmihii la soo dhaafay isku dayay inay afduubtaan maraakiib marayay xeebaha Soomaaliya iyo biyaha u dhow.

War kasoo baxay howl-galka ayaa lagu sheegay in maraakiibta Midowga Yurub ee ku sugan biyaha Soomaaliya iyo Badweynta Hindiya ay si joogto ah ula socdaan dhaq-dhaqaaqa maraakiibta iyo doomaha ganacsiga ee halista ugu jira in ay bartilmaameed u noqdaan burcad-badeedda.

Saraakiisha howl-galka Atalanta ee Midowga Yurub ayaa hoosta ka xarriiqay in kooxaha burcad-badeedda aysan hadda lahayn awooddii ay hore ugu fulin jireen weerarro joogto ah oo ay ku afduuban jireen maraakiibta ganacsiga.

Waxay dhacdooyinkii dhowaa ku tilmaameen kuwo kooban oo mararka qaarkood dhici kara, balse aysan ahayn calaamad muujineysa soo laabashada khatartii burcad-badeedda.

Hay’adaha la socodka badaha ayaa sidoo kale xaqiijiyay in aanay jirin cabsi weyn oo laga qabo weerarro cusub, inkasta oo kooxaha burcad-badeedda ay dhowaan isku dayeen labo weerar oo labaduba ku dhammaaday guul-darro.

Maalmo ka hor, koox Soomaali ah oo qabsatay markabka Hellas Aphrodite ayaa isaga degay markabka kadib markii ay ku guul-darreysteen inay furaan albaabada ay isku xireen 24 shaqaale ah oo markabka la socday, kuwaas oo isku soo xiray qolal amni ah.

Mid ka mid ah kooxda ayaa la sheegay inuu ku dhaawacmay rasaas ay isku dayayeen inay ku furaan albaabada qolalka ay isku xireen shaqaalaha, taas oo dib ugu soo laabatay dhankooda.

Howl-galka Atalanta ee ka hortagga weerarrada burcad-badeedda ayaa sidoo kale xaqiijiyay in kooxda markabka qabsatay ay isaga degeen si iskood ah, ayna badqabaan dhammaan shaqaalaha markabka Hellas Aphrodite.

Markabka ay kooxdu isaga degtay, oo ku safrayay calanka jasiiradda Malta ayaa siday shidaal uu ka soo qaaday Hindiya, wuxuuna u waday dalka Koonfur Afrika.

Weerarka ayaa dhacay xilli uu markabku marayay meel qiyaastii 1,000KM u jirta xeebaha Soomaaliya. Goobtan ayaa hore loogu diiwaangelin weerarro noocan oo kale ah, maadaama ay aad uga fog tahay biyaha Soomaaliya oo la tixgeliyo inay khatar yihiin.

Dhacdadii ugu dambeysay ee la barbar dhigi karo ee markab la koray oo gobolka ka dhacday waxay ahayd bishii May 2024, markaasoo burcad-badeed la tuhunsan yahay ay koreen markabka Basilisk ee sita calanka Liberia, oo joogay meel qiyaastii 380 mayl-badeed bari ka xigta Muqdisho.

Ciidanka badda ee Midowga Yurub ayaa markii dambe soo badbaadiyay 17-kii xubnood ee shaqaalaha ka dib markii ay xarig ugu degeen markabkaas.

Toddobaadkii lasoo dhaafay, dhacdadii ugu horreysay ee lala xiriiriyo burcad-badeed Soomaali ah oo nooceeda ah tan iyo 2024, ayaa dabley hubeysan waxay weerareen booyad ganacsi oo ku sugnayd meel ka baxsan xeebta u dhow caasimadda Muqdisho, iyagoo rasaas ku furay markabka kaddib markii ay isku dayeen inay koraan, sida ay sheegeen ilo dhinaca badda ah.

Ilo ku xeel dheer amniga badda ayaa sheegay in burcad-badeeddu ay toddobaadkaas sidoo kale la wareegeen doon kalluumeysi oo Iiraan ay leedahay si ay ugu isticmaalaan ‘hooyo-markab’ (mothership) ay ka soo qaadaan weerarrada.

Afduubkii ugu dambeeyay wuxuu dhacay bishii Diseembar 2023, markaasoo markabka Ruen ee sitay calanka Malta ay dabley qabsadeen kuna kaxaysteen xeebaha Soomaaliya, ka hor inta aysan ciidamada badda ee Hindiya xoreyn shaqaalihii isla markaana aysan xirin kooxdii weerarka geysatay.

Kooxaha burcad-badeedda Soomaalida ayaa ahaa kuwo aan si weyn u firfircoonayn sannadihii la soo dhaafay, kaddib markii ay hore khatar weyn ugu hayeen agagaarka Gacanka Cadmeed iyo Badweynta Hindiya.

Maleeshiyada Xuutiyiinta Yemen ee gacan saarka la leh Iiraan ayaa khatar ka weyn ku hayay maraakiibta maraya Badda Cas, oo ku shubanta Gacanka Cadmeed, tan iyo markii ay kooxdu bilowday weerarrada ka dhanka ah maraakiibta ganacsiga bishii Nofeembar 2023, iyagoo taageero u muujinayay Falastiiniyiinta ku aaddan dagaalka Israel ee Gaza.

Inkasta oo Xuutiyiintu ay oggolaadeen heshiis ay ku joojinayaan beegsiga maraakiibta xiriirka la leh Mareykanka, haddana shirkado badan oo maraakiibta ah ayaa weli ka walaacsan inay dib u bilaabaan safarradii ay ku mari jireen biyahaas.

Hargeysa (Caasimada Online) – Faah-faahino dheeraad ah ayaa kasoo baxaya dil xalay degmada Axmed Dhagax ee magaalada Hargeysa.

Dilkan ayaa waxaa loo geystay Marxuum Maxamed Baashe Xasan, iyadoo goobta uu ka baxsaday eedaysanaha falka geystay, sida uu sheegay taliska ciidanka booliska Somaliland

Ciidamada Booliska Somaliland oo qoraal kasoo saaray dilkaan ayaa sheegay inuu sameeyay howl-gal degdeg ah, isla markaana uu gacanta kusoo dhigay dad badan oo lagu tuhmayo in ay ku lug lahaayeen falkaasi.

Waxaa hadda socda baaritaan dheeraad ah, wuxuuna boolisku sheegay in natiijadiisa baarista marka ay dhamaato la wadaagi doonaa bulshada.

Ciidanka booliska Somaliland ayaa waxay dadweynaha ka codsadeen in cid kasta oo haysa xog, warbixin ama tuhun la xidhiidha eedaysanaha, ay si deg-deg ah ula soo xiriiraan saldhigga booliska ee ugu dhow.

Bilihii u dambeeyay waxaa caasimadda Somaliland ee magaalada Hargeysa kusoo badanayay kiisaska dilalka, iyadoo dilalkan loo adeegsaday bastoolado, tooriyo iyo agab kale. Waxaa ugu cuslaa dil dhacay 20-kii August goor habeennimo ah bartamaha magaalada Hargeysa, kaas oo nin hubeysan uu ku toogtay laba qof.

Waxaa xusid mudan in Booliska Somaliland ay dadaal badan geliyeen soo qabashada gacan ku dhiiglayaasha, kuwaasoo badankood la qabtay, marka laga reebo gacan ku dhiiglaha bartamaha suuqa ku toogtay labada wiil, oo illaa hadda aan gacanta lagu soo dhigin.

Dilkaas oo ahaa mid qorsheysan, gacan ku dhiiglaha markii uu falka geystay, isla markiiba wuu ka baxsaday goobta. Hargeysa oo kamid ahayd magaalooyinka Soomaaliyeed ee ugu nabdoon ayaa haatan wajahaysa dilal qorsheysan.