Addis-Ababa (Caasimada Online) – Su’aalaha Itoobiya ee ku aaddan in ay hesho marin-badeed ayaa shaki geliyay aqoonsigeeda madax-bannaanida Eritrea.
Bayaan ka soo baxay mas’uuliyiin ka tirsan dowladda Itoobiya oo waqtiyo kala duwan soo baxay ayaa caro xooggan ka dhex abuuray shacabka Eritrea.
Jawaabta madaxda Eritrea ayaa muujineysa in hadalka Itoobiya uu yahay mid weerar ku ah madax-bannaanida Eritrea.
Madaxda sare ee dowladda labadii sano ee la soo dhaafay, oo uu ku jiro ra’iisul wasaare Abiy Axmed, ayaa tilmaamay in qaabka go’aanka deked ay ku helayaan uu yahay mid aan caddayn.
Waxay sidoo kale soo jeedinayaan in go’aanka ‘la saxo’ maadaama xilligii ay Eritrea qaadanaysay xornimada ay Itoobiya ka jirtay ‘dowlad ku-meel-gaarka’.
Goormaa iyo sidee ayaa loogu dhawaaqay madax-bannaanida Eritrea? Goormaa iyo qaabkee ayay Itoobiya u aqoonsatay madax-bannaanida Eritrea?
Ma ka noqon kartaa Itoobiya aqoonsigeeda? Maxaa ka dhalan kara? Shuruucda iyo heshiisyada caalamiga ah iyo khubarada xiriirka caalamiga ah maxay arrintan ka yiraahdeen?
Ku dhawaaqidda madaxbannaanida qaranka Eritrea
Eritrea waxay xornimada qaadatay dabayaaqadii May 1991 ka dib in ka badan 30 sano oo halgan hubaysan ay kula jirtay Itoobiya.
Laakiin ma aysan dooran in si degdeg ah loogu dhawaaqo madax-bannaani qaran si uu u helo aqbalaad caalami ah. Taa beddelkeeda, golaha dhexe ee xisbigu wuxuu go’aansaday in la qabto afti ay kormeerayaan Qaramada Midoobay iyo hay’adaha kale.
Xisbiga Halganka Hubaysan ee Jabhadda Xoraynta Ereteriya ayaa tan iyo dabayaaqadii 1970-aadkii wadahadallo qarsoodi ah kula jiray taliskii Dergiga si ay si nabad ah dagaalka ugu soo afjaraan. Qaar ka mid ah wadahadallada waxaa ay ka dhaceen waddamo ay ka mid yihiin Giriigga, Rooma iyo Jarmalka.
Sanadkii 1980-kii, fikradda ah in afti loo qaado dadka si ay aayahooda uga tashadaan ayaa markii ugu horreysay la soo jeediyay. Si kastaba ha ahaatee, taasi may aqbalin dawladdii Dergiga, dagaalkuna wuu socday ilaa dawladdii Dergiga lagaga adkaaday Ereteriya iyo Itoobiya.
Ka dib markii jabhaddii xoreynta Eritrea ay qabsadeen Asmara 24 May, TPLF oo hoggaaminaysay xooggaggii EPRDF forces ayaa sidoo kale la wareegay also took control of the capital, Caasimadda.
Taariikhdu markii ay ahayd 29 May, Jabhadda Xoraynta Ereteriya waxay ku dhawaaqday inay dhistay dawlad, halka EPRDF ay dhistay dawlad ku-meel-gaar ah oo ka kooban xisbiyo badan shirweynihii nabadda iyo dimuqraadiyadda ee horaantii September la qabtay.
Shirweynihii Nabadda iyo Dimuqraadiyadda ee qabsoomay intii u dhaxaysay 1-dii ilaa 5-tii November 1991-kii, waxaa ka qayb-galay wafdi uu hoggaaminayo Xoghayihii Guud ee Xisbiga ee Dawladdii Ku-meel-gaarka ahayd ee Ereteriya ee xilligaasi jirtay iyo Madaxweynaha hadda talada haya ee Isayas Afewerki, waxayna isku raaceen in la qabto afti dadweyne oo ku aaddan aayo-ka-tashigooda.
Shirka ka dib, Madaxweynihii hore ee Dawladdii Ku-meel-gaarka ah ee Itoobiya, Meles Zenawi, waxa uu ka codsaday Qaramada Midoobay inay tixgeliyaan aftida la qabanayo 13-ka December.
Warqad uu Isayas u diray xoghayihii hore ee Qaramada Midoobay Butros Butros Ghaali oo ku taariikhaysan November 25, 1991, ayuu Isayas si cad ugu casuumay xisbiga inay ka qaybgalaan aftida Eritrea.
Bishii Abriil 1992, Dawladdii Ku-meel-gaarka ahayd waxay soo saartay go’aan ay ku dhisayso guddi afti oo diyaariya qabashada aftida.
Bishii May 1992, wafdi ka socday Qaramada Midoobay ayaa booqasho ku tagay Asmara, waxayna wadahadal la yeesheen guddiga. Sidaas awgeed, waxaa si rasmi ah loo aasaasay howlgalka Qaramada Midoobay ee Kormeerka (UNOVER).
Hannaanka codbixinta ee la qabtay intii u dhaxaysay 23 ilaa 25-kii April 1993-kii oo ay hoos imanayeen Qaramada Midoobay (UNOVER), 99.8% codbixiyayaashu waxay ‘haa’ ugu codeeyeen madax-bannaanida dalka, guddiga aftida ayaa ku dhawaaqay. Xulashooyinka la soo bandhigay waxay ahaayeen ‘haa’ ama ‘maya’ si ay Eritrea u noqoto waddan madax-bannaan.
Samiir Sambar oo u dhashay Lubnaan, oo ahaa wakiilka xoghayaha guud, ahaana madaxii hore ee kooxda kormeerayaasha Qaramada Midoobay, ayaa ku dhawaaqay aftida mid xor ah oo xalaal ah, waxaanu maalintaa caalamka u sheegay inuu ku qancay natiijada.
Kooxdii kormeerayaashii ka socday Midowga Afrika ayaa sidoo kale ku dhawaaqay hannaanka aftida inuu ahaa “xor iyo xalaal”.
Kadib markii lagu dhawaaqay natiijadii aftida, xoghayaha guud ee dawladda ku-meel-gaarka ah, Isayas Afewerki, wuxuu soo saaray bayaan 27-kii April, 1993-kii, isagoo ku dhawaaqay in Eritrea ay tahay dal madax-bannaan laga bilaabo taariikhdaas.
“Inkastoo loo qorsheeyay in madax-bannaanida si rasmi ah loogu dhawaaqo May 24, 1993, laga bilaabo taariikhdaas Eritrea waxay noqotay dal madax-bannaan oo ay ku adkaysanaya madax-bannaanideeda,” ayuu yiri.
Hannaankii ay caalamka ku aqoonsadeen Eritrea
12-kii Maarso 1993, dawladda ku-meel-gaarka ahayd ee Eritrea waxay warqad u dirtay Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay, iyadoo ka codsanaysa in Eritrea xubin ka noqoto Ururka.
“Waxaan codsaneynaa inaan xubin ka noqonno Qaramada Midoobay annagoo ka wakiil ah Eritrea,” Isayas ayaa sidaasi ku yiri su’aal la weydiiyay Butros Ghaali.
Dhanka kale, xornimada qaran ee Eritrea ayaa si rasmi ah loogu dhawaaqay 24 May, 1993 iyadoo ay goob-joog ka ahaayeen madax ka socotay dalalka deriska ah oo uu ka mid ahaa madaxweynihii Itoobiya Meles Zenawi.
Maalintaas oo keliya, dhowr waddan oo adduunka ah ayaa bilaabay inay ku dhawaaqaan inay Eritrea u aqoonsan doonaan dal.
Xoghayaha guud ee Qaramada Midoobay ayaa sheegay in madax-bannaanida Eritrea ay “gobolka u gogol xaareyso xilli rajo leh”.
“Eritrea, iyagoo ah dad madax-bannaan, waxay muujiyeen naf-hurnimo weyn si ay u go’aamiyaan mustaqbalka dalkooda, hadafkaas hadda waa la gaaray.” “Maanta waa isbeddel taariikhi ah Eritrea iyo guud ahaan bariga Afrika.
“Natiijooyinka aftida kaliya ma furin rabitaanka dadka Eritrea ee ah inay helaan madaxbannaani, laakiin sidoo kale waxay fureen xilli cusub oo fursadaha xorriyadda iyo nabadda, shaqo adag iyo go’aan qaadasho, nolol wanaagsan, horumar waara iyo xuquuqaha aasaasiga ah iyo xorriyadaha,” ayuu yiri.
Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa soo saaray Qaraar tirsigiisu ahaa 828 (1993) May 26, 1993, iyada oo Eritrea ku aqbalay inay xubin ka noqdaan Golaha Guud ee Qaramada Midoobay.
“Golaha Ammaanka waxa uu go’aan ku gaaray in loo gudbiyo golaha loo dhan yahay in Eritrea ay xubin ka noqoto Qaramada Midoobay, aniga oo ku hadlaya magaca xubnaha Golaha Ammaanka waxaan jeclaan lahaa in aan ugu hambalyeeyo Eritrea guushan taariikhiga ah,” ayuu yiri xoghayaha guud ee Qaramada Midoobay.
Golaha loo dhan yahay, ayaa isna shirkiisii 28-kii May 1993-kii, wuxuu go’aansaday “si wada jir ah” in Eritrea loo ogolaado Qarammada Midoobay iyadoo loo cuskanayo qaraarka Golaha Ammaanka iyo codsiga Eritrea.
Goorma iyo sidee ayay Itoobiya u aqoonsatay Eritrea?
Itoobiya ayaa si rasmi ah u aqoonsatay madax-bannaanida Eritrea laba maalmood kadib markii lagu dhawaaqay natiijada aftida.
29-kii April, Golaha Wakiilada Dadweynaha ee Itoobiya ayaa xaqiijiyay natiijada aftida “in ay xor iyo xalaal u yihiin kormeerayaasha Qaramada Midoobay iyo Midowga Afrika iyo sidoo kale xubnaha kale ee beesha caalamka.”
Wafdi ka socda madaxda sare ee Itoobiya ayaa u safray Eritrea si ay u kormeeraan aftida, waxayna xaqiijiyeen in habka codeynta uu ahaa mid xor iyo xalaal ah.
Sidaa awgeed, bayaan ka soo baxay Wasaaradda Arrimaha Dibedda ee Itoobiya 4-tii May, 1993, “Xukuumadda ku-meel-gaarka ah ee Itoobiya waxay doonaysaa inay ku wargeliso beesha caalamka in Itoobiya ay aqoonsan tahay oo ay u aqoonsan tahay Ereteriya dal madaxbannaan.”
Meles Zenawi oo ku hadlayay magaca Itoobiya oo ka qayb-galayay xafladdii lagu daah-furayay madaxbannaanida Eritrea 24 May 1993, ayaa mar kale xaqiijiyay inuu aqoonsaday madax-bannaanida Eritrea, wuxuuna hambalyo u diray shacabka Eritrea.
Wixii ka dambeeyay 1993-dii, labada dal waxay soo afjareen dagaalkii dhiigga badan ku daatay, waxayna bilaabeen inay ka wada shaqeeyaan sidii labo dowlad oo siman ayna golayaasha heer gobol, heer qaran iyo heer caalami ay wakiilo ugu yeelan lahaayeen.
Si kastaba ha ahaatee, dad badan oo isugu jiray kuwo hore iyo kuwo aan taageersanayn taliskii Dergiga, ayaan aqbalin madax-bannaanida Eritrea oo ka soo horjeestay fikraddaas.
Xisbiga EPRDF ayaa muddo dheer mucaaradad xooggan kala kulmayay shacabka iyo siyaasiyiinta dalkaas oo ku aadanaa in Eritrea ay noqoto dal madaxbannaan.
Xataa muddada ku dhow 20-ka sano ee dagaalka soohdinta ee labada dal u dhexeeyay ee billowday 1998-dii, dowladdii xilligaas jirtay ee Itoobiya ma aysan qaadan mowqif su’aal gelinaya aqoonsiga iyo madax-bannaanida Eritrea.
Hoggaamiyayaasha militariga ee ku lugta lahaa dagaalka ayaa sheegay, Taliyihii hore ee ciidamada Itoobiya Lt. Col. General Tsadkan Gebretensae in uu sheegay in intii uu socday dagaalka xadka, uu jiray damac ahaa in dekedda Asaab laga dhigo qayb ka mid ah Itoobiya.
Hase yeeshee, si gaar ah uma aqbalin Meles Zenawi. Meles ayaa marar badan ku adkaystay in dekedda Asaab ay tahay dhul iyo bad ay leedahay Eritrea.
Heshiiskii Aljeeriya ee la saxeexay December 2000, kaas oo go’aanka “u dambeeya ahaa” ee guddiga xudduudaha caalamiga ah ee u dhexeeya Ereteriya iyo Itoobiya, xudduudaha iyo madax-bannaanida Ereteriya iyo khariidadda lagu dejiyay, ayay sidoo kale aqoonsatay Itoobiya.
Baal cusub oo siyaasadda Itoobiya ayaa furmay ka dib markii kooxdii TPLF oo awoodda ku lahayd Itoobiya ku dhawaad 27 sano ay ka baxeen magaalada Addis Ababa oo ay dib ugu laabteen magaalada Mekelle.
Horraantii bishii March 2018, ra’iisul wasaare Abiy Axmed ayaa si lama filaan ah u bilaabay inuu muujiyo rabitaankiisa iyo inuu diyaar u yahay nabad.
5-tii October ee isla sanadkaas ayay guddiga fulinta EPRDF si cad u shaaciyeen go’aankii ay ku aqbaleen heshiiskii Aljeeriya iyo go’aankii guddiga xuduudaha gabi ahaanba.
Labada dal waxay ku kala saxiixdeen Asmara iyo Jeddah, Sacuudi Carabiya, “heshiis nabadeed iyo saaxiibtinimo” si loo fuliyo go’aankii 15-sano jirsaday ee Guddiga Xuduudaha Adduunka.
“Go’aanka laga gaaray xuduudka u dhaxeeya Eritrea iyo Itoobiya waa in la dhaqan-geliyaa,” ayaa lagu yiri qodobka 4-aad ee “Baaqa Nabadda iyo Saaxiibtinimada” ee lagu saxiixay Asmara.
Sidoo kale, heshiiska Jeddah oo ka koobnaa toddoba qodob ayaa dhigaya in “labada waddan ay fuliyaan go’aannada guddiga xuduudda ee Eritrea iyo Itoobiya.”
Waxa kale oo lagu dhawaaqay in la dhisayo guddi isku dhaf ah oo heerkiisu sarreeyo iyo guddi-hoosaadyo si loo fuliyo heshiiska.
Si kastaba ha ahaatee, dhinaca Eritrea waxaa u suurtagashay in ay dib u soo ceshato gacan ku haynta deegaannadii lagu muransanaa ee ay gacanta ku haysay Itoobiya muddadii labada sano ahayd ee dagaalka Tigrayga.
Saraakiisha ayaa sheegaya in dalabka Itoobiya ee hadda uu yahay “fursad dib isu abaabul” ee aysan ahayn in Eritrea ay ka mid noqoto Itoobiya.
Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa baarlamaanka u sheegay 3 November, 2025, “Eritrea waa dal madax-bannaan, mana rabno inay ka mid noqoto Itoobiya, waxay xaq u leedahay inay noqoto dal madax-bannaan.
Si kastaba ha ahaatee, waddankiisu “ma sii ahaan doono maxbuus juqraafiyadeed” iyo “waxaan sixi doonaa arrintii Badda Cas ee shalay soddon sano ka hor, ee khaladaadkii la sameeyey”.
“Itoobiya sidoo kale waa dal madax-bannaan, laakiin ma sii socon karto deked la’aan, taas waa in ay ixtiraamaan iyaga,” ayuu ka digay.
“Itoobiya sidoo kale waa dal madax-bannaan, laakiin ma sii socon karto deked la’aan, taas waa in ay ixtiraamaan iyaga,” ayuu ka nuuxnuuxsaday.
Si kastaba ha ahaatee, hadalka ra’iisul wasaaraha kadib, taliyayaasha ciidamada iyo mas’uuliyiin kale ayaa su’aal geliyay aqoonsiga Eritrea ee madax-bannaanideeda.
Saraakiisha ayaa sidoo kale ku andacoonaya in Itoobiya ay leedahay xuquuqda inay deked hesho maadaama ay juqraafi ahaan u dhowdahay Badda Cas.
Waxa kale uu uu shanqariyay dekedda Casaab ee ay Itoobiya “maamuli jirtay” xilligii dawladdii Dergiga, ay dawladdii ku-meel-gaarka ahayd ee Itoobiya ka dhigtay qayb ka mid ah Eritrea horaantii sagaashamaadkii.
Xukuumadda Eritrea ayaa bishii hore ka jawaabtay iyadoo ku doodday in madax-bannaanida Eritrea lagu xaqiijiyay aftidii 1993-kii ee lagu saleeyay sharciga caalamiga ah iyo in afti ay Qaramada Midoobay kor-joogto ka ahayd, taasoo in ka badan 99 boqolkiiba dadka Eritrea u codeeyeen madaxbannaani ay ahayd mid sharci ah.
“Aftida asal ahaan waxay ahayd go’aanka kaliya ee Eritrea, waxaana loo qaaday si waafaqsan mabaadi’da caalamiga ah.”
Dib ma loola soo noqon karaa dal la aqoonsan yahay?
Fikradda ah in la noqdo waddan madax-bannaan ayaa inta badan lala xiriiriyaa waayo-aragnimadii hore ee gumeysiga shisheeye waxayna ka dhigan tahay awoodda is-xukunka ee heer qaran.
Sidoo kale, madaxbannaanidu, inkasta oo ay leedahay astaamo kala duwan, waxay ku lug leedahay go’aan ka gaarista iyo xakamaynta arrimahaaga gudaha iyada oo aan la faragelinayn aragtida wadamada ama xiriirka caalamiga ah.
Dawladaha madax-bannaan waxay ku beddelan karaan qayb ka mid ah madax-bannaanidooda heshiis. Tusaale ahaan, waxa jirta wakhti ay qaar ka mid ah arrimahooda gudaha ku wareejiyaan sharciyo iyo heshiisyo ay iyaga laftoodu saxiixayaasha ka yihiin.
Intaa waxa dheer, waxa jiri kara waddamo iyo ururo ilaalin kara xeer-dhaqanka caalamiga ah xataa haddii aanay saxeexin.
Si kastaba ha ahaatee, tani waa faragelin lagu ilaalinayo sharciga, maaha mid meel ka dhac ku ah jiritaanka madaxbannaanida wadamada.
Qaamuuska Jaamacadda Oxford waxa uu madax-bannaanida ku qeexay: “Sharciga caalamiga ah, waa awoodda ugu sarreysa ee dawladaha ay ku maamulaan arrimahooda gudaha, in kasta oo ay jiraan xannibaado uu soo rogay sharciga caalamiga ah.”
Axdiga Qaramada Midoobay ee 1945 (qodobka 2(1)) wuxuu dhigayaa in “Dhammaan xubnuhu waa inay ka fogaadaan xiriirkooda caalamiga ah inay u hanjabaan ama u adeegsadaan awood liddi ku ah midnimada dhuleed iyo madax-bannaanida siyaasadeed ee dawlad kasta ama si kasta oo aan waafaqsanayn ujeedooyinka Qaramada Midoobay.”
“Marka loo eego sharciga caalamiga ah, dawladuhu waa hay’adaha sharciga ah ee matala oo mas’uul ka ah dadkooda,” Professor Gezim Visoka, oo ah kaaliyaha hormuudka waaxda sharciga iyo maamulka ee Jaamacadda Dublin ee Ireland, ayaa sidaasi u sheegay BBC-da.
Waxa la ansixiyay 1970-kii Golaha loo dhan yahay ee Qaramada Midoobay, ‘Resolution 2625’, “On the Principles of International Law,” waxa uu dhigayaa in “dawladaha ay ku siman yihiin sharciga” iyadoo aan loo eegin dadkooda, hantidooda iyo awooddooda.
“Gobol kastaa wuxuu leeyahay xuquuq madax-bannaan. Dawlad kasta waxaa waajib ku ah inay ixtiraamto madax-bannaanidaa [sharci ah] ee dowlad kale.”
Markii dalalka Afrika ay xornimada ka qaateen gumaystayaashii Ingiriiska, Faransiiska iyo Boortaqiis, dalalkii hore u madaxbannaanaa waxay la kulmeen caqabad ah ‘maxaa laga yeelayaa’ xudduudihii gumeysiga laga dhaxlay.
Waxaa jiray dood ah in la joojin doono ama la sii wadi doono. Si loo helo jawaabta, aabayaashii aasaasay dalalka Afrika waxay u qaybsameen laba kooxood, oo kala ah nidaamyada Casablanca iyo Monrovia.
Si kastaba ha ahaatee, wada xaajood dheer ka dib, labada dhinacba waxay ku heshiiyeen inay aqbalaan khadka Monrovia oo ay ilaaliyaan madax-bannaanida dalalkii ay sameeyeen xudduudaha gumeysiga. 1963, waxay aasaaseen Ururka Midowga Afrika.
Axdiga Midowga Afrika, ee lagu ansixiyay Addis Ababa 25-kii May, 1963, waxay ku heshiiyeen in la ixtiraamo “qarannimada, wadajirka dhuleed iyo madax-bannaanida” dalalkaas.
Mabda’a ah “ixtiraamka aan laga gudbi karin ee madax-bannaanida, madaxbannaanida dhuleed iyo madax-bannaanida dal kasta” waxa uu dhigaya qodobka 3 (3) ee Axdiga.
Heshiisku wuxuu dhigayaa in “dhammaan dawladaha xubnaha ka ah ay leeyihiin madax-bannaani siman.”
Shirkii ugu horreeyay ee madaxda dowladaha ku yeesheen magaalada Qaahira ee dalka Masar sanadkii 1964-tii ayaa lagu go’aansaday in “dhammaan wadamada ay ixtiraamaan xuduudahooda marka ay helaan madax-bannaanidooda qaran”.
Dalabka Ereteriya ee madax-bannaanida qaranku waxa kale oo uu ku salaysnaa xuduudihii gumaystaha ee ay ku heshiiyeen talisyadii Talyaanigu, oo ay Itoobiya ka xigto koonfurta, galbeed iyo waqooyina ay ka xigto, Faransiiskana cirifka koonfureed.
Sida laga soo xigtay Visoka, waxaa jiray kiisas taariikhda waddamo aqoonsiga madax-bannaanida laga noqday ama laalay.
“Dib uga laabashada aqoonsiga waxay inta badan sabab u tahay arrimo juqraafiyeed iyo mid dhaqaale oo aanay la socon ixtiraamka shuruucda iyo dhaqanka caalamiga ah.”
Si kastaba ha ahaatee, saamaynta ka qaadista ama ka noqoshada aqoonsiga [madaxbannaanida] waxay keeni kartaa cawaaqib xumo, cadaawada labada dhinac iyo xulafada labada dal.
Visoka ayaa sidoo kale sheegay in joojinta aqoonsiga ay horseedi karto xasillooni-darro gobolka iyo gacan ka hadal ah oo u dhexeeya dalalka awoodda leh.
“Sidaas darteed, ka-noqoshada aqoonsiga [madax-bannaanida iyo madax-bannaanida dalka], waxaa guud ahaan loo arki karaa xasillooni-darro iyo mid diblomaasiyadda ka soo horjeedda.”
Marka la eego, aqoonsiga Itoobiya ee 1993-kii ee Dawladda Ku-meel-gaarka ah waxay noqon kartaa “mid aan laga noqon karin,” ayuu yiri Visoka.
Sidaa darteed, “Itoobiya ka laabashada aqoonsiga Eritrea waa mid aan sal lahayn.
“Intaa waxaa dheer, maadaama Eritrea ay xubin buuxda ka tahay Qaramada Midoobay, ka bixitaanka Itoobiya ee aqoonsiga waxaa laga yaabaa inuu faa’iido amni u keeno labada dal laakiin ma wiiqi doono mowqifka caalamiga ah ee Eritrea iyo maqaamkeeda dal madax-bannaan,” ayuu yiri.
Ilaa hadda, Itoobiya ma aysan sheegin inay doonayso inay si cad u aqoonsato madax-bannaanida Eritrea iyo in kale.
Arrinkan, diblumaasiyadda sii wiiqmeysa ee Eritrea iyo duullaanka Ruushka ee Ukraine, ayaa waxay walaac ku noqdeen dad badan oo Ereteriyaan ah.
Ku guuldaraysiga Eritrea ee ah in ay aqoonsato Falastiin ayaa sidoo kale isha lagu hayaa.
Isha: BBC
