Muqdisho (Caasimada Online) – Siyaasiyiinta mucaaradka ee dhawaan la heshiiyay Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa laga hor istaagay inay maanta u safraan magaalada Baydhabo ee xarunta maamulka Koonfur Galbeed.

Xubnahan oo qorshahooda uu ahaa in ay halkaasi ka bilaaban doorashooyinka qof iyo cod ee kula heshiiyeen Dowladda Federaalka ayaa laga hor istaagay safarkooda, kadib markii uu qorshahooda diiday hoggaamiyaha Koonfur Galbeed.

Xildhibaanno la hadlay warbaahinta ayaa ku eedeeyey maamulka Koonfur Galbeed in uu diyaaradaha ku wargeliyey in aysan soo qaadi karin siyaasiyiinta kasoo jeeda deegaanadaasi oo ay ku jiraan Guddoomiyaashii hore ee Golaha Shacabka, Maxamed Mursal iyo Shariif Xasan.

Warar hoose oo soo baxaya ayaa sheegaya in Ra’iisul Wasaare hore, Cumar Cabdirashiid uu haatan bilaabay waan-waan, si loo dejiyo xaaladda siyaasiyiinta si aysan uga bixin garabka Dowladda Federaalka oo dhawaan ay la heshiiyeen.

Maalmo ka hor ayey ahayd markii ilaa saddex xisbi siyaasadeed ay ka bexeen garabka Dowladda Federaalka, lana safteen mucaaridka, iyaga oo dowladda Xasan Sheekh ku eedeeyay in aysan daacad ka ahyn doorashooyinka.

Inkastoo weli maamulka Koonfur Galbeed ka hadlin arrintan, haddana haddii ay sii socoto waxa ay muujinaysaa kala aragti duwanaanta dowladda dhexe iyo dowlad-goboleedyada taabacsan iyo inay isku raacsanayn hanaanka doorashooyinka socda.

Guddoomiye Mursal ayaa horey u sheegay in ujeedka safarkooda uu yahay furitaanka xarunta xisbigooda, si ay uga qeyb qaataan doorashada dadweynaha ee la qorsheeyay in dalka ka dhacdo.

Wuxuu ku dooday in xisbigiisu uu si rasmi ah u diiwaan-gashan yahay, isla markaana uu xuquuq ahaan la mid yahay xisbiga uu hoggaamiyo Madaxweyne Lafta-gareen.

Arrimahan ayaa imanaya xilli, Guddiga doorashooyinka qaranka ayaa shaaciyeen in 30-ka bisha November ee sannadkan la qabanayo doorashada dowladaha hoose.

Horey qorshuhu wuxuu ahaa in doorashooyinka goleyaasha deegaanka ay bilowdaan dhammaadka bishaan October, balse waxaa yimid dib u dhac, sababo la xiriira markii dib loo furay diiwaan-gelinta oo fursad loo siiyay xisbiyadii ay furteen qaar kamid ah xubnihii ka baxay Madasha Samatabixinta ee heshiiska buuxa la galay Madaxweyne Xasan Sheekh.

Guddiga ayaa haatan shacabka Soomaaliyeed ku wargeliyay inay u diyaar-garoobaan qabsoomida doorashooyinka qof iyo cod, taas oo ay ugu horeyso tan golaha deegaanka lagu dooranayo.

Dowladda Federaalka ayaa weli ku dhagan qorshaha hirgelinta doorashooyinka qof iyo codka ah, waxaase weli bannaanka ka jooga oo diidan maamullada Jubbaland, Puntland iyo siyaasiyiinta mucaaradka ee ku mideysan Madasha Samatabixinta.

Muqdisho (Caasimada Online) – Hay’adda Sirdoonka iyo Nabad-sugidda Qaranka (NISA) oo kaashanaya saaxiibada caalamka ayaa goordhoweyd faah-faahin kasoo saartay howl-gal qorshaysan oo ciidankeedu ka fuliyay deegaanka Kuukaayle oo hoostaga degmada Maxaas ee Gobolka Hiiraan.

Howl-galkan oo dhacay xalay ayaa lagu beegsaday goobo ay gabbaad ka dhiganayeen dagaalyahannada Al-Shabaab. Howl-galka waxaa lagu dilay 7 xubnood oo ka tirsan kooxda, waxaana lagu burburiyay gaadiid dagaal iyo teendhooyin ay cadowgu ku dhuumaaleysanayeen.

Howl-galka oo dhacay seddax mar oo kala duwan oo isla xalay ah ayaa kan koowaad lagu beegsaday teendho ay maleeshiyaad ku jireen, taas oo sababtay dhimashada saddex xubnood oo Shabaab ah.

Howl-galka labaad oo daqiiqado uun ka dambeeyay ayaa lagu soo afjaray nolosha afar dhagarqabe oo kale, sida ay sheegtay hay’adda NISA.

Sidoo kale, beegsiga saddexaad oo ahaa kan ugu dambeeyay ayay hay’adda sheegtay in lagu gubay gaadiid dagaal oo ay Al-Shabaab halkaas ku diyaariyeen, si ay ugu qaadaan maleeshiyaadka ay abaabulayeen.

Ciidanka hay’adda NISA ayaa qaaday hawl-galkaan kaddib markii la sugay xog sirdoon oo muujinaysay dhaq-dhaqaaqyo Shabaab watay gaadiid dagaal ka sameynayeen deegaanka Kuukaayle oo hoostaga degmada Maxaas.

“Xogta oo loo beddelay howl-gal ayaana suurtagalisay in halkaas lagu soo afjaro Khawaarijtii abaabulka wadday,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeed kasoo baxay Hay’adda Sirdoonka iyo Nabad-sugidda Qaranka (NISA)

Howl-galkan ayey hay’addu sheegtay inuu kusoo dhammaaday si guul ah, iyadoo caddeysay sida ay uga go’an tahay in meel kasta lagu beegsado Shabaabka ku howlan dhagarta iyo dhibaateynta Shacabka Soomaaliyeed.

Qaahira (Caasimada Online) – Wasiirka Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Cabdisalaam Cabdi Cali (Dhaay) ayaa magaalada Qaahira kulan kula yeeshay dhiggiisa dalka Masar, Sameh Shoukry Abdelatty, iyagoo ka wada-hadlay xoojinta xiriirka labada dal iyo arrimaha amniga gobolka.

Kulanka ayaa diiradda lagu saaray ka qayb-galka ciidamada Masar ee howl-galka AUSSOM, oo lagu taageerayo dadaallada nabadda iyo xasilloonida Soomaaliya.

Wasiir Cabdisalaam ayaa uga mahad-celiyay dowladda Masar taageerada joogtada ah ee ay Soomaaliya siiso, isagoo carrabka ku adkeeyay muhiimadda ay leedahay in la sii adkeeyo xiriirka taariikheed iyo iskaashiga labada dal.

Dhankiisa, Wasiir Sameh Shoukry ayaa ammaanay horumarka iyo isbeddellada muuqda ee Soomaaliya, isagoo xusay sida ay Masar uga go’an tahay horumarinta iskaashi istiraatiiji ah oo horseeda nabad iyo barwaaqo ka hanaqaada Geeska Afrika.

Wasiir Shoukry ayaa sidoo kale soo dhaweeyay dadaallada lagu diyaarinayo ka qayb-galka Masar ee AUSSOM, wuxuuna ku boorriyay beesha caalamka in ay maalgelin joogto ah ku taageerto howlgalkaas si loo xaqiijiyo guul waarta.

Dowladda Masar ayaa mar kale xaqiijisay garab istaagga ay u hayso Soomaaliya, gaar ahaan dhinacyada dib-u-dhiska hay’adaha dowladda, nabadaynta iyo dib-u-heshiisiinta, iyadoo ku baaqday midnimo iyo wada-shaqeyn dhab ah oo dhex marta hoggaanka Soomaaliyeed.

Labada wasiir ayaa isku raacay in la adkeeyo iskaashiga dhanka amniga, gaar ahaan la dagaallanka argagixisada, si loo xaqiijiyo nabad iyo xasillooni waarta oo ka hirgasha gobolka.

Ugu dambayn, waxay ku heshiiyeen in la sii wado wada-shaqeynta dhow ee labada dal ee heer gobol iyo heer caalami, si loo xoojiyo nabadda, horumarka iyo xasilloonida guud ahaan Geeska Afrika.

Si kastaba, Soomaaliya iyo Masar ayaa horey u gaaray heshiis dhanka amniga, iyadoo labada dal ay iskaashigooda sii xoojiyeen kadib heshiiskii gardarrada ahaa ee Itoobiya la gashay Somaliland, kaasi oo ay ku dooneysay Addis Ababa inay kusoo gaarto biyaha Soomaaliya.

Kadib heshiiskaas, Masar ayaa Soomaaliya soo gaarsiisay saanad ciidan iyo hub culus, iyadoo dhawaan ciidamo usoo diraysa gudaha dalka. Sidoo kale waxay Qaahira door weyn ka qaadaneysa tayeynta ciidamada Soomaaliya oo hub iyo qalab ay siineyso.

Kismaayo (Caasimada Online) – Madaxweynaha Dowlad-goboleedka Jubaland, Axmed Maxamed Islaam (Axmed Madoobe) ayaa maanta si rasmi ah xarigga uga jaray xarunta dhexe ee hay’adda sirdoonka iyo nabad-sugidda Jubaland (JISA) oo laga hirgeliyay magaalada Kismaayo.

Madoobe ayaa munaasabadda furitaanka waxaa ku weheliyay wasiirka amniga gudaha Yusuf Xuseen Cusmaan, agaasimaha hay’adda JISA, Maxamed Axmed Sabriye iyo Taliyaha ciidanka Darawiishta Jubaland, General Ismaaciil Saxardiid.

Madaxweynaha ayaa kormeeray qeybaha kala duwan ee xarunta cusub, taas oo si casri ah loo dhisay, isla markaana lagu hirgeliyay kharash ka yimid canshuurta shacabka reer Jubaland, sida ay sheegtay madaxtooyadda Jubaland.

Talaabadan ayuu madaxweynuhu sheegay inay “muujineysa sida dowladdu ugu heellan tahay adeegsiga kheyraadka gudaha iyo daahfurnaanta maamulka.”

Sidoo kale, wuxuu amaanay shaqada baaxadda leh ee ay hayaan howl-wadeenada hay’adda JISA, kuwaas oo habeen iyo maalin u taagan ilaalinta amniga iyo xasilloonida Jubaland, isagoo xusay in ay JISA tahay mid kamid ah hay’adaha amni ee ugu hufan Geeska Afrika.

Axmed Madoobe ayaa xusay in shaqada JISA ay ka turjumeyso dadaal iyo isbeddel muuqda oo ay dadweynuhu dareemeen, maadaama muddo dheer la dhisayay hay’adda si ay u noqoto tiir adag oo amni iyo sirdoon ah.

Hoggaamiyaha Jubaland ayaa ugu dambeyntiina si gaar ah ugu mahad-celiyay hoggaanka iyo maamulka hay’adda, gaar ahaan agaasime Maxamed Sabriye, oo uu ku ammaanay hoggaan hufan, isku-duubni iyo daacadnimo uu kaga miro-dhaliyay waajibaadka hay’adda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud ayaa Qasriga Madaxtooyada ku qaabilay Guddoomiyaha Golaha Wakiilada Dowlad-goboleedka Waqooyi Bari Soomaaliya, Dr. Aadan Cabdullaahi Aw-xasan.

Madaxweynaha ayaa warbixin ku saabsan xaaladda guud ee deegaannada Waqooyi Bari Soomaaliya ka dhageystay Guddoomiyaha, sida ay shaacisay Madaxtooyada Soomaaliya.

Xasan Sheekh ayaa Guddoonka Baarlamaanka Waqooyi Bari kula dardaarmay in madaxda la doortay ee maamulku ay xoogga saaraan sidii loo ilaalin lahaa nabadda, wada-noolaanshaha bulsho, xasilloonida iyo midnimada ummadda Soomaaliyeed.

Kulankaan ayaa waxaa ka qayb-galay Madaxweynaha Dowlad-goboleedka Galmudug, Axmed Cabdi Kaariye, Wasiiru-dowlaha Wasaaradda Tamarta iyo Kheyraadka biyaha XFS, Maxamed Cabdullaahi Faarax iyo Xildhibaanno ka tirsan Baarlamaanka Jamhuuriyadda Soomaaliya.

Madaxda ka qeyb gashay kulankan ayaa mar kale bogaadiyey muhiimadda uu dhismaha maamulka Waqooyi Bari u leeyahay midnimada iyo wadajirka ummadda Soomaaliyeed, maadaama uu yahay maamul ku yimid rabitaanka bulshada deegaanka.

Kulankan ayaa imanaya xilli Madaxweynaha Soomaaliya uu maalmahan soo socda uu gaari doono magaalada Laascaanood ee xarunta maamulka Waqooyi Bari, halkaasi oo ay ka socoto qaban-qaabada soo dhaweynta wafdiga Madaxweynaha.

Safarka Madaxweynaha ayaa la sheegay inuu la xiriiro ka qeyb-galka munaasabadda caleemo-saarka Cabdulqaadir Axmed Aw Cali (Firdhiye), oo bishii August loo doortay Madaxweynaha maamulka Waqooyi Bari Soomaaliya.

Maalmihii u dambeeyay ayaa waxaa waddooyinka waaweyn ee Laascaanood lagu arkayay sawirrada Madaxweyne Xasan Sheekh iyo calanka qaranka oo laga taagay.

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa door weyn ku laheyd in magaalada Laascaanood laga dhiso maamul rasmi ah oo kamid ah maamul goboleedyada dalka.

Maamulka Waqooyi Bari ayaa ka soo farcamay maamulka KMG ahaa ee SSC-Khaatumo oo la sameeyay bishii August 2023, iyada oo muddadii laba sano ahayd la qabtay wadatashiyo, shirar ballaaran iyo qorista dastuur ku-meel-gaar ah, taas oo ugu dambeyntii dhashay doorashadii Sabtidii ka dhacday Laascaanood.

Maamulkan ayaa waxaa haatan hoggaaminaya 5-ta sano ee soo socota Cabdulqaadir Axmed Firdhiye oo loo doortay Madaxweynaha cusub ee Waqooyi Bari. Ninkan oo maamulkan kasoo saaray kumeel-gaarnimada ayaa si weyn ugu xiran dowladda dhexe.

Hoggaamiyahan oo hadda ka tirsan xisbiga Madaxweyne Xasan Sheekh ee JSP ayaa waxaa gadaal ka riixaysay Villa Somalia oo galaangal xooggan ku laheyd doorashada Waqooyi Bari.

Dowladda dhexe ayaa u aragta maamulkan mid wax badan ka tari qorshaheeda doorasho iyo iska caabbinta maamulka Puntland oo si weyn isku hayaan Muqdisho.

Dubai (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa ku guuleysatay in si rasmi ah guud ahaan dalka uga dhaqan-galo go’aankeeda fiisaha online ah ee e-Visa, kaasi oo guddoomiyaha xisbiga mucaaradka ee Kaah lagu weydiiyay garoonka Dubai ee Imaaraadka Carabta.

Maxamuud Xaashi ayaa maanta shaaciyay in uu dirqi uga bad-baaday in e-Visaha ay bixiso Soomaaliya uu u jarto Somaliland, oo ayadu ku dooda inay tahay dal madax-banaan.

Siyaasigan oo hoggaamiya mid kamid ah saddexda xisbi siyaasadeed ee Somaliland ayaa arrintaan si weyn ugu dhaliilay xukuumadda Somaliland, oo ayagu ka badin wayday diidmo afka ah, iyo in lacag labaad oo dal-ku-gal ah dadka rakaabka looga qaato garoonka Hargeysa.

“Dubai ayaa laygu weydiiyey dal ku galka e-Visa ee Dowladda Federaalka Soomaaliya, muran ayaan ku dhaafay, maanta waa la sii adkeeyey, xukuumaddeenna Somaliland ka aqbali mayno arrintaas waan ku dhaliilaynaa,” ayuu yiri Guddoomiyaha xisbiga Kaah.

Maxamuud Xaashi ayaa hoggaanka maamulka usoo jeediyay in ay si dhab ah u wajahaan arrintaan, oo uu sheegay inay dhaawac ku tahay madax-banaanida ay ku doodo Somaliland.

Diidmada shaqeyn wayday ee Somaliland ee e-Visa

Hay’adda Socdaalka ee Somaliland ayaa dhawaan soo saartay habraac cusub oo socdaalka, kaasi oo si toos ah uga hor imanayay go’aankii kasoo baxay Dowladda Federaalka Soomaaliya, kaas oo hanaanka fiisaha ka dhigay hab online ah (e-Visa).

Habraaca Somaliland ayaa dhigayay in dadka kasoo degaya garoomada maamulka ay fiisaha soo gelitaanka ku bixiyaan gudaha garoomada ee maamulkaasi, ee uu ka mid yahay garoonka Cigaal ee magaalada Hargeysa

Maamulka Somaliland ayaa markaas noqday maamulkii labaad ee si rasmi ah uga horyimaada nidaamka cusub ee dal-ku-galka Soomaaliya ee Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Hay’adda Socdaalka ee Somaliland ayaa sidoo kale shardi uga dhigtay qofka ajnabiga ah ee imanaya deegaanadeeda in uu haysto tigidhka labaashada ee safarka iyo in la helo cid damiin ah oo qaada mas’uuliyadiisa.

Imaaraadka oo kamid ah saaxiibada dhow ee Somaliland leedahay ayaa kamid noqday dalalka sida rasmiga ah ugu hogaansamay go’aanka cusub ee Dowladda Federaalka Soomaaliya, iyadoo uu hoos iskaga dhigay habraacyada socdaal ee Somaliland soo saartay.

Si kastaba, qofka wata baasaboorka shisheeye ee ku socda Somaliland iyo Puntland ayaa haatan ku qasban inuu bixiyo labo lacagood oo dal ku gal ah, midka e-Visa ee dowladda federaalka iyo midka garoomada labadaas maamul looga baahan yahay. Kan e-Visa ayaa marka hore laga rabaa in uu goosto ka hor inta uusan usoo safrin gudaha Soomaaliya.

Somaliland iyo Puntland ayaa u arka go’aanka cusub ee dowladda federaalka mid looga leexsanayo lacago ay hore u qaadi jireen maamulladan. Waxayna tani kordhinaysa culayska dhaqaale ee dadka Soomaaliyeed, gaar ahaan kuwa qurbaha ku nool.

Garoowe (Caasimada Online) – Madaxweynaha Puntland, Saciid Cabdullaahi Deni ayaa markii ugu horreysay qirtay in maamulkiisu uu dayacay ka hortagga ururka Daacish, taas oo keentay in kooxdaasi ay sanadihii dambe awood weyn ku yeelato qaybo ka mid ah deegaanada Puntland.

Inkastoo maamulka uu dagaal adag la galay kooxda, haddana Deni ayaa qirtay in jilicsanaanta xuduudaha ay sababtay in kumannaan dagaalyahan oo ajnabi ah, oo uu ku sifeeyay dambiilayaal iyo dilaa, ay si fudud uga soo dageen dekedaha, xuduudaha iyo garoomada diyaaradaha ee maamulka.

“Kumannaan qaatil oo ajnabi ah ayaa si sahlan dhulkeenna ku soo galay, waxayna addoonsadeen dadkeennii. Dayacaas masuuliyaddiisa waa mid dowladda saaran, bulshada caadiga ahna laguma eedeyn karo,” ayuu yiri Madaxweyne Saciid Deni.

Madaxweynaha ayaa sidoo kale sheegay in Puntland ay hadda dhiseyso ciidamo booliis ah oo si casri ah u qalabeysan, kuwaas oo ilaalin doona meelaha laga soo galo maamulka, si looga hortago in xubno kale oo argagixiso ah ay soo galaan.

Howl-galka Calmiskaad

Madaxweyne Deni ayaa isagoo ka hadlayay dagaalka lagula jiro Daacish, tilmaamay in ciidamada Puntland muddo sanad ah ay ku jireen howlgal joogto ah oo lagu wiiqayo awoodda ururkaas.

Wuxuu sheegay in qorshuhu hadda marayo heer gabagabo ah, iyadoo diiradda la saarayo hawl-gallada ka socda buuraleyda Calmadow.

Inkastoo kooxdu ay lumisay deegaano muhiim ah oo muddo badan ay ku xoogganayd, haddana maamulka si dhameystiran uma soo afjarin, iyadoo haatan la sheegay inuu gaabis ku yimid dardartii uu ku bilowday dagaalka.

Si kastaba ha ahaatee, tan iyo markii uu bilowday dagaalka ka dhanka ah Daacish, maamulka Puntland wuxuu sheegay inuu dilay 700 dagaalyahan oo ajnabi ah oo ka tirsanaa kooxdaas. Warbixinta Puntland ayaa intaas ku dartay in Soomaalida ku naf waayay howlgalkaasi ay ahaayeen shan qof oo keliya.

Dagaalyahannadan ayaa ka kala yimid qaaradaha Yurub, Waqooyiga Ameerika, Afrika iyo Aasiya.

Inta badan dagaalyahannada ajnabiga ah waxay dalka ku soo galeen si sharci darro ah ama iyagoo iska dhigay qaxooti, gaar ahaan kuwa ka yimid Itoobiya oo markii dambe ku biiray Daacish, sida uu sheegay maamulka.

Waxaa kaloo jiray kuwo si qarsoodi ah uga soo gudbay xeebaha Yemen, iyagoo adeegsanayay doomaha tahriibka, taas oo ka dhigan inay dalka soo galeen iyagoo aan haysan wax dukumeenti safar ah.

Puntland ayaa ku andacootay in ilaa hadda la tirtiiray 70% dagaalyahannadii Daacish ee ku sugnaa buuraleyda Calmiskaad, kuwaas oo badankood ahaa ajaanib. Taasi waxay ka dhigan tahay tiradii ugu badnayd ee dagaalyahano ajnabi ah muddo kooban lagu dilo gudaha Soomaaliya.

Baydhaba (Caasimada Online) – Guddoomiyihii hore ee Baarlamaanka Federaalka ah ee Soomaaliya, Mudane Maxamed Mursal Sheekh Cabdiraxmaan oo haatan kamid ah xubnaha mucaaradka ayaa sheegay in isaga iyo xubno kale ay berri ku wajahan yihiin magaalada Baydhaba ee xarunta KMG ah ee dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed Soomaaliya.

Mursal ayaa shaaca ka qaaday in Baydhaba ay u tegayaan arrimo la xiriira doorashooyinka qof iyo codka ah, si ay halkaas uga bilaabaan dhaq-dhaqaaq iyo ololahooda doorashada.

Sidoo kale wuxuu intaasi ku daray in ujeedka ugu wayn ee tagistooda Baydhaba ay la xiriirto mid lagu xoojinayo xisbiga ay diiwaangashadeen ee Horumarinta iyo Midnimada Qaran, kaas oo ay ugu talagaleen isaga iyo Shariif Xasan Sheekh Aadan in ay ku galaan doorashooyinka.

Maxamed Mursal oo xisbiga ka ah guddoomiye ku xigeen ayaa caddeeyay in Baydhaba ay ka furanayaan xarun cusub si ay u dardargeliyaan ololahooda, balse waxa uu tilmaamay in weli culeys uu ka jiro maamulka Laftagareen oo diidan qorshaha mucaaradka iyo tagistooda magaalada.

“21-ka bishaan ayaa u socdaa magaalada Baydhaba si aan furo xarunta xisbiga, Koonfur Galbeed irdaha ayaa u xiran, sheekada waxa ay noqotay dadka diyaaradaha laga kiraysto ayaa la handadaa, waxaa la dhahaa qofkaas masoo qaadi kartid,” ayuu yiri Mursal.

Waxaa kale oo uu sii raaciyay “Shahaadada aan haysano ee guddiga doorashooyinka ayaa inoo fasaxaysa in aan tagi karno meel weliba oo aan xafiis ka furan karno, zisbigayga iyo kan Laftagareen way u siman yihiin Baydhaba”.

Guddoomiyihii hore ee Golaha Shacabka oo hadalkiisa sii wata ayaa sheegay haddii aan wax laga qaban arrintan inay dhaawaceyso heshiiska ay dhawaan la gaareen Villa Soomaaliya ee taabanaya doorashooyinka qof iyo codka ah ee la qorsheeyay in laga qabto gudaha dalka.

“Hadafka naga waxa uu ahaa in wax la saxo ee ma ahayn in khalalaaso iyo rabshad in ay sii socota, waxa aan ku qanacnay hadalka Madaxweynaha maadaama uu ogolaaday waxyaabaha muhiimka ah, Cutubka 4aad ee Dastuurka waa mid ka hadlaya Doorashooyinka oo aan lawada tuuri Karin, waxa aan Madaxweynaha ku amaanayaa go’aanka uu qaatay” ayuu mar kale yiri Maxamed Mursal Sheekh Cabdiraxmaan.

Koonfur Galbeed ayaa u muuqato in mar kale ay galeyso xaalad kacsanaan ah, waxaana ugu wacan doorashada maamulkaas oo haatan loo diyaar garoobayo, kadib markii Villa Soomaaliya ay qorsheysay in doorasho deg deg ah laga qabto saddexda maamul goboleed ee haray, maadaama uu mar hore ka dhammaaday muddo xileedka.

Jowhar (Caasimada Online) – Madaxweynaha maamul goboleedka HirShabelle, Mudane Cali Cabdullahi Xuseen (Guudlaawe) oo wareegto soo saaray ayaa maanta xilkii ka qaaday guddoomiyaha gobolka Hiiraan Muuse Salaad Wehliye, isaga oo magacaabay guddoomiye cusub.

Wareegtada kasoo baxday xafiiska Madaxweyne Cali Guudlaawe oo ay aragtay Caasimada Online ayaa guddoomiyaha cusub ee maamulka gobolka Hiiraan waxaa loogu magacaabay Mudane Maxamed Carab Xuseen Maxamed.

Magacaabistan ayaa ku timid talo soo jeedin kasoo baxday Madaxweyne ku xigeenka maamulka HirShabeelle Yuusuf Axmed Hagar Dabageed oo ay is hayeen guddoomiyaha xilka laga qaaday Muuse Salaad, kadib markii uu soo kala dhexgalay khilaaf xooggan oo banaanka usoo baxay.

Maxamed Carab oo ah ninka hadda loo magacaabay Hiiraan ayaa isna horay u soo noqday guddoomiyihii guddigii soo xulista Xildhibaanada Baarlamaanka Fedaraalka Soomaaliya ee deegaan doorashadoodu aheyd HirShabelle sanadkii 2021-kii, waana nin aad ugu dhow Madaxweynaha.

Tallaabadan ayaa kusoo aadeyso, iyada oo haatan HirShabelle ay ka jirto xaalad kacsanaan ah, maadaama la galayo xilli kala guur ah oo doorasho, waxaana weerarka ugu wayn uu ku socdaa Madaxweyne Cali Guudlaawe.

Sidoo kale waxaa xalay kulan ay albaabada u xirnaayeen yeeshay Madaxweynaha HirShabelle Cali Cabdullahi Xuseen (Guudlaawe) iyo ku xigeenkiisa Yuusuf Axmed Hagar (Dabageed), kaas oo looga hadlay xaaladda siyaasadeed iyo midda amni ee maamulka.

Kulanka oo ahaa mid xasaasi ah ayaa waxaa sidoo kale labada mas’uul waxay si gaar ah diiradda ugu saareen sidii wax looga qaban lahaa xaaladda siyaasadeed ee ka taagan Jowhar, gaar ahaan dhaq-dhaqaaqyada ay bilaabeen xubnaha mucaaradka ee kasoo horjeedo Madaxweyne Cali Guudlaawe.

Saraakiil ka tirsan Madaxtooyada ayaa laga soo xigtay in kulanka sidoo kale looga hadlay arrimaha doorashada, maadaama waqtigeeda lagu dhawaanayo iyo amniga Jowhar, si loo adkeeyo loona xakameeyo dhaqdhaqaaqa ciidanka iyo in hub lala soo galo magaalada.

Horay HirShabelle ayaa usoo saartay go’aan culus oo lagu mamnuucay in hub lala soo galo Jowhar, iyadoo ciidamada Booliska lagu amray inay ka hortagaan cid kasta oo halis ku ah amniga, taas oo muujineyso in maamulka uu ka hortagayo dhaq-dhaqaaqa mucaaradka.

Si kastaba, Dowladda Soomaaliya ayaa dhawaan qorsheysay in doorasho laga qabto maamul goboleedyada dalka, sida HirShabelle, Galmudug iyo Koonfur Galbeed, halkaas oo la filayo inay ka dhacaan isbedallo waa wayn, maadaama la galayo tartamo adag.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xildhibaannada Baarlamaanka Soomaaliya oo maanta kulankoodii caadiga ahaa ku yeehay magaalada Muqdisho ayaa cod aqlabiyad leh ku ansixiyay heshiiska Aaga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika, kaas oo ay horay usoo meel mariyeen Golaha Wasiirrada Xukuumadda Soomaaliya.

Heshiisikan oo wasaaradda ganacsiga iyo warshadaha ay u gudbisay Baarlamaanka ayaa waxaa ogolaaday145 Xildhibaan, sidoo kale hal Xildhibaan oo kaliya ayaa diiday, sida uu ku dhawaaqay Guddoomiyaha Golaha Shacabka Sheekh Aadan Maxamed Nuur (Aadan Madoobe).

“Kooramkeenna wuxuu 146 hal xildhibaan ayaa ka aamusay, ma jiro wax diiday, 145 waa ogolaadeen, sidaas daraadeed sharciga waa ansax ayuu yiri Aadan Madoobe.

Intaas kadib wasiirka ganacsiga Maxamuud Axmed Aadan (Geesood) ayaa Golaha Shacabka uga mahadceliyay meel-marinta heshiiskan, isaga oo tilmaamay inuu muhiim u yahay dalka.

Heshiiskan oo ay wada gaareen illaa 55 wadan oo qaaradda Afrika ah ayaa qeexaya in dhammaan wadamada saxiixay heshiiska ay meesha ka saaraan caqabadaha ganacsiga si badeecadaha wadamadaas ay xuduudaha isaga gudbaa si xur ah.

Sidoo kale Ujeedka aasaaska AfCFTA ayaa salka ku heysa abuuridda hal suuq oo iskaga gudbaan badeecadaha iyo adeegyada ganacsi si xur ah, in la helo dhaqdhaqaaqa xurta ah ee ganasatada iyo maalgashadaayasha qaaradda dhexdeeda ah.

Waxaa kale oo diiradda saarayaa in la balaariyo ganacsiga gudaha Afrika iyada oo loo maraayo iswaafajin wanaagsan iyo isu-duwidda xoreynta ganacsiga, Fududeynta ganacsiga iyo Kobcinta tartanka warshadaha iyo heerarka shirakadaha.

Soomaaliya oo ka faa’iideysaneysa AfCFTA waxay fursad u heleysaa in waxyaabaha gudaha laga soo saaro ay caqabad la’aan ugu iib geyso qaaradda dhexdeeda, inay marti geliso maal gashadayaasha, inay isku xirto ganacsiga iskaga gooshaya koonfurta iyo waqooyiga qaaradda Afrika ayaga oo marin ka dhiganayaa biyaha badweynta Hindiya, Ganacsi abuur iyo in si dhameestiran looga faa’iido soosaaridda kheyraadka dalka, si oo iibgeeyo.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ciidamo ka tirsan kuwa dowladda Soomaaliya ayaa xalay magaalada Muqdisho ku xiray Hooyo Zamzam Cumar Cali oo kamid ah dadkii laga barakiyay xaafadda Siinaay ee degmada Warta Nabadda, waxaana loo taxaabay xabsiga.

Zamzam ayaa lagala baxay gurigeeda, waxaaana muddooyinkan ay hadallo kulul iyo eedeymo hawada u marineysay dowladda Soomaaliya, taas oo loo sababeynayo xarigeeda.

Sidoo kale, waxay dhawaan kasoo muuqatay kulamo dadweyne oo ay soo abaabuleen xubnaha mucaaradka, halkaas oo ay ka sheegtay dhibaato loo gaystay, iyada iyo qoyskeeda.

Mucaaradka ayaa durbadii war kasoo saaray xarigga Zamzam, waxayna si kulul u dhaliileen dowladda oo ay ku eedeeyeen inay weli dhibaato ku hayso shacabkeeda.

Madaxweynihii hore ee Soomaaliya, Sheekh Shariif Sheekh Axmed oo qoraal soo saaray ayaa afduub ku tilmaamay xarigga haweeneydan, isaga oo sheegay in weli uu sii kordhinayo tacaddiga ka socda magaalada Muqdisho.

“Waxaan si adag u cambaareynayaa xariga iyo tacadiyadda sii kordhaya ee ka socda Magaaladda Muqdisho gaar ahaan dhacdada ugu dambeysay ee caawa gurigeeda loogala baxay Samsam Cumar Cali oo ka mid ah dumarka suuqa Siinaay, wuxuuna afduubkaasi hoosta ka xariiqayaa sida madaxda dowladda Federaalka ah ay ugu tumanayaan sharciga iyo nidaamka dowliga ah,” ayuu yiri Shariifka.

Sidoo kale wuxuu sii raaciyay “Falkaan foosha xun wuxuu ku soo beegmayaa iyadoo ay ciidanka Booliska sii wadaan barakicinta bulshada caasimadda gaar ahaan qoysaska ku nool xaafada Tarabuunka ee Degmada Hodan kuwaas oo la iskugu daray xarig iyo jirdil”.

Dhankiisa Ra’iisul wasaarihii hore ee Soomaaliya, Mudane Xasan Cali Khayre oo isna warsaxaafadeed soo saaray ayaa dalab deg-deg ah u diray dowladda, wuxuuna ugu baaqay inay sii dayso Marwo Zamzam Cumar Cali oo ah hooyo korineysa carruur agoon ah.

“Waxaan Madaxweynaha ugu baaqayaa in si degdeg ah oo shuruud la’aan ah loo sii daayo hooyo Zamzam Cumar Cali oo duruufo adag ku korinaysa carruur agoon ah, kana joogsado xarigga hooyooyinka, barakicinta danyarta, & boobka dhulka dantaguud oo cuuryaaminaya horumarka dalka, dadka, iyo dowladnimada Soomaaliyeed,” ayuu yiri Xasan Cali Khayre.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xukuumadda Federaalka Soomaaliya ayaa shaacisay 5 qodob oo horseeday guusha wayn ee laga gaaray ololihii is-diiwaangelinta doorashooyinka qof iyo codka ah ee ka qabsoomay magaalada Muqdisho, kadib markii la xaqiijiyay in shahaadooyinka ay qaateen codbixiyaal gaaraya 923,220 oo qof.

Guddiga ayaa sheegay in gobolka Banaadir ay ka hirgeliyeen 56 xarumood oo ku baahsan 16-ka degmo ee gobolka, taas oo fududeysay in shacabka si fudud isku diiwaan-geliyaan.

Wasii ku xigeenka wasaaradda warfaafinta Soomaaliya, Cabdiraxmaan Al-cadaala oo qoraal soo saaray ayaa soo bandhigay 5 tallaabo oo ay qaadday dowladdu si shaqadan loo qabto, kuwaas oo kala ah heshiiska siyaasadeed ee doorasho toos ah, dhamaystirka sharciyada ay u baahanayd doorashada toosan, dhismaha hay’adaha fulinaya doorashada, sugista amniga iyo diyaarinta baahiyaha agab ee doorashada.

Hoos ka akhriso qoraalka oo dhammeystiran;-

Tiigsigii wuu taabbo-galayaa.

Waddada Dimuquraaddiyadda.

Galabta, waxaa lasii daayay tiradii ugu horaysay ee Caasimadda  Muqdisho isku diiwaangalisay in ay codeeyaan in ka  badan 50 Sano ka dib.

Waa natiijada dedaal dheer oo jid adag loosoo maray,  kaas oo talada loogu celinayo gacmaha Dadwaynaha oo ay ugu danbaysay in ay Codkooda ku go’aamiyaan Madaxdooda 1969-kii.

In milyan Dagan Muqdisho isku diiwaangaliyaan si ay codkooda ugu doortaan Madaxdooda kuma imaan si sahal ah, waxeey leedahay micno ka duwan waxkasta oo kale oo ka dhacay Dalka.

Inta aanan eegin farriimaha ay dirayso guushaani, waxaan tilmaan yar ka bixinayaa tusaalooyinka mudan wax ku miisaamista ee lasoo maray si loosoo gaaro natiijada Galabta lasoo bandhigay.

Shan  talaabo oo ay qaadday Dawladdu si shaqadaani u qabsoonto aan tilmaamo.

1- heshiiska Siyaasadeed ee Doorasho toos ah.

Isaga oo xafiiska jooga wax ka yar Bil ayuu bilaabay Madaxwayne Dr Xasan Shiikh Maxamuud in uu Dawlad-goboleedyada kala heshiiyo nidaamka Doorasho ee uu farayo Dastuurku kuna caddaa balanqaadkiisii Siyaasadeed ee Doorashada si la mid ah Musharaxiintii kale ee 2022-kii. Toban Shir oo uu u qabtay Golaha wadatashiga Qaran wuxuu wadada u xaaray in si siman ay is diiwaangalintu uga bilaabato inta badan Dalka, waa talaabada koowaad ee mudan in taariikhdu meel dhigto,

2- dhamaystirka Sharciyada ay u baahanayd Doorashada Toosan.

Xukuumadda Raysal Wasaare Xamse Cabdi Barre, oo hirgalinaysa Siyaasadda Madaxwaynaha, ayaa diyaarisay ka dibna marisay dhamaan jaranjarooyinka Sharci ee ay ku ansaxayaan Sharciyadu, dabcan iyada oo ka faaiidaysanaysa heshiiska Siyaasiga ah, taas ayaa sabab u noqotay in la galo Doorasho toosan oo leh sal Sharci oo dhamaystiran kuna qotonta Dastuurka,

3- dhismaha Hay’adaha fulinaya Doorashada.

Markii la xaqiijiyay labada qodob ee sare, markale waxaa loo guntaday sidii loo dhisilahaa Hay’adihii hirgalinlahaa Doorashada toosan ee Sharcigu  jideeyay si waafaqsan Sharciga iyo Heshiisyada Siyaasadda, juhdi iyo dedaal adag ka dib markale xukuumaddu waxa ay salka u dhigtay Guddiyo haysta awood sharci oo dhamaystiran waana kuwa ugu danbayn galabta soo bandhigay natiijada diiwaangalintii ugu horaysay ee ay fuliyeen.

4- sugista Amniga.

Shaqooyinka aan sare ku xusay,  waxaa dhinac socday Dagaal adag oo Dawladdu u gashay in la wiiqo awoodaha cargaladaynkara Amniga Doorashooyinka kuwaas oo ay ugu wayntahay Khawaarijta, ku xigo hubka Sharci darrada ah, lagu daray Tuugada iyo Dambiilyaasha abaabulan, juhdigaas ayaa keenay in Milyan Qof ay si nabadgalyo ah safaf ugu galaan dhamaan degmooyinka Caasimadda muddo ku dhaw Shan Bil oo Allaah fadligiisa aanu dhicin xitaa hal shil oo Amni darro ah.

5- Diyaarinta baahiyaha Agab ee Doorashada.

Si loo fuliyo shaqada Doorashada oo ay diiwaangalintu ugu horayso, waxaa qasab ah in la helo lana daboolo dhamaan baahida Qalab, Xafiis, Shaqaale, Gaadiid iyo adeegyada kale ee la midka ah taas oo u baahnayd Dhaqaale aad u badan, nasiib wanaag, Dawladdu iyada oo isku tashanaysa waxa ay guddiga Doorashooyinka u fududaysay kana dabooshay dhamaan baahiyihii ay qabeen ee dhanka tasiilaadka taas oo keentay in ay si guul leh u gaaraan natiijada Galabta ay soo bandhigeen.

Isku gaynta hawlaha qabsoomay ee aan ku xusay Qormadaan, waxeey run u badaleen Riyo soo taagnayd tan iyo Dawladdii Carta lagusoo dhisay oo waajibka dhamaan Dawladihii kala danbeeyay ay ahayd in ay halkaan Dalka soo gaarsiiyaan balse nasiibka iyo dedaalku ku caawiyay Madaxda Qaranka ee Maanta in ay wadada ku ridaan xaajada.

Qiimaha ay tani ku fadhiso waa mid ka sal balaaran dan Qof iyo Koox, waa tallaabo inoo dhawaynaysa Dawlad sharciyad ka haysata Dadkeeda, waa xaalad ka jawaabaysa himilada Ubadkeenna, sidaas awgeed, waxaan soo jeedinayaa labo fariin.

1- Masuuliyiinta diidan.

Tani hubaal haddii aanay Maanta idinka farxin barri ayay idinka farxindoontaa, waad ogtihiin in ay tahay jid lagu qasbanyahay, nin unbaana marinlahaa jidkaan adag, haddii Madaxda Maanta joogta ay hiigsigaas albaabkiisa fureen, dhinacyada la qabta adinka oo filanaya in aad noqonkartaan kuwa miraha gurta.

2- SHacabka.

Muwaadin, tani waa xaqiiqo dhab ah oo dawaynaysa xanuunka Qaran-jabka ee dhamaanteen aan la taahaynay mudada dheer, adiga oo aan ku eegin, aragti Qof, Koox, Qabiil iyo deegaan gaar ah, u arag Mustaqbalkaaga iyo kan Ubadkaaga oo gacantaada soo galaya, sidaas awgeed wixii aad ku darto ha ahaadaan mid horay u wadaysa oo aan dib inoo celinaynin.

Gunaanad, shaki malaha in aynaan Maanta filanaynin wixii ugu wanaagsanaa, shaki malaha in cillado jirikaraan, shaki malaha in aanay naga wada farxindoonin, balse mid kale oo aan shaki lahayn ayaa ah in aanu jirin Khiyaar kale oo ka wanaagsan oo aan ku badalano, waxaan kale oo shaki lahayn in ay tani inoo jiidayso jihada guusha insha allaah.

Dhuusamareeb (Caasimada Online) – Axmed Maxamuud Canshuur oo ah Aabaha qoyskii dhowaan lagu laayay gobolka Galgaduud, gaar ahaan hooyadii iyo saddexdeedii gabdhood ayaa si murug leh uga hadlay xukunka ay ridday Galmudug ee ka dhanka ah ragga loo soo qabtay falkaasi oo ay si weyn uga aragaxeen dadka Soomaaliyeed.

Maxkamadda gobolka Galgaduud ayaa oo xukunka soo saartay ayaa sheegtay in aan la helin caddeymo dhab ah oo muujinaya in eedeysanayaasha oo kala ah Ayuub Maxamed Cabdi, Galad Axmed Xuseen iyo Cabdi Cismaan Cabdullaahi ay geysteen dilka Hooyo Sahro Cartan Xirsi iyo gabdhaheedii Nuuro Axmed Maxamuud, Xaawo Axmed iyo Faa’iso Axmed, waxayna iyada oo taas ka duulaysa ay xukuntay Cabdi Cisman iyo Galad Axmed tacsiir shan sano ah, halka Ayuub Maxamed lagu xukumay saddex sano ah.

“Maxkamadda marka ay dhageysatay doodda xafiiska Xeer Ilaalinta Guud ee Galmudug iyo cadeymaha uu soo gudbiyay, maxkamadda markay dhageysatay difaaca qareennada eedeysanayaasha, waxay maxkamaddu ku xukuntay tacshiir shan sano ah oo xabsi ah,” ayuu yiri Garsooraha maxkamadda ee xukunka la wadaagay warbaahinta.

Intaas kadib waxaa soo hadlay Axmed Maxamuud Canshuur oo cadaalad darro ka tirsanayo Maxkamadda, wuxuuna sheegay in arrinta dhacday ay fool xumo ku tahay Galmuudg

“Waxaan u sheegayaa dadweynaha i dhageysanaayo oo Soomaaliyeed arrintaan waa arrin fool xun waa arrin aan dhicin aniga macnaha dadkeygii wuu dhintay, laakiin dadka nool ee Soomaaliyeed inay saameyn ku yeelato ayaan u maleynayaa” ayuu yiri Aabe Axmed.

Sidoo kale wuxuu intaasi ku daray in uusan fileyn go’aanka soo baxay, uuna halis u keeni karo dadka walaalaha ee wada dega gobolka Galgaduud.

“Anagga oo cadaalad sugeyno ayaa waxaa nagu dhacay kitaabkan mar, marka aad martana diyaa laguu xukumaa arrintaas aniga kamaleysan mayn dowladda Galmudug” ayuu sii raaciyay.

Waxaa kale oo uu farriin culus u diray Madaxweyne Qoor Qoor oo uu ka codsaday inuu arrintan soo faraglieyo, isla markaana uu wax ka qabto kiiskan, si ay cadaalad u helaan saddexdiisii gabdhood iyo hooyadood oo si arxad darro ah loogu dilay aaga Qaayib.

“Aniga waxaa u haystaa dadkaan Madaxweynaha fasaxay, haddii uusan fasixin waxbuu ka qabanayaa weliba si degd deg ah” ayuu mar kale yiri Aabe Axmed Maxamuud Canshuur.

Hooyada iyo carruurta la laayay ayaa xilliga la dilayay hurdaayay, waxaana rasaas ooda kaga qaaday maleeshiyaad hubeysan oo kadib baxsaday, waxaana kadib falkaas loo soo qabtay saddexda sane ee ay shalay xukunka ku ridday Maxkamadda Gobolka Galgaduud.

Inkastoo si rasmi ah aan loo xaqiijin, haddana waxaa soo baxayay tan iyo markii uu dhacay dilka, warar sheegaya in uu salka ku hayo aano qabiil oo muddooyinkii dambe ka taagneyd deegaanno ka tirsan gobolka.

Galgaduud ayaa waxaa ku badan dilalka qorsheysan ee salka ku haya aanooyinka qabiil, waxaana ahayd dhawaan, markii nin shacab ahaa lagu dilay deegaanka Raxan-reeble ee gobolkaasi, kaas oo dilkiisu ay kasoo wareegtay maalmo qura.