Ceeldheer (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya oo wafdi culus oo saraakiil ah u dirtay furinta hore ayaa ka farxiyay ciidamada Xoogga dalka iyo kuwa deegaanka ee ka hortegay weerarkii ay dhawaan Al-Shabaab ku qaadeen degmada Ceeldheer ee gobolka Galgaduud, kaas oo khasaare lixaadleh lagu gaarsiiyay argagixisada.

Taliyaha Ciidanka Dhulka Sareeye Guuto Sahal Cabdullahi Cumar (Khaalid) oo hogaaminayo saraakiisha tegay halkaas ayaa ka qayb-galay munaasabad isugu jirtay ducada geesiyadii dagaalka ku dhintay, dhiiragalin iyo abaal marinta ciidankii casharka u dhigay Khawaarijta.

Jeneraal Khaalid ayaa Shahaado sharaf iyo bilado amaal-marinno ah guddoonsiiyay qaar kamid ah askarta iyo saraakiishooda, si loogu dhiirageliyo halganka adag ee ay ku jiraan.

Sidoo kale wuxuu tilmaamay in dowladdooda ay ka warqabi doonto, isla markaana ay heli doonaan xuquuqaad gaar ah, daryeel iyo dalacsiin, maadaama ay qabteen shaqo adag.

“Waxaan aad iyo aad ug faraxsanahay inaan maanta la joogo ciidankeyga sharafta leh oo runtii shaqo aad iyo aad u badan deegaankan ay joogaan ka haya, cadowgana wacdaro badan u dhigay, haddii ay noqoto Masagaawa iyo haddii ay noqoto Ceeldheer” ayuu yiri.

Ujeedka booqashada taliyaha iyo saraakiisha ee la socota ayaa ah in sare loo qaado gulufka ka dhanka ah Al-Shabaab, si looga hortago inay mar kale soo abaabulaan weeraro kale.

Al-Shabaab ayaa todobaadkan khasaare wayn lagu gaarsiiyay degmada Ceeldheer, waxaana laga dilay illaa 70 xubnood, halka ay dhaawacmeen 50 kale, sida uu horay u shaaciyay Wasiirka Gaashaandhigga Axmed Macallin Fiqi oo faahfaahin ka bixiyay khasaaraha dagaalkii shalay ka dhacay Ceeldheer.

“Khasaaraha dagaalka kusoo gaaray kooxda Khawaarijta, qiyaastii meydadka hadda la hayo waa soddomeeyo, laakiin waxay qaateen oo la hubaa maydad kale iyo dhaawacyo kale, illaa 60 ayuu gaaraya khasaarahooda dhimashada, dhaawacoodana illaa 50 ayuu kor u dhaafay,” ayuu yiri Wasiir Fiqi.

Si kastaba, ha’ahaatee Dowladda Federaalka ayaa haatan dalka ka wadda guluf culus oo ka dhan ah Shabaab, waxaana dib boorka looga jafay ciidanka Xoogga iyo kuwa deegaanka.

Laascaanood (Caasimada Online) – Dawladda Waqooyi Bari Soomaaliya ayaa si kulul uga hadashay dhaq-dhaqaaqyada colaad hurinta ah ee ay ku eedaysay maamulka Hargeysa, iyadoo sheegtay in qorshayaashaas ay khatar ku yihiin xasilloonida iyo nabadda Geeska Afrika.

Warsaxaafadeed kasoo baxay Wasaaradda Amniga ee Waqooyi Bari ayaa lagu yiri: “Duullaanka qorshaysan ee maamulka Hargeysa waa arrin halis ku ah xasilloonida iyo nabadda gobolka.”

Dawladda Waqooyi Bari waxay sheegtay in maamulka Hargeysa uu abaabulayo colaad iyo amni darro, iyadoo lagu tilmaamay qorshe ku wajahan “deegaannada iyo shacabka nabadda jecel ee Dawlad Goboleedka Waqooyi Bari Soomaaliya.”  

Warsaxaafadeedka ayaa intaas ku daray in maamulka Waqooyi Bari uu diyaar u yahay inuu ka hortago tallaabo kasta oo keeni karta khalkhal iyo isku day duullaan ah: “Waxay caddaynaysaa in ay si dhab ah u qaadanayso colaad hurinta ay Somaliland waddo, isla markaana ay masuuliyadda ka saaran tahay maamulka Hargeysa.”

Dawladda Waqooyi Bari ayaa si cad ugu baaqday beesha caalamka inay si adag uga hortagaan waxa ay ugu yeertay qorshayaal qaldan oo ay wadaan maamulka Hargeysa:
“Waxay ugu baaqaysaa Dawladda Federaalka Soomaaliya, Qaramada Midoobay, Midowga Afrika, IGAD, Ururka Jaamacadda Carabta iyo dhammaan beesha caalamka in si buuxda ay u cambaareeyaan qorshaha gurracan.”

Sidoo kale, waxaa lagu adkeeyay baahida tallaabo degdeg ah oo lagu joojinayo “khalkhalgelinta nabadda iyo xasilloonida gobolka.”

Warsaxaafadeedka ayaa ku nuuxnuuxsaday in Waqooyi Bari ay ka go’an tahay ilaalinta nabadda: “Diyaar na u tahay nabad kula noolaanshaha derisyadeeda, marnaba duullaan kuma ahayn dhul ka baxsan soohdimaheeda.”

Si kastaba, digniin adag ayaa loo diray cid kasta oo isku dayda inay ku soo xadgudubto dhulka maamulka: “Shacabka Waqooyi Bari ay yihiin lama taabtaan, cid kasta oo ku soo xadgudubta dhulka Dawladda Waqooyi Bari na ay kulmi doonto cawaaqib xumo aan la mahadin.”

Bayaankan oo dhammaantiis ku saleysan digniin iyo baaq, wuxuu si cad u muujinayaa in maamulka Waqooyi Bari uu diyaar u yahay difaaca dhulkiisa iyo shacabka, isla markaana uu doonayo taageero caalami ah si loo ilaaliyo nabadda iyo xasilloonida gobolka.

Digniintan ayaa timid xilli dagaalkii Laascaanood ee 2023 uu weli saamayn xooggan ku leeyahay gobolka. Muddo bilo ah ayaa dagaallo culus ka socdeen magaaladaas, kadib markii shacabka deegaanka ay hubka u qaateen maamulka Somaliland, uga dambeynna ka saareen.

Sida lagu xusay warbixinno caalami ah, dagaalka Laascaanood wuxuu sababay barakac ballaaran oo u dhexeeya 153,000 ilaa 200,000 qof, iyadoo rayid badan lagu dilay rasaas iyo duqeymo aan kala sooc lahayn, inkasta oo shacabka ay markii dambe dib ugu soo laabteen guryahooda.

SSC-Khaatumo ayaa ugu dambeyn qabsatay magaalada Laascaanood iyo hareeraheeda kadib markii ay 25-kii August 2023 ka guuleysteen Somaliland.

Dhuusamareeb (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa maanta saraakiil sar-sare iyo ciidamo dheeraad ah u dirtay gobolka Galgaduud, kadib dagaalkii lagu jabiyay Al-Shabaab ee dhawaan ka dhacay gudaha degmada Ceeldheer ee gobolkaasi.

Saraakiisha tegtay furimaha hore waxaa hoggaaminayo taliyaha ciidanka dhulka ee Xoogga dalka Jeneral Sahal Cadbullahi Cumar (Khaalid) oo uu wehlinayo taliyihii hore ee Hay’adda Nabadsugidda Soomaaliya Mudane Cabdiraxmaan Tuuryare, kuwaas oo booqday ciidamada dowladda ee ku sugan jiidda hore, gaar ahaan aagga magaalada Masagaawa ee Galgaduud.

Khaalid oo watay ciidamo badan iyo gaadiid dagaal ayaa ka khudbeeyay Masagawaa, wuxuuna marka hore boggaadiyay geesiyeyaasha ciidanka Xoogga dalka ee cashirka u dhigay Khawaarijta, isaga oo sheegay inuu faraxsan yahay guusha wayn ee ay gaareen.

“Waxaan aad iyo aad ug faraxsanahay inaan maanta la joogo ciidankeyga sharafta leh oo runtii shaqo aad iyo aad u badan deegaankan ay joogaan ka haya, cadowgana wacdaro badan u dhigay, haddii ay noqoto Masagaawa iyo haddii ay noqoto Ceeldheer” ayuu yiri.

Sidoo kale wuxuu sii raaciyay “Inaan idin arko ayaan u imid xaaladdiina ogaado idin-ku guubaabiyo wanaagga aad sameyseen iyo shaqada aad qabateena aan idin-kaaga mahad-celiyo”.

Ujeedka booqashada taliyaha iyo saraakiisha ee la socota ayaa ah in sare loo qaado gulufka ka dhanka ah Al-Shabaab, si looga hortago inay mar kale soo abaabulaan weeraro kale.

Kormeerkan ayaa sidoo kale yimid maalmo uun, kadib markii ciidamada Xoogga dalka iyo kuwa deegaanka ay guul wayn kasoo hoyeen dagaal ay Al-Shaaab kula galeen degmada Ceeldheer, halkaas oo lagu qarxiyay gaadiid qaraxyo siday, kadibna la jabiyay Khawaarijta.

Khasaaraha dhimashada ee kooxda Al-Shabaab ayaa gaaray illaa 70 xubnood, halka ay dhaawacmeen 50 kale, sida uu horay u shaaciyay Wasiirka Gaashaandhigga Axmed Macallin Fiqi oo faahfaahin ka bixiyay khasaaraha dagaalkii shalay ka dhacay Ceeldheer.

“Khasaaraha dagaalka kusoo gaaray kooxda Khawaarijta, qiyaastii meydadka hadda la hayo waa soddomeeyo, laakiin waxay qaateen oo la hubaa maydad kale iyo dhaawacyo kale, illaa 60 ayuu gaaraya khasaarahooda dhimashada, dhaawacoodana illaa 50 ayuu kor u dhaafay,” ayuu yiri Wasiir Fiqi.

Muqdisho (Caasimada Online) – Falcelin aan caadi aheyn oo lagu farxay ayaa ka dhalatay tallaabo uu maanta Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre oo ku baxay cabasho kasoo yeertay garoonka diyaaadaha Aadan Cadde ee magaalada Muqdisho.

Ra’iisul wasaaraha ayaa soo indha-indheeyay qaybaha kala duwan ee dhismaha garoonka, wuxuuna la kulmay mas’uuliyiinta iyo shaqaalaha howsha waday oo uu kala hadlay fadeexa ka taagan garoonka, gaar ahaan nadaafadda, wuxuuna o amray inay wax ka beddalaan adeegga ay u hayaan muwaadiniinta Soomaaliyeed.

”Intaan ka dib looma dul-qaadan karo waxa ka jira garoonka Aadan Cadde, Waxaan ku imid anniga dareen shacab oo cabasho ah, wixii ay sheegayeen iyo wax ka sii liita ayaan ku arkey” ayuu yiri ra’iisul wasaaraha Soomaaliya.

Haddaba sidee looga falceliyay tallaabada uu qaaday Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya?

Axmed Cadaad: “Ra’iisul wasaare Xamse  Cabdi Barre– Waa nin daggan, daacad na u ah dalkiisa iyo dadkiisa Soomaaliyeed, una diyaar ah qancinta iyo u shaqaynta Ummadda Soomaaliyeed. Tallaabo wanaagsan buu qaaday Ra’iisul wasaaruhu”.

Sayid Cabdalle: Runta in indhaha la iska saaro waa muhiim Lkn waxaa kasii qurux badan in ficil loo badalo arintaan Ra’iisul wasaare waa inaa ka dhabeysaa”.

Mustaf Mahdi: “Mahadsanid mudane raisul wazaare hadalka isoo jiitay baa waxuu ahaa haddii aad intan qaban weysay waxaad u joogto ayaaba khalad ah”.

Maxamed Cabdulqaadir: “Saan ayaa dowladd iyo wadan lagu dhisi karaa. Waxaan aad ugu faraxsanahay shaqadaa wadaan RW Xamse Cabdi Barre, Somalia oo barwaaqo ah ayaa inoo ballan ah In Sha Allah”.

Zakariye Xasan: “Wlh horey looma arag qof asigoo kaamira hortaagan saan runta u sheegayo lkn mudane ra’iisul wasare allaha ku xifdiyo shaqo wacan ayaa u heysaa bulshada”

Cali Dayib: “Hambalyo mudane raysal wasaare —waxaad tahy masuul la Dareen ah shacabkiisa. Guualyso”.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame iyo Wasiirka Gaadhaandhigga Soomaaliya Axmed Macallin Fiqi ayay ka dhex-tafatay maanta, kadib markii xildhibaanka oo mucaarad ah uu weerar ku qaaday kooxda Villa Soomaaliya.

Cabdiraxmaan Cabdishakuur oo shir jaraa’id qabtay ayaa eedeyn culus u jeediyay Madaxweyne Xasan Sheekh, isaga oo ka hadlay arrinta dhulalka iyo dhalinyarada lasoo xir-xiray ee loo haysto inay aflaagaadeeyeen, una gefeen madaxda qaranka.

Xildhibaanka ayaa si weyn uga soo horjeestay xarigga loo gaystay dhalinyaro iska soo duubay muuqaallo lagu baahiyay baraha bulshada oo ay ku aflagaadeeyeen Xasan Sheekh, wuxuuna tilmaamay intaasi ay muujineyso i taal darri haysato madaxda talada haysa.

“Itaal darrada dowladda haysata waxay u dul qaadan la’dahay muuqaalada Tiktok-gga, Madaxweyne xaafadaada iska joog hadaad dulqaad yartahay” ayuu yiri CC Shakuur.

Waxaa kale oo uu intaasi kusii daray “Hadda waxa ay noqotay in madaxda dowladda ay shacabka eryato oo maalin wala lasoo dhajiyo hebel ayaa lasoo xiray oo madaxweynaha wax ka sheegay waa dulqaad la’aan, haddii aad xaq u ku taagan tahay xujo isku difaac”.

Intaas kadib waxaa soo jawaabay Wasiir Axmed Macallin Fiqi oo sheegay in Madasha Samataixinta ee uu ka tirsan yahay Warsame ay isku bedashay meel laga difaaco dadka u gefa madaxda dalka, sida uu hadaka u dhigay.

Fiqi ayaa sidoo kale shaaca ka qaaday in tani ay muujineyso in ajende qaran aysan u taagneyn Madashu ee ay u dhisan tahay dano gaar ah oo siyaasadeed.

“Madashii cambaarta meeshii ay ajende qaran dadka la soo hor istaagi lahayd, waxay isku bedeshay in ay daafacdo dadka madaxda dalka caayaya! Qaar ka mid ah Kama foga in ay dadkaas soo adeejiyeen!  CC Shakuur iyo Fiqi oo ay ka dhex-tafatay” ayuu ku jawaabay.

Dagaalkan afka ah ee dhex-maray labada nin ayaa kusoo aadayo, iyada oo weli xubnaha mucaaradka iyo kooxda Villa Somalia ay is hayaan, kuwaas oo horay ugu kala tagay wada-hadallo waqti badan qaatay oo labada dhinac ay ka yeesheen hannaanka doorashooyinka.

Muqdisho (Caasimada Online) –  Guddoomiyaha Golaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya Cabdi Xaashi ayaa maanta kulan gaar ag xafiiskiisa kula yeeshay safiirka cusub ee Midowga Yurub u qaabilsay Soomaaliya, Danjire Francesca Di Mauro, oo ay wehlinayso ku xigeenkeeda arrimaha siyaasadda, Marwo Karin Gatt-Rutter.

Ugu horreyn guddoomiye Cabdi Xaashi ayaa si diirran u soo dhaweeyay Danjiraha cusub, isaga oo sheegay in si dhow ula shaqeyn doonaan muddada ay joogto xafiiska, si loo sii hormariyo xiriirka iyo wada shaqeynta Dowladda Federaalka iyo Ururka Midowga Yurub.

Intaasi kadib labada dhinac ayaa kulankooda diiradda ku saaray xaaladaha taagan gaar ahaan arrimaha siyaasadda, shuruucda muhiimka ah ee Golaha hortaalla, dib-u-eegista dastuurka,iyo qorshayaasha kale ee mudnaanta u leh Golaha Aqalka Sare ee Soomaaliya.

Cabdi Xaashi oo kulanka ka hadlay ayaa sidoo kale ka warbixiyay howlaha shaqo ee Aqalka Sare iyo shuruucda muhiimka u ah dib-u-dhiska dalka iyo dowlad-wanaagga, iyadoo si gaar ah loogu tilmaamay dhammaystirka cutubyada harsan ee Dastuurka KMG ah ee dalka.

Dhankeeda Danjiraha Midowga Yuru ee Soomaaliya Francesca Di Mauro aya guddoomiyaha uga mahadcelisay soo dhaweyntiisa diirran ee uu u sameeyay, waxayna bogaadisay dadaallada Golaha Aqalka Sare ee ku aaddan ansixinta shuruucda muhiimka ah ee dowlad-dhiska Soomaaliya.

Waxaa kale oo ay xaqiijisay in Midowga Yurub uu diyaar u yahay inuu si dhow ula shaqeeyo Dowladda Federaalka Soomaaliya, si loo xoojiyo taageerada siyaasadeed iyo farsamo ee lagu garab istaagayo geeddi-socodka dowlad-dhiska Soomaaliya.

Danjire Di Mauro ayaa todobaadkii hore la kulantay guddoomiyaha Golaha Shacabka Sheekh Aadan Maxamed Nuur (Aadan Madoobe) oo ay ka wada-hadleen xoojinta iskaashiga iyo wada shaqeynta ka dhexeysa Baarlamaanka iyo Midowga Yurub, gaar ahaan arrimaha la xiriira dib-u-eegista dastuurka iyo shuruucda muhiimka ah ee hortaalla Golaha Shacabka Soomaaliya.

Kulamadan ayaa kusoo aadayo, iyada oo haatan Soomaaliya ay ka taagan taay xiisad siyaasadeed oo culus, una dhexeysa Villa Somalia, mucaaradka iyo laba kamid ah maamullada dalka, taas oo ka dhalatay arimaha dastuurka iyo hannaanka doorashooyinka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul wasaaraha xuukumadda Soomaaliya Mudane Xamza Cabdii Bare ayaa maanta booqasho ku tegay gudaha garoonka Aadan Cadde ee magaalada Muqdisho, isaga oo ka jawaabay cabasho shacab oo kasoo yeertay garoonka.

Meelaha laga soo cawday ayaa waxaa kamid ah musqulaha garoonka oo la sheegay in dayac badan uu ka jiro, sida uu baahiyay Wariye Cabdulqaadir Ok oo ka hadlay xaaladda garoonka Muqdisho, waxaa sidoo kale jirtay in kulankii dadweynaha ee xalay Ra’iisul wasaaraha loo gudbiyay cabashooyin la xiiira garoonka iyo su’aallo ku aadan adeegga E-Visa ee dhowaan la soo kordhiyey.

“Waa musiibo iyo ayaan-daro weyn in garoonka Aadan Cadde halka farxalka ee musqulaha gacanta lagu mayrto ay saakay ay xittaa awoodi waayeen in lagu rakibo shaambo gacmaha lagu dhaqdo taas bedelkeedna ay soo dhigeen Oomo. Tani waa in aysan jirin isla xisaabtan dhab ah oo la xariirta garoonka qaybtiisa maamulka” ayuu yiri Wariye Cabdulqaadir Ok.

Ujeedka kormeerka Ra’iisul wasaaraha ayaa ahaa mid ay xukuumaddiisa ay uga jawaabeyso dareenka shacabka oo muddooyinkan ka cabanayay in la horumariyo adeegyada garoonka Aadan Cadde, si wax looga qabto adeeg xumo iyo nadaafad darro baahsan ka jirta gudaha garoonka.

Ra’iisul wasaaraha ayaa soo indha indheeyay qaybaha kala duwan ee dhismaha garoonka, wuxuuna la kulmay mas’uuliyiinta iyo shaqaalaha howsha waday oo uu kala hadlay fadeexadda taagan, isaga oo amray inay wax ka beddalaan adeegga ay u hayaan muwaadiniinta Soomaaliyeed.

Xamza ayaa sidoo kale faray in sida ugu dhaqsaha badan wax looga qabto cabashada shacabka Soomaaliyeed ee ku aaddan adeegyada garoonka ee muhiimka u ah bulshada.

”Intaan ka dib looma dul-qaadan karo waxa ka jira garoonka Aadan Cadde, Waxaan ku imid anniga dareen shacab oo cabasho ah, wixii ay sheegayeen iyo wax ka sii liita ayaan ku arkey” ayuu yiri ra’iisul wasaaraha Soomaaliya.

Ugu dambeyn Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya ayaa sheegay inuu ku soo laaban doono garoonka muddo laba toddobaad gudahood ah, isla markaana uu tallaabo ka qaadi doono, haddii aan isbeddel degdeg ah lagu sameyn adeegyada muhiimka ah sida mashiinnada.

Laascaanood (Caasimada Online) – Xildhibaannada Baarlamaanka Waqooyi Bari ayaa maanta kulankoodii caadiga ahaa ku yeeshay magaalada Laascaanood ee xarunta gobolka Sool, waxayna qaadeen tallaabo muhiim ah oo ku aadan sameynta xeer hoosaadka golaha.

Kulanka oo ahaa mid ay soo xaadireen inta badan xildhibaanadu ayaa waxaa guddoomiyay  Guddoomiyaha Golaha Wakiillada Waqooyi Bari Soomaaliya Mudane Dr Aadan Cabdullaahi Aw-Xasan oo ay wehliyaan guddoomiye ku-xigeenka 1-aad Marwo Amran Axmed Xasan iyo guddoomiye ku-xigeenka 2-aad Mudane Cabdirisaaq Jaamac Warsame, wuxuuna kulankan ahaa kii todobaad ee kal-fadhiga koowaad ee Baarlamaanka Waqooyi Bari Soomaaliya.

Ajendaha fadhiga maanta waxa uu ahaa akhrinta 1-aad ee qabya qoraalka xeer-hoosaadka Golaha Wakiillada, waxaana kooramka fadhiga uu ahaa 50 Mudane.

Intaas kadib golaha ayaa loo akhriyay nuqulka qabya qoraalka Xeer-hoosaadka akhrintiisii 1-aad, sida uu dhigayo Dastuurka Dawlad-goboleedka Waqooyi Bari, qodobkiisa 55-aad, farqadiisa 11-aad, ee qeexaya in goluhu samaysto Xeer-hoosaad lagu nidaamiyo hawlahooda.

Xildhibaannada sidoo kale ayaa dood adag ka yeeshay qoraallada loo qabiyay, waxayna fikradahooda ka dhiibteen nuqulka xeer-hoosaadka loo sameynayo golahooda,

Dhankiisa guddoomiye Aadan Cabdullaahi Aw-Xasan oo kulanka ka hadlay aya u mahad celiyay guddiga soo diyaariyay qabya qoraalka Xeer-hoosaadka, waxa uuna siiyay xildhibaannada fursad ay kusoo akhriyaan Xeerka iyada oo lagu balamay in akhtinta 2-aad lasoo jeediyo maalinnimada Talaadada ah, taariikhduna ku beegantahay 16 September.

Ugu dameyn guddoomiyaha golaha Wakiillada ayaa soo xidhay fadhigii maanta, wuxuuna xildhibaannada ka codsaday inay soo akhriyaan nuqulka xeer-hoosaadka ee loo dhiibay, si kulanka soo socda dood looga yeesho, kadibna loo meel mariyo.

Baarlamaanka Waqooyi Bari oo dhawaan la dhisay ayaa durbo qabtay shaqooyin waa wayn, waxaana kamid ah qabsoomidda doorashada, isagoo ku guuleystay inuu soo doorto madaxweyne & ku xigeen oo loo doortay Cabdulqaadir Firdhiye iyo Cabdirashiid Abwaan.

Kismayo (Caasimada Online) – Maamul-goboleedka Soomaaliyeed ee Jubbland ayaa si deg-deg ah uga jawaabay hadal kasoo yeeray Ra’iisul wasaare Xamza Cabdi Barre oo xalay ka qayb-galay barnaamij dadweyne, isagoo kusoo hadal qaaday arrinta xiisada Jubbaland.

Wasiirka Warfaafinta, Dhaqanka iyo Dalxiiska Dowlad-goboleedka Jubbaland Cabdifitaax Maxamed Mukhtaar oo qoraal dheer soo saaray ayaa 5 qodob ugu jawaabay Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya, wuxuuna sheegay in Jubbaland ay xaq u leedahay inay ka tashato masiirkeeda siyaasadeed iyo dastuurkeeda, si waafaqsan nidaamka federaalka dalka.

Cabdifitaax ayaa shaaca ka qaaday in Jubbaland ay tahay dowlad xubin ka ah Dowladda Federaalka Soomaaliya, isla markaana dastuurka federaalka iyo kan Jubbalandba ay si cad u siinayaan xaqa ay u leedahay furista iyo wax ka beddelka dastuurkeeda. Wuxuu tusaale u soo qaatay in Jubbaland ay hore u beddeshay qodob oggolaanaya in Madaxweynaha Jubbaland mar kale isu sharaxi karo xilka, taas oo uu ku tilmaamay xuquuq sharci ah oo aan la dafiri karin.

“Sida dowladdu federaalka u furtay dastuurka si  lamid ah ayey jubbaland ufurtay qodobo uga beddeshay – tusaale ahaan in Madaxweynaha Jubbaland loo oggolaaday inuu mar kale isku sharaxi karo xilka MD– Jubbalandna xaq ayey u leedahay in ay dastuurkeeda wax ka beddesho ama qodobo cusub ku darto, si waafaqsan rabitaanka shacabka iyo Dastuurka jubbaland u ogolyahay. Xuquuqdan waxaa lagu dhisay mabda’a sinnaanta iyo wadajirka federaalka, mana aha arrin lagu murmi karo, waana xuquuq uu dastuurka Jubbaland si cad u siinayo” ayuu yiri wasiirku.

Hoos ka akhriso qoraalka oo dhammeystiran:-

Farriin Furan Mudane Ra’iisul Wasaare,

Salaan sharaf iyo qaddarin ka dib, farriintan furan waxay jawaab iyo falcelin toos ah u tahay hadalkii aad xalay jeedisay. Ujeeddadaydu ma aha in muran iyo khilaaf cusub la abuuro, balse waa inaan si cad oo ixtiraam leh u muujiyo aragtida Jubbaland ee ku aaddan arrimaha la xiriira dowladnimada, dastuurka iyo xiriirka federaalka.

Waxaan aaminsanahay in doodaha siyaasadeed iyo kala aragti duwanaanta loo wajaho hab waddaniyad ku dhisan, si xal iyo is-afgarad loogu helo wixii tabasho ah. Jubbaland waxay ka mid tahay dowladaha xubnaha ka ah Dowlada Federalka, ku dhisan dastuurka Federaalka Soomaaliya, sidaas darteedna waxay leedahay xuquuq iyo awood ay ku maamusho masiirkeeda, iyadoo weliba ku dhaqmeysa wixii dastuurka federaalka u oggol yahay. Sidaa darteed, jawaabtan waxaan ku doonayaa in ay noqoto mid wax dhisaysa oo horseed u noqota wada shaqeyn iyo kalsooni.

Qodobada muhiimka ah ee jawaabta u baahan ee uu xalay codsaday in RW looga jawaabo ayaa hoos ku xusan:

1. Xildhibaanada Jubbaland waxay xaq u leeyihiin oo uu dastuurka u ogolyahay in ay furaan dastuurka iyo inay wax ka beddelaan, taas oo ah awood ay si toos ah u siinayo nidaamka federaalka iyo sharciga dalka. Xuquuqdan ma aha mid Jubbaland oo keliya gaar u ah, balse waa mid ay leeyihiin dhammaan dowladaha xubnaha ka ah Federaalka Soomaaliya.

Sida dowladdu federaalka u furtay dastuurka si  lamid ah ayey jubbaland ufurtay qodobo uga beddeshay – tusaale ahaan in Madaxweynaha Jubbaland loo oggolaaday inuu mar kale isku sharaxi karo xilka MD– Jubbalandna xaq ayey u leedahay in ay dastuurkeeda wax ka beddesho ama qodobo cusub ku darto, si waafaqsan rabitaanka shacabka iyo Dastuurka jubbaland u ogolyahay. Xuquuqdan waxaa lagu dhisay mabda’a sinnaanta iyo wadajirka federaalka, mana aha arrin lagu murmi karo, waana xuquuq uu dastuurka Jubbaland si cad u siinayo.

2. Waa run in ciidamo ay joogeen Kismaayo, Dhoobley, Ceelwaaq iyo Gedo, balse joogitaankoodu wuxuu ku dhisnaa heshiis la isla ogaa oo u dhexeeyay Jubbaland iyo dowladda federaalka. Hase yeeshee, ciidankii la geeyay Kaambooni waxay ahaayeen kuwo dano siyaasadeed oo gaar ah wata, waxayna geysteen rabshado iyo khasaare dadweyne. Subax hore ayey weerareen ciidankii Jubbaland ee fariisinka ku sugnaa, taas oo sababtay dhimasho, dhaawac iyo barakac, iyadoo aan weliba la ilaawin fadeexaddii ciidanka qaranka ee xuduudaha ka tallaabay.
3. Ra’iisul Wasaare, askariga Soomaaliyeed ee diyaarad lagu keenay Baladxaawo ee xadka wuxuu sababay dhimasho, dhaawac iyo barakac qoysas Soomaaliyeed, arrin laga hortagi karayna ahayd. Waxaa murugo leh in askarigaas dartiis ay u dhinteen dad walaalo ah, xigto ah, ood-wadaag ah. Intaas ka sokow, adeegyo dowladeed oo muhiim ahaa ayaa meesha ka baxay. Ujeedada ciidamadaas loo soo diray waxay ahayd cadaadis iyo in Jubbaland lagu dhib galo, gaar ahaan kadib fashilka Raasgaambooni. Wali fursad baa jirta in ciidankaas meesha laga raro, askarigana dib loo celiyo.
4. Waxaa kale oo la hilmaamay, Ra’iisul Wasaare, inta aad joogtay xilka RW in la xayiray diyaaradaha garoomada Jubbaland, taas oo culays xooggan ku noqotay bulshada: hooyooyinka, waayeelka, iyo bukaannada safarka caafimaad u baahnaa. Dad badan ayaa u geeriyooday xannibaaddaas.
5. Sidoo kale, waxaa xusid mudan in deegaanka aad ka soo jeedo cunaqabateyn la saaray oo laga jartay mashaariicdii muhiimka ahaa, halka deegaan nabdoon ciidan lagu qaaday halkii horumar lagu dhiirrigelin lahaa oo DF ugasoo dhicin lahayd adeegyada ka maqan Jubbaland.

Soomaaliya waa dal federaal ah, Jubbalandna waxay xaq u leedahay inay ixtiraamto dastuurkeeda iyo go’aannada ay si sharci ah u gaarto, iyadoo sidoo kalena ku dhaqmeysa wixii dastuurka federaalka u oggol yahay. Waxaa lama huraan ah in xuquuqdaas dastuuriga ah la dhowro, si loo helo wada shaqeyn iyo dowladnimo adag oo ka tarjumeysa rabitaanka shacabka.

Jubbaland waxay xaq u leedahay inay ka hadasho masiirkeeda, ka tashato mustaqbalkeeda, iyo in go’aankeeda la ixtiraamo. In aan wada joogno sharci la’aan waxaa ka wanaagsan in aan ku wada noolaanno sharci iyo nidaam cad.

Soomaalidu waxay tiraahdaa: “Gacanta aad goyn weydo waa la dhunkadaa.” Ixtiraam iyo qaddarin.

Afgooye (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa waxaa laga helayaa howlgal culus oo ay maanta ciidamada dowladda ka sameeyeen qaybo kamid ah gobolka Shabeellaha Hoose, kaas oo lagu fashiliyay qarax ay soo diyaariyeen Al-Shabaab.

Howlgalka oo si gaar ah uga dhacay inta u dhexeysa deegaannada Lambar-konton iyo Muuri ayaa lagu soo saaray miino ay waddada ku aaseen maleeshiyaadka Al-Shabaab.

Taliyaha Ururka 143-aad ee Guutada 14-ka October Dhamme Cali Mahdi Cabdi Beerdiide oo howlgalka hoggaaminayay ayaa xaqiijiyay in qaraxa laga hortegay, isaga oo aan gaysan wax dhibaato ah, wuxuuna intaasi ku daray in ciidamadu ay ku guuleysteen inay ka fashiliyaan dhagarta kooxaha Khawaarijta.

Beerdiide ayaa sidoo kale tilmaamay in ujeedka kooxda uu ahaa in qaraxaas ay ku dhibaateeyaan shacabka ku safraya iyo gaadiidka isaga kala goosha gobolka intiisa kale.

Sidoo kale wuxuu intaasi kusii daray inay sii wadi doonaan howlgallada, si amni loogu soo dabaalo aagga deegaannadaas oo mararka qaar ay dhuumaaleysi ku yimaadaan Al-Shabaab.

Malamihii u dambeeyay ciidamada Xoogga dalka ayaa kordhiyay howlgallada ay ka wadaan Shabeellaha Hoose, waxayan ka xorreeyay deegaannada Bariire, Sabiid iyo Canoole.

Intii ay socdeel dagaalladii lagu xoreeyay deegaannadaas, ciidamada ayaa sidoo kale qarxiyay gaadiid ay qaraxyo kasoo buuxiyeen Al-Shabaab, kuwaas oo duqeyn lagu burburiyay.

Dowladda Federaalka ayaa haatan sii laba jibaartay dagaalka, waxaana la sii xoojiyay ciidamada ku sugan furimaha hore, kuwaas oo howlgaladii ugu dambeeyay kasoo hooyay guullo waa wayn.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre ayaa sheegay in dhul boob uusan ka socon magaalada Muqdisho xilli ay isgaadhay qeylo dhaanta shacabka.

Xamza ayaa ku dooday in dhulka ay dowladda bixisay loo maray hab sharci ah, isagoo sheegay in dowladihii hore ay iibin jireen dhulalka dowladda.

Sidoo kale, wuxuu sheegay in dhul uu leeyahay muwaadin aan si sharci ah loogu xad-gudbi karin, haddii ay taasi dhacdana uu qofka xuquuqdiisa ku raadsan karo maxkamadaha awoodda u leh.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa intaas kusii daray in cid kasta oo ku kacda xad-gudub ay sharciga mari doonto, si adagna loola xisaabtami doono, haddii sheegashada la xaqiijiyo.

“Dadka cabanaya haddii ay hayaan caddeymo sax ah oo loo mari doono hannaan sharci ah, dadka ku lug lehna waxay wajihi doonaan sharciga iyagoo mas’uuliyadda qaadaya,” ayuu yiri Ra’iisul Wasaare Xamza Cabdi Barre.

Mar la waydiiyay sababta warbaahinta dowladda loogu baahin waayay dhulka la bixiyay, ayuu ku jawaabay: “Dhulka oo dhan Dowladda ayaa dadka Soomaaliyeed siin jirtay, ma xayaysiin jirtay? Dhulka qofka sharciga ku lehna laguma xadgudbi karo, haddii ay dhacdana waxaa jira meelo lagu dacwoodo.”

Waxa uu intaas kusii daray: “Dadkii laga qaaday xaggee ku maqan yihiin? Maxkamad ma u tageen? Haddii ay maxkamadaha geeyeen, arrintaas xal ayaa loo helayaa.”

Si kastaba, maalmihii u dambeeyay ayaa waxaa Muqdisho ka taagnaa dood ka dhalatay barakicinta dadka deggan dhulalka danta-guud, iyadoo inta badan ay la wareegtay dowladda dhexe. Mucaaradka ayaa walaac xooggan ka muujiyay hanaanka dowladda u mareyso iibinta dhulka danta-guud, taas oo dadka qaar ku tilmaameen “dhul boob”.

Muqdisho (Caasimada Online) – Maxkamadda gobolka Banaadir ayaa maanta xukun ku ridday Nadiifo Xasan Cabdiqaadir Cabdulle, oo hore Xafiiska Xeer-ilaaliyaha Guud ee Qaranka ugu soo oogay dacwad culus.

Haweenaydan ayaa loo haystay kiis la xiriira ka mid ahaanshaha ururka argagixisada ee Al-Shabaab, maalgellinta falal argagixiso iyo dhaqidda lacago sharci darro ah.

Baaritaannada iyo caddeymaha uu xafiisku horgeeyay Maxkamadda ayaa muujiyey in Nadiifo ay akoonkeeda marsiisay lacag gaareysa $1,237,010. Lacagtaas oo loo adeegsaday maalgellin argagixiso, lacag dhaqid iyo fulinta hawlaha argagixisada, iyadoo la raacayo caddeymahaas,

Sida ay shaacisay xeer ilaalintu, maxkamadda gobolka Banaadir ayaa waxay ku xukuntay haweenaydan 15 sano oo xabsi ah iyo ganaax lacageed oo dhan $20,000.

Sidoo kale, waxay maxkamaddu go’aamisay in la baabi’iyo akoonnada ay leedahay Nadiifo Xasan Cabdiqaadir Cabdulle, isla markaana lagu wareejiyo dowladda wixii hanti ah ee akoonkeeda ku jira.

“Xafiiska Xeer-ilaaliyaha Guud ee Qaranka wuxuu caddeynayaa in ay ka go’an tahay la-dagaallanka maalgellinta argagixisada iyo dhaqidda lacagta sharci darrada ah,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeed kasoo baxay xafiiska xeer ilaalinta.

Xafiiska xeer ilaalinta ayaa mar kale u digtay cid kasta oo ku hawlan falalka khatarta ah ee ka dhanka ah ammaanka iyo dowladnimada in sharciga hortiisa la keeni doono si cadaaladda loo waafajiyo.

Gaalkacyo (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya magaalada Gaalkacyo ayaa sheegaya in saaka bartamaha suuqa magaalada lagu dilay ganacsade caan ah, iyadoo falkaasi lala xiriirinayo aano qabiil.

Marxuumka la dilay ayaa lagu magacaabi jiray Siyaad Cali Xirsi, wuxuuna ahaa ganacsade si weyn looga yaqaanay magaalada Gaalkacyo, isla markaana kamid ahaa haldoorka gobolka Mudug.

Ganacsadaha ayaa waxaa lagu toogtay goobtiisa ganacsi oo ku taalla bartamaha magaalada, kadib markii dabley hubaysan weerar ku qaadday.

Goob-joogayaal ayaa sheegay in dableyda hubaysan ay tacshiirad ku rideen Siyaad Cali Xirsi, xilli uu ku sugnaa xaruntiisa ganacsi ee ku taalla bartamaha suuqa Gaalkacyo, halkaas oo uu ku naf waayay.

Laamaha amniga ee gobolka Mudug ayaa xaqiijiyay in kooxdii dilka fulisay ay goobta ka baxsadeen, hase yeeshee ay ciidamada wadaan hawl-gal lagu raadinayo raggii ka dambeeyay falkaasi.

Gaalkacyo ayaa waxaa marar badan ka dhacay dilal la xiriira aanooyin qabiil, waxaana magaaladaas muddo dheer ka taagan colaad beeleed, taas oo sanado badan qaadatay.

Si kastaba, dhacdadan cusub ayaa kusoo aadeyso, ayada oo muddooyinkii ugu dambeeyay gobolka Mudug ay dib uga soo laba kacleynayaan dagaal beeleedyo sababay khasaarooyin kala duwan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ciidamada Booliska Soomaaliya ayaa saaka soo xiray haweenay lagu eedeeyay inay u geftay Madaxweynaha Soomaaliya, kadib muuqaal ay ku baahisay baraha bulshada.

Haweenaydan oo lagu magacaabo Malyuun Cawad Xaydar ayaa loo haysta inay aflagaadeysay Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, xilli heeska Birmade Xasan Sheekh oo dhinac kale loo rogay lag ku faafinayo baraha bulshada, gaar ahaan barta TikTok.

“Ciidanka Booliiska Soomaaliyeed, gaar ahaan Saldhigga Degmada Garasbaaleey, ayaa gacanta ku soo dhigay haweeney lagu magacaabo Malyuun Cawad Xaydar, oo ku eedaysan aflagaado madaxeed iyo anshax-xumo,” ayaa lagu yiri qoraal saaka kasoo baxay taliska booliska qeybta guud ee gobolka Banaadir.

Booliska ayaa sheegay in falka ay ku kacday haweenaydan uu dhaawacayo sharafta iyo karaamada madaxda qaranka, isla markaana baalmarayo dastuurka iyo shuruucda dalka u dejisan.

“Eedeysanadu waxay ku jirtaa gacanta Booliiska, waxaana si waafaqsan sharciga loogu gudbin doonaa maxkamadda awoodda u leh,” ayaa lagu yiri qoraalka booliska.

Ciidanka Booliska ayaa sidoo kale ku raad-jooga shaqsiyaad kale oo ku kacay falal isugu jira anshax-xumo iyo aflagaado ka dhan ah madaxda qaranka, sida uu xaqiijiyay taliska booliska Soomaaliyeed.

Booliska ayaa ka dalbaday shacabka Muqdisho inay lasoo wadaagan xogta shaqsiyaadka caadeystay aflaagadada madaxda. “Muwaadin haddii aad aragto qof ku kacaya falal lid ku ah anshaxa iyo shuruucda dalka u dejisan, fadlan xogtiisa u gudbi saldhigga kuugu dhow, si boolisku uga qaado tallaabo habboon oo waafaqsan sharciga,” ayaa lagu yiri qoraalka.

Shalay ayey aheyd markii booliska uu afar dhalinyaro ah usoo xiray aflaagadada Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud, kadib muuqaal ay ku baahiyeen baraha bulshada.

Afartaas eedeysane oo kala ahaa Cumar Ciise Salaad, Mahad Cumar Yirid, Amin Maxamed Xasan iyo Cabdisalaan Ceenaanshe Ibraahim ayaa la horgeyn doonaa maxkamad, si looga qaado tallaabo sharciga waafaqsan.

Booliska ayaa shacabka ugu baaqay inay ka fogaadaan falalka noocaan oo kale ah iyo muuqaallada anshax darrada ah ee kusii baahaya baraha bulshada ee Internet-ka

Si kastaba, horay waxaa sidaan oo kale loogu soo xiray dhalinyaro isticmaasha baraha bulshada oo sameeya falal anshax xumo ah, kuwaas oo qaarkood la horgeeyay maxkamadda gobolka, balse waa markii u horeysay oo aflagaadeyn madaxweyne loo maxkamadeynayo shaqsiyaad dhowr ah.