Dhuusamareeb (Caasimada Online) – Axmed Maxamuud Canshuur oo ah Aabaha qoyskii dhowaan lagu laayay gobolka Galgaduud, gaar ahaan hooyadii iyo saddexdeedii gabdhood ayaa si murug leh uga hadlay xukunka ay ridday Galmudug ee ka dhanka ah ragga loo soo qabtay falkaasi oo ay si weyn uga aragaxeen dadka Soomaaliyeed.

Maxkamadda gobolka Galgaduud ayaa oo xukunka soo saartay ayaa sheegtay in aan la helin caddeymo dhab ah oo muujinaya in eedeysanayaasha oo kala ah Ayuub Maxamed Cabdi, Galad Axmed Xuseen iyo Cabdi Cismaan Cabdullaahi ay geysteen dilka Hooyo Sahro Cartan Xirsi iyo gabdhaheedii Nuuro Axmed Maxamuud, Xaawo Axmed iyo Faa’iso Axmed, waxayna iyada oo taas ka duulaysa ay xukuntay Cabdi Cisman iyo Galad Axmed tacsiir shan sano ah, halka Ayuub Maxamed lagu xukumay saddex sano ah.

“Maxkamadda marka ay dhageysatay doodda xafiiska Xeer Ilaalinta Guud ee Galmudug iyo cadeymaha uu soo gudbiyay, maxkamadda markay dhageysatay difaaca qareennada eedeysanayaasha, waxay maxkamaddu ku xukuntay tacshiir shan sano ah oo xabsi ah,” ayuu yiri Garsooraha maxkamadda ee xukunka la wadaagay warbaahinta.

Intaas kadib waxaa soo hadlay Axmed Maxamuud Canshuur oo cadaalad darro ka tirsanayo Maxkamadda, wuxuuna sheegay in arrinta dhacday ay fool xumo ku tahay Galmuudg

“Waxaan u sheegayaa dadweynaha i dhageysanaayo oo Soomaaliyeed arrintaan waa arrin fool xun waa arrin aan dhicin aniga macnaha dadkeygii wuu dhintay, laakiin dadka nool ee Soomaaliyeed inay saameyn ku yeelato ayaan u maleynayaa” ayuu yiri Aabe Axmed.

Sidoo kale wuxuu intaasi ku daray in uusan fileyn go’aanka soo baxay, uuna halis u keeni karo dadka walaalaha ee wada dega gobolka Galgaduud.

“Anagga oo cadaalad sugeyno ayaa waxaa nagu dhacay kitaabkan mar, marka aad martana diyaa laguu xukumaa arrintaas aniga kamaleysan mayn dowladda Galmudug” ayuu sii raaciyay.

Waxaa kale oo uu farriin culus u diray Madaxweyne Qoor Qoor oo uu ka codsaday inuu arrintan soo faraglieyo, isla markaana uu wax ka qabto kiiskan, si ay cadaalad u helaan saddexdiisii gabdhood iyo hooyadood oo si arxad darro ah loogu dilay aaga Qaayib.

“Aniga waxaa u haystaa dadkaan Madaxweynaha fasaxay, haddii uusan fasixin waxbuu ka qabanayaa weliba si degd deg ah” ayuu mar kale yiri Aabe Axmed Maxamuud Canshuur.

Hooyada iyo carruurta la laayay ayaa xilliga la dilayay hurdaayay, waxaana rasaas ooda kaga qaaday maleeshiyaad hubeysan oo kadib baxsaday, waxaana kadib falkaas loo soo qabtay saddexda sane ee ay shalay xukunka ku ridday Maxkamadda Gobolka Galgaduud.

Inkastoo si rasmi ah aan loo xaqiijin, haddana waxaa soo baxayay tan iyo markii uu dhacay dilka, warar sheegaya in uu salka ku hayo aano qabiil oo muddooyinkii dambe ka taagneyd deegaanno ka tirsan gobolka.

Galgaduud ayaa waxaa ku badan dilalka qorsheysan ee salka ku haya aanooyinka qabiil, waxaana ahayd dhawaan, markii nin shacab ahaa lagu dilay deegaanka Raxan-reeble ee gobolkaasi, kaas oo dilkiisu ay kasoo wareegtay maalmo qura.

Laascaanood (Caasimada Online) — Madaxweynaha Dawladda Waqooyi Bari Soomaaliya, Mudane Cabdiqaadir Axmed Aw-Cali (Firdhiye), ayaa xalay ku dhowaaqay golaha wasiirrada ee dowladdiisa, bilo kadib markii la dhisay maamulka cusub, islamarkaana loo doortay madaxweyne.

Qoraal ka soo baxay xafiiska madaxweynaha ayaa lagu sheegay inuu tallaabadan qaaday isaga oo tixraacaya Qodobka 72-aad ee Dastuurka, culayska hawlaha dowladda hor yaalla, baahida dhismaha fulinta, iyo latashi uu la yeeshay madaxweyne ku-xigeenka.

Liiska wasiirrada cusub

Xukuumaddu waxay ka kooban tahay 21 wasiir oo soo socda, sida lagu qoray wareegtada rasmiga ah, waana xubnahan:

1. Yuusuf Maxamed Cali — Wasaaradda Caddaalada, Arrimaha Diinta iyo Dastuurka
2. Axmed Cali Yakhle — Wasaaradda Arrimaha Gudaha, Federaalka iyo Dib-Heshiisiinta
3. Cabdiqani Xuseen Hiraad — Wasaaradda Maaliyadda
4. Dr. Aadan Jaamac Muuse — Wasaaradda Caafimaadka
5. Cali Dhakaawey Warsame — Wasaaradda Qorsheynta, Horumarinta iyo Iskaashiga Caalamiga ah
6. Cabdirisaaq Faarax Warsame — Wasaaradda Amniga
7. Cabdi Xasan Maxamed — Wasaaradda Tamarta iyo Biyaha
8. Mustafe Cabdinaasir Cismaan — Wasaaradda Macdanta iyo Batroolka
9. Daahir Cabdirisaaq Axmed — Wasaaradda Waxbarashada, Hiddaha iyo Tacliinta Sare
10. Ismaaciil Shiikh Saalax — Wasaaradda Kalluumaysiga iyo Khayraadka Badda
11. Saynab Cabdiraxmaan Calawaash — Wasaaradda Arrimaha Qoyska iyo Xuquuqul Insaanka
12. Siciid Maxamed Cabdiraxmaan — Wasaaradda Deegaanka, Duurjoogta iyo Isbadalka Cimilada
13. Mahad Siciid Xasan — Wasaaradda Xanaanada Xoolaha, Dhirta iyo Daaqa
14. Jaamac Faarax Muuse — Wasaaradda Hawlaha Guud, Gadiidka iyo Dib-u-dhiska
15. Axmed Cabdi Shire — Wasaaradda Duulista Hawada
16. Cabdiwali Xuseen Maxamuud — Wasaaradda Ganacsiga, Warshadaha iyo Maalgashiga
17. Axmed Cabdirisaaq Diiriye — Wasaaradda Warfaafinta, Isgaadhsiinta iyo Tiknolojiyadda
18. Cabdikariin Maxamuud Cabdi — Wasaaradda Beeraha, Waraabka iyo Horumarinta Reer-Miyiga
19. Maxamed Diiriye Faarax Shariif — Wasaaradda Gargaarka iyo Maareynta Masiibooyinka
20. Ibraahim Jaamac Raygal — Wasaaradda Dhalinyarada, Ciyaaraha, Shaqada iyo Shaqaalaha
21. Cabdiqaadir Maxamed Ducaale — Wasaaradda Dekadaha iyo Gaadiidka Badda

Xeerka magacaabista oo Summaddiisu tahay WQS/XM/022/2025 ayaa dhigaya in liiska uu dhaqan-galo marka uu madaxweynuhu saxiixo lana soo saaro Faafinta Rasmiga ah. Magacaabistu waxay u gogol-xaareysaa in la dardargeliyo howlaha amniga, dhaqaalaha, adeegyada bulshada, iyo xiriirka caalamiga ah ee maamulka.

Magacaabistan waxa ay daba socotaa doorashadii 30-kii Agoosto ee ka dhacday Laascaanood, halkaas oo Xildhibaannada Baarlamaanka Waqooyi Bari ay ku doorteen Firdhiye madaxweynaha maamulka, doorasho wareeg labaad gashay oo xasaasi ahayd.

Guddoomiyaha baarlamaanka oo ku dhawaaqay natiijada ayaa sheegay in Cabdiqaadir Axmed Aw-Cali (Firdhiye) helay 62 cod, halka musharraxii kale ee wareegga labaad u gudbay uu helay 18 cod, kaddib markii Jamaal Maxamed Xasan uu codadkii taageerayaashiisa u wareejiyey dhinaca Firdhiye.

Sidoo kale isla maalintaas waxaa madaxweyne ku-xigeen loo doortay Cabdirashiid Yuusuf Jibriil (Abwaan), oo helay 65 cod coddeyn gacan-taag ah, sida uu ku dhawaaqay Guddoomiye Aadan Cabdullaahi Aw-Xassan.  

Xafiiska madaxweynaha ayaa la filayaa inuu si dhaqso ah u magacaabo wasiirro-dowleyaal iyo wasiir-ku-xigeenno si loo dhamaystiro Golaha Fulinta. Qorshaha degdegga ah wuxuu ku wajahan yahay:

Xukuumadda cusub ee Madaxweynaha Cabdiqaadir Axmed Aw-Cali (Firdhiye) ayaa hortaalla hawl aad u ballaaran oo ay ka mid yihiin xoojinta amniga, dib-u-habeynta adeegyada iyo soo celinta koboc dhaqaale oo waara, iyadoo taageero ka raadineysa shacabka, ganacsatada iyo saaxiibada caalamiga ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Türkiga ayaa sii wadda iskaashiga dhinaca amniga ee kala dhaxeeya Soomaaliya, oo xiriirka kala dhexeeya Ankara uu si weyn u kobcayay tobankii sano ee la soo dhaafay. Saraakiisha booliiska Soomaaliyeed ee lagu soo tababaray dalka Türkiye ayaa door sii kordhaya ka qaadanaya xoojinta amniga dalkooda.

“In khibradda ay sanadihii la soo dhaafay kasbadeen hay’adaha ammaanka ee hoos yimaada Wasaaraddayada Arrimaha Gudaha lala wadaago hay’adaha ammaanka ee waddamada saaxiibka ah iyo kuwa aan xulafada nahay, waxay si weyn uga qayb-qaadanaysaa amniga heer caalami iyo heer gobol,” ayuu yiri Gashaanle Sare Tansu Utku, oo ah la-taliyaha arrimaha gudaha ee Safaaradda Türkiye ku leedahay caasimadda Soomaaliya ee Muqdisho, oo Sabtidii la hadlay Wakaaladda Wararka ee Anadolu.

Utku wuxuu sheegay in booliiska Soomaaliya uu lumiyay awoodiisa inta badan kaddib dagaalkii sokeeye iyo burburkii dowladdii dhexe sanadkii 1991-kii.

“Dalkeena wuxuu si joogto ah u garab taagnaa shacabka Soomaaliyeed iyo dowladda Soomaaliya, oo aan wadaagno xiriir masiiri ah, wuxuuna door firfircoon ka qaatay dib-u-habeynta ciidanka booliiska Soomaaliya kaddib dib-u-soo-celintii dowladda federaalka sanadkii 2012,” ayuu raaciyay.

Tababarro muddo gaaban ah ayaa billowday sanadkii 2012-kii iyadoo la raacayo heshiisyo iskaashi oo laba geesood ah iyo kuwo amni, ayuu yiri Utku, isagoo xusay in Akadeemiyadda Booliiska ee Türkiye iyo Akadeemiyadda Jandararmiga iyo Ilaalada Xeebaha ay arday Soomaaliyeed ka qadanayeen heerarka koowaad iyo labaad ee jaamacadda tan iyo sanadkii 2015-kii.

“Tobannaan sarkaal oo booliis ah ayaa tababarkooda ku soo qaatay dalka Türkiye waxayna ku laabanayaan dalalkooda si ay uga shaqeeyaan jagooyin firfircoon oo muhiim ah,” ayuu carrabka ku adkeeyay.

Wuxuu intaas ku daray in tan iyo sanadkii 2019-kii, Qaybta Hawlgallada Gaarka ah ee Booliiska Soomaaliya (Somali Police Special Operations Unit) ay heshay awood ay ku fuliso hawlgallo xeeladaysan oo halis sare ah, kuwaasoo u baahan tababar gaar ah.

Utku wuxuu sidoo kale sheegay inuu sii socdo iskaashiga u dhexeeya Hay’adda Maareynta Socdaalka ee Türkiye iyo Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadaha Soomaaliya, iyadoo la raacayo shuruucda qaran iyo kuwa caalamiga ah.

Cabdinuur, oo ah laba xiddigle ka tirsan booliiska Soomaaliya ahna taliye ku xigeenka cutubka la-dagaallanka argagixisada, ayaa sheegay inuu sanadkii 2021-kii wax ku soo bartay dalka Türkiye, uuna shahaadada mastarka (master’s degree) ka qaatay Akadeemiyadda Booliiska ee Ankara.

Isagoo carrabka ku adkeeyay inuu ku soo laabtay si uu dalkiisa ugu adeego tababarkii uu soo qaatay, ayuu Cabdinuur sheegay inuu sidoo kale bartay luuqadda Turkiga.

Gaashaanle Cabdi, oo ah sarkaalka isku xirka ciidammada booliiska Türkiye iyo Soomaaliya, ayaa sheegay inuu ka soo qalin-jabiyay Akadeemiyadda Booliiska uuna shahaadadiisa mastarka ka qaatay dalka Türkiye. Wuxuu markii dambe soo noqday taliye ku xigeenka Hawlgallada Gaarka ah ka hor inta uusan qaban xilkiisa hadda.

Taliyaha Saldhigga Booliiska, Dhamme Olow, ayaa sheegay inuu sanadkii 2021-kii tababar u aaday dalka Türkiye, uuna ku biiray Waaxda Maareynta Xeeladaha ee Akadeemiyadda Booliiska ee Ankara.

Isagoo u mahadcelinaya shacabka Turkiga, ayuu Olow sheegay inuu si weyn uga faa’iidaystay tababarkii uu ku soo qaatay dalka Türkiye. 

Qaahira (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya,Xamza Cabdi Bare oo haatan ku sugan magaalada Qaahira ee dalka Masar ayaa kulan gaar ah la yeeshay wakiilka gaarka ah ee Ururka Midowga Yurub u qaabilsan Geeska Afrika, Dr. Annette Weber.

Xamza ayaa saddex qodob kala hadlay Annette Weber, kuwaas oo ku aadan hormarka laga gaaray dhinacyada siyaasadda, dhaqaalaha iyo amniga dalka, sida lagu sheegay qoraal kasoo baxay xafiiskiisa.

Kulanka ayaa sidoo kale diirradda lagu saaray xoojinta iskaashiga laba geesoodka ah ee labada dhinac iyo kordhinta taageerada uu Midowga Yurub siiyo dowladda Soomaaliya.

Ra’iisul Wasaaraha, ayaa intii uu kulanku socday waxa uu soo bandhigay guulaha ay xaqiijisay Xukuumaddiisa, muddadii saddexda sano ahayd ee la soo dhaafay, kuwaas oo ay kamid yihiin sugidda amniga caasimadda, la-dagaallanka Khawaarijta, dib-u-dhiska ciidanka Qaranka, horumarinta dhaqaalaha, siyaasadda iyo tayeynta adeegyada bulshada.

Waxaa kale oo uu soo hadal qaaday dadaallada xukuumadda Dan-Qaranee ku aaddan xilliga kala-guurka AUSSOM iyo taageerada caalamiga ah ee loo baahan yahay.

Dhankeeda, wakiilka gaarka ah ee Midowga Yurub ee Geeska Afrika, ayaa bogaadisay guulaha wax ku-ool ah ee ay xaqiijisay xukuumaddu, muddadii la soo dhaafay, iyada oo xustay in Midowga Yurub uu sii xoojin doono taageerada ay siiyaan Soomaaliya.

Kulankan ayaa qayb ka ahaa shirar uu haatan Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya ka wada magaalada Qaahira oo uu ku joogo safar shaqo oo la xiriira howlaha horumarinta xukuumadda Dan-Qaran, waxaana ku wehlinaya qaar kamid ah golaha wasiiradiisa.

Midowga Yurub ayaa kamid ah ururrada taageerada kala duwan siiya dowladda federaalka, isaga oo ka caawiya arimaha amniga, dhaqaalaha, siyaasadda iyo bani’aadanimada.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddiga Madaxa-banaan ee Doorashooyinka Qaranka ayaa maanta shaaciyay in gobolka Banaadir ay iska diiwaan-galiyeen codbixiyaal gaaraya 923,220 oo qof.

Guddiga ayaa sheegay in gobolka Banaadir ay ka hirgeliyeen 56 xarumood oo ku baahsan 16-ka degmo ee gobolka, taas oo fududeysay in shacabka si fudud isku diiwaan-geliyaan.

Sidoo kale, Guddoomiyaha Guddiga Madaxa-banaan ee Doorashooyinka Qaranka, Cabdikariin Axmed Cali ayaa sheegay in bisha soo socota dalka laga qaban doono doorasho, isagoo codsaday in ururada siyaasadda loo ogolaado in ay sameystaan olole doorasho.

Sidoo kale wuxuu xaqiijiyay in guul wayn laga gaaray ololihii diiwaangelinta, maadaama Muqdisho oo kaliya ay iska diiwaan-geliyeen dad ku dhow 1 milyan oo qof oo ka qayb-galaya doorashooyinka dhawaan dhacaya.

Horey qorshuhu wuxuu ahaa in doorashooyinka goleyaasha deegaanka ay bilowdaan dhammaadka bishaan October, balse waxaa yimid dib u dhac, sababo la xiriira markii dib loo furay diiwaan-gelinta oo fursad loo siiyay xisbiyadii ay furteen qaar kamid ah xubnihii ka baxay Madasha Samatabixinta ee heshiiska buuxa la galay Madaxweyne Xasan Sheekh.

Guddiga ayaa haatan shacabka Muqdisho ku wargeliyay inay 30-ka bisha Novembar u diyaar-garoobaan qabsoomida doorashooyinka qof iyo cod, taas oo ay ugu horeyso tan golaha deegaanka lagu dooranayo.

Xukuumadda Dan-Qaran ee uu hoggaamiyo Ra’iisul Wasaare Xamza ayaa horay u ballan-qaaday in dalkan uusan hoggaamineyn mas’uul shacabka soo dooran.

Si kastaba, Dowladda Federaalka ayaa weli iska indho tireysa diidmada maamullada Jubbaland, Puntland iyo siyaasiyiinta mucaaradka ee ku mideysan Madasha Samatabixinta, kuwaas oo si adag uga soo horjeeda hanaanka doorashada qof iyo cod ee ay waddo dowladdu.

Garoowe (Caasimada Online) – Baarlamaanka maamulka Puntland ayaa bilaabay inuu daba-gal ku sameeyo cabashada ka taagan bixinta xuquuqda iyo mushaaraadka shaqaalaha, ciidamada iyo hay’adaha dowladda.

Baarlamaanka ayaa wasaaradda maaliyadda kala fariistay arrintan oo soo laab-laabatay, iyadoo guddoonka baarlamaanka uu ku adkeeyay ilaalinta xuquuqda shaqaalaha kala duwan ee hay’adaha dowladda.

Guddoomiyaha Baarlamaanka Puntland, Cabdirisaaq Axmed Saciid oo guddoomiyay kulan ay yeesheen guddiga maaliyadda Golaha Wakiillada iyo madaxda wasaaradda maaliyadda ayaa sheegay in cabashada taagan ay kala hadleen wasaaradda.

“Kulanka oo ay qeyb ka ahaayeen guddiga maaliyadda golaha iyo madaxda wasaaradda maaliyadda, ayaa ujeedkiisu ahaa helidda xogta arrimaha dhaqaalaha dalka, daba-galka nidaamka guud ee maaliyadda, kharash bixinta qoondada miisaaniyadda hay’adaha dowladda, iyo korjoogteynta dhaqan-gelinta miisaaniyadda 2025 ee goluhu ansixiyay,” ayuu guddoomiye Cabdirisaaq ku yiri qoraal uu soo saaray.

Wuxuu intaas ku daray: “Waxaa si gaar ah kulanka ugu kor istaagnay xuquuqda shaqaalaha, ciidamada iyo guud ahaan cabashooyinka jira.”

Guddoomiye Cabdirisaaq ayaa sheegay inay wasaaradda maaliyadda ku booriyeen in ay ilaaliso xuquuqda shaqaalaha, ciidamada iyo hay’adaha dowladda. “Dood iyo falanqayn dheer kadib, waxaan wasaaradda u soo jeedinay adkeynta ilaalinta xuquuqda shaqaalaha, ciidamada iyo hay’adaha dowladda.”

Guddoomiyuhu wuxuu sheegay inay yeelan doonaan kulamo kale, si loo dardar-geliyo fulinta miisaaniyadda.

Arrintan ayaa imaneysa xilli shaqaalaha maamulka Puntland ay ka cabanayaan xuquuq la’aan, iyadoo qaarkood aysan qaadan wax mushaar ah muddo lix bilood ah sanadkan gudihiisa, taas oo sii dheer tahay in gunnadii laga jari jiray.

Gudaha maamulka Puntland ayaa bilihii dambe waxaa kusoo noqnoqday gadoodka ciidamada amniga, kuwaas oo si xoog ah u xiray waddooyinka muhiimka ah ee magaalooyinka iyo kastamada canshuuraha, si ay u helaan xuquuqdooda oo ugu horreysa mushaarka.

Bil ka hor ayay ahayd markii cutubyo ka tirsan ciidanka Daraawiishta Puntland oo mushaar la’aan ka gadoodsan ay xirteen laamiga dheer ee deegaanka Kalabayr ee gobolka Bari.

Ciidanka gadoodsan ayaa halkaasi ku xanibay gaadiid badan oo rar ka soo qaaday dekedda magaalada Boosaaso. Ciidankan oo wata gaadiid dagaal, kana yimid buuraha Calmiskaad ee gobolka Bari, ayaa ka cabanaya mushaar la’aan, waxaana ay xukuumadda Puntland ka dalbadeen in sida ugu dhaqsaha badan loogu soo celiyo xuquuqdooda.

Sidoo kale ciidamo gadoodsan ayaa xirtay kastamkii canshuuraha degmada Xarfo ee gobolka Mudug, kaas oo in ka badan 10 maalmood ay haysteen ciidanka ka cabanaya mushaar la’aanta.

16-kii August, ciidamo gadoodsan ayaa sidoo kale xirtay waddada hormarta isbitaalka weyn ee Boosaaso, iyagoo markaas xanibay isku socodka gaadiidka iyo dadweynaha ee mara waddadaasi oo halbowle ah.

Ciidamadaas oo ka tirsan kuwa difaaca Puntland ee ku soo dhaawacmay hawlgalka Calmiskaad ayaa ka cabanayay inaysan helin daryeelkii ay mudnaayeen, isla markaana ay dayacday xukuumadda Puntland.

Sidoo kale, bishii ka horeysay ee July, waxaa dhacay dhacdooyin la mid ah kuwaas. Gadoodka ciidamada ayaa saameyn xooggan ku yeeshay bulshada ku nool maamulka Puntland, kuwaas oo wajaha dhibaatooyin markii ciidamadu xirtaan waddooyin ama kastamo muhiim ah.

Si kastaba, xukuumadda Puntland oo lagu eedeeyo inuu halakeeyay musuq-maasuq xooggan, ayaa wajahaya fadeexadda in qayb ka mid ah ciidamadeedu la kulmeen mushaar la’aan, halka arrintas ay xitaa saameysay shaqaalaha dowladda, oo mararka qaar xuquuqdooda ka maqnaato muddo bilooyin ah.

Dhuusamareeb (Caasimada Online) – Maxkamadda gobolka Galgaduud ayaa maanta xukunno ku riday saddex nin oo ku eedeysnaa in ay dileen Hooyo iyo saddexdeeda gabar.

Dilkan ayaa ka dhacay deegaan hoos yimaada magaalada Qaayib ee gobolka Galgaduud. Garsoorka Maxkamadda ayaa sheegay in aan la helin caddeymo dhab ah oo muujinaya in eedeysanayaasha Ayuub Maxamed Cabdi, Galad Axmed Xuseen iyo Cabdi Cismaan Cabdullaahi ay geysteen dilka Hooyo Sahro Cartan Xirsi iyo gabdhaheedii Nuuro Axmed Maxamuud, Xaawo Axmed iyo Faa’iso Axmed.

Maxkamadda oo taas ka duulaysa ayaa waxay Cabdi Cisman iyo Galad Axmed ku xukumtay tacsiir shan sano ah, halka Ayuub Maxamed lagu xukumay saddex sano ah.

“Maxkamadda marka ay dhageysatay doodda xafiiska Xeer Ilaalinta Guud ee Galmudug iyo cadeymaha uu soo gudbiyay, maxkamadda markay dhageysatay difaaca qareennada eedeysanayaasha, waxay maxkamaddu ku xukuntay tacshiir shan sano ah oo xabsi ah,” ayuu yiri Garsooraha maxkamadda ee xukunka la wadaagay warbaahinta.

Sidoo kale, Garsoorka ayaa sheegay in dadka leh dhaxalka ay diideen in ay dhaartaan ama dhaariyaan eedeysanayaasha, taasina aysan keenayn in lagu helay dambiga.

Dhacdadan argagaxa leh ayaa dhaqaan ka dhacday qaybo kamid ah gobolka Galgaduud, iyadoo si arxan darro ah loo dilay hooyo iyo saddex gabdhood oo ay dhashay.

Qaar kamid ah dadka deegaanka ayaa sheegay in xilliga la dilayay hooyada iyo carruurteeda ay hurdayeen, waxaana rasaas ooda kaga qaaday maleeshiyaadka oo madaxa ka wada toogtay, sidoo kalena waxaa dhaawac uu soo gaaray qof kale oo la joogay qoyska.

Inkastoo si rasmi ah aan loo xaqiijin, haddana waxaa soo baxayay tan iyo markii uu dhacay dilka, wararka sheegaya in uu salka ku hayo aano qabiil oo muddooyinkii dambe ka taagneyd deegaanno ka tirsan gobolka Galgaduud.

Galgaduud ayaa waxaa ku badan dilalka qorsheysan ee salka ku haya aanooyinka qabiil, waxaana ahayd dhawaan, markii nin shacab ahaa lagu dilay deegaanka Raxan-reeble ee gobolkaasi, kaas oo dilkiisu ay kasoo wareegtay maalmo qura.

Muddooyinkii dambe waxaa gobollada dhexe kusoo badanayay dilalka noocaan oo kale ah, waxaana ay ahayd dhawaan kadib markii Dr Cumar Cabdi Daahir (Surweyn), oo kamid ahaa dhaqaatiirta da’da yar ee ka howlgala degmada Gaalkacyo loo dilay aano qabiil darteed. Dhaqtarka ayaa waxaa dilkiisa ka dambeeyay rag hubeysan oo toogtay, kadibna ka baxsaday goobta, kuwaas oo illaa iyo hadda aan lasoo qaban.

Waa dhaqtarkii labaad oo loo dilay sabab la xiriirta aano qabiil, waxaana horay sidaan oo kale isna Gaalkacyo loogu dilay Dr Sakariye Cabdi Jaamac oo loogu dhex-tegay xaruntiisa, kadib markii uu ugu galay nin ku labisnaa dareeska ciidamada oo watay qoray AK47 ah.

Hoos ka daawo muuqaalka

Muqdisho (Caasimada Online) – Soomaaliya ayaa heshay fursad ballaaran oo dhinaca dhoofinta xoolaha nool ah, kadib markii Australia ay joojisay dhoofintii xoolaha, halka Suudaan-na ay suuqa ka baxday sababo la xiriira colaadda sokeeye ee dalkaas ka taagan.

Labadan dal oo hore ugu loolamayay iibka xoolaha ee dalalka Khaliijka ayaa haatan suuq furan u reebay Soomaaliya.

Sanadkii 2021, Soomaaliya waxa ay iibka xoolaha ka heshay dhaqaale gaaraya $523 milyan, halka sanadkii 2024 uu kor u kacay illaa $974 milyan, sida lagu sheegay warbixin rasmi ah.

Isbeddelkan ayaa muujinaya in dalkeenna uu si deg-deg ah uga faa’iidaysanayo fursadda cusub ee ka dhalatay suuqyada bannaanaaday.

Agaasimaha caafimaadka xoolaha ee Wasaaradda Xannaanada Xoolaha Soomaaliya, Qaasim Cabdi Macallim ayaa sheegay in hakadka Australia iyo xaaladda Suudaan ay Soomaaliya u tahay “fursad dahabi ah” oo lagu xoojin karo dhoofinta xoolaha nool.

“Kororka dhoofinta waxaa sababay laba arrimood oo waaweyn; midda koowaad waa dagaalka Suudaan oo curyaamiyay dhaqaalahooda, tan labaadna waa go’aanka Australia ee hoos u dhigidda dhoofinta xoolaha nool. Labadan arrimood waxa ay Soomaaliya ku hoggaaminaysaa in ay hesho faa’iido weyn oo dhinaca dhoofka xoolaha,” ayuu yiri Agaasime Qaasim.

Warbixin uu baahiyay Bloomberg ayaa tilmaantay in afartii sano ee la soo dhaafay Soomaaliya ay dhoofinta xoolaha nool ka heshay $2.9 bilyan.

Wasiirka Beeraha ee Xukuumadda Federaalka, Maxamed Cabdi Xayir (Maareeye), ayaa sheegay in sanad walba dalka laga dhoofiyo inta u dhaxaysa 4 ilaa 6 milyan oo neef, kuwaas oo loo iib geeyo dalalka Bariga Dhexe.

Iyadoo colaadda Suudaan aysan weli dhammaan iyo Australia ay qorsheyneyso in sanadka 2028 ay gebi ahaan joojiso dhoofinta xoolaha, waxaa muuqata in Soomaaliya ay fursad dhab ah u heshay in ay sii ballaariso dhoofinta xoolaha oo noqon karta mid dhaqaale ahaan ka sareysa hal bilyan oo doollar.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Wasaaradda Dekaddaha iyo Gaadiidka Badda ee Soomaaliya, Cabdulqaadir Maxamed Nuur ayaa goobjog ka noqday heshiis cusub oo maanta kagu saxiixay magaalada Muqdisho.

Heshiiskan ayaa waxaa si rasmi ah u wada saxiixday Agaasimaha guud ee Wasaarada Dekaddaha iyo Gaadiidka Badda ee Dowladda Federaalka Soomaaliya, Axmed Yuusuf Cabdulle iyo Madaxa EUCAP ee Soomaaliya.

Heshiiskan oo ah mid iskaashi ah oo la xariira sidii Midowga Yurub ay u taageeri lahaa qalabeynta xarunta Samatabixinta Dhibanaayasha Badda ee MRCC, kaas oo qeyb ka ah mashaariicda lagu xoojinayo horumarinta Dekedda magaalada Muqdisho.

Munaasabadaan waxaa sidoo kale goobjoog ka ahaa Maareeyaha Dekedda Muqdisho Mudane Danjire Maxamed Cali Nur (Ameriko) iyo Safiirka Midowga Yurub u fadhisa Soomaaliya Mrs. Francesca Di Mauro.

Wasiirka Wasaaradda Dekaddaha iyo Gaadiidka Badda ee Soomaaliya, Cabdulqaadir Maxamed Nuur ayaa tilmaamay in Dowladda Federaalka ay ka go’an tahay sidii loo horumarin lahaa tayada iyo wax soo saarka dekaddaha dalka.

Dekedda Muqdisho ee Soomaaliya ayaa dhowaan lagu qiimeeyay dekedda ugu waxtarka badan Bariga Afrika, sida lagu sheegay Warbixinta Container Port Performance Index (CPPI) 2024 oo ay soo saareen Bangiga Adduunka iyo S&P Global Market Intelligence.

Warbixintu waxay sheegtay in Dekedda Muqdisho ay kaalinta 163-aad ka gashay 407 dekedood oo caalami ah. Sidoo kale, waxay ku jirtaa kaalinta labaad ee Saxaraha Afrika, iyadoo kaalinta koowaad uu haysto Dekedda Dakar ee Senegal.

Dekedda Muqdisho ayaa ka hor martay dekedaha waaweyn ee gobolka sida: Dekedda Dar es Salaam (kaalinta 360-aad), Dekedda Jabuuti, kaalinta 364-aad, Dekedda Mombasa (kaalinta 375aad)

Qiimeynta ayaa lagu saleeyay waqtiga ay maraakiibtu ku qaataan dekedda, laga bilaabo marka ay ku sugnaadaan biyo-fadhiga ilaa inta ay ku jiraan marsada (berth), taas oo cabbiraysa waxtarka adeegyada dekedda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Mid kamid ah dhalinyarada Soomaaliyeed ee ku xiran dalka Sweden ayaa bixiyay xog cusub oo ku aadan qorshaha la doonayo in looga soo masaafuriyo dalkaasi, kadib markii la sheegay in heshiis qarsoodi ah uu dhex-maray Soomaaliya iyo Sweden.

Ninkan oo lagu magacaabo Ibraahim ayaa Telefishinka Universal u sheegay in ay ku xiran yihiin xabsiyo kala duwan, isla markaana tiradooda ay gaareyso illaa 31 Soomaali ah oo isugu jiro dhalinyaro iyo dad waa wayn.

Ibraahim ayaa sidoo kale xaqiijiyay inay u xiran yihiin ‘heshiiska qarsoodiga ah ee dhex-maray’ labada dowladood, inkastoo dhawaan ay beenisay xukuumadda Soomaaliya.

“Aniga magaceyga waa Ibraahim waxaan ku xirnahay mid kamid ah xasbsiyada ku yaallo caasimadda labaad ee Sweden, waxaana halkaan ku xiran qiyaastii illaa 31 qof oo Soomaali ah, waxaana u xiranahay heshiiskii ay kala saxiixdeen Somalia iyo Sweden” ayu yiri Ibraahim.

Sidoo kale wuxuu ku daray “Waxaa isugu jirnaa Aabooyin, Hooyooyin iyo dad shaqeysanaayay, mana nihin dad dalkan dambi ka galay, runtii dadka waxay isugu jiraan dad ay sharciyadu ka dhaceen oo loo diiday in loo cusbooneysiiyo iyo kuwa kale oo gebi ahaanba loo diiday”.

Sababta xarigooda wuxuu ku sheegay inuu salka ku hayo heshiiska labada dal, waxayna dadkaas isugu jiraan kuwa sharci la’aan ah iyo kuwa kale oo ay ka dhaceen sharciyada.

“Waxaa waayey heshiiska is-afgarad qarsoodi ah oo dadka Soomaalida lagu celinaayo, saas oo ay tahay dowladda Soomaaliya waxay soo saartay warqad ay ku beenineyso arrintaas, laakiin annaga weli waxaan u xirnahay heshiiskaas” ayuu mar kale wareysiga ku yiri Ibraahim.

Ugu dambeyn wuxuu farriin u diray dowladda Soomaaliya oo uu ka dalbaday inay soo farogeliso arrintooda, ayna caddeyso mowqifkeeda ku aadan soo celinta dadlkaasi.

“Dowladdeenna waxaan ka codsaneynaa inay si cad u sheegto mowqifkeeda si aan annaga xornimadeenna ku helno ama naloo sheegaa sababta nalagu soo celinaayo” ayuu raaciyay.

Dhawaan warsaxaafadeed kasoo bxay xafiiska Ra’iisul wasaare Xamza Cabdi Barre ayaa  si buuxda loogu beeniyay in waxba kama jiraan uu yahay heshiiska qarsoodiga ah ee la sheegay inay wada galeen labada dowladood, kaas oo muhiimaddiisu tahay gargaarka horumarineed iyo dib-u-celinta muwaadiniinta Soomaaliyeed.

“Dowladda Federaalka Soomaaliya waxay si buuxda u beenineysaa warbixinnada saxaafadeed ee dhowaan lagu sheegay in Soomaaliya iyo Sweden ay wada galeen “heshiis qarsoodi ah” oo isku xiraya gargaarka horumarineed iyo dib-u-celinta muwaadiniinta Soomaaliyeed” ayaa lagu yiri qoraalka kasoo baxay xafiiska Ra’iisul wasaare Xamza.

Beeninta ayaa timid kadib markii barnaamijka Ekot ee Idaacadda Sweden uu kashifay in Sweden ay heshiis qarsoodi ah la gashay Soomaaliya bishii Diseembar 2023. Sida uu sheegay baaritaanku, Sweden waxay ballan qaadday inay 100 milyan oo karoon (qiyaastii $9 milyan) oo ka mid ah miisaaniyadeeda gargaarka u wareejiso sanduuq maaliyadeed oo ay iska kaashanayaan Soomaaliya iyo Talyaaniga, taasoo beddelkeeda Muqdisho ay ku oggolaanayso inay qaabisho muwaadiniin Soomaaliyeed oo laga soo masaafuriyo Sweden, oo ay ku jiraan dembiilayaal la xukumay oo diiday inay si iskood ah uga baxaan dalkaas.

Muqdisho (Caasimada Online)  – Xeer-ilaaliyaha guud ee Qaranka oo warsaxaafadeed soo saaray ayaa shaaca ka qaaday in haatan garoonka Muqdisho laga soo dajiyay Jaamac Cabdi Maxamuud  (Ildab) oo ahaa agaasimihii hore ee isbitaalka guud ee Qardho, kaas oo ku eedeysan kufsi uu u gaystay gabdho iyo muuqaallo anshax xumo ah oo uu ka duubay.

Xafiiska xeer-ilaaliyaha guud ayaa sheegay in eedeysanaha, isaga oo baxsad ah laga soo qabtay dalka Rwanda, isla markaana haatan laga soo dajiyay garoonka Aadan Cadde.

Eedeysanaha ayaa sidoo kale loo gudbiyay xabsiga qaybta baarista dambiyada Booliska ee CID, iyada oo haatan ay ku socoto baaris dheeraad ah.

“Xafiiska Xeer Ilaaliyaha Guud ee Qaranka, ayaa baaris uu sameeyay waxa uu ku ogaaday Eedaysane Jamac Cabdi Maxamuud Ina Maryan Maxamed Cismaan oo baxsad ahaa uu ku suganyahay wadanka Ruwanda, kaas oo ku eedaysan Kufsi, Duubis iyo Baahin Muuqaalo Anshax xumo oo ku sameeyay Gabdho Soomaaliyeed kana gaystay Magaalada Qardho” ayaa lagu yiri qoraalka kasoo baxay xafiiska xeer-ilaaliyaha guud ee Qaranka.

Sidoo kale, warsaxaafadeedka ayaa intaasi kusii daray “Xafiiska Xeer Ilaaliyaha Guud ee Qaranka oo kaashanaya Booliiska Caalamiga ah ee Interpol ayaa ku guulaystay in eedaysane Jamac Cabdi Maxamuud lagasoo dajiyo Garoonka Caalamiga ah ee Aadan Cade shalay galab oo taariikhdu ahay 18/10/2025, waxaana eedaysanaha lagu wareejiyay laguna xiray xabsiga Qaybta Baarista Dambiyada Booliiska ee CID”.

Xeer-ilaalinta ayaa sidoo kale shaaca ka qaaday in agaasimihii hore isbitaalka guud ee Qardho uu wajihi doono Maxkamadeyn, lagana qaadi doono tallaabo sharciga waafaqsan.

“Eedaysanaha ayaa sida ugu dhakhsaha badan loo gudbin doona Maxkamadda Awooda uleh, si uu uwajaho cadaaladda” ayaa ma kale lagu yiqi warqadda.

Xafiiska xeer-ilaaliyaha guud ee Qaranka ayaa sidoo kale mahadceliyay hay’adaha dowladda Rwanda iyo Booliiska Soomaaliya, gaar ahaa qaybta Interpol oo qayb lixaadleh ka qaadatay in eedaysanaha lasoo galiyo gacanta hay’adaha dowladda Soomaaliya.

Ugu dambeyn Xafiiska xeer-ilaaliyaha guud ee Qaranka, wuxuu sheegay inay ka go’an tahay inay la dagaalaan dambiyada tacaddiga Jinsiga iyo ilaalinta sharafta iyo sumcada dumarka Soomaaliyeed.

Puntland ayaa dhankeeda horay u shaacisay in la qabtay eedeysanaha isaga oo baxsad ah, waxayna markaa sheegtay in dalka lagu soo celin doono, kadibna la Maxkamadeyn doono.

Si kastaba, Kiiskan ayaa dhaliyay hadal heyn xoogan waxaana laga war dhowrayaa sida loo xakameeyo, maadaama lasoo qabtay eedeysanaha oo mudo ka dhuumanayay cadaaladda.

Baydhaba (Caasimada Online) — Xaalad caafimaad darro oo aad u daran ayaa ka soo ifbaxaysa koonfurta Soomaaliya, iyadoo carruur la keenayo xarumaha caafimaadka oo ka xanuunsan kana caato badan sidii hore, sida uu warinayo wargeyska The New York Times.

Hay’adaha gargaarka ayaa Arbacadii sheegay in kororka ba’an ee nafaqo-darrada uu si toos ah uga dhashay dhimis weyn oo lagu sameeyay dhaqaalihii gargaarka bini’aadannimo ee Mareykanka uu siin jiray Soomaaliya.

Tobannaan xarumo caafimaad oo bulshada ah iyo goobo quudin ayaa xirmay, taasoo daryeel la’aan kaga tagtay boqollaal kun oo qof. Hay’adda Save the Children ayaa bishii Maarso xirtay 47 ka mid ah 128-kii xarumo ee ay ku lahayd Soomaaliya, iyadoo adeegyadii ka joojisay in ka badan 300,000 oo qof, oo ay ku jiraan qoysas badan oo barakacayaal ah oo ku nool Baydhaba.

Colaadda daba dheeraatay ee Soomaaliya iyo dagaalka Al Shabab ayaa daciifiyay bulshooyinka. Bishii Sebtembar, nidaamka qiimeynta cuntada ee ay Qaramada Midoobay taageerto (IPC) ayaa ka digay in 3.4 milyan oo Soomaali ah ay wajahayaan heerar “halis ah” oo sugnaan darro cunto ah. Saraakiisha Qaramada Midoobay waxay sheegeen in farqiga sii kordhaya ee maalgelinta gargaarka—oo ay ugu wacan tahay taageerada oo ka yaraatay deeq-bixiyeyaasha waaweyn oo uu horkacayo Mareykanka—ay sii murjinayso xaaladda degdegga ah.

Magaalada Baydhaba gudaheeda, cawaaqibka arrintan ayaa si cad u muuqda. Dr. Cabdullaahi Yuusuf, oo ah agaasimaha caafimaadka ee Isbitaalka Gobolka Bay, ayaa sheegay in tirada dadka nafaqo-darrada loo seexiyo isbitaalka ay kordheen 40 boqolkiiba bishii Luulyo marka la barbardhigo Janaayo.

“Markii hore waxaa naloo soo gudbin jiray kiisas heer hore ah… hadda waxay yimaadaan iyagoo daahay, xaaladuhuna aad ayay u daran yihiin, taasina waxay keentay in dhimashadu ay badato,” ayuu yiri. Isbitaalkan oo ay taageerto hay’adda Dhakhaatiirta aan Xuduudda Lahayn (MSF) ayaa sidoo kale diiwaan-gelinaya koror ku yimid cudurka gowracatada, qiyaastii 50 xaaladood seddexdii bilood ee la soo dhaafay, marka loo eego hal ama labo xaaladood sannadkii caadiga ahaa.

Tobankii sano ee la soo dhaafay, Mareykanku wuxuu ahaa deeq-bixiyaha bini’aadannimo ee ugu weyn Soomaaliya, isagoo celcelis ahaan bixinayay $450 milyan sannadkii, oo ay ku jirto $481 milyan sannadkii 2020, sida ay muujineyso xog gudaha ah oo ay Wasaaradda Arrimaha Dibadda Mareykanka leedahay oo uu soo xigtay wargeyska The New York Times.

Jawaabta Mareykanka

Sannad-maaliyadeedka 2025, oo dhammaaday 30-kii Sebtembar, taageerada bini’aadannimo ee Mareykanka waxay gaartay qiyaastii $128 milyan. Bayaan soo baxay 9-kii Oktoobar, Wasaaradda Arrimaha Dibadda waxay sheegtay in maamulka Trump uu ansixiyay $14.9 milyan oo dhaqaale cusub ah, iyo in gargaarka milatari iyo kan bini’aadannimo labaduba ay “sii socdaan.”

Bayaanka ayaa lagu sheegay in Mareykanka “ay weli ka go’an tahay” amniga Soomaaliya, uu bixiyay “wax ka badan intii ku habboonayd,” uuna ku cadaadin doono deeq-bixiyeyaasha kale inay “la yimaadaan xalal waara.”

Hay’adaha gargaarka ayaa ka warramay kala doorashooyin adag oo ay wajahayaan. Dr. Binyam Gebru, agaasimaha hay’adda Save the Children ee Soomaaliya, ayaa sheegay inaan dib loo cusboonaysiin deeq ay siddeed sano bixin jirtay Hay’adda Horumarinta Caalamiga ah ee Mareykanka (USAID) ay ku qasabtay inay kala doortaan barnaamijyada quudinta bulshada iyo xarumaha gurmadka degdegga ah.

“Dabcan, waxqabadka naf-badbaadinta waa in mudnaanta la siiyaa, taas ayaana samaynay,” ayuu yiri. “Laakiin waa arrin wax burburinaysa.” Wuxuu intaa ku daray, in bulshada dhexdeeda ilmaha goor hore lagula tacaalo nafaqo-darrada ay ku badbaadin karto “dhowr doollar oo keliya.”

Qoysaska, dhimista dhaqaalaha waxay ula macno tahay rajo xumo. Xeryaha barakaca ee Baydhaba, Owliyo Cali ilmaheeda 18-ka bilood jira, oo markii hore cuntooyinka nafaqaysan ka heli jiray rug caafimaad oo u dhoweyd, ayaa hadda miisaankiisu aad u yar yahay. Markii uu cunugga ka soo baxay firiiric jadeeco ah isla markaana qandho sare ay qabatay, waxay soo deynsatey lacag $3 ah oo ay taksi ugu raacdo isbitaalka weyn, taasoo ah seddex jibaarka dakhliga maalinlaha ah ee caadiga ah ee ninkeeda.

Ciriiriga dhaqaale wuxuu dhaafsiisan yahay Mareykanka. “Inta badan deeq-bixiyeyaasheenna muhiimka ah, sida Holland, Jarmalka, iyo Britain, dhammaantood way yaraanayaan,” ayuu yiri Crispen Rukasha oo ka tirsan Xafiiska Isuduwidda Arrimaha Bini’aadannimada ee Qaramada Midoobay (OCHA).

Britain, oo ah deeq-bixiyaha labaad ee ugu weyn ee dhanka caafimaadka, ayaa joojin doonta maalgelinteeda caafimaad bisha Maarso. Sidoo kale, Barnaamijka Cunnada Adduunka (WFP) wuxuu sheegay in gargaarka cuntada ee degdegga ah uu hoos ugu dhici doono 350,000 oo qof bisha soo socota, halka uu ka ahaa 1.1 milyan bishii Ogoosto.

Dowladda Soomaaliya, oo sannadkii hore soo xareysay dakhli dhan $350 milyan oo ay inta badan ku bixiso amniga, ma laha awood ay ku buuxiso farqigaasi; deeq-bixiyeyaasha ayaa bixiya 60 boqolkiiba kharashaadka caafimaadka.

Agaasimaha guud ee Wasaaradda Caafimaadka, Dr. Ibraahim Aadan Soomow, ayaa dadaalka socda ku barbardhigay dib u dhis guri: “qof walba waa inuu leben keenaa.” Dr. Gebru ayaa ka digay in hal dhimis weyn oo gargaarka lagu sameeyo ay “dib u celin doonto wax kasta oo aan qabanaynay sannado badan.” 

Muqdisho (Caasimada Online) – Khilaaf muddo si hoose u kar-soomayay oo u dhexeeya madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, iyo madaxweynaha Koonfur Galbeed, Cabdicasiis Lafta-gareen, ayaa toddobaadkii tegey soo ifbaxay.

Arrintani waxay ka dhigan tahay in Villa Somalia uu haatan khilaaf kala dhexeeyo saddex ka mid ah madaxda dowlad-goboleedyada: laba ay si cad isu hayaan oo kala ah madaxweynaha Puntland, Siciid Cabdullaahi Deni, iyo madaxweynaha Jubaland, Axmed Maxamed Islaam (Madoobe), iyo khilaaf hoose oo Lafta-gareen la xiriira.

Sida aan xogta ku helnay, in kasta khilaafka Xasan Sheekh iyo Lafta-gareen ay dibdda usoo saartay doorashadii Arbacadii ka dhacday xarunta baarlamaanka Soomaaliya, hadda waxaa jiray arrimo kale oo ka horreeyey oo xuddun u ah khilaafka.

Doorashadan, oo lagu soo xulayay xildhibaannada Soomaaliya ku meteli doona Baarlamaanka Bulshada Bariga Afrika, ayaa waxaa ku soo baxay xubnihii ay wadatay Villa Somalia, halka laga adkaaday xubin uu watay Lafta-gareen, kaddib markii Xasan Sheekh uu ka hor yimid qorshaha hoggaamiyaha Koonfur Galbeed.

Xubno ku dhow Villa Somalia ayaa Caasimada Online u sheegay in muranka kursigu uu ka dhashay kala shaki dheer oo muddo ka dhex taagnaa Lafta-gareen iyo Xasan Sheekh.

Madaxtooyada federaalka ayaa rumaysan in madaxweynaha Koonfur Galbeed uu isbahaysi iyo heshiis sir ah la galay ra’iisul wasaarihii hore ee Soomaaliya, Cabdi Faarax Shirdoon (Saacid), oo u taagan xilka madaxweynaha Soomaaliya.

Tani waxay imanaysaa iyadoo Lafta-gareen uu hore ugu ballanqaaday Xasan Sheekh inuu taageeri doono, balse kooxda Xasan ayaa hadda tuhmaysa in lagu wado khiyaano siyaasadeed.

Lafra-gareen ayaa la aaminsan yahay inuu rumaysan yahay in Saacid uu leeyahay rajo sare, waxaana taas dheer in Saacid uu beel ahaan ka soo jeedo dhinaca abtiyaashiis, oo Lafta-gareen uu aad ugu dhow yahay.

Sagaalkii xildhibaan ee loo xulay Baarlamaanka Bulshada Bariga Afrika intooda badan bannaanka ayaa lagaga heshiiyay, hase yeeshee xiisad siyaasadeed ayaa ka dhalatay mid ka mid ah labada kursi ee ka yimid Koonfur Galbeed.

Madaxweynaha Koonfur Galbeed wuxuu kursiga u rabay siyaasi dhallinyaro ah oo lagu magacaabo Cali Cabdi Nuur, balse wuxuu tartan adag kala kulmay Abuukar Cabdi Cusmaan (Mardaadi), oo ah aqoonyahan iyo siyaasi ruugcaddaa ah, isla markaana si toos ah ugu xiran Madaxtooyada Soomaaliya.

Labada nin waa isku deegaan, hase yeeshee waxaa kala watay Villa Somalia iyo Madaxtooyada Koonfur Galbeed.

Shir arrintan ku saabsan oo Villa Somalia ka dhacay ka hor doorashada ayaan heshiis lagu gaarin. Soo-jeedintii Cabdicasiis Lafta-gareen waxaa diidmo kala horyimid Madaxweyne Xasan Sheekh, Guddoomiye Sheekh Aadan Madoobe, Ra’iisul Wasaare Xamse, iyo inta badan xildhibaannada iyo wasiirrada Koonfur Galbeed ku metela dowladda federaalka.

Tartanka kursigan ayaa loo arkaa billowga khilaaf labada dhinac u dhexeeya oo sii xoogaysan kara.

Xiisadda waxaa sii hurinaya in Madaxweyne Xasan Sheekh uu ku saf noqday siyaasiyiin mucaarad ku ah Lafta-gareen oo ku jira ururkiisa JSP, oo uu ka mid yahay Xuseen Sheekh Maxamuud. Xuseen oo hore u ahaa agaasimaha madaxtooyada ee Xasan Sheekh ayaa caddeystay inuu yahay musharrax u taagan xilka madaxweynaha Koonfur Galbeed.

Iyada oo muddo-xileedka Xasan Sheekh ay ka harsan tahay kaliya 6 bilood, waxa la filan karo ayaa ah kaliya khilaafyo la dabooli jiray oo bannaanka yimaada, iyo isbahaysiyo sir ah oo is-muujiya.  

Warbixintan oo muuqaal ah hoos ka daawo.

Garoowe (Caasimada Online) – Maxkamad ku taalla Soomaaliya, gaar ahaan maamulka Puntland, ayaa xukuno lacageed iyo ciqaabo kale ku riday 15 kalluumeysato oo u dhashay Iran.

Raggan ayaa lagu qabtay iyagoo si sharci-darro ah uga kalluumeysanayay xeebaha Puntland, gaar ahaan kuwa gobolka Raas-Casayr.

Mid kasta oo ka mid ah kalluumeysatadaas ayaa lagu ganaaxay $500, waxaana lagu amray in dalkooda dib loogu musaafuriyo.

Maxkamaddu sidoo kale waxay go’aamisay in aan la bixin magdhowga laba nin oo u dhashay Iran oo ku dhintay intii lagu guda jiray howlgalka lagu soo qabanayay kooxdan, iyadoo la sheegay in ay geeriyoodeen xilli ay isku dayayeen inay ka baxsadaan ciidamada amniga.

Dhanka kale, laba nin oo Soomaali ah oo la socday kalluumeysatadaas ayaa lagu xukumay saddex sano oo xabsi ah iyo ganaax dhan $2,000, halka eedeysane kale oo baxsaday lagu xukumay shan sano oo xabsi ah iyo $5,000 oo ganaax ah.

Eedeysanaha baxsadka ah ayaa la sheegay inuu ahaa wakiilkii doonta, kaasi oo lagu magacaabo Saadaam Cabdi Goonyacade.

Maxkamaddu waxay intaas ku dartay in doontii lagu qabtay howlgalka lagu ganaaxo $70,000, isla markaana maamulka Puntland uu la wareego kalluunkii saarnaa, maadaama si sharci-darro ah looga soo jilaabtay xeebaha gobolka.

Xukunka ayaa imanaya iyadoo si isa soo taraysa looga cabanayo kalluumaysiga sharci-darrada ah ee ka socda xeebaha Puntland, taas oo saamayn xun ku yeelatay dadka deegaanka ee ku tiirsan kalluumaysiga gudaha.

Si kastaba ha ahaatee, xeebaha Soomaaliya ayaa waxaa faro-ba’an ku haya maraakiib iyo doonyo jariif ah oo gurta kheyraadka badda, kuwaas oo lacago badan ka qaata shaqsiyaad mas’uuliyiin ah ama ku dhow hoggaamiyeyaasha dalka.