Addis Ababa (Caasimada Online) – Ra’iisul wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed oo qoraal soo saaray ayaa ka warbixiyay kulan gaar ah oo uu saaka la yeeshay Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud oo shalay ka qayb-galay furitaanka biyo xireenka Nile.

Qoraal uu Abiy ku daabacay bartiisa baraha bulshada ayaa waxa uu ku sheegay in isaga iyo Xasan Sheekh ay ka wada-hadleen xaaladda gobolka iyo iskaashiga ka dhexeeya labada dal.

Sidoo kale wuxuu tilmaamay in ay xaqiijiyeen ka go’naashaha sidii looga shaqeyn lahaa xasiloonida amniga iyo horumarka, maadaama Soomaaliya iyo Itoobiya ay daris yihiin.

“Waxaan saaka la kulmay Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Mduane Xasan Sheekh Maxamuud oo aan ka wada-hadalnay danaha guud ee gobolka. Waxaan mar kale xaqiijinnay sida ay nooga go’an tahay kobcinta xasilloonida, amniga, iyo horumarka gobolka oo dhan.” ayuu yiri Ra’iisul wasaare Abiy Axmed.

Kulankan ayaa yimid maalin uun, kadib markii ay Itoobiya si rasmi ah xariga uga jartay biyo-xireenka ugu weyn Qaaradda Afrika ee koronto laga dhaliyo ee Nile, kaas oo sare usii qaaday xiisadda kala dhexeysay Masar oo ay muddo isku hayaan arrinta wabiga Nile-ka.

Hargeysa (Caasimada Online) – Xukuumadda Somaliland ayaa maanta qaaday tallaabo culus oo ay kaga jawaabeyso siyaasadda iyo nidaamka dal ku galka E-Visa oo dhawaan dowlada Soomaliya ay hirgalisay, kaas oo saameeyay muwaadiniinta qurbo joogta ah ee reer Somaliland iyo cid kasta oo soo galaysa dalka.

Wasaaradda Duulista Hawada Somaliland oo warsaxaafadeed soo saartay ayaa sheegtay in Somaliland aan lagu soo geli karin Visa ama oggolaansho dal-ku-gal oo ka soo baxay meel ka baxsan Hay’adda Socdaalka ee Somaliland.

Sidoo kale wasaaradda ayaa qoraalkan ku caddeysay in la sii xoojiyey siyaasadda dal-ku-galka furan, taasi oo u sahlaysa dhammaan dadka u safraya Somaliland inay dal-ku-galka ka qaataan Madaarka Cigaal ee Hargeysa iyo garoomada kale ee maamulka Somaliland.

Sidoo kale waxa ay intaasi ku dartay in siyaasaddan ay ka timid xukuumada, ugana dan leedahay fududaynta safarrada ganacsiga, dalxiiska, arrimaha bina’aadamnimada iyo kobcinta dhaqaalaha.

Wasaaradda Duulista Hawada Somaliland ayaa sidoo kale shirkadaha diyaaradaha ee ka hawl-gala Somaliland fartay in ay siyaasaddan la wadaagaan dhammaan xafiisyadooda iyo Rakaabka soo raacaya.

Dhankeeda, Puntland ayaa si rasmi u diiday go’aanka kasoo baxay dowladda dhexe, iyadoo si cad u sheegtay in aysan u hoggaansami doonin nidaamka cusub ee dal-ku-galka Soomaaliya ee Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Wasiirka Warfaafinta Puntland, Maxamuud Caydiid oo mowqifka maamulka la wadaagay warbaahinta ayaa nidaamkan cusub ku tilmaamay “isbaato ay hawada dhigatay” Dowladda Federaalka Soomaaliya, oo haatan uu khilaaf xooggan kala dhaxeeyo maamulka Puntland.

Wasiir Caydiid ayaa sheegay in lacag dal ku gal ah laga doonayo qof kasta oo ka soo dega garoomada Puntland, taas oo ka dhigan in shacabka u socdaalaya Puntland ay laba jeer bixin doonaan lacagta fiisaha, midaas oo culeyska kusii siyaadinaysa shacabka.

Dhawaan, Dowladda Federaalka ayaa si rasmi ah uga dhawaaqday in qof kasta oo wata baasaboor shisheeye oo dalka imanaya looga baahan yahay in uu dal-ku-galka ku goosto online. Nidaamkan ayay sheegtay inuu yahay hanaan casri ah oo lagu mideynayo nidaamka socdaalka dalka.

Hase yeeshee go’aankan ayaa durba dhibaato ku noqday dadka ka yimaada Puntland iyo Somaliland, kuwaas oo laga rabo inay bixiyaan dal ku gal kale marka ay ka dagaan garoomada Garoowe iyo Hargeysa.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud oo ka qeyb-galay xaflada furitaanka biyo-xireenka ay Itoobiya ka hirgelisay Wabiga Nile ayaa waxaa soo baxaysa inuu kasii gaashaantay dhinaca Masar oo ay hadda yihiin xulafo dhow, isla markaana si weyn u diidan tallaabada ay qaaday Addis Ababa.

Sida ay innoo  xaqiijiyeen ilo wareedyo xilkas ah oo ku dhow Villa Somalia, Xasan Sheekh ayaa qorshihiisa lasii wadaagay Masar, gaar ahaan go’aankiisa ka qeyb-galka daah-furka biyo-xireenka GERD oo shalay qabsoomay.

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa Masar u sheegtay in ay weli u hayso ixtiraam, uuna iskaashigooda sii socon doono, kaas oo sii xoogeystay markii Itoobiya ay soo damaaacisay badda, markaas oo ay Qaahira garab istaag buuxa u muujisay Muqdisho.

Sidoo kale, inta ay socotay munaasabadda furitaanka biyo-xireenka wabiga Nile oo ay sidoo kale goobjoog ahaayeen madaxweynayaasha dalalka Jabuuti, Kenya iyo South Sudan ayaa waxaa madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu goobta ka sheegay in loo baahan yahay in la helo hab cadaalad iyo is ixtiraam ku dhisan maadaama kheyraadka biyaha dalalka qaarna uu u yahay badbaado, kuwa kalena uu tamar iyo horumar u yahay.

Marka la eego duruufaha siyaasadeed iyo kuwa amni ee xiligan iyo danaha diblomaasiyadeedba ma sahlaneyn in Madaxweyne Xasan Sheekh diido casuumaada Itoobiya, maadaama maamulkiisu uu doonayo inuu u muujiyo saaxiibtinimo iyo kalsooni.

Masar oo xilligan ay si weyn isku hayaan Itoobiya waxa ay biyo-xireenkan u aragtaa khad cas oo halis ku ah amni qarankeeda iyo kan Suudaan.

Dowladda Masar ayaa sidoo kale muddo dheer kasoo horjeedday biyo-xireenka, sababo la xiriira walaac ay ka qabto inuu yareyn karo saamigeeda biyaha Wabiga Nile.

Qaahira ayaa ku tilmaantay biyo-xireenka oo loo yaqaan “biyo-xireenka weyn ee dib-u-curashada Itoobiya” mid khatar ku ah jiritaankeeda, maadaama dalku uu si buuxda ugu tiirsan yahay Wabiga Nile si uu biyo ugu helo beeraha iyo dadka ka badan 100 milyan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka ah ee Soomaaliya ayaa si kulul u cambaareysay weerarka dhanka cirka ah ee ay ciidamada Israel ka fuliyeen gudaha magaalada Dooxa ee caasimadda dalka Qatar, kaas oo ay ka dhalatay xaalad adag.

Bayaan kasoo baxay wasaaradda arrimaha dibadda ayaa lagu caddeeyay mowqifka Soomaaliya, iyada oo sheegtay in falkaasi ay u aragto mid gar-darro ah oo si toos ah uga hor imaanayo shuruucda caalamiga ah, maadaama ay waxyeelo gaartay guryo ay daganaayeen dad rayid ah.

Sidoo kale wasaaradda ayaa walaac xooggan ka muujisay saameynta weerarradan ay ku yeelan karaan xasilloonida gobolka Khaliijka, maadaama ay abuureen xiisado horleh.

Dhanka kale, Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud oo khadka taleefoonka kula hadlay Amiirka dalka Qatar, Amiir Tamim Bin Hamad Al Thani ayaa uga tacsiyeeyay weerarka ay Israel ka geysatay magaalada Dooxa, isaga oo u caddeeyay in Soomaaliya ay si buuxda ugu garab taagan tahay Qatar, difaaca madax-bannaanideeda iyo amnigeeda qaranka.

Israel ayaa bartamaha Dooxa weerartay maalmo uun kaddib markii Trump uu digniin u diray kooxda wada-xaajoodka ee Xamaas, xilli uu ku riixayay xabbad-joojin cusub. Mareykanka ayaa si isdaba joog ah ugu eedeeyay Xamaas inay carqaladeyneyso wada-xaajoodyada. Dhanka kale, Israel ayaa lagu eedeeyay inay dhowr jeer hakisay wada-hadallada.

“Reer Israel way aqbaleen shuruudaheena. Waa markii ay Xamaas iyaduna aqbali lahayd,” ayuu Trump ku qoray bartiisa Truth Social Axaddii.

“Waxaan uga digay Xamaas cawaaqibka ka dhalan kara haddii aysan aqbalin. Tani waa digniinteydii ugu dambeysay, mid kalena ma jiri doonto!”

Weerarka kaddib, Xamaas waxay sheegtay in kuwa la beegsaday ay ka doodayeen soo jeedintii ugu dambeysay ee Trump.

Kooxda waxay intaas ku dartay in weerarku “uu xaqiijinayo, shaki la’aan, in Netanyahu iyo xukuumaddiisu aysan doonayn in la gaaro wax heshiis ah ayna si ula kac ah u doonayaan inay fashiliyaan dhammaan fursadaha jira ayna carqaladeeyaan dadaallada caalamiga ah.”

Addis Ababa (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya Mudane Xasan Sheekh Maxamuud oo weli ku sugan dalka Itoobiya ayaa ka qayb-galay kulan shan geesood ah oo ay yeesheen isaga, Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed, Madaxweynaha Jabuuti Ismaaciil Cumar Geele, Madaxweynaha Kenya William Ruto iyo Guddoomiyaha Midowga Afrika Maxamuud Cali Yuusuf, kaas oo looga arrinsanayey maalgelinta Howlgalka AUSSOM.

Kulanka oo ka dhacay magaalada Guba ee dalka Itoobiya ayaa sidoo kale diiradda lagu saaray xoojinta iskaashiga dhinacyada kala duwan, gaar ahaan dhanka amniga iyo xasilinta gobolka iyadoo si gaar ah loo dul istaagay ahmiyadda taageerada howlgalka Midowga Afrika ee AUSSOM.

Madaxweynaha Soomaaliya oo madasha khudbad ka jeediyay ayaa ka hadlay muhiimadda uu howlgalkan u leeyahay dalka iyo sidii looga dhabeyn lahaa xasilooni kusoo dabaalidda Soomaaliya, si looga adkaado argagixisada muddada dheer dagaalka adaga lagula jiro.

Sidoo kale wuxuu adkeeyay in taageerada joogtada ah ee Ciidanka Qaranka Soomaaliya iyo howlgalka AUSSOM ay muhiim u yihiin adkaynta guulaha laga gaaray kahortagga halista kooxaha khawaarijta ah.

Kulankan waxaa ka horreeyay mid kale oo uu dhowaan Madaxweyne Xasan Madaxtooyada Qaranka kula yeeshay Wakiilka Gaarka ah ee Midowga Afrika, ahna Madaxa cusub ee howlgalka AUSSOM, Danjire El Hadji Ibrahima Diene iyo saraakiisha ugu sarreysa ee hoggaamisa howlgalkaasi, kaas oo isna looga hadlay caqabadaha haysta AUSSOM.

Intii uu socday kulankaas, Madaxweynaha ayaa ka dhageystay warbixinno la xiriira howlgallada AUSSOM ee gudaha dalka, iyadoo sidoo kale diiradda la saaray isbeddelka hogaamineed ee uu keenay Danjire Diene oo dhawaan la wareegay xilka Madaxa howlgalka.

Waxyaabaha si gaar ah looga hadlay waxaa kamid ahaa marxaladda kala guurka ee howlgalka AUSSOM iyo qorshaha lagu wareejinayo mas’uuliyadda amniga dalka, si buuxda loogu gacan geliyo Ciidanka Qalabka Sida ee Soomaaliyeed.

Arrimahan ayaa kusoo aadayo, iyada oo haatan Midowga Afrika uu la daala dhacayo culaysyo maaliyadeed tan iyo markii la bedelay howl-galka AMISOM loona beddelay AUSSOM. Dhaqaale la’aantaas ayaa si toos ah u saameysay waxqabadka ciidamada iyo kalsoonida howl-galka, taasoo dhalisay walaac ku saabsan awoodda uu u leeyahay in uu la tacaalo xaaladda amni ee sii cakiran ee Soomaaliya.

Falanqeeyayaal arrimaha amniga iyo siyaasadda ah ayaa qaba in xal waara uusan ku imaan karin oo keliya joogitaanka ciidamada ajaanibta. Waxaa la is weydiinayaa sida ay suurtagal u tahay in amniga la sugo iyadoo aan jirin isfaham siyaasadeed oo gudaha ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Hay’adda NISA oo warsaxaafadeed soo saartay ayaa ka warbixisay duqeyn culus oo ka dhacday gobolka Shabeellaha Hoose, laguna dilay ninkii soo abaabulay qarixii 18-kii Maarso 2025, Madaxweyne Xasan Sheekh lagula eegtay isgoyska Ceelgaabta ee magaalada Muqdisho.

NISA ayaa magaca sarkaalka la khaarijiyay ku sheegtay Maxamed Cabdi Dhiblaawe Afrax, oo sidoo kale lahaa magacyada afgarashada (Khaalid Dheere, Khaalid Dacas, Macallin Siciid, Timo-jilac iyo Maxamed Sahal).

Ninkan oo bartilmaameed ahaa ayaa lagu dilay duqeyn ay dowladda Soomaaliya iyo saaxibada caalamiga ah ay ka fuliyeen deegaanka Ugunji ee gobolka Shabeellaha Hoose.

Warsaxaafadeedka ayaa lagu sheegay in horjoogahan lagu raadjoogay tan iyo markii uu dhacay qaraxii uu ka badbaaday Xasan Sheekh, waxaana sidoo kale uu ka dambeeyay qaraxyo kale oo shacabka lagu dhibaateeyay, sida lagu xusay qoraalka.

Wararka ayaa sheegaya in gaari NOAH oo uu la socday horjoogahan lagu duqeeyay agagaarka deegaanka Ugunji oo hoos-tagta degmada Qoryooley, halkaas oo ugu dambeyn lagu Soo afjaray.

Hoos ka akhriso warsaxaafadeedka oo dhammeystiran;-

War Saxaafadeed

Muqdisho, September 09, 2025: Howlgal qorsheysan oo ay iska kaashadeen Hay’adda Sirdoonka iyo Nabadsugidda Qaranka (NISA) iyo Saaxiibada caalamka oo ka dhacay deegaanka Ugunji ee gobolka Shabeellaha Hoose ayaa lagu dilay horjooge Maxamed Cabdi Dhiblaawe Afrax, oo sidoo kale lahaa magacyada afgarashada (Khaalid Dheere, Khaalid Dacas, Macallin Siciid, Timo-jilac iyo Maxamed Sahal).

Horjoogahan oo ahaa maskaxdii ka dambaysay qaraxii ka dhacay Isgoyska Ceel-gaabta kaas oo lagu weeraray kolonyada Madaxweynaha JFS, 18-kii Maarso 2025, ayaa galabta lagu soo afjaray howlgal bartilmaameed ahaa oo lagu beegsaday Gaari Noah ah oo ay saarnaayeen isaga iyo dhagar-qabe kale.

Horjoogaha ayaa sidoo kale ku lug lahaa Qaraxyo iyo falal kale oo amni-darro ah kuwaas oo dad shacab ah lagu dhibaateeyay, waxaana si toos ah loogu raad joogay tan iyo markii uu dhacay Qaraxii Ceel-gaabta.

NISA waxa ay soo gudbin doontaa macluumaad dheeri ah oo ku saabsan xogta howlgalka iyo dhagartii horjoogahan.

Garoowe (Caasimada Online) – Taageerada maamulka Puntland ee biyo-xireenka Itoobiya iyo dabaal-deggii habeen hore ka dhacay magaalada Garoowe ayaa hadal hayn xooggan ka dhaliyay baraha bulshada Soomaalida.

Doodaha ugu badan ayaa waxay salka ku hayeen hadal ka soo yeeray Wasiirka Arrimaha Gudaha Puntland, Cabdi Faarax Saciid (Juxaa), oo sheegay inuu saami ku darsaday mashruuca biyo-xireenka Itoobiya.

Qaar badan ayaa u arkay in hadalkaasi ka dhigan yahay mid ka hor imanaya danaha Masar, isla markaan ay Puntland si toos ah ugu taageerayso Itoobiya oo xiisad ka dhalatay biyo-xireenka wabiga Nile-ka kala dhaxeyso Masar.

Inkasta oo Juxaa lagu dhaliilay arrintaas, haddana ma aha siyaasi la dhacsan xiriirka Soomaaliya iyo Masar, kaasi oo muddooyinkii dambe soo xoogeystay. Mana cadda in saamiga uu sheegay inuu iibsaday uu macnaheedu yahay inuu si toos ah uga soo horjeedo danaha dalkaas.

Mowqifka Soomaaliya ee ku saabsan biyo-xireenka Itoobiya weli wuxuu u muuqda mid ku saleysan yahay taageerada xaqa Itoobiya u leedahay in ay ka faa’iideysato webiga Nile, inkastoo arrintaas saamayn toos ah ku yeelanayso Masar.

Sanadkii 2020-kii, Safiirkii Soomaaliya ee Addis Ababa, Cabdixakiim Cabdullaahi Cumar Camey ayaa si cad u sheegay in Soomaaliya ay difaaceyso xuquuqda Itoobiya, isla markaana ay sababtaas u diidday qaraarkii Jaamacadda Carabta ee ka soo horjeeday mashruuca biyo-xireenka ee haatan soo idlaaday.

Xilligaas Madaxweyne Maxamed Cabdullaahi Farmaajo laguma eedeyn inuu dhinac qaaday Itoobiya, inkastoo mowqifkiisu si cad u muujinayay taageerada Addis Ababa.

Marka xaqiiqda loo daadago, siyaasadda arrintan la xiriirta wax isbeddel ah kuma iman dowladihii xigay. Sanadkii 2022-kii, Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud oo booqday Eritrea ayaa mar kale taageeray qorshihii isdhex-galka dhaqaale ee Geeska Afrika oo Ra’iisal Wasaare Abiy Ahmed ku dhawaaqay 2018-kii, xilli uu booqday Muqdisho.

Haatan, Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud oo ku sugan magaalada Addis Ababa ee caasimadda dalka Itoobiya, ayaa aqbalay casuumad uu ka helay Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed, si uu uga qeyb-galo munaasabadda loogu dabaal-degayo furitaanka biyo-xireenkeeda, taas oo qiil u noqoneysa wixii habeen hore ka dhacay Garoowe.

Dowladda Federaalka Soomaaliya oo ay aheyd inay isku dheelitirto xiriirka Masar iyo Itoobiya ee uu ka dhexeeyo khilaafka siyaasadeed, ayaa u muuqata inay ku fashilmatay isku haynta labada dal, iyadoo Masar ay haatan kaalin weyn ka qaadaneyso qalabeynta ciidanka qaranka.

Si kastaba, biyo-xireenka Itoobiya oo lagu dhisay in ka badan $4 bilyan ayaa noqonaya midkii ugu weynaa ee Itoobiya laga fuliyo, iyadoo la filayo inuu soo saaro tamar koronto oo gaarta guud ahaan Itoobiya iyo dalalka deriska ah.

Beledweyne (Caasimada Online) – Faahfaahin dheeraad ah ayaa kasoo baxaysa fal dil iyo dhaawac ah oo kooxo hubeysan ay ka geysteen duleedka magaalada Beledweyne ee gobolka Hiiraan.

Falkan oo saaka waaberigii dhacay, ayaa waxaa loo geystay laba wiil oo dhalinyar ah, oo midkood la sheegay in uu isla goobta ku dhintay, halka kan kale uu dhaawac culus soo gaaray kadib markii ay rasaas ku fureen dableyda weerarka qaaday.

Qof ka mid ah ehelada wiilka la dilay ayaa xaqiijiyay geerida.

Dhacdadan ayaa ka dhacday deegaanka Helekilyo oo ku yaalla dhanka waqooyi bari ee magaalada Beledweyne oo qiyaastii afar kiiloomitir u jira magaalada.

Dableydii falka geysatay ayaa la soo sheegay inay goobta ka baxsadeen, iyadoo ilaa hadda aan wax war ah kasoo bixin laamaha ammaanka ee degmada Beledweyne.

Qof ka tirsan qoyska wiilka dhintay ayaa sheegay in labada dhalinyaro ay wateen gaari dameero ay ku rarnaayeen bal, kuna sii jeeday suuqyada magaalada, markaas oo ay la kulmeen kooxdan hubeysneyd oo isku dayday inay dhacaan.

Dhacdadan naxdinta leh waxay kusoo beegmaysaa iyadoo mudooyinkii dambe magaalada Beledweyne ay ku sii kordhayso amni darrada, gaar ahaan dhacdooyinka ay burcadda hubeysani ku beegsadaan shacabka, iyagoo ka dhacaya taleefanno iyo agab kale oo muhiim u ah dadka.

Addis Ababa (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa ka qeyb-galay xaflada furitaanka biyo-xireenka ay Itoobiya ka hirgelisay wabiga Nile-ka.

Tallaabadan ayaa dhaawac siyaasadeed ku ah Soomaaliya, sidoo kalena ku lumin karta saaxiibadii la galay dagaalkii diblomaasiyadeed ee ka dhanka ahaa damicii badda ee Itoobiya, kaasi oo si cad ugu gardarootaya qarannimadeenna.

Ka qeyb-galka Soomaaliya ee dabaal-degga ayaa mugdi gelin karta saaxibtinimada istiraatiijiga ee soo jireenka aheyd ee Masar oo si weyn u diidaneyd biyo-xireenka Itoobiya.

Masar ayaa biyo-xireenkan u aragta khad cas ah oo halis ku ah amni qarankeeda iyo kan Suudaan.

Sidoo kale, tallaabada uu maanta qaaday Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa burburineysa isbaheysigii saddex geesoodka ahaa ee Soomaaliya, Masar iyo Eritrea looga dhawaaqay Asmara October 2024.

Isbaheysigaas ayaa si weyn loogu taageeray madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya, isla markaana looga hortegayay damaca Itoobiya ee Badda Cas iyo Wabiga Nile-ka.

Ma cadda Madaxweyne Xasan Sheekh waxa uu ku bedeshay diblomaasi ahaan isbaheysigii saddex geesoodka ahaa iyo ololihii diblomaasiyadeed ee Masar hormuudka u aheyd.

Si kastaba, Masar ayaa muddo dheer kasoo horjeedday biyo-xireenka, sababo la xiriira walaac ay ka qabto inuu yareyn karo saamigeeda biyaha Wabiga Nile.

Qaahira ayaa ku tilmaantay biyo-xireenka oo loo yaqaan “biyo-xireenka Weyn ee Dib-u-curashada Itoobiya” mid khatar ku ah jiritaankeeda, maadaama dalku uu si buuxda ugu tiirsan yahay Wabiga Nile si uu biyo ugu helo beeraha iyo dadka ka badan 100 milyan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Agaasimaha Guud ee Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda Soomaaliya, Mustafa Sheekh Cali Dhuxulow, ayaa shaaciyay in dowladda federaalku xoogga saareyso horumarinta nidaamka socdaalka dalka.

Agaasime Dhuxulow ayaa si gaar ah u tilmaamay kaalinta muuqata ee Turkiga ka qaadanayo aqoonsiga baasaboorka Soomaaliga.

Mustaf oo wareysi siiyay wakaaladda Anadolu, ayaa sheegay in hay’addu ay fulinayso qorshayaal ballaaran oo lagu kobcinayo xirfadda shaqaalaha iyo lagu adkeynayo nidaamka amniga socdaalka, iyadoo la kaashanayo dalal saaxiib la ah Soomaaliya.

Wuxuu xusay in dalal badan oo reer Yurub ahi muujiyeen diyaar u ahaanshaha iskaashi dhow, hase yeeshee Soomaaliya si gaar ah ugu baahan tahay garabka iyo taageerada Turkiga.

“Waxaan si dhab ah u rajeyneynaa inay nala garab istaagaan, isla markaana na taageeraan dhanka aqoonsiga baasaboorka Soomaaliga,” ayuu yiri Dhuxulow, isagoo carrabka ku adkeeyay muhiimadda uu baasaboorku u leeyahay sumcadda iyo xiriirka caalamiga ah ee dalka.

Agaasimuhu wuxuu Turkiga ku tilmaamay dal walaal iyo saaxiib dhow, oo mar walba taagnaa garabka Soomaaliya, wuxuuna ugu baaqay in taageeradaasi sii xoogeysato.

Dhuxulow ayaa carabka ku adkeeyay in la labanlaabo iskaashiga, gaar ahaan dhinacyada socdaalka, tababarka shaqaalaha iyo horumarinta nidaamka aqoonsiga baasaboorka.

Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda Soomaaliya ayaa ka shaqeynaysa horumarinta adeegyada socdaalka, iyadoo la sugayo amniga qaranka. Hay’adda ayaa hirgelisay nidaam casri ah oo ka hortagaya in xubnaha kooxaha argagixisada ee Al-Shabaab iyo Daacish ay dalka uga bixi karin.

Nidaamkan ayaa ka hortagaya in xubnaha xagjirka ah usoo duullaan Soomaaliya, sida uu sheegay Agaasimaha Guud ee Hay’adda Socdaalka Soomaaliya, Mustaf Sheekh Cali Dhuxulow.

Nidaamkan oo lagu magacaabo PISCES ayaa si rasmi ah u hirgalay saddex billood ka hor, waxaana taageertay dowladda Mareykanka, sida uu sheegay Agaasime Dhuxulow.

Sidoo kale, Hay’adda ayaa dhawaan ku dhawaaqday hirgelinta adeegga e-VISA, kaas oo si rasmi ah u dhaqan-galay 1-dii bishaan.

Adeeggan ayaa lagu soo dalban karo qaab elektaroonig ah, iyada oo loo marayo mareegta rasmiga ah ee hay’adda. Tani waa tallaabo taariikhi ah oo Soomaaliya ku biirinaysa dalalka isticmaala nidaamka casriga ah ee fiisooyinka elektaroonigga ah.

Addis Ababa (Caasimada Online) – Dowladda Itoobiya oo u dabaal-degaysa furitaanka biyo-xireenkeeda wabiga Nile-ka ayaa sameysay arrin si weyn uga fal-celiyeen Soomaalida.

Arrintan ayaa ah in Itoobiya ay luuqadda Af-Soomaaliga ay qeyb ka dhigtay dabaal-degga biyo-xireenka, iyadoo boggeeda rasmiga kusoo qortay “Hambalyo Itoobiya” kaas oo lasoo raaciyay sawirka biyo-xireenka la furayo.

Dhawaan, furitaanka biyo-xireenkan ayaa waxaa looga dabaal-degay magaalada Garoowe ee maamulka Puntland. Munaasabaddaasi oo ay sol qaban-qaabisay qunsuliyadda Itoobiya ee Garoowe ayaa waxaa maalgelin lacageed uga dhawaaqday Puntland.

Wasiirka Arrimaha Gudaha maamulka Puntland, Cabdi Faarax Juxa ayaa shaaciyay in Puntland ay maalgelinta biyo-xireenka ku darsatay lacag dhan $1,000.

Wasiirka ayaa sheegay in biyo-xireenkan uu tusaale u yahay waxa Afrika qabsan karto, wuxuuna tilmaamay in mashruucan uu wax weyn ka tari doono dhaqaalaha iyo horumarka Itoobiya iyo guud ahaan qaaradda.

Tan ayaa maamulka Puntland ka dhigaysa dowlad-goboleedkii ugu horreeyay ee ka tirsan Dowladda Federaalka Soomaaliya oo si cad u taageera biyo-xireenka Itoobiya, isla markaana ku darsada maalgashi ku darsatay.

Puntland oo muddooyinkii dambe uu khilaaf xooggan kala dhaxeeyay hoggaanka Dowladda Federaalka ayaa u muuqata inay ku xumaneyso arrintaan xiriirka wanaagsan ee Soomaaliya la leedahay Masar.

Masar ayaa iyadu qeyb ka noqotay howl-galka Midowga Afrika ee nabad ilaalinta. Masar ayaa biyo-xireenka ay Itoobiya fureyso u aragta halis ka dhan ah danaha qarankeeda.

Haddaba, sidee looga fal-celiyay?

Cabdi Gaab: “Xabashidu dadkeeda waa isku wadataa, qolo halkaanana waxay taagan yihiin “ma Banaadir baa cid u baahataba” markaasa misana arkin iyagoo midnimo ka sheekaynaya.”

“Hada Ethiopia ma koronto aya loo donanaya walee marka is qabano wata dansatay,” ayuu yiri Madamed Aadan Gaas.

Xasan Axmed: “Soomaali soo kuma hoos jiraan xukunkooda?!”

Ramadaan Maxamed ayaa isna yiri “Abiy waa nin han leh, waxa kale u haray waa mida badda.”

“Waxba yeysan Af Soomaali ku qoran meesha Itoobiya haday rag tahay Eritrea ha gasho,” ayuu yiri Nuux Maxamuud Xaaji.

“Way mudan yihiin in loo hambalyeeyo, sababto ah riyadii mudo ka badan 70 sano shacabkeeda ku haminayeen bay ku guuleysteen. Hambalyo shacabwaynaha reer Ethiopia,” ayuu yiri Nuuraadin Maxamed oo ka fal-celiyay arrintaan.

Cabdiraxmaan Qadraawi: “Haday ugu dabaal dagayso muwaadiniintoda miyaanay ka mid ahayn Soomaalidu?.”

Cabdi Galaydh: “Itoobiya iyo Masar maanta qofkii caqli leh wuxuu garab istaagayaa Masar.”

“Soomaali waa baylah aan cidna difaacin, marka iyadaaba leh ayaan dhihi karaa, sababtoo ah madaxdii DFS iyagoo jajuubsan ayey hoos fadhiyaan Dr Abiy, maamuladana warkooda daa,” ayuu yiri Bishaar Aadan Jibriil.