Muqdisho (Caasimada Online) – Madasha Samatabixinta Soomaaliyeed ayaa markale caawa si adag u cambaareysay dhul boob ay sheegeen inuu ka socdo magaalada Muqdisho, iyadoo Madaxweyne Xasan Sheekh ugu baaqday inuu deg-deg u joojiyo arrimaha dhulka.

“Madasha Samatabixinta Soomaaliyeed waxay markale Madaxweynaha dalka ugu baaqaysaa in uu deg-deg u joojiyo boobka, barakicinta, xarigga iyo handadaada lagu hayo danyarta iyo warbaahinta tabinaysa cabashadooda,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeed goordhoweyd kasoo baxay Madasha Samatabixinta Soomaaliyeed.

Mucaaradka ayaa sidoo kale wax aan la aqbali karin ku tilmaamtay xariga xubnaha guddiga u dooda dadkii laga barakiciyey dhulkii Jaamacadda Gahayr oo xalay ku hoyday xabsan.

Hoos ka aqriso war-saxaafadeedka oo dhameystiran:

Madasha Samatabixinta Soomaaliyeed waxay si adag u canbaaraynaysaa xariigga iyo handadaada lagu hayo shacabka la barakiciyey ee u dooday xuquuqdooda laga boobay, iyo warbaahinta gudbinaysa cabashadooda oo maalmihii dambe si xowli uga socday magaalada Muqdisho.

Si gaar ah, waxay Madashu canbaaraynaysaa xariigga sharci darrada ah ee loo geystay Wariye Khadar Cabdirixiim oo ka tirsan Himilo TV oo maalinkii labaad ku afduuban Saldhigga Waberi iyo xubnaha guddiyadda u dooda xuquuqda dadkii laga boobay Suuqa Siinaay oo ay ka mid yihiin; Ibraahim Cabdi Gurey, Cabdullaahi Cali Raage iyo Daahir Maxamuud.

Sidoo kale, waxaa xadgudub iyo sharci darro aan la aqbali karin ah xariigga xubnaha guddiga u dooda dadkii laga barakiciyey dhulkii Jaamacadda Gahayr oo xalay ku hoyday xabsan aan sharciyad lahayn.

Diinteena Islaamka, Dastuurka KMG ah iyo shuruucda kale ee dalka ayaa dhammaantood qaaday sharafta, maalka iyo nafta muwaadinka.

Sidoo kale, Dastuurka dalka wuxuu dammaanad qaaday xorriyadda hadalka taas oo ah xuquuq aasaasi ah oo muwaaddin kasta leeyahay, awood dowladimanna aan looga horjoogsan karin loogana xadgudbi karin.

Danyarta la barakiciyey, lagana boobay dhulkoodii iyo hantidii kale ee u taalay, in xariig, handaad, iyo ma hadli kartid loogu daro ma aha wax la aqbali karo, waxayna xadgudub ku tahay xuquuqda aasaasiga ah ee muwaadinka.

Aragtiyada ka dambaysa jiritaanka ciidan amni, gaar ahaan Booliis waa ilaalinta sharciga dalka dhexeeya, haddii Booliiskii sharciga darro fulinayo ama samaynayo waxaa meesha ka baxaya ujeeddadii loo sameystay Booliiska.

Madasha Samatabixinta Soomaaliyeed waxay ka xun tahay waxa ka socda caasimadda dalka, waxayna Madaxwaynaha dalka markale ugu baaqaysaa in uu degdeg u joojiyo boobka, barakicinta, xariigga iyo handadaada lagu hayo danyarta iyo warbaahinta tabinaysa cabashadooda.

Sharma el-Sheikh (Caasimada Online) – Wararka laga helayo magaalada Sharma el-Sheikh ayaa sheegaya in dowladda Masar ay adeegsanayso nidaamyada difaaca cirka ee uu Ruushku leeyahay, si ay u xaqiijiso amniga goobta uu ka socdo shir madaxeedka nabadda Gasa.

Shirkan oo ah mid muhiim ah ayaa waxaa mid ay ka qeyb-galaya ku dhowaad 20 hoggaamiye caalami ah, oo uu ku jiro Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump.

Sida ay werisey warbaahinta The New Arab, goobta shirka waxaa lagu arkay nidaamka difaaca cirka ee Buk-M2E, oo ah mid uu soo saaro Ruushka, kaas oo loo tixgeliyo nidaam difaac dhex dhexaad ah oo aad loogu amaano feejignaan sare iyo jawaab celin deg-deg ah.

Gantaallada uu nidaamkani rido ayaa gaari kara masaafad saddex jeer ka dheer inta uu gaari karo codka ay is dhaafsanayaan laba qof oo is horfadhiya.

Inkasta oo Masar ay horey u lahayd nidaamyada difaaca ee Mareykanka, sida Patriot iyo Hawk, haddana adeegsiga nidaamka Ruushka ayaa loo fasirtay farriin siyaasadeed oo culus oo muujinaysa madax-bannaanida go’aankeeda amni.

Warar hoose ayaa sheegaya in ciidamada Masar ay doorteen in ay hawl-geliyaan nidaamka Buk-M2E, kadib markii la helay xog sheegaysa in Israel ay damisay qayb ka mid ah nidaamyada difaaca Mareykanka inta lagu guda jiray weerarkii ay Dooxa ka geysatay toddobaadkii hore.

Tallaabadan ayaa loo arkaa digniin si toos ah ugu socota dhinacyada xiriirka dhow la leh Israel, iyadoo Masar ay muujineyso in aysan ku tiirsanaan hal isbahaysi difaac, isla markaana ay leedahay awood ay ku ilaaliso amnigeeda iyo martida heer caalami ee ku sugan Sharma el-Sheikh.

Shirka nabadda ee socda ayaa diiradda saaraya sidii loo joojin lahaa colaadda Gaza, iyadoo hoggaamiyeyaasha ka qeyb-galaya ay isku dayayaan in ay soo jeediyaan hannaan siyaasadeed oo lagu xaqiijinayo xabbad-joojin waarta iyo wada-hadal dhab ah oo u dhexeeya dhinacyada isku haya.

Qaahira (Caasimada Online) – Qarax ayaa goordhoweyd ka dhacay bariga magaalada Qaahira ee caasimadda dalka Masar.

Qaraxan ayaa dhacay saacado kahor furitaanka shir-madaxeedka Sharma el-Sheikh ee loogu saxiixayo heshiiska nabadda Gaza, halkaaas oo Madaxweyne Trump iyo 20 hoggaamiyeyaal oo kale ay tagayaan, sida ay werisay Al-Qahera Al-Ekhbariya.

Sarkaal ka tirsan hay’adaha ammaanka Masar oo la hadlay Sky News Arabia ayaa hoos u dhigay saameynta qaraxan.

Waxa uu sheegay in aysan jirin wax weerar ah ama khatar amni, balse lama faah-faahin weli waxa uu qaraxan ka dhashay.

Heshiiska taariikhiga ee Israa’iil iyo Xamaas ayaa imanaya kadib bilooyin is-mari-waa ah. Labada dhinac ayaa haatan bilaabay sii-daynta la haystayaash Israa’iiliyiinta oo lagu beddelanayo maxaabiis Falastiiniyiin ah, horumar weyn oo muddo la sugayay oo horseedi kara dhammaadka dagaalka labada sano ka socday Gaza.

Madaxweyne Trump oo gacan ka geystay dhex-dhexaadinta heshiiskan, ayaa Arbacadii baraha bulshada ku sheegay in labada dhinac ay isku raaceen wejiga koowaad ee qorshihiisa, taasoo ay ku jirto in Israel ay ciidamadeeda kala bixi doonto xariiq horey loogu heshiiyey.

Inkasto faah-faahinta heshiisku weli cadeyn oo ay ku jiraan nidaamka is-dhaafsiga iyo xariiqa ay ciidamada Israel ka baxayaan.

Ku-dhawaaqista Mr. Trump ee heshiisan ayaa timid wax yar ka hor 7-dii fiidnimo ee xilliga bariga Mareykanka — taasoo ku beegnayd ku dhawaad 2-dii aroornimo ee Khamiista ee waqtiga Falastiin.

Dalka Qatar oo ka mid ah dalalka gacan ka gaysanayay wada-hadallada, iyo ururka Xamaas ayaa war-saxaafadeedyo ay soo saareen ku tilmaamay in heshiisku uu oggolaanayo in gargaar bani’aadannimo la gaarsiiyo Gaza.

“Kani waa maalin WEYN oo u soo hoyatay Dunida Carabta iyo Muslimka, Israel, dhammaan dalalka deriska ah, iyo Mareykanka, waxaana u mahadcelineynaa dhex-dhexaadiyeyaasha ka socday Qatar, Masar, iyo Turkiga, oo nagala shaqeeyay sidii ay u hirgeli lahayd dhacdadatan taariikhiga ah ee aan hore loo arag,” ayuu Mr. Trump ku qoray bartiisa Truth Social.

Dabayaaqadii bishii September, Mr. Trump wuxuu shaaca ka qaaday qorshe ballaaran oo ka kooban 20 qodob oo lagu soo afjarayo dagaalka laguna sii deynayo la-haystayaasha harsan.

Sida ku cad qorshahaas, la-haystayaasha waxaa lagu beddelan lahaa 250 maxbuus oo Falastiiniyiin ah oo xabsi daa’in ku xukuman iyo 1,700 qof oo reer Gaza ah oo ay Israel xirtay intii uu dagaalku socday.

“Dhammaan la-haystayaasheena waa la soo celin doonaa,” ayuu yiri Ra’iisul Wasaaraha Israel, Benjamin Netanyahu, bayaan uu soo saaray kadib ku dhawaaqistii Trump, laakiin ma uusan bixin wax faahfaahin ah oo intaas dheer.

Inkastoo Israel iyo Xamaas ay hadda bulaabeen is-dhaafsiga maxaabiista, haddana weli ma cadda in dagaalka labada sano jiray ee Gaza uu dhammaan doono.

Dr. Majed al-Ansari, oo ah afhayeenka wasaaradda arrimaha dibedda ee Qatar, ayaa sheegay in heshiisku “uu horseedi doono soo afjaridda dagaalka, sii-daynta la-haystayaasha Israel iyo maxaabiista Falastiiniyiinta, iyo sidoo kale fududeynta in gargaar la gaarsiiyo.”

Muqdisho (Caasimada Online) – Xildhibaannada Golaha Shacabka oo maanta yeeshay kalfadhiga 7-aad kulankiisa afaraad, ayaa waxay doorteen xubin ka bannaanayd guddiga dastuurka ee baarlamaanka 11-aad.

Kursigaan ayaa waxaa uu bannaan yahay muddo sanad ah kadib markii uu iska casilay Xildhibaan Mowliid.

Xildhibaan Cumar Cali Isxaaq (Balash) iyo Xidlhibaanad Luul Ibraahim Cumar ayaa u tartamay buuxinta kursigaan, iyagoo olole xooggan ka dhex sameeyay Xildhibaannada Baarlamaanka ka hor codaynta.

Tartanka kursigan oo u dhacay habka codeynta qarsoodiga ah ayaa waxaa ku guuleystay Xildhibaan Cumar Cali Isaaq (Balash) oo helay 92 cod.

Xildhibaan Luul Ibraahim Cumar oo la tartamaysay Cumar Balash ayaa iyaduna heshay 68-cod, sida uu shaaciyay Guddoomiyaha Golaha Shacabka, Sheekh Aadan Madoobe oo natiijada codeynta ku dhawaaqay.

Xildhibaan Balash ayaa loo dhaarin doonnaa kursigaan, isagoo haatan wixii ka dambeeya si rasmi ah ula shaqeyn doona guddiga Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Soomaaliya ee u qaabilsan arrimaha Dastuurka.

Guddiga Dastuurka ayaa howshiisu tahay la kulanka hay’adaha kala duwan ee wadaagga ay ku yihiin arrimaha dastuurka, marka loo baahdo in loo gudbiyo baarlamaanka ayuu Guddigaan u gudbinayaa Golaha Shacabka oo marinaya habraacyada

Si kastaba, guddiga Dastuurka ee Golaha Shacabka ayaa ah mid door ku leh geeddi-socodka dib-u-eegista Dastuurka KMG ah ee dalka, waxaana howshiisa ka mid ah la-tashiyada hay’adaha qaranka iyo dowlad-goboleedyada, soo gudbinta talooyin iyo warbixinno lagu horgeeyo Golaha Shacabka si go’aan looga gaaro.

Tan ayaa imaneysa xili ansixinta afarta cutub ee ugu horreeya ee Dastuurka ay weli taagan tahay doodeedu, gaar ahaan cutubka 4-aad ee ku saabsan nidaamka doorashooyinka, taas oo mucaaradka iyo qaar ka mid ah dowlad-goboleedyadu ka muujiyeen walaac.

Kooxda Villa Somalia iyo siyaasiyiinta mucaaradka ayaa weli isku haya cutubka 4-aad ee dastuurka ee wax ka beddelka lagu sameeyay, iyadoo doodda mucaaradka ay halkeeda taagan tahay, ayna dalbanayaan in laga laabto wax ka beddelka.

Mucaaradka ayaa Madaxweynaha ka dalbaday tanaasul dhab ah oo aan leex-leexad lahayn, si ay u guuleystaan wada-hadallada loona soo gaba-gabeeyo shirarkooda oo daba dheeraaday.

Inkastoo Xasan uu isku dayayo inuu is-afgarad la gaaro xubnaha mucaaradka, haddana weli ma jiro is-faham buuxa oo labada dhinac ah, xilli uu weli sii socdo qorshaha wax ka beddelka dastuurka, oo si adag u diidan yihiin mucaaradka.

Hargeysa (Caasimada Online) – Madxweynaha Somaliland, Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullahi (Cirro) ayaa maanta dib uga soo laabtay magaalada Abu Dubai ee dalka Isu Tegga Imaaraadka Carabta, halkaas oo uu ku tegay booqasho qaadatay dhowr cisho.

Warsaxaafadeed kasoo baxay Madaxtooyada Somaliland ayaa lagu sheegay in ujeedka safarka Madaxweynaha uu ahaa mid shaqsi iyo shaqo ah, uuna kusoo dhamaaday si guul ah.

“Madaxweynaha Jamhuuriyadda Somaliland, Mudane Cabdiraxmaan Maxamed Cabdilaahi (Cirro), ayaa maanta dalka ku soo laabtay, kadib safar shaqsi iyo shaqo isugu jiray oo uu ku tagay dalka Imaaraadka Carabta” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka Madaxtooyada.

Waxaa kale oo bayaanka lagu sheegay in Madaxweynuhu muddadii uu ku sugnaa dalka Isu Tegga Imaaraadka Carabta uu si xooggan uga hawlgalay xoojinta xiriirka diblomaasiyadeed ee ay Somaliland la leedahay dalalka Caalamka, isaga oo kulamo kala duwan oo arintaasi lagu xoojinaayana la yeeshay masuulyiin sar sare.

Cabdiraxmaan Cirro ayaa sidoo kale kal hadlay madaxda dalka Imaaraadka kordhinta mashaariicda ay ka helaan, si ay Somaliland iyo dadkeeda u helaan fursado muhiim ah.

Cirro ayaa sidoo kale intii uu ku sugnaa dalka Imaaraadka Carabta, waxa uu ka qayb galay kulamo caalami ah, sida shirkii Afrika Debate ee lagu qabtay magaalada Dubai.

Sidoo kale, waxa uu kulamo gaar gaar ah la yeeshay ganacsatada iyo Jaaliyadda reer Somaliland ee ku nool dalka Imaaraadka Carabta, isaga oo kala hadlay xoojinta xidhiidhka ganacsi iyo ka maalgashi ee dalkooda hooyo, iyo ka qayb qaadashada fursadaha horumarineed ee dalka Somaliland, sida lagu sheegay qoraalka Madaxtooyada.

Hargeysa iyo Abu Dubai ayaa waxaa ka dhexeeyax xiriir toos ah oo diblomaasiyadeed, kaas oo keenay in mar badan uu Madaxweyne Cabdiaxraam Ciro isaga daba laabtay gudaha dalka Imaaraadka, si loo xoojiyo xiriirka iyo iskaashiga buuxa ee labada dhinac.

Muqdisho (Caasimada Online) – Hay’adda lacagta aduunka ee IMF ayaa Soomaaliya siineysa lacag gaareysa 30 milyan oo dollar, sida ay ku heshiiyeen Dowladda Federaalka iyo Hay’adda.

Ujeedka ayaa ah si loo xoojiyo dhaqaalaha iyo dib-u-habaynta maaliyadeed, sidoo kalena loo yaareeyo saameynta ka dhalatay jarista deeqaha shisheeye iyo isbeddelka cimilada oo saameeyay dhaqaalaha dalka.

Lacagtan loogu yaboohay Soomaaliya ayaa timid, kadib markii ay heshiis cusub gaareen IMF iyo DFS, kaas oo ku yimid wada-hadallo u socday labada dhinac intii u dhexeysay 16-kii Sebteembar ilaa 8-dii Oktoobar 2025, iyadoo ay si wadajir ah u hoggaamiyeen Wasiirka Maaliyadda Soomaaliya Biixi Imaan Cige iyo madaxa kooxda IMF ee Soomaaliya, Ran Bi.

Warbixin kasoo baxday hay’ada ayaa sidoo kale lagu sheegay in lacagta soddonka milyan ah loo bixin doono laba qaybood, marka la dhammeeyo dib-u-eegista 4-aad iyo tan 5-aad ee barnaamijka Extended Credit Facility (ECF).

Sidoo kale tani ayaa wadarta guud ee lacagta barnaamijka waxay ka dhigeysaa $100 milyan, oo IMF ku taageerayso dadaallada Soomaaliya ee lagu xoojinayo dhaqaalaha iyo maamulka maaliyadeed ee dalka, sida lagu caddeeyay warbixinta maanta la shaaciyay.

IMF ayaa ku amaantay dadaalka dowladda Soomaaliya ee horumarinta ilaha dhaqaalaha iyo dib-u-habeynta hannaanka maamulka maaliyadda dalka, oo ay ugu muhiimsan yihiin sare u qaadidda dakhliga gudaha iyo hagaajinta shuruucda maaliyadda.

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa sidoo kale si wayn loogu bogaadiyay in ay ka go’an tahay sii wadidda arrimaha dib-u-habeynta Maaliyadda, xoojinta xeerarka maamulka canshuuraha iyo iibka Qaranka oo muhiim u ah sare u qaadidda dakhliga dalka.

Dhanka kale, Wasiir Biixi Imaan Cige oo ku hadlayay afka dhammaan hey’adaha Dowladda ee sida gaarka ah ula shaqeeya IMF ayaa soo dhaweeyay warbixintaan, isaga oo si weyn uga mahadceliyay wada shaqeynta sare ee hay’adda ee sababay horumarrada la gaaray.

Waxaa kale oo uu tilmaamay in warbixinta ay ku timid dadaal xoogan oo ay galiyeen hannaanka dib-u-habeynta dhaqaalaha dalka. Wasiirka Maaliyadda ayaa tilmaamay in ay Dowladdu sii laba laabayso dadaalka horumarineed ee dhaqaalaha Soomaaliya oo hadda meel wanaagsan maraya.

Boosaaso (Caasimada Online) – Ciidamada ammaanka Puntland ayaa maanta weerar dhowr jiho ah ku qaaday goob ay ku sugnaayeen maleeshiyaad iyo hogaamiyeyaal sar sare oo ka tirsan kooxda Daacish, halkaas oo lasoo wariyay in lagu gaarsiiyay khasaare culus.

Ciidamada Difaaca ayaa duulaanka ku qaaday aagga Ceelka Il-abbal ee buuraleeyda Cal-miskaad oo ay ku dhuumaaleysanayaan hogaamiyeyaal sar sare iyo ilaaladooda.

Sidoo kale, wararka ayaa intaasi kusii daraya in goobta la weeraray uu ku sugan yahay Cabdiraxmaan Faahiye oo kamid ah ragga ugu sarreeya Daacishta Soomaaliya, waxaana sidoo kale kula sugan goobta lagu beegsaday laba horjooge kale, oo iyana lagu raad joogo.

Weerarkan ayaa xog badan laga helin, maadaama weli ciidamadu ay wadaan howlgalkooda, waxaana ujeedka uu yahay in dhulkaas laga xoreeyay argagixisada.

Howlgalkan oo cir iyo dhul ah ayaa waxaa sidoo kale ka qayb-qaadanaya saaxibada caalamiga ah oo iyana duqeyn ku garaacaya godadka ay ku dhuumaaleysanayeen xubnaha Daacish

Sidoo kale, ciidamada howlgalka wada ayaa dul-tegay maydadka xubno Daacish oo qalalay, isla markaana looga tegay godad ku yaalla buuraha hoostooda, sida ay shaacisay Puntland oo warsaxaafadeed soo saartay.

“Maydadka Argagixisada Daacish ee lagu laayay Hawlgalka Calmiskaad, ayaa loogu tegay Godadka iyagoo qalalay, ciidanka ayaa weli sifeynaya Firxadka” ayaa lagu yiri qoraalka.

Dagaalka Puntland oo maraya wajigiisa saddexaad ayaa haatan lasii xoojiyay, waxaana dhawaan maamulka uu sheegay inuu u baahan yahay in lagu garab istaago howlgallada ka dhanka ah kooxaha argagixisada ee ka socda dhulka buuraleyda ah ee Calmiskaad.

Muqdisho (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa waxaa laga helayaa dil qorsheysan oo xalay kooxo hubeysan ay ka gaysteen gudaha degmada Dharkenley ee gobolka Banaadir, kaas oo lagu fuliyay Korneyl Cumar Cali Maxamuud (Macalin Cumar).

Marxuumka ayaa ahaa nin odey ah oo sidoo kale ahaa sarkaal sare oo ka tirsan ciidanka Xoogga dalka, sida ay innoo xaqiijiyeen ilo wareedyo xilkas ah.

Laba nin oo ku hubeysan bistoolado, isla markaana la rumeysan yahay inay ka tirsan yihiin kooxda Al-Shabaab ayaa Macallin Cumar ku toogtay afaafka hore ee gurigiisa, xilli uu sii galayay, kadibna goobta ayay isaga baxsadeen ragga ka dambeeyay toogashadiisa.

Sarkaalka la dilay ayaa kasoo qayb-qaatay howlgallo xoreyn oo ka dhacay gobolka Shabeellaha Dhexe, inkastoo haatan deegaannadaas ay dib u qabsadeen Al-Shabaab.

Ciidamo ka tirsan kuwa ammaanka Soomaaliya ayaa goobta gaaray, waxaana ay sameeyeen baaritaanno kooban, balse ma jirto cid ay usoo qabteen dilka marxuumka.

Dhanka kale, ma jiro illaa iyo hadda wax hadal ah oo kasoo baxay saraakiisha laamaha ammaanka oo ku aadan dilka iyo howlgallada xigay ee ay sameeyeen ciidanka amniga.

Dilkan ayaa kusoo aadayo, iyada oo dhawaan ay Al-Shabaab Muqdisho ka fuliyeen weerar toos ah oo is qarxin ku billowday, kaas oo ay ku beegsadeen xarunta baarista NISA ee Godka Jilacow, halkaas oo uu ka dhacay dagaal toos ah oo saacado badan qaatay.

Waxaa sidoo kale jirtay in shalay nolosha lagu qabtay rag ay Muqdisho usoo direen Al-Shabaab, xilli ay kasoo baxeen dhinaca degmada Afgooye ee gobolka Shabeellaha Hoose.

Ujeedka raggaas ayaa ahaa inay weeraro iyo dilal qorsheysan ka fuliyaan gudaha caasimada, sida lagu sheegay qoraal kasoo baxay dowladda Soomaaliya.

“Howlgalka Ciidanku sida xeeladeysan u fuliyeen ee lagu qabtay dhagarqabayaasha ayaa qeyb ka ah dadaallada joogtada ah ee lagu ciribtirayo kooxaha Khawaarijta ah ee isku dayaya inay carqaladeeyaan amniga iyo xasilloonida Dalka” ayaa lagu yiri qoraalka.

Al-Shabaab ayaa u muuqata in haatan ay xoogga soo saareyso gudaha caasimada oo bilihii lasoo dhaafay ka caaganeyd weerarada argagixisada, inkastoo tan iyo markii uu dhacay weerarkii Godka Jilacow, lasii xoojiyay amniga iyada oo lasii laba jibaaray howlgallada.

Muqdisho (Caasimada Online) –  Hay’adda Lacagta Adduunka ee marka magaceeda lasoo gaabiyo loo yaqaanno IMF ayaa warbixin dhammeystiran kasoo saartay horumarka dhaqaalaha Soomaaliya, taas oo looga hadlay isbeddellada ay ku tallaabsatay Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Warbixinta ay soo saartay IMF oo ah dib-u-eegista 4-aad ee barnaamijka wada-shaqaynta ah ee ay la leedahay Dowladda Soomaaliya ayaa diiradda lagu saaray horumarka la sameeyay ee dhanka dhaqaalaha.

Warbixintan ayaa ku timid kadib laba toddobaad kulan ah oo ay wada yeeesheen qaar kamid ah hay’adaha Dowladda oo uu hoggaaminayay Wasiirka Maaliyadda Mudane Biixi Imaan Cige iyo xubno sare oo ka socday IMF oo ay ugu sareysay Mrs. Ran Bi oo ah wakiilka arrimaha Soomaaliya ee IMF.

Sidoo kale warbixinta ayaa daba socota ansixintii guddiga sare ee Hay’adda oo shir gaar ah ka yeeshay natiijadii ka soo baxday kulankii dhexmaray hey’adaha Dowladda iyo IMF, sida ay ka hor sheegtay Guddiga Mrs. Ran Bi oo tilmaamtay in ay la kulantay natiijo la taaban karo kadib kulankii ay la yeelatay Wasiirka Maaliyadda iyo wafdigii uu hoggaaminayay oo Nairobi kulamo ku yeeshay 16-kii September ilaa iyo 8-da bisha October 2025.

IMF ayaa ku amaantay dadaalka dowladda Soomaaliya ee horumarinta ilaha dhaqaalaha iyo dib-u-habeynta hannaanka maamulka maaliyadda dalka, oo ay ugu muhiimsan yihiin sare u qaadidda dakhliga gudaha iyo hagaajinta shuruucda maaliyadda.

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa sidoo kale si wayn loogu bogaadiyay in ay ka go’an tahay sii wadidda arrimaha dib-u-habeynta Maaliyadda, xoojinta xeerarka maamulka canshuuraha iyo iibka Qaranka oo muhiim u ah sare u qaadidda dakhliga dalka.

Wasiir Biixi Imaan Cige oo ku hadlayay afka dhammaan hey’adaha Dowladda ee sida gaarka ah ula shaqeeya IMF ayaa soo dhaweeyay warbixintaan, isaga oo si weyn uga mahadceliyay wada shaqeynta sare ee hay’adda ee sababay horumarrada la gaaray.

Waxaa kale oo uu tilmaamay in warbixinta ay ku timid dadaal xoogan oo ay galiyeen hannaanka dib-u-habeynta dhaqaalaha dalka. Wasiirka Maaliyadda ayaa tilmaamay in ay Dowladdu sii laba laabayso dadaalka horumarineed ee dhaqaalaha Soomaaliya oo hadda meel wanaagsan maraya.

Soomaaliya ayaa sanadihii u dambeeyay sameyneysay kobac dhaqaale oo wayn, waxaana isbeddellada dhacay ay horseedeen in lagu guuleystay barnaamijkii dayn cafinta dalka.

Cadan (Caasimada Online) – Dowladaha Soomaaliya iyo Yemen oo isugu yimid kulan laba geesood ah ayaa ka wada-hadlay arrimo ay kamid yihiin xoojinta iskaashiga amniga iyo la dagaallanka tahriibka sharci darrada ah oo muhiim u ah labada dal.

Kulankan oo si gaar ah u dhex-maray safiirka Soomaaliya u fadhiya Yemen Cabdulxakiim Maxamed iyo wasiirka gaashaandhigga dalkaasi ayaa ka dhacay magaalada Cadan, waxayna ka wada-hadleen arrimo muhiim ah oo quseeya dalalka Soomaaliya iyo Yemen.

Intiisa badan waxaa kulanka diiradda lagu saaray xoojinta xiriirka laba geesoodka ah iyo horumarinta iskaashiga labada dal ee walaalaha ah, si ay u yeeshaan wada shaqeyn dhow.

Waxaa kale oo wada-hadallada lagu soo qaaday sidii looga hortagi lahaa tahriibka sharci darrada ah ee dhibaatada ku haya lada dal iyo kooxaha argagixisada ee ka faa’iideysta dhaq-dhaqaaqyadaas, maadaama ay isaga kala gooshi karaan lada waddan.

Sareeye Gaas Mohsen Al-Daari oo madasha ka hadlay ayaa sheegay inuu ku faraxsan yahay xiriirka taariikhiga ah ee ka dhexeeya Soomaaliya iyo Yemen, wuxuuna hoosta ka xariiqay muhiimadda ay leedahay in si wadajir ah loola tacaalo khataraha amni ee gobolka, si loo sugo xasilloonida iyo nabad-gelyada marin biyoodka badda ee istiraatiijiga ah.

Dhankiisa Danjiraha Soomaaliya ee Yemen ayaa uga mahadceliyay dowladda dalkaasi taageerada ay la garab taagan tahay Dowladda Federaalka, wuxuu sidoo kale xaqiijiyay sida ay Soomaaliya uga go’an tahay xoojinta wada shaqeynta labada dowladood.

Soomaaliya iyo Yemen ayaa haatan wajahaya caqabado waa wayn oo la xiriira amniga badda iyo dhaqdhaqaaqa kooxaha xagjirka ah ee ka jira gobolka.

Wada-hadalladan ayaa kusoo aadayo, iyada oo Xuutiyiinta, oo ah koox gacan ka hesha dowladda Iran ay haata doonayso in ay abuurto jiho cusub oo badweynta Hindiya ah oo Al-Shabaab ay ka heli karaan gantaalada casriga ah iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, sida ay dhowaan shaaca ka qaadeen Falanqeeyayaasha ku xeeldheer arrimaha amniga.

Inkastoo kooxahaan ay kala yihiin Shiico iyo Suni, ayaa waxaa haddana xiriirkooda loo sababeynayaa in Al-Shabaab ay aad u rabaan hub casri ah, halka Xuutiyiintu ay daneynayaan inay awood u yeeshaan maamulka Badweynta Hindiya.

Si kastaba, dowladda Soomaaliya ayaa ka fikireysaa sidii ay uga hortegi laheyd in xiriirka Al-Shabaab iyo Xutiyiinta uu dhaqan galo, iyadoo kaashaneysa caalamka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa ku dhawaaqday mashruucii ugu ballaarnaa ee ay ka sameynayso gudaha Somaliland, kaasi oo ah dhismaha wadada muhiimka ah ee isku xirta magaalooyinka Saylac iyo Boorama.

Wasiirka Wasaaradda Hawlaha Guud, Dib-u-dhiska iyo Guriyeynta Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Dr. Cilmi Maxamuud Nuur ayaa sheegay in mashruucan uu qeyb ka yahay dadaallada dowladda ee lagu horumarinayo kaabeyaasha dhaqaalaha iyo isku socodka shacabka Soomaaliyeed.

Wadadan ayaa ah mid istiraatiiji ah oo muhiim u ah isku xirka bulshada, ganacsiga iyo horumarinta gobollada Waqooyi-galbeed ee dalka.

Wasiir Cilmi ayaa sheegay in sahankii wadada uu soo dhammaaday, haddana ay fulinteedu diyaar tahay. Sidoo kale, wuxuu tilmaamay in dhismaha wadadan uu ka mid yahay mashaariicda mudnaanta leh ee ku jira Qorshaha Horumarinta Qaranka.

“Jidka isku xira Saylac illaa Boorama ayaa dhismaheeda dhawaan bilaaban doonta, oo laami ah ayaa laga dhigayaa. Jidkan waa lasoo dhameeyay daraasaddiisa,” ayuu yiri Wasiir Cilmi.

Wasiir Cilmi wuxuu intaas ku daray in ay jiraan waddooyin yaryar oo laga dhisayo Somaliland, sida jidka magaalooyiinka Oodweyne iyo Hargeysa isku xira.

“Meelo kale oo Oodweyne illaa Hargeysa ah ayaa iyaguna jira oo daraasad lagu wado. Marka mashruucani waa kan horumarinta Afrika weeye. Waxaa kale oo jira mashruuca Nagaad oo horumarinta magaalooyinka iyo biyo-mareennadooda ka shaqeynaya,” ayuu yiri wasiirka.

Inkastoo aan la caddeyn qaabka ay mashruucan Dowladda Federaalka Soomaaliya uga fulinayso gudaha Somaliland, haddana wasiirku wuxuu ku adkeystay inay dalka oo dhan ka shaqeeyaan.

Si kastaba, Somaliland oo ku dooda inay tahay dal madax-bannaan oo ka go’ay Soomaaliya inteeda kale, ayaa la ogeyn waxa ay ka yeeli doonto mashruucan ay ku dhawaaqday Muqdisho, oo muhiim u ah bulshada gobollada Awdal iyo Salal.

Muqdisho (Caasimada Online) – Howl-gal aad loo qorsheeyay oo goordhow ka dhacay deegaanka Mubaax ee gobolka Hiiraan ayaa lagu dilay Horjooge Cali Axmed Guure oo loo yaqaanay (Cali Qoyane), sida ay shaacisay Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Horjoogahan ayey dowladdu sheegtay inuu kamid yahay madaxda sare ee kooxda, iyadoo ku tilmaamtay “dhiigyo cab” dhibaatooyin badan ka gaystay gobolka Hiiraan.

Dowladda ma faah-faahin nooca howl-galka dhacay caawa ee lagu dilay horjoogahan, balse xogo hordhac ah oo aan helayno ayaa sheegaya in duqeyn lagu dilay Cali Qoyane.

“Goordhow la soco faah-faahin dheeraad ah oo ku saabsan howl-galka iyo xogta horjoogaha Khawaarijka ahaa,” ayaa lagu yiri faafin deg-deg ah oo kasoo baxday Wasaaradda Warfaafinta Soomaaliya.

Toddobaadkii hore ayey aheyd markii ciidanka NISA oo kaashanaya saaxiibada caalamiga ah ay ku guuleysteen dilka horjoogayaal iyo xubno ka tirsan kooxda Al-Shabaab.

Howl-gal qorsheysan oo Talaadadii laga fuliyay deegaanka Basra ee gobolka Shabeellaha Dhexe ayaa lagu dilay toddobo xubnood oo isugu jiray horjoogeyaal iyo maleeshiyaad ka tirsanaa Shabaab.

Howl-galkaas ayaa sidoo kale waxaa lagu dhaawacay saddex xubnood oo kale kadib markii si toos ah loo bartilmaameedsaday goob ay isku aruursaneyeen Shabaabka la weeraray, sida ay sheegtay NISA.

Howl-galka ayaa la qaaday markii la helay xog sirdoon oo xaqiijisay in Shabaabka ay qorsheynayeen falal amniga lagu carqaladeynayo oo ay ka sameenayaan inta u dhaxaysa Muqdisho iyo Balcad.

“Maleeshiyaad tiro ahaan gaarayay 40 xubnood ayaa lagu diyaarinayay goobta weerarka laga fuliyay, waxaana howlgalka lagu burburiyay teendhadii ay Khawaarijtu ku dhuumanayeen,” ayaa lagu yiri qoraalka kasoo baxay hay’adda NISA.

Howl-galkaas ayaa markaas ku idlaaday si guul ah, iyada oo ciidanka NISA ay si buuxda uga hortageen qorshihii Shabaabku ay ku doonayeen in ay ku fuliyaan falal argagixiso, sida ay sheegtay hay’addu.