Muqdisho (Caasimada Online) – Howl-gal aad loo qorsheeyay oo goordhow ka dhacay deegaanka Mubaax ee gobolka Hiiraan ayaa lagu dilay Horjooge Cali Axmed Guure oo loo yaqaanay (Cali Qoyane), sida ay shaacisay Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Horjoogahan ayey dowladdu sheegtay inuu kamid yahay madaxda sare ee kooxda, iyadoo ku tilmaamtay “dhiigyo cab” dhibaatooyin badan ka gaystay gobolka Hiiraan.

Dowladda ma faah-faahin nooca howl-galka dhacay caawa ee lagu dilay horjoogahan, balse xogo hordhac ah oo aan helayno ayaa sheegaya in duqeyn lagu dilay Cali Qoyane.

“Goordhow la soco faah-faahin dheeraad ah oo ku saabsan howl-galka iyo xogta horjoogaha Khawaarijka ahaa,” ayaa lagu yiri faafin deg-deg ah oo kasoo baxday Wasaaradda Warfaafinta Soomaaliya.

Toddobaadkii hore ayey aheyd markii ciidanka NISA oo kaashanaya saaxiibada caalamiga ah ay ku guuleysteen dilka horjoogayaal iyo xubno ka tirsan kooxda Al-Shabaab.

Howl-gal qorsheysan oo Talaadadii laga fuliyay deegaanka Basra ee gobolka Shabeellaha Dhexe ayaa lagu dilay toddobo xubnood oo isugu jiray horjoogeyaal iyo maleeshiyaad ka tirsanaa Shabaab.

Howl-galkaas ayaa sidoo kale waxaa lagu dhaawacay saddex xubnood oo kale kadib markii si toos ah loo bartilmaameedsaday goob ay isku aruursaneyeen Shabaabka la weeraray, sida ay sheegtay NISA.

Howl-galka ayaa la qaaday markii la helay xog sirdoon oo xaqiijisay in Shabaabka ay qorsheynayeen falal amniga lagu carqaladeynayo oo ay ka sameenayaan inta u dhaxaysa Muqdisho iyo Balcad.

“Maleeshiyaad tiro ahaan gaarayay 40 xubnood ayaa lagu diyaarinayay goobta weerarka laga fuliyay, waxaana howlgalka lagu burburiyay teendhadii ay Khawaarijtu ku dhuumanayeen,” ayaa lagu yiri qoraalka kasoo baxay hay’adda NISA.

Howl-galkaas ayaa markaas ku idlaaday si guul ah, iyada oo ciidanka NISA ay si buuxda uga hortageen qorshihii Shabaabku ay ku doonayeen in ay ku fuliyaan falal argagixiso, sida ay sheegtay hay’addu.

Muqdisho (Caasimada Online) – Mucaaradka Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa si adag u cambaareeyay xariga agaasimayaal warbaahineed oo maanta lagu xiray magaalada Muqdisho.

Madaxweynihii hore ee dalka, Shariif Sheekh Axmed oo sheegay sida uu uga xun yahay xarigaan ayaa dalbaday in si deg-deg ah loo sii daayo Agaasimaha Himilo TV, Axmed Maxamed Aaden iyo Agaasime Ku-xigeenkiisa, Khadar Cabdiraxiin Ibraahim.

“Waxaan aad uga xumahay tacadiyada joogtada ah ee lagu hayo warbaahinta gudaha kuwaas oo maalin walba la diiwaangeliyo iyadoo la isku dayayo in la aamusiyo Suxufiyiinta Soomaaliyeed ee ka howlgala Magaalada Muqdisho,” ayuu yiri Shariif Sheekh Axmed.

Waxa uu intaas kusii daray “Waxaan codkayga ku biirinayaa baaqyada lagu dalbanayo in si deg-deg ah loogu sii daayo Agaasimaha Himilo TV iyo Agaasime Ku-xigeenkiisa oo maanta si sharci darro ah loo xiray.”

Shariifka ayaa madaxda dowladda ugu baaqay ilaalinta dastuurka, oo uu sheegay inuu si buuxda u dammaanad qaadayo warbaahinta xorta ah. “Madaxda dowladda iyo Hay’addaha amniga waxaa saaran waajib qaran, maadama dastuurka dalkeenu uu si buuxda u dammaanad qaadayo warbaahinta xorta ah iyo badqabka Suxufiyiinta,” ayuu yiri.

Sidoo kale, Xisbiga Himilo Qaran ayaa faafin rasmi oo uu soo saaray si adag ugu cambaareyay xariga iyo handadaad uu sheegay in lagula kacay agaasimeyaasha warbaahineed ee la xiray, kuwaas oo gudanayay waajibaadkooda shaqo ee saxaafadeed.

“Xisbigu wuxuu ugu baaqayaa hay’adaha amniga iyo masuuliyiinta xukuumadda inay joojiyaan cabburinta warbaahinta xorta ah iyo xariga sharci darrada ah ee loo gaysanayo weriyeyaasaha Soomaaliyeed,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeed kasoo baxay xisbiga Himilo Qaran

Hoos ka aqriso war-saxaafadeedka oo dhameystiran:

Xisbiga Himilo Qaran waxa uu si adag u cambaareynayaa xariga iyo handadaadda lagu kacay agaasimaha telefishinka Himilo TV Axmed Maxamed Aaden & agaasime ku-xigeenkiisa Khader Cabdiraxiin Ibraahim, kuwaas oo gudanayay waajibaadkooda shaqo ee saxaafadeed.

Falkaan wuxuu qayb ka yahay ku xadgudubka xorriyadda hadalka iyo warbaahinta xorta ah ee ay caddeysatay xukuumadda Federaalka ah oo si qaldan u adeegsanaysa ciidamada amniga iyo awoodda dowladda.

Xisbiga Himilo Qaran wuxuu aaminsan yahay in Saxaafaddu ay tahay codka bulshada waana tiir muhiim u ah dimuqraadiyada, dowladnimo ku dhisan cadaalad, isla-xisaabtan iyo hufnaan waxaana dowladda saaran waajibaad cad si loo ilaaliyo badqabka suxufiyiinta.

Xisbigu wuxuu ugu baaqayaa hay’adaha amniga iyo masuuliyiinta xukuumadda inay joojiyaan cabburinta warbaahinta xorta ah iyo xariga sharci darrada ah ee loo gaysanayo weriyeyaasaha Soomaaliyeed.

Ugu dambayn, waa in si deg-deg ah xorriyadooda loogu siiyo weriyeyaasaha la xiray wuxuuna xisbigu mar kale xusuusinayaa madaxda xukuumadda Federaalka ah inay ilaaliyaan sharciga iyo dastuurka oo dammaanad qaadanaya xorriyatul qowlka & madax-bannaanida warbaahinta.

Laascaanood (Caasimada Online) – Maamulka Woqooyi Bari Soomaaliya ayaa shaaciyay in maanta ay heshiis cusub wada gaareen dowlad deegaanka Soomaalida ee Itoobiya.

Sida uu shaaciyay telefishanka maamulka Waqooyi Bari, heshiiskan ayaa ku qotoma iskaashi amni oo labada dhinac yeelanayaan, kaasi oo la gaaray kadib kulamo ay yeesheen mas’uuliyiin ka socotay labada dhinac.

“Kulan lagaga tashanayo iskaashiga amniga labada dawladood aya dhex maray masuuliyiinta Dawladda Waqooyi Bari iyo wefti sare oo ka socda Dawlad Deegaanka Soomaalida. Masuuliyiinta labada dhinac ayaa isku raacay muhiimada ay leedahay kor u qaadista amniga iyo ilaalinta nabadda mandiqadda,” ayaa lagu yiri qoraal ay baahisay warbaahinta maamulka.

Mas’uuliyiinta labada dhinaca ayaa isla qaatay iskaashi amni oo ku qotoma ilaalinta danaha amni iyo nabad-galyo ee labada dowladelood, iyadoo la gaaray illaa 6 qodob oo muhiim ah.

Qodobada la gaaray ayaa waxay kala yihiin:

1. Iskaashi buuxa oo ku aaddan sugidda amniga xuduudda dheer ee ay wadaagan labada dowladood
2. Iskaashi dhex mara hay’ahada amniga labada dowladood
3. Isweydaarsiga xogaha iyo wadaaga macluumadka amni
4. Ka hortagga tahriibka iyo tahriibinta
5. Ka hortagga denbiyada abaabulan
6. Joogtaynta kulamada amni ee masuuliyiinta labada dhinac

Ugu damebyntiina, Masuuliyiinta dowlad deegaanka ayaa bogaadiyey maamulka cusub ee Waqooyi Bari, dhankooda mas’uuliyiinta dowladda Waqooyi Bari ayaa ka mahad-celiyey iskaashiga amni, ganacsi ee dowladda deegaanku la leedahay Waqooyi Bari.

Iskaashigan cusub ayaa imanaya xilli ay dhawaan maamullada Somaliland iyo Puntland ay magaalada Nairobi ku gaareen heshiis ku qotoma iskaashi amni, kaasi oo loo fasiray “mid labada maamul ugu midoobayaan diidmada maamulka cusub ee Waqooyi Bari”.

Heshiiska Nairobi ayaa lagu tilmaamay mid taariikhi ah oo ay gaaraan maamullada Puntland iyo Somaliland. Labada maamul ayaa ku heshiiyey inay xoojiyaan iskaashiga amniga, nabadda iyo horumarinta bulshada.

Shirkan oo ay ka qayb-galeen wasiirro iyo saraakiil sare oo ka kala socday labada dhinac ayaa lagu falanqeeyay xaaladda amni, dhaqaale iyo siyaasadeed ee guud ahaan Geeska Afrika, gaar ahaan sida loo xoojin karo wada-shaqeynta hay’adaha amniga iyo iskaashiga dhinacyada la-dagaalanka argagixisada.

Bayaanka ayaa sidoo kale xusay in labada dhinac ay isla qaateen in la xoojiyo iskaashiga amniga badda, iyadoo diiradda la saarayo la-dagaalanka dambiyada badda iyo tahriibka.

Waxaa lagu heshiiyey in la dhiso guddiyo amni oo wadajir ah si loo xaqiijiyo bad-qabashada iyo isu-socodka maraakiibta ganacsiga ee dhex-marta xeebaha labada maamul.

Maamullada Puntland iyo Somaliland ayaa si weyn iskugu soo dhawaaday kadib markii ay dowladda federaalka u dhaqaaqday dhismaha maamulka Waqooyi Bari, oo ay u aragto maamul ay uga adkaan karto maamulka uu hoggaamiyo Saciid Deni, oo muddo uu ka dhaxeeyay khilaaf siyaasadeed xooggan.

Heshiiska Nairobi ayaa haatan xoojinaya cilaaqaadka Somaliland iyo Puntland, iyadoo labada maamul ay isla qaateen muhiimadda ay leedahay in si buuxda loo soo afjaro colaadihii ka dhacay Ceerigaabo iyo deegaannada hoos yimaada, lana fududeeyo dib-u-celinta dadka barakacay, iyadoo dadka deegaanka loogu baaqay ka qeyb qaadashada dadaallada lagu xoojinayo deganaanshaha.

Mas’uuliyiinta labada dhinac ayaa sidoo kale ku heshiiyey in la xoojiyo isu-socodka bulshada iyo ganacsiga, lana hirgeliyo kaabayaal dhaqaale oo kor u qaada xiriirka ganacsi ee labada dhinac.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasaaradda Isgaarsiinta iyo Teknolojiyadda Soomaaliya oo kaashanaysa Midowga Isgaarsiinta Caalamiga ah (ITU) ayaa maanta furtay Wadatashi Qaran oo socon doona muddo laba maalmood ah.

Shirweynahan ayaa looga hadlayaa Istaraatiijiyadda Isbeddelka Dhijitaalka ee Soomaaliya (2025-2030). Kulankan ayaa isugu keenay wakiillo ka kala socda wasaaradaha iyo hay’adaha dowladda iyo sidoo kale shirkadaha isgaarsiinta.

Inta uu socdo shirkan waxaa dib u eegis iyo turxaan bixin lagu sameyn doonaa khariidadda dhijitaalka ah ee dalka oo lagu horumarinayo koboc loo dhan yahay, hal-abuurnimo iyo adeegyo casri ah.

Maareeyaha Guud ee Hay’adda Isgaarsiinta Qaranka, Mustafa Yaasiin Sheekh, oo ka hadlay furitaanka Wadatashiga ayaa sheegay in istaraatiijiyadda ay tahay calaamad muujinaysa tallaabo muhiim ah oo lagu gaarayo horumar dhijitaal oo waara.

Tan ayuu sheegay inay muujinayso sida dalkeennu uga go’an tahay dhismaha nidaam dhijitaal ah oo adkeysi leh oo loo dhan yahay.

Wuxuu sidoo kale xoojiyay muhiimadda iskaashi xooggan oo dhex-mara dowladda, shirkadaha gaarka loo leeyahay iyo bah-wadaagta horumarka si loo hirgeliyo loona sii wado waaritaankiisa.

Wasiirka Wasaaradda Isgaarsiinta iyo Teknolojiyadda Soomaaliya, Maxamed Aadan Macalin Cali (Soomaali) ayaa tilmaamay in Istaraatiijiyadda Isbeddelka Dhijitaalka ay noqon doonto hagaha guud ee mideynaya dhammaan hindisayaasha la xiriira ICT-da ee ka socda qaybaha kala duwan ee dalka.

Sidoo kale wuxuu xusay sida ay dowladda uga go’an tahay isku-duwidda siyaasadaha, maalgelinta kaabayaasha dhijitaalka ah iyo horumarinta awoodda shaqaalaha si loo dardar-geliyo adeeg bixinta iyo kobaca dhaqaalaha.

Inta lagu guda jiro labada maalmood ee wada-tashigu socdo, ka qayb-galayaashu waxay ka doodi doonaan aragtida dhijitaalka ee Soomaaliya, tiirarka istaraatiijiyadda iyo qorshaha hirgelinta.

Waxa kale oo xoogga lagu saari doonaa qaab-dhismeedka maamul, hababka maalgelinta iyo waafaqsanaanta istaraatiijiyadeed ee Ururka Midowga Afrika (AU) iyo Bulshada Bariga Afrika (EAC).

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud iyo Ra’iisul Wasaare Xamza Cabdi Barre ayaa maanta dhambaal hambalyo usoo direy shacabka Soomaaliyeed, kaas oo ku aaddan maalinta qiimaha badan ee Calanka dalkeenna.

Madaxweynaha ayaa ugu horreyn tilmaamay in maalinta 12 Oktoobar ay ahmiyad weyn u leedahay dhammaan ummadda Soomaaliyeed maadaama oo ay ku beegan tahay markii la gardaadiyey Calankeenna oo ah astaan ka turjumaysa gobannimada, wadajirka iyo midnimadeenna.

“Maanta waa maalin ku weyn dhammaan ummadda Soomaaliyeed. Waxa ay ku beegan tahay markii 71 sanno ka hor halyey Maxamed Cawaale Liibaan uu hindisay calanka Soomaaliyeed oo ka turjumaya Qarannimada, Gobonnimada, Midnimada iyo Wadajirka Shacabka Soomaaliyeed oo halgan dheer u soo galay sidii ay u hanan lahaayeen xornimadooda iyo talada dalkooda,” ayuu yiri Madaxweynaha.

Sidoo kale, Madaxweynaha ayaa shacabka Soomaaliyeed ugu baaqay in ay u midoobaan xoojinta dowladnimadooda, difaaca dalkooda iyo ilaalinta danaha qarankooda, si loo ilaaliyo dhaxalka awooweyaasheenna, jiilasha danbe na loogu diyaariyo mustaqbal wanaagsan.

Ra’iisul Wasaare Xamza ayaa isna dhankiisa sheegay in maalintani ay tahay mid qiimo weyn ku leh ummadda Soomaaliyeed, oo ay ku beeggan tahay markii maanta oo kale sanadkii 1954-tii la gardaadiyey Calanka Jamhuuriyadda oo ah astaan ka tarjumaysa gobannimada, wadajirka iyo midnimada ummadda Soomaaliyeed meel kasta oo ay joogaan.

“Hambalyo guud ahaan shacabka Soomaaliyeed meel kasta oo ay joogaan, xuska maalinta Calanka Soomaaliyeed waa astaan u taagan wadajir iyo midnimada bulshadeenna,” ayuu yiri Ra’iisul Wasaare Xamza.

Waxa uu intaas kusii daray “Gobannimada Soomaaliyeed ee aan maanta ku naaloonayno waxa ay ku timid halgankii ay galeen geesiyadii u istaagay difaaca, sharafka iyo karaamada ummaddeenna, si aan u xaqiijiyo mirihii ka dhashay gobannimada ay dhaliyeen geesiyaashaas, waa in aan dhammaanteen u midownaa cadowga dalkeenna u diiddan nabadda iyo horumarka.”

Ra’iisul Wasaaraha ayaa ugu baaqay bulshada Soomaaliyeed in ay ilaashadaan guushii uu dhiigga badan u daatay ee dalkeennu loogu dhaliyey xornimadiisa, kana gudbaan wax kasta oo keenni kara kala qeybsanaan iyo midnimo la’aan bulsho.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa dhambaal u dirtay dowladda Qatar iyo shacabkeeda, kadib kulan maanta ka dhacay xafiiska Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya.

Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre ayaa xafiiskiisa ku qaabilay Danjiraha Dowladda Dowladda Qatar u fadhiya Soomaaliya, Dr. Abdullah Bin Salem Al Nuaimi. Ra’iisul Wasaaraha ayaa Danjiraha la wadaagay dhambaal tacsi rasmi ah oo ay dowladda Soomaaliya u direyso dowladda iyo shacabka walaalaha Qatar, kadib shilkii gaari ee naxdinta lahaa ee ka dhacay dalka Jamhuuriyadda Carbeed ee Masar.

Shilkaas ayaa waxaa ku geerida saddex muwaadin oo u dhashay Qatar iyo dhaawaca qaar kale. Ra’iisul Wasaaraha ayaa safiirka u xaqiijiyay in Soomaaliya ay marwalba garab taagan tahay walaalahooda Qatar.

Kulanka labada mas’uul ayaa sidoo kale waxaa looga hadlay xoojinta xiriirka taariikhiga ah iyo iskaashiga istiraatiijiyadeed ee ka dhexeeya labada dal ee walaalaha ah, gaar ahaan dhinacyada siyaasadda, dhaqaalaha iyo horumarinta.

“Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxa ay Dowladda iyo shacabka aannu walaalaha nahay ee Qatar, uga tacsiyeyneysaa geeridii naxdinta lahayd ee ku timid muwaadiniin u dhashay dalkaas oo ku geeriyooday shil gaari oo saaka ka dhacay meel ku dhow magaalada Sharm El-Sheikh ee dalka Masar,” ayuu yiri Ra’iisul Wasaare Xamza Cabdi Barre.

Waxa uu intaas kusii daray “Waxaan alle uga rajeynayaa in uu u naxariisto intii dhimatay, kuwa dhaawaca ahna uu bogsiimo degdeg ah siiyo.”

Ra’iisul Wasaaraha ayaa xusay sida Soomaaliya ay mar kasta ugu garab taagan tahay Dowladda iyo shacabka Qatar, isaga oo ku ammaanay kaalinta muuqata ee ay Qatar ka qaataan taageerada joogtada ah ee ay siiyaan dalkeenna.

Si kastaba, Soomaaliya iyo Qatar ayaa waxaa ka dhaxeeya xiriir diblomaasiyadeed oo aad u wanaagsan. Qatar ayaa kamid ah dalalka Carbeed ee taageera Soomaaliya, waxayna ka fulisa dalka mashaariicyo kala duwan.

Sidoo kale waxay xukuumadda Dooxa door muuqda ka qaadata taageerada ciidamada iyo dhanka arrimaha bani’aadanimada ee Soomaaliya.

Baydhaba (Caasimada Online) – Ciidamada ammaanka Koonfur Galbeed, gaar ahaan kuwa Nabad Sugidda ayaa maanta Baydhaba ku soo bandhigay xubno ka tirsanaa kooxda Al-Shabaab, kuwaas oo isa soo dhiibay, sida ay sheegtay hay’addu.

Koonfur Galbeed ayaa shaaca ka qaaday in ay isa soo dhiibeen illaan 12 xubnood, kuwaas oo lagu soo bandhigay magaalada Baydhaba, iyada oo sawirradooda lasoo bandhigay

Raggan ayaa kooxda Al-Shabaab u qaabilsanaa qeybaha jabhadaha, amniyaadka, aruurinta lacagaha baadda, iyo xisbada, sida ay shaaca ka qaaday hay’adda Nabad Sugidda.

Sidoo kale waxa ay intaasi kusii dartay in xubnahan ay kasoo howlgaleen inta badan gobollada, ayna ka qayb qaateen howlgallo iyo dagaallo kala duwan oo ay kooxda fulisay.

Qaar kamid ah raggan oo la hadlay warbaahinta gudaha ayaa sheegay in ay aad ugu faraxsanyihiin in ay dib ula midoobaan dadkooda, ayna dalbanayaan cafis guud.

Waxaa kale oo ay sheegeen inay uga soo baxeen Ururka Al-Shabaab dhibaato ay sheegeen inay ku hayaan Shacabka Soomaaliyeed, ayna qudhooda u adkeysan waayeen xaaladda ay ku sugnaayeen, kahor inta aanay kasoo tagin kooxaha Khawaarijta.

Koonfur Galbeed ayaa kamid ah meelaha ay ku xoogan tahay kooxda Al-Shabaab, waxaana weeraro iyo qaraxyo ay ka fulisaa deegaanada maamulkaasi.

Si kastaba, Koonfur Galbeed ayaa horay sidana oo kale usoo bandhigtay maleeshiyaad badan oo kasoo goostay Al-Shabaab, waxaana la marsiiyay habraacyo ay dowladdu dajisay, kadibna waxaa loo sii gudbiyaa xarumaa gaarka ah ee dhaqan celiska oo muddo lagu hayo.

Addis Ababa (Caasimada Online) – Madaxweynaha Dowladda Federaalka Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxmauud ayaa saaka goor sii horreysay ka dagay magaalada Addis Ababa ee caasimada dalka Itoobiya, halkaas oo uu kula kulmi doono Abiy Axmed.

Safarkan oo aan horay loo sii shaacin ayaa lasoo warinayaa in Madaxweynuhu kaligiis u baxay, wuxuuna diyaarad gaar ka qaatay Muqdisho, isaga oo ka dagay Addis Ababa.

Madaxweyne Xasan Sheekh iyo Ra’iisul wasaaraha Itoobiya ayaa ka wada-hadli doono arrimo ay kamid yihiin xoojinta xiriirka labada dal, daris wanaaggga iyo xaaladda gobolka.

Wararka ayaa intaasi kusii daraya in labada dhinac ay sidoo kale kulankooda diiradda ku saari doonaan xaalada Jubbaland, si xal loogu helo khilaafka taagan ee labada dhinac, kasoo kasii daray markii dhawaan lagu kala kacay wada-hadalladii u dhexeeyay labada dhinac.

Ilo wareedyo xilkas ah ayaa innoo sheegaya in Abiy uu Xasan ku qancinayo in wada-hadallada sii socdaan, si ay u miro dhalaan wada-hadallada bilowday ee aan illaa hadda aan laga gaarin wax natiijo ah.

Waxaa kale oo suuragal ah in Madaxweynaha Soomaaliya uu cagta soo mariyo dalka Kenya, isaga oo wada-hadallo kuwaan lamid ah uu lasoo yeelan doono William Ruto.

Kenya ayaa door muuqdo oo dhex-dhexaadin ah ku lahayd, wada-hadalladii ka dhacay Ksimaayo, waxaana goobjoog ahaa taliyaheeda sirdoonka, inkastoo markii la kala kacay uu dib ugu laabtay caasimada Nairobi.

Sidoo kale, xogta ayaa intaasi kusii dareysa in qorshuhu yahay in mar kale la’is arko, lana sii amba qaado wada-hadallada, waxaana horay sidaas ugu ballamay Dowladdda Federaalka iyo Jubbaland oo dhawaan warsaxaafadeedyo kasoo saaray wada-hadalladoodii.

Safarkan lasii qorsheeyay ee Xasan Sheekh Maxamuud ayaa kusoo aadayo, iyadoo haatan xukuumadda Soomaaliya ay waddo qorshe culus oo au ku dooneyso in maamul cusub oo ka madax banaan Jubbaland ay ka dhisto Gedo, kaas oo haysta sharciyadda dowladda.

Si kastaba, ha’ahaatee lama oga sida ay wax noqon doonaan waxaana la eegi doonaa halka ay ku dambeeyaan dadaallada socda ee ay qaybta ka yihiin waddamada dariska ah ee Kenya iyo Itoobiya.

Washington (Caasimada Online) – Warbixin cusub oo dib u eegis taariikhi ah ayaa iftiiminaysa doorka Al-Qaacida ee “Dagaalkii Muqdisho” 3–4 October 1993, khasaaraha milatari ee Maraykanka, iyo sida dhacdadu u beddeshay jihada siyaasadda dibadda ee Washington sannadihii xigay.

Qoraalka, oo lagu daabacay The National Interest, ayaa xusay in ugu yaraan 10 xubnood oo Al-Qaacida  ah ay ka taageereen dagaalyahannada Soomaaliyeed ee Jeneraal Caydiid dagaalka ka dhacay caasimadda. Tani waxay la jaanqaadaysaa sheegashooyin hore oo ka yimid khubaro amni iyo saraakiil CIA ah oo sheegay in shabakadda Osama bin Laden ay tababbar farsamo siisay maleeshiyada la-dagaallamay Maraykanka.

Asalka howlgalka wuxuu ka bilowday gargaarka bini’aadannimo ee ay horseedeen marines-ka Mareykanka dhammaadkii maamulka George H. W. Bush, si looga hortago gaajada ka dhalatay burburkii dowladdii Maxamed Siyaad Barre iyo dagaalladii sokeeye.

Markii Bill Clinton xafiiska yimid 1993, howlgalka waa la ballaariyey, iyadoo US Army Rangers iyo DELTA Force lagu amray in ay beegsadaan hoggaamiyeyaasha dagaalka ee lagu eedeeyay xadgudubyada, gaar ahaan kooxda uu hoggaaminayay Jeneraal Maxamed Faarax Caydiid.

Howlgal maalmeed lagu bartilmaameedsaday kulan hoggaamineed oo magaalada dhexdeeda ka dhacay ayaa isu beddelay dagaal culus. Laba diyaarad oo nooca Black Hawk ah ayaa la riday, 18 askari oo Mareykan ah ayaa dhintay, ku dhowaad 80 waa ku dhaawacmeen, duuliyihii Mike Durantna waa la qabsaday. Pentagon wuxuu hore uga digay khatarta hawlgalka, balse taageero gaashaandhig lama bixin. Kaddib, Aqalka Cad wuxuu doortay bixitaan degdeg ah, taas oo dhalisay dood siyaasadeed oo gudaha ah.

Khubarada amniga ayaa tilmaamay in farsamadii lagu riday Black Hawk-yada, oo ahayd in RPG lagu dhufto diyaaradaha si hoose u duulaya, ay ahayd xeelad Al-Qaacida  ka soo baratay dagaalkii ka dhanka ahaa Soofiyeetka ee Afghanistan 1980-meeyadii. Osama bin Laden ayaa hadallo uu ka jeediyay kadib sheegay in ujeeddadiisu ahayd “ceebeyn fagaare ah” si loo abuuro “Somalia Syndrome,” oo la mid ah kalsooni-yaraan siyaasadeed ee ka dhalatay jabkii Mareykanka ee dagaalka Vietnam.

Saameynta siyaasadeed ee dhacdada waxay dhaaftay Soomaaliya. Fadeexaddii Muqdisho ayaa gundhig u noqotay ka fogaanshihii Maraykanka ee faragelinta xasuuqii Rwanda 1994, inkastoo siyaasadda Washington ay mar dambe dib ugu noqotay faragelin, iyadoo ku lug yeelatay Balkans iyo, dabadeed, dagaalladii Afghanistan iyo Iraq kadib weerarradii 9/11.

Qoraaga The National Interest ayaa ku dooday in khaladaadkii qorshaynta iyo qiimaynta dagaal-yahannadii Muqdisho dib ugu soo noqdeen “Global War on Terror,” balse heer ballaaran.

Warbixintu waxay soo jeedisay saddex cashar oo muhiim ah. Midda koowaad, kala saarid cad oo u dhexeysa hawlgallada gargaarka iyo kuwa militari, si aan looga beddelmin dhexdhexaadnimo una noqon bartilmaameed colaadeed. Midda labaad, qiimayn sax ah oo ku saabsan awoodda cadowga iyo deegaanka dagaalka, gaar ahaan dagaal-xeerarka magaalooyinka. Midda saddexaad, diyaarinta sahay iyo taageero gaashaandhig oo ku filan hawlgallada khatarta sare leh, si looga hortago go’doomin iyo khasaaro badan.

In kasta oo Maraykanku dagaalka ku sababeeyay khasaare culus oo soo gaaray dhinaca Soomaalida, dhacdadu waxay dhaawacday sumcaddii milatari ee Washington xilligii ay ku faani jirtay “quwada koowaad” ee dunida. Taasi waxay siineysay Al-Qaacida dhiirogelin iyo dhiiranaan soo jiidatay taageerayaal cusub, iyadoo abuuraysa sheeko ku saabsan “Maraykan warqad ah.”

Soddon sano kadib, Dagaalkii Muqdisho wuxuu weli u taagan yahay xusuus murugo leh oo laba dhinac leh, midda bini’aadannimo ee asalka ahayd iyo midda militari ee kusoo rogmeysa. Waxaa ka dhashay su’aalo ku saabsan goorta iyo sida loo kala hormariyo gargaarka, danaha amni, iyo xadka faragelinta. Waxaa kale oo uu xasuusinayaa halista ay leedahay in lagu dhaqaaqo hawlgallo adag iyadoo aan lahayn faham qoto dheer oo “deegaanka iyo cadowga ah”, ama aan la haysan qalab iyo qorshe baxsad oo dhammaystiran.

Dhacdadaas ayaa weli lagu qiimeeyaa cashar ku saabsan isku xirnaanta xeeladaha dagaal, halista siyaasadda, iyo saamaynta muuqaalka awoodda ee go’aannada Washington. 

Kismaayo (Caasimada Online) – Wasiiru dowlaha Wasaaradda Difaaca Dowladda Federaalka Soomaaliya, Cumar Cali Cabdi, ayaa sheegay in madaxweynaha Jubaland, Axmed Madoobe, uu wajahayo qorshe dowladeed oo lagu beddelayo hoggaanka maamulkaas.

Wuxuu sheegay in Axmed Madoobe muddo dheer hayay awoodda Jubaland, isla markaana la gaaray xilligii isbeddelka, iyo dhammaadkii xukunkiisa.

“Axmed Madoobe wuxuu rabaa inuu 21 sano joogo Jubaland, waa in lala dagaallamo. Maanta ayay ugu dhowdahay inaan ka saarno Jubaland,” ayuu yiri Cumar Cali Cabdi, isagoo hadal adag ku dhaliilaya hoggaamiyaha Jubaland.

Wasiiru dowluhu wuxuu sheegay in madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, uu isku dayay inuu khilaafka u dhexeeya dowladda federaalka iyo maamulka Jubaland ku dhameeyo xal nabadeed, balse dadaalladaas ay ku dhammaadeen natiijo la’aan.

Cumar Cali Cabdi ayaa ku adkaystay in Axmed Madoobe uusan sharci ahaan ahayn madaxweynaha Jubbaland, isaga oo ugu baaqay shacabka deegaankaas inay iska qabtaan oo ay la dagaallamaan.

Sidoo kale, wuxuu sheegay in warqaddii lagu amray soo xiridda Axmed Madoobe ay weli shaqaynayso, isla markaana ciidamada amniga ay qaban doonaan mar kasta oo ay fursad u helaan.

Hadalka wasiirka ayaa imanaya xilli khilaafka dowladda federaalka iyo maamulka Jubaland uu cirka isku shareeray, kaddib markii wada hadalladii Kismaayo ku fashilmeen, halka dowladda federaalka ay hadda waddo qorshe ay hoggaan cusub ugu dhisayso Jubaland, iyadoo diiradda saaraysa gobolka Gedo.

Madaxweyne ku xigeenka koowaad ee Jubaland Maxamuud Sayid Aadan oo aaladda fogaan-aragga kulan kula yeeshay mas’uuliyiin ka tirsan Xafiiska Siyaasadda Qaramada Midoobay ee Soomaaliya ayaa u gudbiyay ashtako ka dhan ah dowladda dhexe.

Sayid Aadan ayaa warbixin dheer ka siiyey mas’uuliyiinta xafiiska Qaramada Midoobay ee Soomaaliya dhibaatooyin uu sheegay inay ka dhasheen tallaabooyinkii ay qaaday Dowladda Federaalka, gaar ahaan xayiraadda garoomada diyaaradaha, joojinta mashaariicdii iyo adeegyadii bulshada ee ka socday gobolka Gedo ee Koonfurta Soomaaliya.

Madaxweyne ku xigeenka ayaa intaasi kusii daray in cawaaqib xumo ay ka imaan karto haddii aan si deg-deg ah looga hortagin ficillada Villa Somalia ay ka waddo Jubbaland, gaar ahaan gobolka Gedo, sida uu hadalka u dhigay.

Waxaa kale oo uu ku eedeeyay in dowladda Soomaaliya ay meesha ka saartay dastuurkii heshiiskii lagu wada ahaa, ayna halis gelineyso wadajirka Ummadda Soomaaliyeed.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoonka labada Gole ee Baarlamaanka Soomaaliya oo wareegto soo saaray ayaa magacaabay guddiga soo xulista xubnahaha Soomaaliya ku metalaya baarlamaanka bulshada Bariga Afrika oo dhowaan ay ku biirtay Soomaaliya.

Warqad ay si wadajir ah usoo saareen guddoomiyeyaasha labada Aqal Aadan Madoobe iyo Cabdi Xaashi ayaa waxaa lagu magacaabay guddi laga soo dhex xulay labada Gole oo loo xilsaaray soo xulista xubnaha u tartamaya xubinnimada Baarlamaanka EAC.

Guddiggan oo ka kooban 5 xubnood, ayaa waxaa guddoomiye looga dhigay Xildhibaan Maxamed Cabdullahi Xasan (Nuux), halka ku xigeen ay tahay Senator Zamzam Ibraahim Cali.

Sidoo kale waxaa guddiga xubno ka ah Xildhibaan Cabdi Ibraahim Warsame Qowdhan, Senator Iftin Xasan Imaan (Baasto) iyo Xildhibaan Guuleed Biixi Cabdi.

“Xubnaha guddiga waxaa la farayaa inay si degdeg ah u howlgaan” ayaa lagu yiri warqadda kasoo baxay guddoonka sare ee labada Gole ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya.

Shaqada guddiga ayaa waxaa kamid noqon doono inay soo xulaan xubnaha u tartamayaasha xildhibaannada baarlamaanka urur goboleedka bulshada bariga Afrika, diyaarinta liiska musharrixiinta soo buuxiyay shuruudaha loo baahan yahay iyo inay liiska horgeeyaan Baarlamaanka, si uu uga guto waajibaadkiisa.

Tirada xubnaha baarlamaanka Bulshada Bariga Afrika ee la soo doorto ayaa haatan kordheysa maadaama ay xubno ku yeelaneyso Soomaaliya oo dhowaan ku biirtay. Ka dib markii si rasmi ah loogu soo dhaweeyay Soomaaliya ururka Bariga Afrika ayaa waxaa tirada baarlamaanka Bariga Afrika ay noqon doontaa 82 xildhibaan.

Waxaa sidoo kale Soomaaliya laga filayaa in ay soo magacaabaan garsoore ka mid noqon doona xubnaha garsoorayaasha ee maxkamada caddaaladda Bbariga Afrika.

Soomaaliya oo ka mid noqoshadeeda Bariga Afrika ay madaxda ururka ay si rasmi ah u ansixiyeen bishii November ee sanadiii aanu soo dhaaafnay ayaa waxaa sidoo kale laga doonayaa in ay soo magacaabaan wasiirka hormarinta Bariga Afrika.

Boosaaso (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa waxaa laga helayaa howlgal cir iyo dhul oo xalay iyo shalay ka dhacay qaybo kamid ah buuraha Calmiskaad ee gobolka Bari, kaas oo lagu beegsaday maleeshiyaad ka tirsan kooxda Daacish.

Howlgalkan oo ay iska kaashadeen ciidanka difaaca Puntland iyo saaxibada caalamiga ah ayaa waxaa lagu beegsaday godad ay ku dhuumaaleysanayeen argagixisada.

Sidoo kale, ciidamada howlgalka sameeay ayaa dul tegay maydadka xubno Daacish oo qalalay, isla markaana looga tegay godad ku yaall buuraha hoostooda, sida ay shaacisay Puntland oo warsaxaafadeed soo saartay.

“Maydadka Argagixisada Daacish ee lagu laayay Hawlgalka Calmiskaad, ayaa loogu tegay Godadka iyagoo qalalay, ciidanka ayaa weli sifeynaya Firxadka” ayaa lasii raaciyay.

Sidoo kale waxaa qoraalka lagu sheegay in weli ciidamadu ay sii baacsanayaan firxadka kooxaha argagixisada ee ku dhuumaaneysanayaa buuraha hoostooda ee gobolka Bari.

“Hawlgalku waa cir iyo dhul. Firxadka Argagixisada ayaa laga sifeynayaa Godadka harsan ee ay ku dhuumaalaysanayaan” ayaa lasii raaciyay qoraalka  kasoo baxay Puntland.

Howlgalladan waxaa barbar socda dagaallo toos ah, waxaana ugu dambeeyay iska hor imaadkii xoogganaa ee shalay ka dhacay Togga Walisoor ee gobolka Bari, kaas oo dhaliyay khasaare isugu jiro dhimasho iyo dhaawac.

Saraakiil u hadashay Puntland ayaa guul ka sheegtay dagaalkaas, waxaana ay shaaciyeen in ay khaarijiyeen xubno ka tirsanaa Daacish, ayna sidoo kale qabsadeen halka lagu diriray.

Sidoo kale waxaa jira khasaare ay dagaalkan kala kulmeen ciidanka Puntland, waxaana illaa iyo hadda la xaqiijiyay dhimashada Nabadoon Cabdi Hayaan oo kamid ahaa Odoyaasha dhaqanka ee ku biiray howlgallada ka dhanka ah argagixisada ee ka socda Calmiskaad.

Dagaalka Puntland oo maraya wajigiisa saddexaad ayaa haatan lasii xoojiyay, waxaana dhawaan maamulka uu sheegay inuu u baahan yahay in lagu garab istaago howlgallada ka dhanka ah kooxaha argagixisada ee ka dhaca dhulka buuraleyda ah ee Calmiskaad.

Muqdisho (Caasimada Online) – Senator Ilyaas Beddel Gaboose oo ka tirsan Golaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka Soomaaliya ayaa lagu ilaabay xabsi guri uu geliyay Madaxweynaha maamulka Jubbaland, Axmed Maxamed Islaam (Axmed Madoobe).

Ninkan oo isku sharraxay xilka Madaxweynaha Jubbaland ayaa albaabadu ay kasoo xirmeen kadib doorashadii isu-caano-shubka aheyd ee ka dhacday Kismaayo, waxaana kadib sidaas ku xiray Axmed Madoobe oo weli khilaaf uu kala dhexeeyo dowladda dhexe.

Golaha Aqalka Sare oo uu ka tirsan yahay Senatorka ayaa sidoo kale iska indha tiray xaaladdiisa, maadaama illaa iyo hadda aanu qaadin tallaabadii ku habooneyd ee xarigiisa.

Senator Saciid Siyaad Shirwac oo wax laga waydiiyay arrinta “maxbuuska” ayaa sheegay inuu u xiran yahay maamulkii soo doortay, isaguna aanu ka hadlin karin sababteeda.

“Annaga nooma xirno Senatorku meesha laga soo doortay ayuu ku xiran yahay arrintaasna ma rabo inaan gudaha usii galo”. ayuu yiri Saciid Siyaad Shirwac.

Waxaa kale oo uu sii raaciyay “Aqalka Sare waa magac sare oo aan laga sarreyn anagu ma nihin kuwa iska jooga ee waxaan rabnaa in Aqalkan uu yeesho go’aanka sare intaas uubnaa ka shaqeyneynaa”.

Iyaas Gaboose oo markiisii ugu dambeysay qoraal soo saaray ayaa walaac ka muujiyay xaaladdiisa caafimaad, isaga oo fariin usoo diray dowladda iyo shacabka Soomaaliyeed.

Sidoo kale wuxuu xilligaas xaqiijiyay inuu afduuban yahay, isla markaana laga qaaday xorriyadda, sida uu ku caddeeyay warsaxaafadeedkiisii u dambeeyay.

“Hadda calaacal ma rabno, laakiin xaalad noocaas ah waa garan kartaan. Anagu waa afduubanahay, nin baa u afduubanahay oo wixii dadku lahaa oo ciidan ahaa ee la wada dhisanayay si qaldan u isticmaalay. Xaaladayadu sidaas weeyi.” ayuu horay u yiri Ilyaas.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul wasaaraha Xukuumadda Soomaaliya, Mudane Xamza Cabdi Barre ayaa maanta magacaabay laba agaasime wasaaradeed oo cusub, kadib wareegto kasoo baxday xafiiskiisaa, taas oo goordhow la baahiyay.

Xamza ayaa wareegtada uu soo saaray ku magacaabay agaasimeyaasha guud ee wasaaradaha howlaha guud, dib-u-dhiska iyo guriyeynta iyo wasaaradda isgaarsiinta iyo tiknoloojiyadda xukuumadda Federaalka Soomaaliya.

Mudane Faarax Cabdinuur Axmed ayaa loo magacaabay agaasimaha guud ee wasaaradda howlaha guud, dib-u-dhiska iyo guriyeynta, halka Mahdi Sheekh Cabdullaahi Cumar isna loo magacaabay agaasimaha guud ee wasaaradda isgaarsiinta iyo tiknoloojiyadda.

Agaasimeyaasha cusub ayaa sidoo kale al faray in si deg-deg ah xilalka ula wareegaan, isla markaana ay gutaan waajibaadka shaqo ee loo igmaday.

Todobaadkii hore ayay ahayd markii sidaan oo kale uu Ra’iisul wasaaraha u magacaabay agaasimaha guud ee wasaaradda beeraha iyo waraabka ee XFS, waxaana xilkaas loo dhiibay Mudane Maxamed Xasan Cabdulle.

Magacaabista ka socota xafiiska Ra’iisul wasaaraha ayaa la xiriirta isbeddal wayn ee ay waddo xukuumadda DanQan oo saddex sano jirstay, si loo dardargeliyo shaqadeeda.

Ra’iisul wasaaraha ayaa sidoo kale la yimid isla xisaabtan golaha wasiirada ah, isaga oo kormeer ku tegay dhowr xarumood oo muhiim ah, sida garoonka diyaaradaha Aadan Cadde oo cabasho ay kadib, balse la xalliyay iyo xarumo wasaaradeed oo ku yaalla caasimada oo uu ku tegay booqashooyin, si uu qiimeeyo shaqada ka socota.

Waxaa kale ra’iisul wasaaruhu xalliyay cabashooyin badan oo ka yimid wasaaradaha qaar oo shaqaaluhu ay kasoo cawdeen, isagoo toos u farogelinay, waxna ka qabtay arrimahaasi.

Xeeladdii Xasan Sheekh ee Kismaayo