27.9 C
Mogadishu
Sunday, May 10, 2026

Puntland oo qabsatay markab hub iyo gaadiid dagaal u siday DF oo ka yimid Turkiga

Boosaaso (Caasimada Online) – Saraakiisha maamulka Puntland ayaa sheegay inay qabteen markab xamuul ah oo la sheegay inuu sidday hub culus iyo gaadiid militari oo aad u fara badan, sida ay xaqiijiyeen mas’uuliyiin ka tirsan Puntland iyo ilo madax-bannaan. Markabkan, oo la rumeysan yahay in laga leeyahay dalka Turkiga isla markaana ku socday magaalada caasimadda ah ee Muqdisho, ayaa lagu qabtay xeebta degmada Bareeda ee u dhow Ras Xaafun.

Dhacdadan ayaa si degdeg ah u noqotay qodo kale oo sii hurin doona xiisadda maamulka Puntland iyo dowladda federaalka Soomaaliya, oo illaa hadda aan ka hadlin arrintan. Labada dhinac ayaa xiriirkoodu ahaa mid cakiran oo inta badan ay colaado hareeyeen muddo dheer.

Shixnad militari oo baaxad leh

Saraakiisha amniga Puntland ayaa xaqiijiyey qabashada markabka, iyagoo xusay inuu hadda gacanta ugu jiro Ciidanka Badda Puntland (Puntland Maritime Police Force – PMPF) isla markaana lagu wado baaritaan rasmi ah. “Hubka oo dhan waxa uu xambaarsan yahay calaamado Turkish ah,” ayuu sarkaal ka tirsan Puntland uu sheegay warbaahinta deegaanka, mana uusan bixin faahfaahin dheeraad ah oo ku saabsan nooca iyo tirada hubka.

Si kastaba ha ahaatee, ilo madax-bannaan oo ku dhow kiiskan ayaa Caasimada Online siisay xog horudhac ah, inkastoo aan weli la xaqiijin. Sida ay sheegeen, xamuulka waxaa ka mid ah hub culus oo kala duwan, gaadiidka dagaalka ee gaashaaman, iyo qoryaha casriga ah ee lidka diyaaradaha oo lagu tilmaamay “kuwo aan horey loo keenin Geeska Afrika,” iyo sidoo kale qalab militari iyo rasaas noocyo badan leh.

Milkiyadda markabka oo la sheegay inay Turkey leedahay iyo halka uu ku socday ee Muqdisho, ayaa dhalisay su’aalo culus, gaar ahaan marka la eego iskaashiga xoogan ee dhinaca difaaca iyo dhaqaalaha ee ka dhexeeya Turkey iyo dowladda federaalka Soomaaliya. Tan iyo horraantii 2010-kii, Turkey waxa ay door muhiim ah ka ciyaartay dib u dhiska ciidamada amniga Soomaaliya iyo bixinta qalabka militari.

Madaxweyne Recep Tayyip Erdoğan ayaa Soomaaliya u arka inay tahay meel muhiim ah oo istiraatiiji ah oo laga galo qaaradda Afrika, waxaana Ankara ay si weyn uga maalgelisay kaabayaasha dhaqaalaha dalka, gargaarka bini’aadannimo, iyo dib-u-habeynta qaybta amniga.

Toddobaad un ka hor, Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, waxa uu ku sugnaa Turkey, taasoo xoojineysa iskaashiga heerka sare ah ee ka dhexeeya labada dal. Inkastoo la rumeysan yahay in heshiis difaac iyo dhaqaale uu ka dhexeeyo labada dowladood, haddana faahfaahintiisa – gaar ahaan kuwa la xiriira hubka – lama soo bandhigin.

Kormeerayaasha ayaa sidoo kale la yaabay hal faahfaahin: markab la sheegay inuu sidday xamuul militari oo qiimo badan oo ka yimid Turkey ma uusan wadan wax ilaalo ah, taasoo dad badan ku adag tahay inay fahmaan.

Xiisadaha Federaalka Soomaaliya

Horumarkan cusub ayaa yimid xilli ay sii kordhayaan xiisadaha siyaasadeed ee u dhexeeya Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo dhowr maamul goboleed, oo ay ku jirto Puntland. Khilaafaadkan ayaa inta badan ku saleysan arrimaha la wadaagidda kheyraadka, fasiraadda dastuurka, qaab-dhismeedka amniga qaranka, iyo baaxadda is-maamulka gobollada.

Bishii Maarso 2024, Puntland waxa ay ku dhawaaqday inay ka baxayso nidaamka federaalka ee dalka isla markaana ay si madax-bannaan isu maamuli doonto, ugu yaraan illaa inta wax-ka-beddelka dastuuriga ah ee ay meel marisay dowladda dhexe loo qaadayo afti qaran.

Go’aankan ayaa yimid maalin kadib markii baarlamaanka federaalka Soomaaliya ee Muqdisho uu ansixiyey taxane isbeddelo dastuur ah oo ay dowladda sheegtay inay muhiim u yihiin dhismaha nidaam siyaasadeed oo deggan.

Si kastaba ha ahaatee, dib-u-habeyntan ayaa dhalisay dhaleeceyn. Mucaaradka ayaa ku doodaya in isbeddelada – oo ay ka mid yihiin soo bandhigidda doorashooyinka tooska ah ee madaxweynaha iyo u oggolaanshaha madaxweynaha inuu magacaabo ra’iisul wasaare isagoo aan u baahnayn ansixinta baarlamaanka – ay halis gelinayaan in awood aad u badan lagu ururiyo gacanta madaxweynaha.

Puntland, oo ku taalla waqooyi-bari Soomaaliya, waxa ay ku dhawaaqday inay tahay gobol madax-bannaan sannadkii 1998. Inkastoo ay qayb ka tahay nidaamka federaalka ee Soomaaliya, waxa ay si joogto ah isku khilaafeen dowladda dhexe arrimaha la xiriira maamulka xeebteeda iyo kheyraadka dabiiciga ah, iyo sidoo kale qaybinta gargaarka caalamiga ah iyo kaalmada militari.

Qabashada markabkan Turkish-ka ah ama calanka Turkey sita, ee la sheegay inuu hub u waday Muqdisho, ayaa laga yaabaa inay sii xumayso khilaafaadyadan jira, taasoo suurtogal ah inay dhaliso xurguf diblomaasiyadeed oo u dhaxaysa Puntland iyo Turkey, isla markaana sii murgin doonta xiriirka ay la leedahay Dowladda Federaalka Soomaaliya (FGS).

Falanqeeyayaasha ayaa sheegay in aamusnaanta dowladda federaalka ee arrintan ay ka tarjumayso isku-dheelitirnaanta siyaasadeed ee adag ee ay wajahayso, gaar ahaan marka ay maamuleyso xiriirka ay la leedahay shuraakada caalamiga ah ee waaweyn, sida Turkey, iyadoo sidoo kale isku dayaysa inay ilaaliso midnimada jilicsan ee maamul goboleedyada kala duwan ee Soomaaliya. Natiijooyinka baaritaanka Puntland iyo sida ay Muqdisho iyo Ankara uga jawaabaan ayaa si dhow loo eegi doonaa maalmaha soo socda.

 

Ingiriiska: Muhammad Billal oo qirtay shirqool halis ah oo la xiriira Soomaaliya

London (Caasimada Online) – Wiil dhallinyaro 18 jir ah oo la sheegay in uu noqday xagjir Islaami ah, kana soo jeeda gobolka Lancashire ee dalka Ingiriiska, ayaa qirtay inuu qorsheynayay weerar argagixiso oo hubaysan.

Muhammad Billal, oo 18 jir ah, kuna noolaa magaalada Nelson, ayaa la xiray bishii Febraayo 11-keedii, waxaana lagu soo oogay laba dacwadood oo ah diyaarinta falal argagixiso, kuwaas oo la xiriira qorshe weerar hubaysan oo lagu eedeeyay iyo safar uu ku tagayay Soomaaliya.

Eedeysanaha ayaa sidoo kale lagu soo oogay afar dacwadood oo ah ururinta xog suurtogal ah in ay u faa’iido yeelato qof fal argagixiso geysanaya ama diyaarinaya, taas oo la xiriirtay haysashada joornaalada Rumiyah, oo ah majaladda warbaahinta internetka ee Daacish, intii u dhaxaysay bishii Abriil iyo Agoosto ee sannadkii hore.

Billal, oo aan uu u doodeynin qareen, ayaa qirtay dhammaan dacwadaha loo haystay intii lagu jiray dhageysi ka dhacay Maxkamadda Old Bailey maanta oo Jimce ah.

Maxkamadda ayaa la ogeysiiyay in qorsheynta weerarkiisa argagixiso ay ku lug lahayd cilmi baaris ku saabsan “goobaha rasaaseynta ee la heli karo” iyo iibsiga “qasnadaha” oo loogu talagalay in ay xabadaha ku jiraan intii u dhaxaysay Febraayo iyo Oktoobar ee sannadkii hore.

Waxa uu sidoo kale internetka ka sameeyay sahamin ku saabsan goobaha suurtogalka ah ee lagu weerari karo, wuxuuna isku dayay inuu si sharci darro ah ku iibsado qori.

Intaa ka dib, waxa uu tallaabooyin u qaaday sidii uu Soomaaliya ugu safri lahaa intii u dhaxaysay Oktoobar 7 iyo Nofeembar 20 ee sannadkii hore.

Waxa uu raadsaday talo iyo tilmaam ku saabsan sida looga baxo UK isagoo aan shaki gelin, waxa uu bedelay muuqaalkiisa, waxa uu ka tirtiray waxyaabo xagjir Islaami ah taleefankiisa gacanta, waxa uu iibsaday dhar, qalab iyo tikidho online ah.

Sidoo kale, waxa uu helay fiiso uu ku geli karo Itoobiya si uu ugu fududeeyo u gudubka Soomaaliya, sida maxkamadda lagu sheegay.

Eedeysanaha waxaa la siiyay fursad uu ku helo qareen u dooda, laakiin wuu diiday, isagoo sheegay inuu fursaddaas ka faa’iideysan doono marka xukunka lagu rido.

Garsoore Cheema-Grubb ayaa u sheegtay: “Waxaan kugu xukumi doonaa maxkamaddan marka la gaaro  xilliga dayrta. Marka la eego da’daada, waxaan rabaa inaan amro warbixin ka hor xukunka si aan wax badan kaaga ogaado.”

Garsooraha sare ayaa sheegtay in warbixinta ay ku jiri doonaan faahfaahin ku saabsan sababta uu u galay falalkaas iyo qiimeynta khatarta uu eedeysanuhu keenayo.

Waxay Billal ku xirtay xabsi ilaa dhageysi kale oo ka dhacaya Old Bailey Oktoobar 17.

DF Soomaaliya oo wafdi u dirtay Itoobiya iyo xogta kulan ka dhacay Addis Ababa

0

Addis Ababa (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa wafdi sare u dirtay dalka Itoobiya, kaasi oo magaalada Addis Ababa uga qeyb-galay shir u dhaxeeya labada dowladood.

Wafdigan oo uu hoggaaminayo Agaasimaha Guud ee Arrimaha Bulshada Bariga Afrika ayaa waxay ka qeyb-galeen shirka dib-u-eegista dhexe ee guddiga farsamo ee wasaaradaha Soomaaliya iyo Itoobiya.

Shirkan oo ujeeddadiisu tahay in lagu qiimeeyo heerka fulinta heshiisyadii lagu gaaray shirkii ugu horreeyay ee Guddiga Wasiirrada ee Wadajirka ah ee ka dhacay Muqdisho ayaa maanta si rasmi ah uga furmay Hotel Hilton ee magaalada Addis Ababa

Labada dhinac ayaa diiradda saaraya kordhinta iskaashiga labada shacab, kobcinta ganacsiga iyo dhaqaalaha, xoojinta waxbarashada, caafimaadka iyo horumarinta xirfadaha dhalinyarada iyo iskaashiga dsugidda amniga iyo wadajirka gobolka.

Maxamed Isaaq Fatiir, Agaasimaha Guud ee Arrimaha Bulshada Bariga Afrika ee Wasaaradda Arrimaha Dibadda iyo Iskaashiga Caalamiga ee Soomaaliya, oo ka hadlay shirka ayaa xusay in wada-hadalladu ay xooga saari doonaan xoojinta xiriirka dadweynaha labada dal.

Sidoo kale waxa uu sheegay inta uu socdo shirka in lagu eegi doono arrimaha amniga, horumarka iyo riyooyinka ay wadaagaan labada shacab si loo xoojiyo iskaashiga.

Dhankiisa, Agaasimaha Guud ee Arrimaha Afrika ee Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Itoobiya, Zerihun Abebe ayaa furitaanka shirkan ka sheegay in shirkan uu gogol xaar u yahay sidii looga wada hadli lahaa arrimo muhiim ah oo lagu xoojinayo xiriirka laba geesoodka ah ee labada dal.

Waxa uu xusay in laga doodi doono fursadaha iskaashi ee cusub oo ay ka mid yihiin: ganacsiga, waxbarashada, caafimaadka, shaqaalaha iyo xirfadaha iyo weliba duulista rayidka.

Shirka labada dhinaca ayaa diiradda saaraya iskaashiga siyaasadda, amniga, ganacsiga, dhaqanka, dalxiiska, warbaahinta, waxbarashada, caafimaadka iyo adeegga hawada iyo duulimaadyada.

Shirkan ayaa imanaya maalin kadib markii Dowladda Itoobiya ay Muqdisho uga dhawaaqday in cutubyada ugu horreeya ee ciidanka howl-galka AUSSOM ee dhankooda ka imaanaya ay ka dhigayaan kuwa badda, isla markaana ay diyaariyeen maraakiib, doonyo iyo guud ahaan agabkii ay ciidankaasi ku hawl-geli lahaayeen.

Saraakiisha Itoobiya ayaa dood yaab leh ku soo bandhigay shirweynaha talisyada ku bahoobay Ururka Ciidanka Heeganka Bariga Afrika ee ESF oo ka socda Muqdisho, iyagoo lasoo baxay heshiis ay sheegeen in dowladda Soomaaliya iyo Itoobiya ay ku kala saxiixdeen Addis Ababa, markii la qeybsanayey ciidanka AUSSOM, xilligaas oo Soomaaliya ay ogolaatay in ciidamada loo soo dirayo ay ka mid noqonayaan kuwa badda.

Saraakiisha Soomaaliya oo uu hoggaaminayey Wasiiru-dowlaha Gaashaandhigga iyo Ku-xigeenka Taliyaha Ciidanka Xoogga Dalka, Jeneraal Maadey Nuurey Sheekh Ufurow, ayaa si adag u diiday qorshaha Itoobiya ay Soomaaliya ku keeneyso ciidankeeda badda.

Ajendaha shirkaas ayaa markii hore ahaa xal u helidda caqabadaha ku xeeran nabadgelyada gobolka, ka hortagga dambiyada ka gudba xuduudaha dalalka ku midoobay ururkan iyo iskaashiga dhanka ciidamada, balse Itoobiya ayaa damaceeda ku soo gudbisay shirkaasi, oo shalay ku soo dhammaaday buuq iyo sawaxan kadib diidmada Soomaaliya.

The strategic undercurrents of Ethiopia’s naval proposal

Mogadishu (Caasimada Online) – What was meant to be a landmark summit on regional security in the Horn of Africa instead turned into a tense diplomatic standoff, laying bare the deepening divide between two key regional players: Somalia and Ethiopia.

The Eastern African Standby Force (EASF) summit, hosted for the first time in Mogadishu—a symbolic milestone for Somalia—was quickly overshadowed by Ethiopia’s controversial pitch to deploy a naval unit under the new African Union peacekeeping mission known as AUSSOM.

Though Addis Ababa framed the proposal as a gesture of regional solidarity, Somalia’s swift and adamant rejection exposed far more than a simple disagreement over troop deployment. Beneath the surface, it revealed strategic anxieties rooted in Ethiopia’s contentious maritime deal with Somaliland and its broader ambitions in the region, raising concerns that could unravel fragile cooperation across the Horn.

Why a naval offer set off alarm bells?

At first glance, Ethiopia’s offer to contribute naval forces might appear to be a good-faith commitment to regional security. But for Somali officials, the move rang alarm bells—seen not as peacekeeping, but as provocation.

Earlier last year, Ethiopia signed a controversial agreement with Somaliland, the self-declared breakaway region in northern Somalia, to lease a stretch of coastline in exchange for possible diplomatic recognition. Somalia swiftly condemned the deal, calling it a blatant violation of its sovereignty. Relations between the two countries have remained tense ever since.

So, when Ethiopia proposed stationing naval forces along Somalia’s coast—just months after that port deal—officials in Mogadishu saw it as anything but coincidental. To them, it appeared to be a calculated step toward securing a permanent maritime presence under the convenient cover of an African Union mission.

“You can’t sign a deal with a separatist region, then ask to park your navy in our waters,” said one senior Somali adviser. “It doesn’t work that way.”

The EASF summit, bringing together military, police, and civilian leaders from 10 member states to address regional security threats such as terrorism and cross-border crime, quickly turned contentious. What began as a hopeful opportunity for collaboration ended in “uproar and shouting,” derailing the summit’s very first day.

Ethiopia has been landlocked since Eritrea gained independence in 1993, and since then, it has sought alternative access to the sea, not just for trade, but also for geopolitical leverage. Prime Minister Abiy Ahmed has repeatedly emphasized this need, calling sea access an “existential issue” for his rapidly expanding economy.

The Somaliland agreement was one pathway—a bid for direct access to the Red Sea. The naval offer under the AUSSOM framework is another, one that could legitimize Ethiopia’s maritime presence through a multinational mission.

On paper, it’s a shrewd move: contribute to a peacekeeping mission, help stabilize a neighbor, and quietly expand influence at sea. But for Somalia, the offer felt like part of a larger pattern—one where gestures of cooperation mask deeper strategic encroachment.

Peacekeeping, or power politics?

This latest dispute raises a broader, uncomfortable question for the African Union and its peacekeeping operations: Are some nations leveraging these missions to advance their national agendas?

The AU has long championed missions like AUSSOM—launched in January 2025 to succeed ATMIS—as “African solutions to African problems.” Their core mandate is to support the Somali government in defeating Al-Shabaab and promoting national stability. But when troop-contributing countries appear to use these platforms to secure political or territorial advantages, the very foundation of trust that underpins such missions begins to crumble.

Somalia’s sharp rejection of Ethiopia’s naval proposal sends a clear message: sovereignty remains non-negotiable, even under the banner of regional cooperation.

“Multilateralism can’t be a cover for backdoor power plays,” said a regional diplomat familiar with the summit. “Otherwise, the whole thing collapses.”

The Mogadishu summit was supposed to mark a new chapter—proof that Somalia is ready to lead as a full partner in regional peace and security. Instead, it exposed the fault lines that still divide the region and the difficulty of rising above entrenched mistrust.

Planning for AUSSOM will likely continue, with Ethiopia expected to contribute forces alongside Uganda, Djibouti, Kenya, and Egypt. But now the question is no longer just about troop numbers. It’s about credibility. Who is genuinely committed to Somalia’s security—and who is playing a longer, more strategic game?

For Ethiopia, the naval uproar is a cautionary tale: maritime ambitions, no matter how legitimate, must be pursued with far greater diplomatic sensitivity, especially given the sensitive backdrop of the Somaliland deal. For Somalia, this is a moment to assert its sovereignty and regional leadership without being boxed in by the ambitions of larger neighbors.

And for the broader Horn of Africa, the events in Mogadishu are a sign of things to come. The next frontier of regional competition may no longer be fought only on land, but increasingly, at sea.

Soomaalida oo si adag uga dhiidhisay arrintii Itoobiya uga dhawaaqday Muqdisho

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Itoobiya ayaa shalay Muqdisho uga dhawaaqday in cutubyada ugu horreeya ee ciidanka howl-galka AUSSOM ee dhankooda ka imaanaya ay ka dhigayaan kuwa badda, isla markaana ay diyaariyeen maraakiib, doonyo iyo guud ahaan agabkii ay ciidankaasi ku hawl-geli lahaayeen.

Saraakiisha Itoobiya ayaa dood yaab leh ku soo bandhigay shirweynaha talisyada ku bahoobay Ururka Ciidanka Heeganka Bariga Afrika ee ESF oo ka socda Muqdisho, taas oo Soomaalida si weyn uga dhiidhiyeen, maadaama ay Itoobiyaanka arrintaan ugu soo dhuumanayaan damacooda badda.

Inkastoo saraakiisha Itoobiyaanka ay la soo baxeen heshiis ay ku sheegeen in dowladda Soomaaliya iyo Itoobiya ay ku kala saxiixdeen Addis Ababa, markii la qeybsanayey ciidanka AUSSOM, kaas oo Soomaaliya ay ugu ogolaatay in ciidamada loo soo dirayo ay ka mid noqonayaan kuwa badda.

Saraakiisha Soomaaliya oo uu hoggaaminayey Wasiiru-dowlaha Gaashaandhigga iyo Ku-xigeenka Taliyaha Ciidanka Xoogga Dalka, Jeneraal Maadey Nuurey Sheekh Ufurow, ayaa si adag u diiday qorshaha Itoobiya ay Soomaaliya ku keeneyso ciidankeeda badda.

Sidoo kale qeybaha kala duwan ee bulshada Soomaaliyeed ayaa iyaguna si carro leh uga fal-celiyay arrintaan, iyagoo ku tilmaamay “daan-daansi”, halka kuwa kale u arkaan in Itoobiya ka il heshay habacsanaanta Soomaaliya iyo qadiyad la’aanta madaxda qaar, ayna ka fushaneyso danaheeda, taas oo ay soo jeediyeen in laga wada midoobo sidii damacan guracan looga difaac lahaa dalka.

Caasimada Online, ayaa idin soo aruurisay qaar ka mid ah fal-celinta ay bulshada Soomaaliyeed ka bixiyeen arrintaan. Hoos ka aqriso:

Cabdisatar Carte Mascuud: “Wa riyo aan marnaba aan rumays lahayn.”

Cabdalle Cali: “Waxaan qabaa in Itoobiya iyo Kenya laga saaro ciidamada nabad ilaalinta ee Soomaaliya.”

“Bal umuurtan eeg. Halkee lagu arkay ciidamo nabad sugid baanu u nimid iyo ciidamadeena xaga badda ha naloo geeyo. Halkay iska noqonaysaa? Meesha ay lacagta ku qaadanayaan hadaanay tagayn oo Al-Shabaab la dagaalamayn, waar nimanka isa soo dhaafiya,” ayuu yiri Xamse Carab.

Ilyaas M.Suudani: “Hala xiro nijaasta xun, maxaa bad ka galay ciidankaas.”

Yoonis Sayid: “Damicii foosha xumaa ee qabsashada bada Soomaliya hadii Soomaaliya tashan waydo wallee waa loo talin.”

“Riyo ayey ku jiran Itoobiya ayaga hal lug ku taagan,” ayuu yiri Xuseen Cali Cadde.

Abuubakar Cabdullahi Maxamed: “Saraakiisha Soomaaliya ee uu hoggaaminayey Wasiiru-dowlaha Gaashaandhigga iyo Ku-xigeenka Taliyaha Ciidanka Xoogga Dalka waa diideenba, balse maxay kugu taallaa hadii madaxda dalka dhuuni raac yihiin oo Ethiopia iyaga uso saxiixeen in ciidan bada la keeno, musiibo sow maaha.”

Waxa uu intaas kusii daray “Sidaan kama baxeyno ilaa aan iska iska hor istaagno damaca madaxda dalka 35 sano mid ba mid uu ka roon yahay laheyn ee cadowga iyaga nagu so hogaaminaya.”

Cabdiraxmaan Maxamuud: “In aan iska dhicino mooye tani si kale malaha.”

Si kastaba, shirka ay shalay Itoobiyaanka uga dhawaaqeen arrintaan ayaa ujeedkiisu ahaa xal u helidda caqabadaha ku xeeran nabadgelyada gobolka, ka hortagga dambiyada ka gudba xuduudaha dalalka ku midoobay ururkan iyo iskaashiga dhanka ciidamada, balse Itoobiya ayaa damaceeda ku soo gudbisay shirka.

Israa’iil oo ka walaacsan qorshaha Turkey iyo Qatar

Istanbul (Caasimada Online) – Israa’iil ayaa si xooggan uga walaacsan saameynta Turkiga ee Suuriya, kaasoo damaciisa iyo maalgashiga militari iyo midka dhaqaale ee uu ku kordhinayo Suuriya ay keeneen inuu qarka u saarmo isku dhac dhex-mara ciidamada Israa’iil iyo kuwa Ankara.

Waxaa sidoo kale si xawli ah ugu soo kordhaya liiska khataraha ee Israa’iil ka digtoon tahay isbahaysiga sii xoogaysanaya ee u dhexeeya Qatar iyo Turkiga. Saraakiisha Sirdoonka Israa’iil waxay ku tilmaameen mid ah “khatar istaraatiiji ah,” iyagoo xusay in labada dalba ay martigeliyaan saraakiisha Xamaas, ayna dheg-jilicsan ka helaan Aqalka Cad.

Waqtigan xaadirka ah, Turkiga iyo Israa’iil waxaa ka dhexeeya hannaan iska-ilaalin isku dhac ah oo ku saabsan Suuriya. Xariiqda cas ee Israa’iil, oo ah mamnuucista saldhigyada militari ee Turkiga, ayaa weli sidii hore ah, sida ay sheegeen saraakiisha Tel Aviv.

Ilo wareed sare oo diblomaasiyadeed oo ka tirsan Israa’iil ayaa u sheegay wargayska Israel Hayom in isku xirnaanta Qatar iyo Turkiga ay tahay mid “dabiici ah” marka la eego xaaladda Suuriya, isagoo intaa ku daray in Qatar ay hiigsanayso inay gacan siiso nidaamka soo ifbaxaya ee dagaalka kaddib. “Hadda, ma aanan arag calaamado walaac leh oo ku saabsan faragelinta Qatar ee Suuriya, laakiin taasi weli way isbeddeli kartaa.”

Marka la eego xiriirkooda laba geesoodka ah, isha wareedku waxay tiri, “Waxaa si dhow loola socdaa xiriirradan, kuwaas oo si furan looga hadlo wadahadallada Qatar ay la leedahay Suuriyaanka, iyadoo diiradda la saarayo gargaarka iyo maalgashiga. Israa’iil waxay si taxaddar leh ula socotaa si ay u hubiso in Suuriya ay ka go’an tahay inay fuliso waajibaadyadeeda caalamiga ah aysan u qabin wax damac colaadeed ah deriskeeda.”

Hoggaaminta isbahaysiga

Meir Ben Shabbat, oo hadda ah madaxa Machadka Misgav (Misgav Institute), ayaa xusay, “Turkiga iyo Qatar waxay si dhab ah u hoggaaminayaan ‘garabka Ikhwaanul Muslimiin.’ Labaduba waxay leeyihiin damacyo heer gobol iyo heer caalami ah iyo sidoo kale kheyraadkii ay ku taageeri lahaayeen.”

“Dhinac walba way la ciyaaraan, iyagoo ka faa’iideysanaya doorkooda dhexdhexaadinimo. Maaddaama uu burburayo isbahaysigii Iran, Qatar iyo Turkiga ayaa buuxinaya meesha bannaan ee ka dhalatay. Ma ahan wax iska yimid inay ahaayeen dalalkii ugu horreeyay ee safaarado ka furta Dimishiq xilliga maamulka al-Julani, ayna ku riixeen in la helo aqoonsi caalami ah iyo dib-u-dhiska Suuriya.”

“Inkastoo Israa’iil ay hadda wajahayso khataro degdeg ah, waa inaan sidoo kale eegnaa mustaqbalka fog oo aan hubinno in garabkani uusan khatar la taaban karo ku keenin danahayaga.”

“Xaaladdan dhexdeeda, tallaabada Israa’iil ay ka qaadday Suuriya ee ay ku ilaalinaysay Druze-ka kana difaacaysay ciidammada al-Julani waxay sidoo kale u adeegaysaa dantaas. Waxaa Israa’iil u roon in Druze-ku ay maamulaan aaggan istaraatiijiga ah halkii ay ka ahaan lahaayeen ciidammada al-Julani, oo uu Turkigu taageero.”

Isbahaysi ka dhashay xasarad

Aasaaska xiriirka Qatar iyo Turkiga wuxuu salka ku hayaa xayiraaddii Khaliijka ee lagu soo rogay Qatar bishii Juun 2017, taasoo ay ka dambeeyeen Sacuudi Carabiya, Imaaraadka Carabta, Baxreyn, Masar, iyo dalal kale.

Dalabaadka la hordhigay waxaa ka mid ahaa inay hoos u dhigto xiriirka ay la leedahay Tehran, inay jarto xiriirka ururrada argagixisada (oo ay ku jirto Ikhwaanul Muslimiin), iyo inay xirto telefishinka Al Jazeera, kaasoo huriyay dibadbaxyadii ka dhanka ahaa nidaamyadii Carabta, gaar ahaan kii Xusni Mubaarak ee Masar.

“Turkiga wuxuu badbaadiyay Qatar intii lagu jiray cunaqabataynta,” ayuu yiri Ilan Zleit, oo ah khabiir ku takhasusay arrimaha dalalka Khaliijka oo ka tirsan Machadka Daraasaadka Amniga Qaranka (Institute for National Security Studies). “Badeecadihii aasaasiga ahaa ee markii hore uga imaan jiray Sacuudiga waxay Qatar ku gaareen marin hawada ah oo Turkiga ka yimid, taasoo looga gudbay xayiraaddii hawada, badda, iyo dhulka.”

Maanta, iskaashigan waxaa tusaale u ah kumannaanka askari ee Turkiga ka jooga dalka Qatar.

Xiriirka Erdogan iyo Qatar ma mid mabda’ baa?

“Ugu dambayn, maya,” ayuu yiri Zleit. “Inta badan waxaa lagu tilmaamaa inay ku midoobeen calanka Ikhwaanul Muslimiin. Erdogan wuxuu dhiirrigeliyaa Islamaynta Turkiga iyo soo nooleynta himiladii Cusmaaniyiinta, laakiin taasi ma soo jiidato Qatar.”

“Xiriirkoodu waa mid si weyn ugu dhisan dano gaar ah. Qatar waxay Turkiga u tahay isha dhaqaale ee uu ku maalgeliyo damacyadiisa gobolka, gaar ahaan Liibiya iyo Suuriya,” ayuu raaciyay Zleit. “Inta badan, Qatar waxay iska bixisaa kharashyada, iyadoo daboolaysa awoodda dhaqaale ee xaddidan ee Turkiga si uu u taageero saamayntiisa sii fidaysa ee gobolka tobankii sano ee la soo dhaafay.”

Mar kasta oo Turkiga, oo ah quwad militari oo gobolka ka jirta lehna warshado difaac oo adag, uu galo goob iska horimaad oo cusub – Doha waxay hubisaa in lacagta la bixiyo. Zleit wuxuu sharraxay, “Taas beddelkeeda, Qatar waxay ku heshaa awood iyo saameyn ay ku yeelato goobahaas.”

Suuriyada kadib Assad

Iskaashiga Turkiga iyo Qatar wuxuu si gaar ah uga muuqdaa Suuriyada ka dambaysa Assad. Dr. Ariel Admoni, oo ah cilmi-baare ku takhasusay siyaasadda Qatar oo ka tirsan Jaamacadda Bar-Ilan, ayaa iftiimiyay mid ka mid ah dadaalladaas: “Isniintan, waxaa la filayaa in heshiis bani’aadannimo la dhex dhigo Turkiga iyo Qatar. Waa magac huwan oo loogu talagalay mashaariic u muuqda kuwo samafal laakiin oggolaanaya in la maalgeliyo kooxaha argagixisada. Qatar ma joojin doonto maalgelinta argagixisada ilaa ay cadaadis kala kulanto Mareykanka. Waqtigan xaadirka ah, sawirka Qatar ee Washington wuxuu marayaa meeshii ugu sarraysay, iyadoo leh fasax ku dhow mid buuxa oo ku saabsan xiriirkeeda argagixisada.”

Qatar waxay si degdeg ah u noqotay maalgeliyaha ugu weyn ee nidaamka cusub ee Suuriya: $29 milyan oo lagu bixinayo mushaarka shaqaalaha dawladda, mashruuc tamar oo $7 bilyan ah oo lala galayo shirkado Turkish ah, iyo mashaariic badan oo bani’aadannimo oo lagu caawinayo dib-u-dhiska Suuriyada Axmed al-Sharaa.

“Qatar waxay doonaysaa door weyn oo ku saabsan soo kabashada Suuriya. Waxay gacan ka geysteen daminta dabkii ka kacay Laadakiya, waxayna abaabuleen tababar ay ciidammada booliska Qatar siinayaan kooxda White Helmet. Waxay doonayaan in hay’adda cusub ee Suuriya ay ku tiirsanaato iyaga, wayna u soo gurman doonaan si ay u daboolaan baahi kasta oo jirta,” ayuu raaciyay Admoni.

Dhaxal-sugaha Erdogan?

Sirdoonka Israa’iil waxay isu diyaarinayaan isbeddel hoggaamineed oo ka dhaca Turkiga, waxaana mid ka mid ah magacyada durba loo calaamadeeyay inay dhibaato keeni karaan waa Wasiirka Arrimaha Dibadda Hakan Fidan, oo ah nin si weyn ugu dhow Erdogan.

Sida Israa’iil aaminsan tahay, Fidan ma ahan siyaasi caadi ah, waa naqshadeeyaha aragtida ‘Cusmaaniyiinta cusub’ ee Erdogan. Wuxuu hore u soo hoggaaminayay Hay’adda Sirdoonka Qaranka ee Turkiga (MIT) muddo 13 sano ah ilaa 2023.

Wuxuu ahaa shakhsiga muhiimka ah ee ka dambeeyay wadahadalladii aan muuqan ee lala yeeshay mucaaradka Suuriya ka hor Assad, wuxuu xiriir adag la leeyahay Xamaas, wuxuuna ka mid ahaa saraakiishii ajnabiga ahayd ee ugu horreeyay ee booqda Dimishiq kaddib isbeddelkii maamulka.

Warbaahinta Jarmalka ayaa xitaa kashiftay xiriirro uu la lahaa Qaasim Suleymaani, taasoo muujinaysa awooddiisa uu kula macaamili karo dhammaan dhinacyada gobolka. Sirdoonka Israa’iil dhexdiisa, waxaa loo arkaa mid ka mid ah shakhsiyaadka suurtagalka ah ee beddeli kara Erdogan.

Haddii uu la wareego madaxtinimada iyadoo Turkigu uu gacanta ku hayo dhul u dhow xudduudda Israa’iil, tallaabadaasi waxay dhalin kartaa khatar dhab ah oo horseedi karta iska hor-imaad toos ah. 

Puntland oo sheegtay in DF ay dagaal kale uga fureyso Mudug kadib dagaalkii Sanaag

0

Gaalkacyo (Caasimada Online) – Maamulka Puntland ayaa sheegay in Dowladda Federaalka Soomaaliya ay xiisad ka hurineyso magaalada Gaalkacyo kadib dagaalkii dhawaan ka dhacay gobolka Sanaag, oo ay ku eedeysay inay ka dambeysay dowladda dhexe.

Guddoomiyaha gobolka Mudug, Faysal Sheekh Cali Jifo-Jabsade oo warbaahinta kula hadlay magaalada Gaalkacyo ayaa si cad u sheegay in aan la oggolaan doonin in gudaha gobolka lagu qabto shirar siyaasadeed.

Faysal Jifo-Jabsade ayaa sheegay in dowladda federaalka ay dabada ka riixeyso shirar siyaasadeed oo uga dan leedahay xiisad kicin ka dhan ah maamulka Puntland, oo haatan uu kasii daray khilaafkooda, kadib dhismaha maamulka SSC-Khaatumo.

“Gobolka waxa uu leeyahay nidaam maamul iyo kala dambayn, waxaana naga go’an ilaalinta midnimada bulshada, deganaanshaha siyaasadeed iyo in aan laga faa’iideysan marxaladda aan ku jirno,” ayuu yiri Guddoomiyaha gobolka Mudug ee maamulka Puntland.

Sidoo kale waxa uu sheegay in shir kasta oo siyaasad xambaarsan oo aan qayb ka ahayn qorshaha horumarinta uusan aqbali doonin in lagu qabto gobolka, isagoo xusay in dowladda dhexe ay maleeshiyaad ka qoraneyso gobolkaasi, si ay qalaalase uga ridaan magaalada Gaalkacyo.

“Hadda waxaa noo cad in shirkani yahay arrima siyaasadeed oo Dowladda Federaalka Soomaaliya soo riixayso, haddii uu yahay shir horumarineed annaga diyaar u ah ee ha naloo keeno ajandihiisa, taasi way diideen, marka shir siyaasadeed oo dan laga lee yahay gobolkan iyo magaalada laguma qaban karo mana oggolin,” ayuu hadalkiisa sii raaciyay guddoomiye Faysal Jifo-jabsade.

Hadalkan Guddoomiyaha gobolka Mudug ee maamulka Puntland ayaa imanaya xilli uu magalada Gaalkacyo ka socday diyaar garowga shir lagu sheegay in uu diiradda saarayo horumarinta gobolka Mudug iyo xal u helidda tabashooyinka ka jira.

Shirkaas oo la qorsheeyay in uu dhaco 30-ka bishan July ayaa waxaa ka qeyb-galaya ganacsato, qurba-joog, siyaasiyiin iyo qeybaha kala duwan ee bulshada. Si kastaba, waxaa si dhow isha loogu hayaa sida uu xaalku noqon doono, maadaama uu maamulka Puntland ka horyimid qabsoomida shirkaan oo uu sheegay inay gadaal ka riixeyso Villa Somalia.

Wararkii ugu dambeeyay xanuun laga helay Trump

Washington (Caasimada Online) – Madaxweyne Donald Trump ayaa la tacaalaya xanuun la xiriira xididdada dhiigga, sida uu Aqalka Cad shaaciyay Khamiistii, kadib muddo la isla dhex marayay sawirro muujinaya nabar gacantiisa ka muuqda iyo barar lugihiisa ah.

Xoghayaha warfaafinta Karoline Leavitt ayaa sheegtay in Madaxweyne Trump uu galay baaritaanno caafimaad oo dhameystiran, kuwaas oo lagu xaqiijiyay in xaaladdiisu tahay mid aan halis ahayn.

Leavitt waxay tilmaantay in nabarka ka muuqda gacantiisu uu ka dhashay salaanta joogtada ah ee uu la yeesho dadka, isagoo sidoo kalena qaata aspirin — dawo loo adeegsado ka hortagga wadne xanuunka iyo xinjirowga dhiigga.

Trump, oo 79 jir ah, ayaa horey u sheegay in caafimaadkiisu yahay mid aad u wanaagsan, xitaa mar uu isugu yeeray “madaxweynihii ugu caafimaadka badnaa ee abid Mareykanka soo mara.”

Maxay dhakhaatiirtu ka yiraahdeen xanuunka Trump?

Xanuunka xididdada dhiigga ee hadda laga helay Trump waxa uu dhacaa marka xididdadu ay ku guul-darreystaan inay si habsami leh u gudbiyaan dhiigga ilaa wadnaha, taasoo keenta in dhiiggu ku ururo qaybaha hoose ee jirka sida lugaha.

Dr. Meryl Logan oo ka tirsan Jaamacadda Texas ayaa sharaxday in marka xididdadu ay si fiican u shaqeyn waayaan, uu dhiiggu dib ugu laaban karo lugaha taasoo keenta barar.

Dhakhaatiirta ayaa xaqiijiyay in aysan jirin calaamado muujinaya xinjirowga dhiigga ama dhibaatooyin kale oo la xiriira halbowlaha. Warbixin uu soo saaray dhakhtarka Aqalka Cad, Dr. Sean Barbabella, ayaa lagu sheegay in xaaladda Trump ay tahay mid caadi ah, gaar ahaan dadka waayeelka ah ee da’doodu kor u dhaafto 70 sano.

Sawirro laga qaaday Trump intii uu joogay finalka Koobka Adduunka ee kooxaha oo ka dhacay New Jersey 13-kii Luulyo, ayaa muujinayay lugihiisa oo bararsan, halka sawirro kale oo dhowaan la qaadayna ay gacantiisa ka muujiyeen nabarro xilligi uu la kulmay Ra’iisul Wasaaraha Bahrain.

Nabarkan ayaa sidoo kale laga arkay markii uu bishii Febraayo la kulmay Madaxweynaha Faransiiska Emmanuel Macron.

Wararka internetka ku faafay iyo sawirradan isa soo taraya ayaa sababay hadal heyn badan oo ku saabsan caafimaadka madaxweynaha. Si kastaba, warbixintii caafimaad ee sanadlaha ahayd ee uu dhakhtar Barbabella qoray bishii Abriil ayaa lagu sheegay in garashadiisa iyo jirkiisuba ay yihiin kuwo firfircoon oo wanaagsan.

Dr. Matthew Edwards oo madax ka ah qalliinka xididdada ee Jaamacadda Wake Forest ayaa sheegay in inkasta oo xanuunkan laga yaabo in la xiriirin karo xaalado caafimaad oo culus, haddana xaaladda Trump aysan ka mid ahayn kuwa halista ah. Wuxuu sheegay in dad badan oo da’da Trump ah — qiyaastii 10% ilaa 35% — ay la kulmaan xaaladahan oo kale.

Khubarada caafimaadku waxay xuseen in arrintan ay keeni karto fadhiga badan, cayilka, ama haddii qofku leeyahay taariikh xinjiro dhiig ah. Waxaa sidoo kale lagula taliyay dadka la ildaran in ay isticmaalaan sigsaanta caafimaadka ah, lugahoodana kor u qaadaan habeenkii.

Dr. Logan ayaa dhankiisa ku taliyay in bukaanada ay si joogto ah kareem ugu mariyaan lugahooda, isla markaana ay xakameeyaan waxyaabaha kale ee khatarta ah sida miisaanka oo bato.

Dhakhaatiirta ayaa si cad u sheegay in xanuunka xididdada ee haleelay Trump uusan ahayn mid sababay nabarka gacantiisa, iyagoo xaqiijiyay in nabaradaasi ay ka dhasheen gacan qaad salaameed iyo qaadashada aspirin.

Su’aalo ka taagan sababta uu Xasan ugu kaxeystay Jaamac xarunta difaaca Turkiga

0

Ankara (Caasimada Online) – Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa booqasho muhiim ah oo uu ku tegay xarunta teknoolojiyadda Turkiga ee Özdemir Bayraktar u kaxeystay Wasiirka Dekedaha Soomaaliya, Cabdulqaadir Jaamac.

Arrintan ayaa waxaa ka dhalatay fal-celin xooggan, ayadoo bulshada Soomaaliyeed qaarkood ay ka keeneen su’aalo, maadaama booqashadan aheyd mid aad u muhiim ah, lana xiriirtay xoojinta taageerada Turkiga ee dagaalka Al-Shabaab.

Dadka qaar ayaa qaba in booqashadan ay aheyd in madaxweynaha uu ku wehliyo wasiirka difaaca ama madaxda sare ee ciidanka, maadaama waxa laga hadlayo iyo ujeedka booqashada xaruntan tahay xoojinta taageerada Turkiga ee dagaalka iyo ka faa’iideysiga khibradahooda awoodda difaaca.

Wasiir Jaamac oo ah nin si weyn ugu dhow xukuumadda Ankara horeyna usoo noqday wasiirka difaaca ee Soomaaliya ayaa u muuqda inuu yahay furaha Xasan Sheekh ee Turkiga. Turkida ayaa ninkaan si gaar ah u qiimeeya, waxaana dadku tuhun ka muujiyeen nooca xidhiidh ee kala dhaxeeya Ankara.

Ninkan oo markii wasaaradda gaashaandhiga uu joogay aad ula shaqeyn jiray Turkiga, ayaa waxaa la gaarsiiya inuu yahay “masuulka ay Turkidu ugu aaminaada badan yihiin”.

Dhawaan ayey aheyd markii uu Wasiir Jaamac uu madaxweynaha Turkiga Erdogan uu ku qaabilay xafiiskiisa. Kulankaas ayaa illaa hadda laga hayn faah-faahin rasmi ah, balse waa mid kale oo muujinaysa heerka xiriir ee ninkaan iyo Turkiga.

Tan ayaa Soomaali badan su’aalo ka keeneen, iyadoo dadka qaar ay muujiyeen shaki la xiriira sababta dhabta ah ee ka dambeyn karta kalsoonida intaas le’eg ee Turkiga ku qabo ninkaan.

Si kastaba, Wasiirka Dekedaha Soomaaliya Cabdulqaadir Maxamed Nuur (Jaamac) ayaa sida muuqata weli wax laga weydiiyaa danaha ku geedaaman xiriirka Soomaaliya iyo Turkiga, iyadoo la sheego in aad uu isaga ilaaliyo in masuul kale uu xiriir iyo galaangal ku dhex yeesho Turkida.

Kadib weerarkii Israa’iil, Dowladda Soomaaliya oo ku dhawaaqday taageerada…

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa ku dhawaaqday in ay si buuxda u garab taagan tahay shacabka iyo dowladda Suuriya kadib weerarkii Israel ay ku qaaday dalkaasi.

Bayaan kasoo baxay Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya oo lagu muujiyay taageeradan ayaa waxay ku baaqday in la ilaaliyo madax-banaanida iyo midnimada dalka Suuriya.

Dowladda Soomaaliya ayaa soo jeedisay in wada-hadal lagu xaliyo caqabadaha jira iyo dagaallada, iyadoo laga fogaanayo dagaal.

“Soomaaliya waxay u aragtaa in xal kasta oo lagu wajahayo caqabadaha horyaalla dalka Suuriya uu ku saleysnaado is-ixtiraam, wada-hadal, iyo ilaalinta maslaxadda shacabka Suuriya,” ayaa lagu yiri bayaanka kasoo baxay wasaaradda arrimaha dibadda Soomaaliya.

Sidoo kale waxaa lagu yiri: “Soomaaliya waxa ay si buuxda u garab taagan tahay dowladda iyo shacabka Soomaaliyeed ee walaalaha ah ee Suuriya, iyadoo taageereysa madax-bannaanida, midnimada dhuleed, iyo go’aamada siyaasadeed ee qaranka.”

Bayaanka Soomaaliya ayaa imanaya xilli ay Israel weerar duqeymo ku qaaday xarruumaha wasaaradda difaaca iyo meel u dhow madaxtooyada dalkaasi, iyadoo ku doodeysa inay difaceyso bulshooyinka Druze ee gobolka.

Halka uu sidoo kale dagaal u dhaxeeya kooxaha Druze iyo Bedouin oo sababay dhimashada boqolaal iyo dhaawaca kumanaan kale uu ka socdo gobolka Suwayda ee dalkaasi.

IMF oo soo saartay warbixin walaac leh oo ku saabsan Somalia iyo 2025 oo la filayo…

Muqdisho (Caasimada Online) – Soo kabashada dhaqaale ee Soomaaliya oo weli tabar yar ayaa wajahaysa khatar weyn, kaddib markii deeqihii dibadda oo si weyn loo dhimay ay keentay in hoos loo dhigo saadaasha kobaca dhaqaalaha dalka, taasoo halis gelinaysa guulihii dhowaan laga gaaray la-dagaallanka saboolnimada iyo xasiloonida, waxaa sidaas ka digtay Hay’adda Lacagta Adduunka (IMF).

Warbixin faahfaahsan oo ay soo saartay Luulyo 2025, ayay IMF ku sawirtay sawir muujinaya in dalku marayo marxalad kala guur ah oo xasaasi ah. Iyadoo warbixintu ay ku ammaantay dowladda Soomaaliya “dardargelinta xooggan ee dib-u-habaynta,” ayaa haddana waxay carabka ku adkeysay in hoos u dhac degdeg ah oo ku yimid kaalmada caalamiga ah uu “mugdi gelinayo mustaqbalka dhaqaale iyo bulsho ee Soomaaliya.”

Guddiga Fulinta ee IMF ayaa soo gabagabeeyay dib-u-eegistii saddexaad ee Barnaamijka Deyn-dhaafka ee La Kordhiyey (Extended Credit Facility – ECF) ee Soomaaliya, waxayna ansixiyeen in si degdeg ah loo siiyo lacag dhan $10 milyan oo doollar. Si kastaba ha ahaatee, taageeradan ayaa aad uga yar baaxadda farqiga kaalmada ee hadda Soomaaliya horyaalla, kaasoo IMF ay ku qiyaastay inuu u dhexeeyo $400 milyan iyo $600 milyan sannadka 2025.

Iyadoo ka jawaabaysa caqabadahan sii kordhaya, IMF waxay hoos u dhigtay saadaasha kobaca dhaqaalaha Soomaaliya ee 2025-ka, iyadoo ku soo dejisay 3 boqolkiiba, halka markii hore la filayay inay noqoto 4 boqolkiiba sannadka 2024-ka.

Mustaqbal aan la hubin

Dhimista kaalmada, gaar ahaan barnaamijyada bini’aadannimada iyo horumarinta ee miisaaniyadda ka baxsan, ayaa la filayaa inay saameyn toos ah ku yeelato bulshooyinka Soomaaliyeed ee ugu nugul. “Carqaladeynta adeegyada bulshada ee muhiimka ah waxay si gaar ah u saameyn doontaa bulshooyinka deegaanka, iyadoo sii xumeyn doonta saboolnimada ayna hoos u dhigi doonto tilmaamayaasha horumarka aadanaha,” ayaa lagu yiri warbixinta.

Warqad ay u direen IMF, ayay Wasiirka Maaliyadda Soomaaliya, Biixi Iimaan Cige, iyo Guddoomiyaha Bankiga Dhexe, Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullaahi, ku qireen xaaladda cakiran. “Caqabadahayaga waxaa sii kordhiyay hoos u dhaca weyn ee kaalmada horumarinta ee rasmiga ah, taasoo muhiim u ahayd yaraynta cunnayarida iyo taageeridda xasiloonida iyo hadafyadeena horumarineed,” ayay ku qoreen.

Hoos u dhacan kaalmada ayaa ku soo biiraya khataro kale oo joogto ah oo Soomaaliya horey u wajahaysay. Ololka militari ee ka dhanka ah kooxda xagjirka ah ee Al-Shabaab ayaa weli qaadanaya kharash badan, halka dalku uu weli si weyn ugu nugul yahay saameynta isbeddelka cimilada, oo ay ku jiraan abaaraha iyo fatahaadaha ba’an. Sidoo kale, waxaa jira hubanti la’aan siyaasadeed, iyadoo doorashooyinka madaxtooyada iyo baarlamaanka la qorsheeyay inay dhacaan bisha Maajo 2026.

Inkastoo mustaqbalku u muuqdo mid aan wanaagsaneyn, IMF waxay ku ammaantay mas’uuliyiinta Soomaaliya inay sii wadeen dib-u-habeynta dhaqaalaha. Dib-u-eegistu waxay xustay in dhammaan shuruudihii waxqabadka ee la qiyaasi karay iyo kuwa qaab-dhismeedka ahaa si guul leh loo fuliyay.

“Mas’uuliyiinta Soomaaliya waxay sii wadeen dardargelinta dib-u-habaynta iyagoo waxqabad wanaagsan ka muujiyay barnaamijka ay IMF taageerto, inkastoo ay jiraan caqabado waaweyn oo caalami iyo gudaha ah,” ayuu yiri ku-xigeenka agaasimaha maamulka ee IMF, Nigel Clarke.

Horumarkan ayaa ku yimid dadaallo dib-u-habayn oo socday sannado badan, kuwaas oo horseeday in Soomaaliya ay gaarto “Heerka Dhameystirka” ee Barnaamijka Wadamada Saboolka ah ee Deymaha Lagu Leeyahay (Heavily Indebted Poor Countries – HIPC) bishii Diseembar 2023—tallaabadaas oo u sahashay in deyn weyn laga cafiyo dalka.

Dadaal degdeg ah oo isku-filnaansho

Iyadoo ay wajahayso hoos u dhaca taageerada dibadda, dowladda Soomaaliya waxay dardargelinaysaa dadaalladeeda ku aaddan kordhinta dakhliga gudaha, taasoo udub-dhexaad u ah istiraatiijiyaddeeda ballaaran ee isku-filnaanshaha.

Guul weyn ayaa la gaaray bishii Maajo 2025 markii la meelmariyay Sharciga Canshuurta Dakhliga—dib-u-habeyntii ugu horreysay ee ballaaran oo lagu sameeyo sharciga canshuuraha Soomaaliya muddo ku dhow 60 sano.

Tallaabooyinka kale ee muhiimka ah waxaa ka mid ah casriyeynta howlaha kastamka iyadoo si buuxda loo hirgelinayo Nidaamka Iswada ee Canshuuraha Soomaaliya (Somalia Customs Automated System – SOMCAS) iyo ballaarinta salka canshuuraha. Hadafka dowladda ayaa ah inay soo saarto dakhli gudaha ah oo ku filan inay si buuxda ugu daboosho kharashkeeda hawlgelinta marka la gaaro 2027-ka.

Marka laga soo tago dib-u-habaynta maaliyadda, ajandaha ballaaran ee isbeddelka waxaa ka mid ah:

Dib-u-habaynta Lacagta: Horumarinta diyaar garowga dib-u-soo celinta shillinka Soomaaliga si uu u noqdo lacagta sharciga ah ee dalka, iyadoo la raacayo nidaamka guddiga lacagta (currency board), taasoo looga gol leeyahay in lagu xoojiyo ka-qaybgalka maaliyadeed lana adkeeyo madaxbannaanida qaranka.

Qaybta maaliyadda: Xoojinta awoodda kormeerka ee bangiga dhexe iyo horumarinta qaab-dhismeedka La-dagaallanka Lacag Dhaqidda iyo Ka-hortagga Maalgelinta Argagixisada (Anti-Money Laundering and Countering the Financing of Terrorism – AML/CFT).

Maamul-wanaagga: Hirgelinta sharci cusub oo dhammaystiran si loo xaqiijiyo daah-furnaan iyo isla-xisaabtan dhinaca qaybta batroolka ee dalka oo soo koraysa.

 

Sidee Imaaraadka Carabta u afduubtay Midowga Yurub?

Brussels (Caasimada Online) – Sanadihii la soo dhaafay, Imaaraadka Carabta wuxuu si weyn u ballaariyay dadaalladiisa saamaynta ku yeelashada siyaasadda ee magaalada Brussels. Tallaabadan ayaa muujineysa hamigiisa ah inuu u dhaqmo sidii “cudud jilicsan” oo caalami ah, isagoo isla markaasna hore u wada danihiisa gobolka iyo ajandihiisa keli-talisnimada ku dhisan.

Inkastoo uu yahay dal yar oo ku yaalla Khaliijka, Imaaraadku wuxuu ka mid yahay dalalka lacagta ugu badan ku bixiya ololaha saamayn ku yeelashada siyaasadda adduunka. Shabakaddiisa saamaynta ee Brussels waxaa ka mid ah xarumo cilmi-baaris iyo falanqayn siyaasadeed, shirkado xiriirka dadweynaha ah, qandaraasleyaal faafiya warar been abuur ah, iyo kooxo aan rasmi ahayn oo baarlamaanka ka tirsan — kuwaasoo dhammaantood si taxaddar leh loo adeegsado si loo xoojiyo aragtida ah inuu yahay dal casri ah, dhexdhexaad ah, oo iskaashi deggan lala yeelan karo, iyadoo la qarinayo taariikhdiisa siyaasadda arrimaha dibadda ee ku dhisan gardarrada.

Hababka ugu muhiimsan ee saamaynta

Bussola Institute: Xaruntan cilmi-baarista, oo la aasaasay sanadkii 2017 meel u dhow Guddiga Midowga Yurub (European Commission), waxay isku dartaa cilmi-baarista aqooneed iyo isgaarsiinta istiraatiijiyadeed ee la jaanqaadaysa danaha Imaaraadka. Guddiga maamulka ee xaruntan waxaa ka mid ah hoggaamiyeyaal hore oo Yurub ah iyo taliyeyaal hore oo NATO ka tirsanaa, taasoo siinaysa sumcad sharciyadeed oo dusha laga qurxiyey, isla markaana u sahasha inay si toos ah ula xiriiraan go’aan-gaarayaasha muhiimka ah. In kasta oo ay sheegato inay diiradda saarto xiriirka Midowga Yurub iyo Golaha Iskaashiga Khaliijka (EU-GCC) guud ahaan, haddana xiriirkeeda hay’adeed wuxuu ku dhowaad yahay mid ku kooban Imaaraadka oo keliya.

Project Associates & SCL Social: Shirkadda Project Associates, oo ah shirkad xiriirka dadweynaha ah oo fadhigeedu yahay London oo laamo xafiis ku leh Brussels, waxay matashaa Golaha Warbaahinta Qaranka ee Imaaraadka (UAE’s National Media Council). Waxay qandaraas hoose siisay shirkadda SCL Social (oo walaal la ahayd shirkaddii fadeexadaha hareeyeen ee Cambridge Analytica) si ay u fuliso ololeyaal qarsoodi ah oo ka dhan ah dalalka la xafiiltama Imaaraadka sida Qatar. Wararka lagu daabacay warbaahinta Brussels iyadoo la adeegsanayo wadiiqooyinkan laguma xusin in Imaaraadku ka dambeeyay, taasoo tusaale u ah xariiqda aan kala caddeyn ee u dhaxaysa ololaha saamaynta iyo dagaalka warbaahineed.

Westphalia Global Advisory: Waa shirkad la-talin ah oo ay aasaaseen la-taliyeyaal hore oo ka tirsanaa wasaaradda arrimaha dibadda ee Imaaraadka, kuna takhasustay waxa loogu yeero “diblomaasiyad gaar ah.” Macmiilkoodu waa safaaradda Imaaraadka ee Midowga Yurub. Shaqadooda waxaa ka mid ah qaabeynta aragtiyaha la faafinayo, falanqaynta siyaasadaha Midowga Yurub, iyo in Abu Dhabi lagala taliyo sida ay isula jaanqaadi karto ama u saameyn karto hay’adaha Brussels.

Aragtida ay faafinayaan

Waxa udub-dhexaad u ah ololaha Imaaraadka ee saamayn ku yeelashada siyaasadda fikradda ah “xasilooni keli-talisnimo ku dhisan” — waa aragti Imaaraadka u sawiraysa inuu yahay gaashaan laga galo xagjirnimada Islaamiga ah iyo fowdada. Aragtidan waxay soo jiidataa qaybo ka mid ah siyaasiyiinta Yurub, gaar ahaan kuwa muxaafidka ah iyo kuwa midigta-fog, waxayna ka caawisaa Imaaraadka inuu mucaaradnimada u muujiyo argagixisanimo, isla markaana uu qariyo diiwaankiisa xadgudubyada xuquuqda aadanaha.

Dhex-galka baarlamaanka

Kooxda Saaxiibtinimada Baarlamaanka ee Imaaraadka iyo Midowga Yurub (UAE-EU Parliamentary Friendship Group) waxay u shaqeysaa si aan rasmi ahayn, laakiin waxay bixisaa saameyn qarsoodi ah oo ay ku yeelato xubnaha baarlamaanka ee u janjeera dhankooda. Qaar ka mid ah xubnaha kooxdan ayaa si joogto ah uga aamusa ama u codeeya diidmo marka la hor keeno qaraarro dhaleeceynaya xadgudubyada xuquuqda aadanaha ee Imaaraadka, dhoofinta hubka ee Yemen, ama eedeymaha dembiyada dagaalka.

Faafinta wararka been abuurka ah

Saamaynta Abu Dhabi way ka fogtahay ololaha rasmiga ah ee saamaynta siyaasadda. Baaritaanno ay sameeyeen Facebook iyo Twitter ayaa kashifay shabakado ballaaran oo dacaayadaha faafiya (trolls) oo lala xiriiriyay Imaaraadka, kuwaasoo beegsanayay dadweynaha Yurub, iyagoo faafinaya aragtiyaha Abu Dhabi, isla markaana sumcad-dilayay dalalka ay iska soo horjeedaan sida Qatar iyo Iran.

Gunaanad

Imbaraadooriyadda ololaha saamaynta ee Imaaraadku ku leeyahay Brussels waxay daaha ka rogaysaa istiraatiijiyad casri ah oo dhinacyo badan leh: in saameyn lagu yeesho xudunta Midowga Yurub, iyadoo la qarinayo wejiyada mugdiga ah ee siyaasadda Imaaraadka, laga soo bilaabo faragelintiisa militari ee Yemen iyo Libya ilaa caburinta gudaha.

Sharciyada daah-furnaanta ee Midowga Yurub ee ku saabsan ololaha saamaynta oo daciif ah ayaa suurtagelisay in istiraatiijiyaddan ay hirgasho. Si ka duwan dalka Mareykanka, halkaasoo wakiillada shisheeye looga baahan yahay inay shaaciyaan heshiisyadooda iyo hawlahooda sida uu dhigayo sharciga FARA (Foreign Agents Registration Act), muwaadiniinta Yurub wax badan kama oga baaxadda iyo nooca ay leedahay saamaynta Imaaraadka.

Su’aashu hadda ma ahan in dalalka aan ka tirsaneyn Midowga Yurub ay olole saameyn ah ka wadaan Brussels, balse waa sababta ay Yurub u oggolaatay heerkan oo kale oo saameyn qarsoodi ah iyadoo aan jirin la-xisaabtan iyo isla-xisaabtan ku filan.

 

Taliye cusub oo loo soo magacaabay howl-galka Midowga Yurub ee Soomaaliya

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Howl-galka Midowga Yurub ayaa loo soo magacaabay Taliye cusub, kaasi oo maanta si rasmi ah ula wareegay xilka.

Jeneraal Marco Manzone ayaa maanta la wareegay xilka Taliyaha howl-galka Tababarka Midowga Yurub ee Soomaaliya (EUTM – Somalia), kadib munaasabad ka dhacday magaalada Muqdisho.

Munaasabadda xil-wareejinta ayaa waxaa ka qeyb-galay Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi, oo halkaas ka jeediyay hadal kooban oo uu kaga hadlay muhiimadda ay leedahay wada-shaqeynta joogtada ah ee u dhaxeysa Soomaaliya iyo Midowga Yurub.

Wasiirka ayaa Jeneraal Manzone ugu hambalyeeyay xilka cusub ee loo magacaabay, isaga oo u rajeeyay inuu noqdo mid sii xoojiya dadaallada socda ee lagu dhisayo tayada Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed.

Dhanka kale, Wasiirka Gaashaandhigga ayaa u mahad-celiyay Taliyihii hore ee howl-galka, General Giusseppe Zizzari, isagoo ku ammaanay hoggaan wanaagsan iyo dedaal uu muujiyay muddadii uu xilka hayay.

Axmed Fiqi ayaa si gaar ah ugu bogaadiyay General Zizzari kaalinta uu ka qaatay horumarinta iskaashiga dhanka milatariga ee Soomaaliya iyo Midowga Yurub, taas oo uu ku tilmaamay mid mira-dhal leh.

Wasiirka ayaa mar kale muujiyay sida ay Dowladda Soomaaliya uga go’an tahay inay sii wadato iskaashi buuxa oo la leh saaxiibadeeda caalamiga ah, si sare loogu qaado awoodda iyo xirfadda ciidamada qalabka sida.

Howl-galka Tababarka Midowga Yurub ee Soomaaliya (EUTM – Somalia) ayaa waxaa la bilaabay 15 sano ka hor, waana mid lagu xoojinayo dhismaha hay’adaha qaranka, gaar ahaan tayeynta Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed.

Sawirro: Xasan Sheekh oo tegay xarunta lagu sameeyo diyaaradaha dagaalka Turkiga

0

Ankara (Caasimada Online) – Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud oo weli ku sugan dalka Turkiga, ayaa booqasho ku tagay xarunta teknoolojiyadda Turkiga ee Özdemir Bayraktar.

Xaruntan oo ah goob lagu farsameeyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, oo door muuqda ka qaata dagaalka lagula jiro kooxda Al-Shabaab ayuu Madaxweynaha Soomaaliya warbixin kaga dhageystay madaxda iyo injineerada xarunta.

Madaxda xarunta iyo injineerada ka howl-gala ayaa Madaxweynaha siiyey sharaxaad ku saabsan teknoolojiyadda casriga ah, gaar ahaan diyaaradaha aan duuliyaha lahayn (drone-ta) iyo qalabka difaaca.

Booqashadan oo uu Madaxweyne Xasan Sheekh wehlinayey Wasiirka Dekedaha iyo Gaadiidka Badda, Cabdulqaadir Jaamac, ayuu ku sheegay in Soomaaliya ay ka faa’iideysan doonto khibradaha iyo awoodda difaaca ee Turkiga, si loo dardargeliyo dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab.

Madaxweynaha ayaa dowladda Turkiga iyo madaxdeeda ku bogaadiyey horumarka ay ka sameeyeen warshadaha, isaga oo xusay in Turkigu yahay saaxiib aad ugu dhow Soomaaliya kana caawiya dhismaha ciidanka iyo la dagaallanka kooxaha argagixisada.

Xarunta Özdemir Bayraktar ee uu booqday Madaxweyne Xasan Sheekh, ayaa ka mid ah meelaha ugu horreeya ee laga soo saaro qalabka teknoolojiyadda casriga ah, sida diyaaradaha aan duuliyaha lahayn.

Booqashadan ayaa ah mid muhiim u ah xoojinta taageerada cirka ee Soomaaliya, maadaama diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Turkiga ay qeyb libaax leh ka qaataan duqeymaha cirka iyo dagaalka lagula jiro Al-Shabaab.



Sababta is-beddelka weyn ee ku yimid howl-gallada Mareykanka ee Soomaaliya

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Ilaa Jimcaha maanta ah, 18-ka Luulyo, Taliska Ciidanka Mareykanka ee Afrika (AFRICOM) waxa uu Soomaaliya ka fuliyey 51 duqeymood oo dhinaca cirka ah tan iyo billowgii sanadkan. Duqeymahani waxay qeyb ka yihiin dadaal wadajir ah oo lagu doonayo in lagu burburiyo awoodda hawlgal ee kooxaha Daacishta-Soomaaliya iyo al-Shabaab—labadaas kooxood oo AFRICOM sheegay inay halis toos ah ku hayaan dalka Mareykanka, ciidamada Mareykanka, iyo muwaadiniintiisa dibadda ku sugan.

Duqeyntii ugu dambeysay waxay dhacday 13-kii Luulyo, waxaana lala beegsaday Daacishta-Soomaaliya. Duqeyntan waxay ka dhacday koonfur-bari magaalada Boosaaso ee Puntland, ee waqooyi-bari Soomaaliya, taasoo muujineysa halista joogtada ah ee ay leeyihiin kooxaha xagjirka ah iyo doorka isbeddelaya ee tallaabada milatari ee bartilmaameedsan ee gobolka.

War-saxaafadeed si joogto ah ugu soo noqnoqday hawlgallo badan, ayuu AFRICOM ku qeexay doorkiisa mid ay “ka garab qaadanayaan Dawladda Federaalka Soomaaliya iyo Ciidamada Qalabka Sida ee Soomaaliya,” si loo qaado tallaabo wiiqaysa awoodda al-Shabaab iyo Daacishta-Soomaaliya ay u leeyihiin qorsheynta iyo fulinta weerarrada. Ololahan wuxuu sidoo kale ka tarjumayaa madax-bannaanida Soomaaliya; iyadoo duqeymaha Mareykanka la fuliyo mararka qaar iyadoo lala kaashanayo, mararka qaarna codsi ka yimid, iyo marar kaleba iyadoo si wadajir ah loo difaacayo ciidamada qaranka Soomaaliya.

Tirada 51-ka duqeymood waxaa ku jira 28 duqeyn oo si gaar ah loo fuliyey, halka 11 kalena uu AFRICOM ku sifeeyey “isdifaac wadareed,” ugu yaraanna sagaal kalena ay ahaayeen kuwo ku yimid codsiga Soomaaliya—tallaabooyin taageeraya hawlgallada Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed (SNA). Shan iyo labaatan duqeymood oo lala beegsaday Daacishta-Soomaaliya ayaa la fuliyey iyadoo lala kaashanayo ciidamada qaranka Soomaaliya.

Konton iyo kowda duqeymood, 32 ka mid ah waxay bartilmaameedsadeen Daacishta-Soomaaliya, gaar ahaan gobollada Bari iyo Puntland, halka 19 duqeymoodna lala beegsaday al-Shabaab oo ku sugan badrtamaha iyo koonfurta Soomaaliya, oo ay ku jiraan Shabeellaha Hoose, Jubbada Dhexe, iyo Mudug. Sida duqeymaha loo kala beegsaday waxay ka tarjumaysaa meelaha ay labada kooxoodba ku leeyihiin dhaqdhaqaaq xor ah iyo awood ay isku abaabulaan, iyo halka sirdoonka Soomaalida iyo Mareykanku ay ku ogaadeen nuglaansho istiraatiiji ah.

Khariidad cusub oo la soo ururiyey—oo lagu dhex daray maqaalkan, kuna saleysan sirdoon madax-bannaan oo il-furan (OSINT)—ayaa si juqraafi ah u kala qeexeysa duqeymaha. Waxaa dib u eegis lagu sameeyey 15-kii Luulyo. Khariidaddan ayaa si muuqaal ah ula socota dhaqdhaqaaqa duqeymaha AFRICOM ee gobollada Soomaaliya intii u dhexeysay Jannaayo ilaa Luulyo 2025.

Kororka tirada duqeymaha ayaa ah mid si gaar ah u muuqda. Labaatan duqeymood ayaa dhacay intii u dhexeysay bartamihii Juun iyo bartamihii Luulyo oo keliya, taasoo muujineysa dardargelinta hawlgallada oo la jaanqaadaya is-dhaafsiga sirdoonka oo la xoojiyey iyo xawaaraha hawlgallada.

Xooggan ayaa kusoo beegmaya booqashadii rasmiga ahayd ee Taliyaha AFRICOM, General Michael Langley, uu bishii hore ku tagay Bariga Afrika, halkaas oo uu safar rasmi ah kula joogay Sareeye Guuto Michael Woods oo ah Sarkaal sare oo ka tirsan Ciidanka Badda ee Mareykanka. Waxa uu hoggaamiyeyaasha Soomaaliyeed kula kulmay Muqdisho. Danjiraha Mareykanka ee Soomaaliya, Richard Riley IV, ayaa ku wehliyey General Langley markii uu la kulmayey Madaxweynaha Somaliland, Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullaahi (Cirro), mas’uuliyiinta difaaca, iyo madaxda amniga ee Hargeysa iyo Berbera.

“Aad ayaan u qiimeyneynaa iskaashiga dhinaca amniga ee aan la leenahay Dawladda Federaalka Soomaaliya annagoo ka wada shaqeyneyna sidii aan isaga caabin lahayn khataraha al-Shabaab iyo Daacishta-Soomaaliya,” ayuu yiri Langley booqashadiisii Juun 2025, halkaas oo kulamo hawlgal iyo diblomaasiyadeedba lagu qabtay deegaanno kala duwan oo Soomaaliya ka tirsan.

Langley waxa uu sidoo kale ku celiyey mowqifkan ku aaddan khatarta xog-warrankiisii 10-kii Juun ee uu ka hor jeediyey Guddiga Adeegga Ciidamada ee Aqalka Wakiillada Mareykanka, kaasoo ka dambeeyey marag-fur uu bishii Abriil ka hor jeediyey Guddiga Adeegga Ciidamada ee Aqalka Sare ee Mareykanka. Labada jeerba, waxa uu uga digay sharci-dejiyeyaasha in ururrada xagjirka ah ee fadhigoodu yahay Afrika ay sii wadaan horumarinta qorshe hawlgal iyo awood ay ku weeraraan danaha Mareykanka ee dibadda.

AFRICOM ma aysan soo sheegin wax khasaare ah oo rayid ah oo ka dhashay duqeymaha Soomaaliya. Duqeymaha waxaa la fahamsan yahay in intooda badan lagu fuliyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee ka hawlgala saldhigyada Mareykanka ee gobolka, inkastoo AFRICOM aysan caadiyan shaacin nooca diyaaradaha ama goobaha ay ka duulaan.

Marka laga eego dhinaca amniga, Soomaaliya waxay ku taal isgoyska qalalaasaha gobolka iyo marinnada muhiimka ah ee badaha adduunka, oo ay ku jiraan Gacanka Cadmeed iyo Badda Cas. Sidaa darteed, ololaha duqeymaha ee AFRICOM iyo Soomaaliya wuxuu u adeegayaa laba ujeeddo oo kala ah xasilinta gudaha iyo mid istiraatiiji ah oo ballaaran, gaar ahaan maadaama labada kooxoodba ay muujiyeen xiisaha ay u qabaan carqaladeynta maraakiibta caalamiga ah iyo ballaarinta saameyntooda hawlgal ee ka baxsan Bariga Afrika.

Dawladda Soomaaliya waxay sii waddaa inay ku adkeysato in taageerada Mareykanka ay tahay mid la soo dhaweynayo oo lagama maarmaan ah, gaar ahaan deegaannada miyiga ah ee ay al-Shabaab iyo Daacishta-Soomaaliya doonayaan inay dib ugu soo rogaal celiyaan. Mas’uuliyiinta amniga ee Soomaaliya ayaa si isdaba-joog ah ugu sifeeyey doorka Mareykanka mid kordhinaya awoodda ciidamadooda.

Iyadoo ololaha cirka uu socdo, saraakiisha Mareykanku waxay ku warramayaan inuusan ahayn hawlgal hal dhinac ah, balse uu yahay heshiis difaac oo labada dhinac isku waafaqeen. In go’aan kasta oo hawlgal ah lagu saleeyo madax-bannaanida Soomaaliya ayaa noqotay astaan lagu garto wejigan uu marayo ololaha AFRICOM.

Pearl Matibe waa falanqeeye juqraafiyeed-siyaasadeed oo fadhigeedu yahay Washington, DC, iyo weriye ku takhasustay siyaasadda arrimaha dibadda iyo amniga caalamiga ah, waxayna si joogto ah uga soo warramaysaa Pentagon-ka iyo Aqalka Cad. Kala soco barta X (Twitter): @PearlMatibe.

Guul weyn: Xuutiyiinta oo ku guuleystay in ay xiraan dekad muhiim ah oo ku taalla Israa’iil

Eilat (Caasimada Online) – Dekedda magaalada Eilat ee Israel ayaa hawlaheeda joojin doonta laga billaabo maalinta Axadda, kaddib markii ay iska bixin weyday deymaha lagu lahaa oo ka dhashay hoos u dhac weyn oo ku yimid dakhligeedii, kaasoo ay sababeen weerarrada Xuutiyiinta ee Badda Cas.

Wargeyska ganacsiga iyo dhaqaalaha ee Israel ee The Calcalist ayaa khamiistii tebiyey in dawladda hoose ee Eilat ay xannibtay akoonnadii bankiga ee dekedda, kuwaasoo lacagtoodu gaareyso ku dhowaad 10 milyan oo shekel ($3 milyan), sababtuna ay tahay canshuur aan la bixin.

Wargeysku wuxuu intaas ku daray in dekeddu ay diiwaan-gelisay hoos u dhac baaxad leh oo ku yimid dakhligii soo geli jiray, taasoo salka ku haysa weerarrada Xuutiyiintu ku hayaan maraakiibta xiriirka la leh Israel.

Hay’adda Maraakiibta iyo Dekedaha Israel ayaa Arbacadii sheegtay in “dhibaato dhaqaale oo ay gashay awgeed, taasoo ka dhalatay colaadda socota, ay dawladda hoose ee Eilat ku wargelisay maamulka dekedda la wareegidda dhammaan akoonnadeeda bankiga sababo la xiriira deymaha ay dawladda hoose ku leedahay.”

“Natiijo ahaan, waxaa nalasoo gaarsiiyey ogeysiis ka yimid Hay’adda Maraakiibta iyo Dekedaha oo tilmaamaya in Dekedda Eilat la filayo inay xirnaato oo ay joojiso dhammaan hawlihii laga billaabo Axadda soo socota,” ayaa lagu yiri warbixinta.

Dakhliga dekedda Eilat ee sanadkii 2024 ayaa hoos ugu dhacay 42 milyan oo shekel ($12.5 milyan), taasoo ah hoos u dhac ku dhow 80 boqolkiiba marka loo eego 212 milyan oo shekel ($63 milyan) oo ahayd dakhligii sanadkii 2023, kaddib markii maraakiibtii loo weeciyey dekedaha Ashdod iyo Haifa ee ku yaal Badda Mediterranean-ka.

Ilo-wareedyo ka tirsan dekedda ayaa u sheegay wargeyska The Calcalist in xiritaankani uu “astaan u noqon doono guul ay gaareen Xuutiyiinta iyo khasaare ku yimid dhaqaalaha Israel.” Xuutiyiinta Yemen, oo sidoo kale loo yaqaan Ansar Allah, ayaa billaabay inay weeraraan Israel iyo maraakiibta ku socota Israel ee maraya gobolka Badda Cas, si ay uga jawaabaan dagaalka Israel ay ka waddo Gaza.

Israel waxay dishay ugu yaraan 58,000 oo Falastiiniyiin ah, ayna dhaawacday in ka badan 140,000 oo kale, kuwaasoo intooda badan ay yihiin haween iyo carruur. Sida ay sheegtay hay’adda samafalka caalamiga ah ee Save the Children, waxaa la qiyaasayaa in carruur gaareysa 21,000 ay maqan yihiin.

Oded Forer, oo ah xildhibaan ka tirsan baarlamaanka Israel kana tirsan xisbiga midigta ee Yisrael Beiteinu, ayaa u sheegay warbaahinta Middle East Eye in xiritaanka dekeddu ay tahay “ceeb iyo weji gabax ku ah dawladda Israel.”

Sida uu sheegay Forer, oo ah guddoomiyaha guddiga baarlamaanka (Knesset) u qaabilsan xoojinta iyo horumarinta Negev iyo Galilee, dawladdu “ma awoodin inay meesha ka saarto khatarta ku wajahan waddooyinka maraakiibta ee taga Eilat, taasoo keentay in ficil ahaan la ceejiyo albaabka ganacsiga koonfureed ee Dawladda Israel.”

“Bilooyin ayaan ka digeynay burburka dekedda Eilat ee ka dhashay ku guul-darraysiga wax ka qabashada hanjabaadaha Xuutiyiinta,” ayuu yiri Forer. “Halkii ay si go’aan leh uga shaqeyn lahayd sidii ay furan lahayd waddooyinka maraakiibta, ayna hirgelin lahayd siyaasad taageero ah, dawladdu waxay u ogolaatay in dekeddu ay aamusnaan ku burburto. Maalin kasta oo dhaafta waxay dhaawac dheeri ah u geysanaysaa deegaannada durugsan, dhaqaalaha iyo madax-bannaanida.”

Ganacsiga ugu weyn ee faa’iidada u soo saari jiray dekedda dagaalka ka hor wuxuu ahaa dejinta baabuurta cusub ee imaan jirtay Israel. Sannadkii 2023, waxaa dekedda lagu dejiyey ku dhowaad 150,000 oo baabuur, waxaana ku soo xirtay 134 markab. Sannadkii 2024, wax baabuur ah lagama dejin, tirada maraakiibta ku soo xiratayna waxay hoos ugu dhacday 64, sida lagu sheegay xog ka soo baxday Wasaaradda Gaadiidka Israel. Laga soo billaabo bishii May 2025, lix markab oo keliya ayaa ku soo xirtay dekedda sannadka oo dhan.

‘Cidlo ayey nooga dhaqaaqeen’

Bishii la soo dhaafay, dawladdu waxay ansixisay deeq lacageed oo gaareysa 15 milyan oo shekel ($4.5 milyan) oo loogu talagalay dekedda si loogu daboolo deymaha isku ururay tan iyo markii uu dagaalku billowday, iyadoo dekedda lagu qeexay “hanti qaran oo istiraatiiji ah.” Laakiin ilo-wareedyo ka tirsan dekedda ayaa u sheegay wargeyska The Calcalist in dawladda Israel aysan siin taageero ku filan.

Sida ay sheegeen mas’uuliyiinta dekedda, dawladdu waxay ka filaysay shirkad gaar loo leeyahay inay “kaligeed isku filnaato muddo hal sano iyo siddeed bilood ah.” “Cidla ayey nooga dhaqaaqeen. Tani waa wax laga naxo, waana guul ay Xuutiyiintu ka gaareen dagaalka ka dhanka ah Eilat iyo dhaqaalaha Israel,” sida ay ilo-wareedyo ka tirsan dekedda u sheegeen wargeyska The Calcalist.

Natiijada khasaaraha maaliyadeed, mas’uuliyiinta dekedda waxay sheegeen inay ku qasbanaadeen inay shaqada ka eryaan shaqaale fara badan. “Waxaan lahayn 113 shaqaale; maanta waxaa haray 47,” ayuu yiri madaxa ururka shaqaalaha dekedda bishii la soo dhaafay. “Waxaa jira shaqaale aan mushahar haysan iyo gunno shaqo la’aan midna,” ayuu raaciyey.

IMF: Somalia faces major setback in economic recovery

Mogadishu (Caasimada Online) – Somalia’s fragile economic recovery is facing a serious threat as sharp cuts in foreign aid force a downward revision of the country’s growth forecast, placing recent gains in poverty reduction and stability at risk, the International Monetary Fund (IMF) has warned.

In a detailed review released in July 2025, the IMF painted a picture of a country at a critical crossroads. While commending the Somali government for its “strong reform momentum,” the report stressed that a sudden drop in international assistance is casting a “heavy shadow over Somalia’s economic and social outlook.”

The IMF Executive Board completed its third review under the Extended Credit Facility (ECF) for Somalia, approving an immediate disbursement of about $10 million. However, this support pales in comparison to the scale of the aid gap Somalia now faces, which the IMF estimates could range between $400 million and $600 million in 2025.

In response to these mounting challenges, the IMF has downgraded Somalia’s 2025 economic growth forecast to 3 percent, down from the 4 percent projected for 2024.

A precarious outlook

The reduction in aid, particularly in off-budget humanitarian and development programs, is expected to have a direct impact on Somalia’s most vulnerable communities. “Disruptions in critical social service deliveries would particularly hit local communities, exacerbating poverty and deteriorating human development indicators,” the report stated.

In a letter to the IMF, Somali Finance Minister Bihi Iman Egeh and Central Bank Governor Abdirahman M. Abdullahi acknowledged the problematic situation. “Our challenges have been exacerbated by the sharp declines in official development assistance, which has been critical in mitigating food insecurity and supporting our stabilization and development objectives,” they wrote.

This aid shortfall adds to a host of persistent risks already confronting Somalia. The ongoing military campaign against the Al-Shabaab extremist group continues to consume significant resources, while the country remains highly vulnerable to climate shocks, including devastating droughts and floods. Political uncertainty also looms, with presidential and parliamentary elections scheduled for May 2026.

Despite the sobering outlook, the IMF praised Somali authorities for staying the course on economic reform. The review noted that all quantitative performance criteria and structural benchmarks were successfully met.

“The Somali authorities have maintained reform momentum with strong performance under their Fund-supported program despite significant global and domestic challenges,” said IMF Deputy Managing Director Nigel Clarke in a statement.

This progress builds on years of reform efforts, which culminated in Somalia reaching the “Completion Point” of the Heavily Indebted Poor Countries (HIPC) Initiative in December 2023—a milestone that unlocked substantial debt relief from international creditors.

An urgent push for self-reliance

In the face of declining external support, the Somali government is accelerating its push to boost domestic revenue as a cornerstone of its broader strategy for self-reliance.

A significant achievement came in May 2025 with the enactment of a new Income Tax Law—the first comprehensive overhaul of Somalia’s tax code in nearly 60 years. Other necessary steps include modernizing customs operations through the full implementation of the Somalia Customs Automated System (SOMCAS) and expanding the tax base. The government’s goal is to raise enough domestic revenue to fund its operational spending by 2027 fully.

Beyond fiscal reforms, the broader reform agenda includes:

Currency Reform: Advancing preparations to reintroduce the Somali Shilling as legal tender under a currency board arrangement, aimed at boosting financial inclusion and reinforcing national sovereignty.

Financial Sector: Strengthening the central bank’s supervisory authority and improving the framework for Anti-Money Laundering and Countering the Financing of Terrorism (AML/CFT).

Governance: Implementing a new, comprehensive legal framework to ensure transparency and accountability in the country’s emerging petroleum sector.

Somalia on alert over militant plot to storm main prison

Mogadishu (Caasimada Online) – Somalia’s prison chief announced Thursday that security forces are on high alert following intelligence reports that Al-Shabaab jihadists are plotting a major assault on Mogadishu’s central prison to free convicted militants.

The commander of the Somali Custodial Corps, General Mahad Abdirahman Adan, issued a stark warning that his forces are prepared to use lethal force to stop any attempted attack on the capital’s main detention facility, which houses high-value Al-Shabaab prisoners, including some on death row.

“Every day we receive intelligence that they plan to attack the Central Prison,” Gen. Adan said during a speech marking the 54th anniversary of Somalia’s prison service. “But we are prepared to kill anyone who attacks us.”

The general, commonly known by his nickname “Taliye Shub,” ordered his forces to maintain absolute vigilance and avoid all distractions. “Everyone check everyone, inspect everything, be ready at all times,” he commanded. “Someone scrolling on their phone can be ambushed.”

The threat has raised fears of a repeat of past prison breaks and underscores the persistent danger posed by the Al-Qaeda-linked group, even as the Somali government prepares to relaunch a major offensive against them.

Echoes of a past jailbreak

Gen. Adan directly compared the current threat to a bold 2021 prison raid in the port city of Bosaso, located in Somalia’s semi-autonomous state of Puntland. In that attack, Al-Shabaab militants stormed the central prison, overwhelmed the guards, and freed hundreds of inmates, many of them loyal fighters.

The successful raid demonstrated the group’s ability to execute complex, well-coordinated operations aimed at replenishing its ranks and boosting morale.

Mogadishu’s Central Prison, the largest in Somalia, is a crucial component of the nation’s security infrastructure. It holds numerous senior Al-Shabaab leaders and operatives, captured in military operations or convicted for orchestrating deadly attacks across the country. A successful jailbreak at this facility would not only be a serious security setback but also a significant propaganda victory for the insurgents.

During his address, the commander also issued a chilling ultimatum to his troops regarding corruption, warning that any soldier caught selling a government-issued weapon would be executed. The statement reflects mounting pressure on Somalia’s security services to ensure weapons do not fall into the wrong hands, whether militants or criminals.

“As long as I am alive, it’s a promise: any soldier who sells a weapon they were entrusted with will be killed,” Gen. Adan declared. “Even for the smallest pistol, the person should be killed if they steal it.”

Such threats of extrajudicial punishment underscore the drastic measures authorities believe are necessary to maintain order and accountability in a force long plagued by corruption and infiltration.

Gen. Adan’s remarks come as Somalia prepares to launch a new phase of its military campaign against Al-Shabaab. He hinted at the upcoming offensive, stating: “The war against the Khawarij will resume soon.”

The government uses the term “Khawarij”—an Arabic word meaning “deviants”—to delegitimize Al-Shabaab’s religious claims and rhetoric.

Al-Shabaab has waged a relentless insurgency against the internationally recognized federal government for over 15 years. Though pushed out of Mogadishu in 2011, the group still controls large swathes of rural territory and continues to stage deadly attacks targeting civilians, government officials, and military installations.

The heightened security surrounding the capital’s main prison highlights Somalia’s dual battlefront: taking the fight to Al-Shabaab on the battlefield while defending key institutions from complex and symbolic attacks at home.

Houthi attacks force closure of Israel’s Eilat Port

Jerusalem (Caasimada Online) – Israel’s Red Sea port of Eilat will shut down indefinitely starting Sunday, marking one of the most significant economic casualties of the ongoing Houthi rebel attacks that have paralyzed shipping traffic and pushed this strategic southern gateway into financial ruin.

The port’s management was forced to announce the closure after the Eilat municipality froze its bank accounts over roughly 10 million shekels ($3 million) in unpaid debts, Israel’s Shipping and Ports Authority confirmed on Wednesday.

The shutdown delivers a significant win for Yemen’s Houthis—who have been targeting vessels in the Red Sea for more than a year and a half—and a substantial blow to the Israeli government, now facing fierce criticism for failing to protect this vital trade lifeline.

“This is a badge of shame for the government of Israel,” said Oded Forer, a member of parliament who chairs a committee focused on regional development, in comments to Middle East Eye. “The government allowed the port to collapse quietly.”

A strategic asset suffocated

Located on the Gulf of Aqaba, Eilat is Israel’s only port with direct access to Asian markets, serving as a crucial alternative route to the Mediterranean and the Suez Canal. Before the crisis, it was a thriving hub, mainly handling car imports.

But since the Houthis launched their campaign in late 2023—claiming solidarity with Palestinians in Gaza—global shipping giants have rerouted vessels around Africa, avoiding the Red Sea and Eilat altogether.

The financial toll has been devastating. According to figures reported by Israeli business daily The Calcalist, Eilat’s revenue plummeted by nearly 80 percent—from 212 million shekels ($63 million) in 2023 to just 42 million shekels ($12.5 million) in 2024.

The number of ships docking at the port dropped from 134 in 2023 to only six during the first five months of 2025. The once-booming business of offloading new vehicles—150,000 cars in 2023—has completely dried up.

“The closure will symbolise a victory for the Houthis and a loss for the Israeli economy,” a source at the port told The Calcalist.

Government accused of neglect

The crisis had been building for months, leading to growing criticism that Prime Minister Benjamin Netanyahu’s government failed to offer adequate support or a meaningful security response.

“For months, we warned of the collapse of the port of Eilat due to the failure to deal with the Houthi threats,” said Forer, of the right-wing Yisrael Beiteinu party. “Instead of acting resolutely to keep shipping lanes open… the government allowed the port to collapse.”

Last month, the government approved a 15 million shekel ($4.5 million) grant, officially designating the port as a “strategic national asset.” But officials at the port dismissed the aid as too little, too late.

They argued that the state expected a private company to shoulder the crisis alone for nearly two years.

“They threw us to the dogs,” a port source told The Calcalist. “It’s terrible.”

The closure also brings a steep human toll. The port’s workforce has been slashed from 113 to just 47 employees. Last month, the head of the workers’ union reported that the remaining staff were at risk of going without wages or even unemployment benefits.

The Houthi attacks form part of a broader regional upheaval sparked by the war in Gaza, which erupted after Hamas launched a deadly assault on southern Israel on October 7, 2023. Israel’s retaliatory campaign has since killed more than 40,000 people in the Palestinian territory, according to the Gaza health ministry, triggering a humanitarian disaster and escalating conflicts across the Middle East.

With its gates now set to close, the fate of the Eilat port stands as a stark reminder of the far-reaching economic consequences of an unresolved regional conflict.

Itoobiya oo Muqdisho kaga dhowaaqday war yaab leh oo ku saabsan ciidankeeda badda

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Shirweynaha talisyada ku bahoobay Ururka Ciidanka Heeganka Bariga Afrika ee ESF ayaa maanta ka furmay magaalada Muqdisho, waxaana furay Wasiiru Dowlaha Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya, Cumar Cali Cabdi, iyadoo ay ka soo qeyb-galeen saraakiil ka kala socota dalalka ku midoobay ururkan.

Dowladda Itoobiya ayaa maanta Muqdisho uga dhawaaqday in cutubyada ugu horreeya ee ciidanka howlgalka AUSSOM ee dhankooda ka imaanaya ay ka dhigayaan kuwa badda, isla markaana ay diyaariyeen maraakiib, doonyo iyo guud ahaan agabkii ay ciidankaasi ku hawl-geli lahaayeen.

Saraakiisha Itoobiya ayaa dood yaab leh ku soo bandhigay kulankii maanta, iyagoo lasoo baxay heshiiskii dowladda Soomaaliya iyo Itoobiya ay ku kala saxiixdeen Addis Ababa, markii la qeybsanayey ciidanka AUSSOM, xilligaas oo Soomaaliya ay ogolaatay in ciidamada loo soo dirayo ay ka mid noqonayaan kuwa badda.

Saraakiisha Soomaaliya oo uu hoggaaminayey Wasiiru Dowlaha Gaashaandhigga iyo Ku-xigeenka Taliyaha Ciidanka Xoogga Dalka, Jeneraal Maadey Nuurey Sheekh Ufurow, ayaa si adag u diiday qorshaha Itoobiya ay Soomaaliya ku keeneyso ciidankeeda badda.

Ajendaha shirkan ayaa markii hore ahaa xal u helidda caqabadaha ku xeeran nabadgelyada gobolka, ka hortagga dambiyada ka gudba xuduudaha dalalka ku midoobay ururkan iyo iskaashiga dhanka ciidamada, balse Itoobiya ayaa damaceeda ku soo gudbisay shirka.

Dood adag oo lagu sigtay in lagu kala tago shirka ayaa abuureen saraakiisha Itoobiya ay u soo dirtay Muqdisho, halka saraakiisha Soomaaliya ay si cad u diideen in warbixintii ay ka jeedinayeen shirkaas ay sii socoto, wuxuuna shirku maanta ku soo dhammaaday buuq iyo sawaxan.

Saraakiisha Muqdisho uga qeyb-galeysa shirkan waxaa ka mid ah Korneyl Cabdiraxmaan Cabdi, oo ah la-taliyaha sare ee dhanka hawlgallada ee Taliyaha Ciidanka Jamhuuriyadda Jabuuti. Korneylka oo faahfaahin ka bixiyey muhiimadda shirkan ayaa sheegay in qorshaha ay dejinayaan ay u gudbin doonaan wasiirrada difaaca ee dalalka Ciidanka Heeganka Bariga Afrika.

Ku-xigeenka Taliyaha Ciidanka Xoogga Dalka, Jeneraal Maadey Nuurey Sheekh Ufurow, oo shirkan ku metelaya Taliska Ciidanka Xoogga Dalka, ayaa faahfaahin ka bixiyey qodobada looga hadlayo shirkan ka furmay magaalada Muqdisho, isagoo sheegay in Soomaaliya ay sharaf iyo guul taariikhi ah u tahay marti-gelinta shirkan.

Saraakiisha ka qeyb-galeysa shirkan ayaa si weyn u falanqeeyey arrimaha muhiimka ah ee quseeya dalalka ku bahoobay Ururka Ciidanka Heeganka Bariga Afrika, iyadoo qorshayaasha ka soo baxa shirkan la hor-geyn doono wasiirrada gaashaandhigga ee dalalka ESF oo shir kale isugu imaanaya dhowaan.

Ururka Ciidanka Heeganka Bariga Afrika ee ESF ayaa dhisan muddo 25 sano ah, waana markii ugu horreysay ee Soomaaliya ay marti-geliso shir noocan oo kale ah. Agaasimaha Guud ee Ciidanka Heeganka Bariga Afrika oo shirka ka hadlay ayaa Soomaaliya ku amaanay marti-gelinta shirkan, soo kabashada dhanka amniga ee ka muuqata dalka, iyo sida ay Soomaaliya u ciyaareyso doorkeeda adkeynta amniga ee gobolka Geeska Afrika.