25.2 C
Mogadishu
Friday, July 3, 2026

Soomaaliya oo guul ka gaartay dalalka Afrika, billadna la guddoonsiiyay + Sawirro

0

London (Caasimada Online) – Dawladda Federaalka Soomaaliya ayaa mar kale soo hoysay guul wayn oo lagu siiyay billad muhiim ah, kadib munaasabad ka dhacday magaalada London ee caasimada dalka Ingiriiska.

Billada ayaa waxaa la siiyay Wasiirka Maaliyadda Xukuumadd Soomaaliya Mudane Biixi Iimaan Cige oo ku guuleystay Wasiirka Maaliyadda Afrika ugu wanaagsan sanadkan 2025.

“Wasiirka Maaliyadda Xukumadda Federal ka Soomaaliya Mudane Biixi Imaan Cige ayaa lagu maanta la guddoonsiiyay billadda 𝐖𝐚𝐬𝐢𝐢𝐫𝐤𝐚 𝐌𝐚𝐚𝐥𝐢𝐲𝐚𝐝𝐝𝐚 𝐀𝐟𝐫𝐢𝐤𝐚 𝐮𝐠𝐮 𝐰𝐚𝐧𝐚𝐚𝐠𝐬𝐚𝐧 𝟐𝟎𝟐𝟓-𝐤𝐚 kadib xaflad ka dhacday maanta London” ayaa lau yiri qoraal kasoo baxay Dawladda.

Sida lagu sheegay warsaxaafadeedkaa abaalmarintan ayaa loogu aqoonsaday Wasiir Biixi muddadii labada sanno ahayd ee uu joogay Wasaaradda, isaga oo ku hoggaamiyay hannaan hufan iyo dadaalka uu geliyay dib-u-habeynta maaliyadda dalka, gaar ahaan guushii dayn cafinta ee la gaaray 2023-kii.

Sidoo kale waxaa lagu qiimeeyay casriyeynta uu ku sameeyay hannaanka dakhliga oo sahlay in Dakhliga gudahu koboc sameeyo, Qorshihii deyn cafinta kadib, doorka hogaamineed ee uu ka qaatay dedaalada dib-u-hababaynta hay’adaha Maaliyadda ee Caalamiga oo Dowladda Soomaaliya u horseeday in ay ka baaqsato Daymo cusub, heshana maalgalin deeq ku dhisan.

Is bedelkan Soomaaliya hormuudka ka hayd ayaa dalal kale u horseeday in ay maraan dhabbaha Soomaaliya ay jeexday helaanna macaamilaad maaliyadeed oo deeq ku dhisan.

Wasiirka Maaliyadda Biixi Imaan Cige oo madasha khudbad ka jeediyay ayaa sheegay in guusha saxda ah iyo abaalmarintaba ay mutaysteen shacabka Soomaaliyeed oo ah laf-dhabarka horumarinta dhaqaalaha iyo soo kabashada dalka, halkaasna uu kasii wadi doono.

Waxaa kale oo uu ku amaanay ganacsatada Soomaaliyeed habka ay ugu dhiiran yihiin dib-u-dhiska dalka iyada oo ay jiraan caqabado badan oo haysta.

Soomaaliya ayaa haatan sameyneysa isbeddallo waaway, iyada oo wacdaro ka dhigeysa fagaareyaasha caalamka, marka loo eego diblumaasiyadda cusub iyo dadaalka ay la timid.

Trump oo qaaday tallaabo ka dhan ah Brazil – Dagaalka isaga iyo Lula oo xoogeystay

Washington (Caasimada Online) – Madaxweyne Donald Trump ayaa Arbacadii sheegay inuu qorsheynayo inuu cashuur 50 boqolkiiba ah ku soo rogo dhammaan badeecadaha laga keeno dalka Brazil, tallaabadaas oo qayb ka ah aargudasho ka dhan ah waxa uu ku tilmaamay “ugaarsi siyaasadeed” oo lagu hayo xulafadiisa siyaasadeed, madaxweynihii hore ee dalkaas Jair Bolsonaro, kaas oo wajaha maxkamadayn la xiriirta isku day afgambi.

Warqad uu u diray Madaxweynaha Brazil, Luiz Inácio Lula da Silva, ayuu Mr. Trump ku qoray in cashuuraha cusub ay dhaqan geli doonaan 1-da Agoosto. “Qaabka ay Brazil ula dhaqantay Madaxweynihii hore ee Bolsonaro, oo ahaa hoggaamiye si weyn looga qadariyo dunida oo dhan xilligii uu xilka hayay, oo ay ku jirto dowladda Mareykanka, waa ceeb caalami ah.”

Dadaalka Mr. Trump ee ah inuu cashuuraha u adeegsado si uu u fara geliyo dacwad dembiyeed ka socota waddan shisheeye ayaa tusaale aan caadi ahayn u ah sida uu cashuuraha ugu arko inay yihiin ul wax kasta lagu xallin karo.

Warqaddiisa, Mr. Trump wuxuu ku sheegay in cashuurta 50-ka boqolkiiba ah ay lagama maarmaan u tahay “si loo helo sinnaan dhinaca ganacsiga ah oo ay qasab tahay inaan idinkala yeelano dalkiina” iyo “si loo saxo caddaalad-darrada ba’an ee ka dhalatay nidaamka hadda jira.”

Mr. Trump wuxuu sidoo kale si khaldan u sheegay in Mareykanku uu lahaa hoos u dhac ganacsi oo kala dhexeeya Brazil. Sannado badan, Mareykanku wuxuu guud ahaan lahaa dheeraad ganacsi oo uu la wadaago Brazil, oo ay ku jirto dheeraad dhan $650 milyan saddexdii bilood ee ugu horreysay sanadka 2025, taasoo ka dhalatay ganacsi $20 bilyan ah oo u dhexeeyay labada dal, sida ay sheegtay Rugta Ganacsiga Mareykanka ee Brazil (American Chamber of Commerce for Brazil).

Mr. Trump wuxuu qoray in cashuuruhu ay sidoo kale jawaab u yihiin “amarro faafreeb ah oo qarsoodi ah oo sharci-darro ah oo lagu soo rogay baraha bulshada ee Mareykanka” iyo inuu ku amray saraakiisha Mareykanka inay furaan baaritaan ganacsi oo ka dhan ah Brazil “weerarrada joogtada ah ee lagu hayo hawlaha ganacsiga dhijitaalka ah ee shirkadaha Mareykanka.”

Garsoore Alexandre de Moraes, oo ah garsooraha Maxkamadda Sare ee Brazil ee gacanta ku haya kiiska ka dhanka ah Mr. Bolsonaro, ayaa ku amray shirkadaha teknolojiyadda inay xiraan boqollaal akoon oo uu sheegay inay khatar ku yihiin dimoqraadiyadda Brazil. Tallaabooyinkiisa ayaa ka dhigay bartilmaameedka koowaad ee garabka midig ee Brazil iyo Mareykanka.

Isniintii, Mr. Trump wuxuu si fagaare ah u dhaleeceeyay dacwadda dembiyeed ee ka dhanka ah Mr. Bolsonaro, taasoo diiradda saareysa isku dayadii madaxweynihii hore ee ahaa inuu awoodda sii xajisto ka dib markii uu ku guuldarreystay doorashadii Brazil ee 2022-kii.

Madaxweyne Lula ayaa si degdeg ah uga jawaabay. “Waxaan u maleynayaa inay tahay wax aad u qaldan oo mas’uuliyad-darro ah in madaxweyne uu kuwa kale ugu hanjabo baraha bulshada,” ayuu madaxweynaha Brazil u sheegay saxafiyiinta Isniintii. “Dadku waa inay bartaan in ixtiraamku yahay wax wanaagsan.”

Isagoo ka hadlaya Mr. Trump, wuxuu intaas ku daray: “Wuxuu u baahan yahay inuu ogaado in adduunku is beddelay. Ma doonayno boqor.”

Maxkamadda Sare ee Brazil ayaa si weyn loo filayaa inay dembi ku hesho Mr. Bolsonaro dabayaaqada sanadkan, taasoo suurtagal ah inay keento xabsi.

Bishii Janaayo, Mr. Bolsonaro wuxuu u sheegay wargayska The New York Times inuu rajeynayo in Mr. Trump uu u soo gurman doono, inkastoo uusan faahfaahin sida. Tan iyo markaas, shirkadda warbaahinta ee Mr. Trump ayaa dacweysay Garsoore Moraes, iyadoo ku eedeysay inuu faafreeb ku sameeyay codadka garabka midig.

Laakiin toddobaadkan waxay ahayd markii ugu horreysay ee Mr. Trump uu si fagaare ah oo xooggan u dhaleeceeyo kiiska ka dhanka ah Mr. Bolsonaro, isagoo is-barbardhig ku sameynaya eedeymaha dembiyada ee isaga laftiisa lagu soo oogay ee ka dhashay isku daygiisii ahaa inuu awoodda sii haysto ka dib markii uu ku guuldarreystay doorashadii 2020. “Aniga tan oo kale 10 jeer ayay igu dhacday,” ayuu Mr. Trump qoray Isniintii. “Waxaan si dhow ula socon doonaa ugaarsiga siyaasadeed ee lagu hayo Jair Bolsonaro, qoyskiisa, iyo kumanaanka taageerayaashiisa.”

Wuxuu intaas ku daray in Mr. Bolsonaro loo oggolaado inuu u tartamo doorashada madaxtinimo ee Brazil sanadka soo socda. Maxkamadda doorashada ee Brazil ayaa go’aamisay inuusan u qalmin inuu tartamo sababo la xiriira dhaleeceynta uu u jeediyay nidaamyada doorashada ee Brazil.

Sannado badan, Mr. Bolsonaro wuxuu weerarayay kalsoonida lagu qabo mashiinada codbixinta ee Brazil, isagoo sheegayay in haddii uu doorasho ku guuldarreysto ay sababtu noqon doonto musuqmaasuq ka yimid dhanka bidixda. Wuxuu inta badan farta ku fiiqayay waxyaabo aan caadi ahayn oo ay cilmi-baarayaasha amnigu xaqiijiyeen inaysan ahayn wax-is-daba-marin.

Ka dib markii uu ku guuldarreystay doorashadii 2022, Mr. Bolsonaro wuxuu shaki geliyay natiijooyinka – inkastoo dib u eegis ay sameeyeen militariga Brazil ay taageertay – wuxuuna ka dhex raadiyay dastuurka Brazil siyaabo uu uga hortago in Mr. Lula xafiiska la wareego. Arrintaas waxaa ka mid ahaa inuu la kulmay taliyeyaasha militariga si ay ugala hadlaan la wareegidda gacan ku haynta dowladda, taasoo ay intooda badan diideen.

Kaddib markii ay ku qanceen in doorashada la xaday, kumanaan ka mid ah taageerayaasha Bolsonaro ayaa weeraray xarumaha awoodda ee Brazil toddobaad ka dib markii uu Lula xafiiska la wareegay, iyagoo ugu baaqay militariga inay soo fara geliyaan.

Booliska Federaalka iyo xeer-ilaaliyeyaasha ayaa ku dooday in ficillada Mr. Bolsonaro ay yihiin dembiyo heer federaal ah, dhowrkii bilood ee la soo dhaafayna, madaxweynihii hore iyo dhowr ka mid ah xulafadiisa ayaa marqaati ka furay Maxkamadda Sare ee Brazil. Go’aan ayaa la filayaa sanadkan.

Booliska Federaalka ayaa sidoo kale ku eedeeyay Mr. Bolsonaro inuu ka warqabay shirqool lagu dili lahaa Mr. Lula iyo garsoore ka tirsan Maxkamadda Sare ee Brazil. Mr. Bolsonaro wuu beeniyay eedeymahaas.

Arbacadii, Safaaradda Mareykanka ee Brazil ayaa ku biirtay dhaleeceynta loo jeedinayo kiiska ka dhanka ah Mr. Bolsonaro.

“Jair Bolsonaro iyo qoyskiisu waxay ahaayeen saaxiibo adag oo Mareykanku leeyahay. Cadaadiska siyaasadeed ee lagu hayo iyaga, iyo taageerayaashooda, waa ceeb, waxayna hoos u dhac ku tahay sharafta dhaqamada dimoqraadiga ah ee Brazil,” ayaa lagu yiri bayaan ka soo baxay safaaradda. “Bayaanka madaxweynuhu wuu cad yahay, farriintiisana waan ku celinaynaa. Si dhow ayaan ula socon doonnaa.”

Iyadoo taas ka jawaabaysa, Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Brazil waxay u yeertay diblomaasiga ugu sarreeya ee Mareykanka ee jooga Brazil si ay kulan ula yeelato.

Xog: DF oo fulisay qodob ka mid ah codsiyadii Axmed Madoobe u soo diray – 3 kale ayaa dhiman

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa maanta ka jawaabtay qeyb ka mid ah codsigii Madaxweynaha Jubbaland, Axmed Madoobe, uu u soo dhiibay Madasha Samatabixinta, kuwaas oo uu la wadaagay Madaxweyne Xasan Sheekh maalmo ka hor, markii uu ku casuumay Villa Somalia.

Afar qodob oo uu Axmed Madoobe u soo dhiibay mucaaradka ayaa ugu horreeyay codsiga Jubbaland ee ahaa in laga qaado xayiraaddii duullimaadyada. Dowladda federaalka ayaa maanta si buuxda uga jawaabtay arrintaas, iyadoo fasaxday dhammaan diyaaradihii ka xayirnaa degmooyinka Jubbaland.

Qodobka labaad: Axmed Madoobe ayaa mucaaradka ka codsaday inay Xasan Sheekh ka dhaadhiciyaan inuu meesha ka saaro waaranka Muqdisho ka yaalla ee ah amar soo qabasho oo ay Maxkamadda Gobolka Banaadir soo saartay.

Qodobka saddexaad: Madaxweynaha Jubbaland, oo si adag uga cabtay cunaqabateynta ay dowladda federaalka saartay maamulkiisa, ayaa mucaaradka ka dalbaday inay ku dadaalaan in dowladda federaalka ay fasaxdo dhaqaalihii ay ka xayirtay Jubbaland. Waxaa jira kab miisaaniyadeed oo dowladda federaalka siiso dowlad-goboleedyada dalka, kaas oo laga joojiyay Jubbaland tan iyo markii khilaafka uu bilowday.

Qodobka afraad: Axmed Madoobe ayaa mucaaradka u caddeeyay inuu diyaar u yahay inuu yimaado Muqdisho kana qayb galo shirarka looga hadlayo aayaha iyo masiirka umadda Soomaaliyeed, balse uu dalbanayo damaanad amni oo isaga iyo dowladda federaalka kala badbaadin karta inta laga gaarayo heshiis buuxa.

Mucaaradka ayaa dhammaan dalabaadka Axmed Madoobe la wadaagay Madaxweyne Xasan Sheekh, sida ay Caasimada Online u xaqiijiyeen ilo-wareedyo ku dhow Madasha.

Xasan Sheekh oo ka gaabsaday inuu si toos ah uga jawaabo codsiyada Axmed Madoobe ayaa la sheegay inuu weydiiyay hal su’aal oo ahayd: “Axmed ma oggol yahay inuu ka laabto is-doorashadiisii?” Taasi oo mucaaradkuna ay ka waayeen jawaab.

Afhayeenka Madasha Samatabixinta, Daahir Geelle, ayaa horay u sheegay in dowladda federaalka ay diidday inay ka jawaabto dalabaadkii uu u soo dhiibay Axmed Madoobe, isla markaana looga hadli doono kulamada dambe si xal looga gaaro khilaafka u dhexeeya dowladda federaalka iyo Jubbaland.

Sawirro: Mareykanka oo DF ku wareejiyay gaadiid cusub

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Mareykanka ayaa maanta gaadiid cusub ku wareejisay Dowladda Federaalka Soomaaliya, gaar ahaan Taliska Booliska Soomaaliyeed.

Taliyaha Ciidanka Booliska Soomaaliyeed, Sarreeye Guuto Asad Cismaan Cabdullaahi ayaa gaadiidkan kala wareegay Safiir ku-xigeenka Safaaradda Mareykanka, Mr. Steven Gillen, kaasi oo ay Soomaaliya ugu talagashay Dowladda Mareykanka, gaar ahaan waaxdeeda la-dagaallanka argagixisada.

Gaadiidkan ayaa loogu talagalay in lagu xoojiyo awoodda Ciidanka Booliska Soomaaliyeed, gaar ahaan qeybaha u xilsaaran la-dagaallanka argagixisada ee hoos taga taliska booliska.

Munaasabad kooban oo lagu qabtay magaalada Muqdisho ayaa lagu wareejiyay gaadiidkan, iyadoo Taliyaha Booliska uu halkaas uga mahadceliyay Dowladda Mareykanka taageerada ay siiso Soomaaliya, gaar ahaan dhinacyada amniga iyo tababarka ciidamada.

Taliyaha ayaa sidoo kale tilmaamay in gaadiidkan ay si toos ah uga faa’iideysan doonaan ciidamada gaarka ah ee booliska ee ka shaqeeya la-dagaallanka argagixisada, kuwaas oo horumarin ballaaran lagu sameeyay sanadihii u dambeeyay.

Dowladda Mareykanka ayaa ballan-qaaday inay sii wadi doonto taageerada ay siiyaan ciidamada xoogga dalka Soomaaliyeed oo dagaal adag kula jiro kooxda Al-Shabaab .

Somalia-Ethiopia talks over sea access dispute collapse

ANKARA, Turkey – A year-long diplomatic effort by Turkey to mediate a bitter dispute between Somalia and Ethiopia has stalled, diplomats said, after talks collapsed over Addis Ababa’s controversial bid to secure sea access via the breakaway region of Somaliland, heightening tensions in the volatile Horn of Africa.

The mediation, which began in February 2024, aimed to resolve a crisis sparked by a Memorandum of Understanding (MoU) signed on January 1, 2024. The deal would grant landlocked Ethiopia a 20-kilometer (12-mile) stretch of coastline in Somaliland for a naval base and commercial port in exchange for potential diplomatic recognition of the self-declared republic.

Somalia, which considers Somaliland part of its sovereign territory, vehemently rejected the agreement as a “blatant aggression” and a violation of international law, launching a robust diplomatic campaign to isolate Ethiopia and nullify the deal.

According to two officials familiar with the negotiations, who spoke on condition of anonymity, no meetings have been held since April following the breakdown of technical talks.

The collapse of dialogue

Ankara’s intervention, leveraging its strong ties with both nations, initially showed promise. After three rounds of talks, the parties signed the “Ankara Communiqué” on December 11, 2024. In the declaration, both sides agreed to engage in technical-level dialogue. They affirmed their “respect and commitment to one another’s sovereignty, unity, independence and territorial integrity.”

However, subsequent expert-level meetings held from February 2 to 4, 2025, reached an impasse. Sources indicate the talks faltered over the fundamental sequencing of the core issues: Ethiopia’s demand for sea access and Somalia’s insistence that the MoU with Somaliland be formally abandoned first.

The stalemate was underscored by a defiant statement from Ethiopian Prime Minister Abiy Ahmed to his parliament on July 3, 2025, in which he reiterated that securing a port was an “existential issue” for his country, which has a population of 120 million people. In response, Somalia’s Ministry of Foreign Affairs branded the port deal a “destabilizing land grab” and urged the United Nations Security Council to intervene.

Regional powers drawn in

The diplomatic vacuum has attracted other regional powers, threatening to turn the dispute into a wider geopolitical contest.

In a significant move this week, Egyptian President Abdel Fattah el-Sisi hosted his Somali counterpart, Hassan Sheikh Mohamud, and pledged increased military assistance to help secure Red Sea shipping lanes. Analysts view Cairo’s move as a strategic counterbalance to Ethiopia’s regional ambitions, particularly over Nile water resources.

Meanwhile, Somaliland’s President Muse Bihi Abdi has remained resolute, insisting he will implement the MoU. In October, he accused Mogadishu of forming an “alliance” with Egypt and Eritrea to thwart his region’s economic aspirations.

The stalled talks place Turkey in a delicate position. Ankara is a key strategic partner to Somalia, operating a significant military base and training facility, Camp TURKSOM, in Mogadishu. At the same time, Turkey has supplied Ethiopia with its acclaimed Bayraktar drones.

“All parties must respect internationally recognized borders,” Turkish Foreign Minister Hakan Fidan stated as the talks commenced last year, signaling Ankara’s attempt at neutrality. However, the failure of its mediation highlights the shifting and complex alliances shaping the Horn of Africa.

A precarious stalemate

Somaliland has operated as a de facto independent state since declaring autonomy from Somalia in 1991 following a brutal civil war. While it has maintained relative peace and its democratic institutions, it has not gained international recognition from any country. Hargeisa argues that as a self-governing entity, its agreement with Ethiopia does not require approval from Mogadishu.

Conversely, the federal government in Mogadishu maintains that any agreement made without its consent is legally void and threatens to ignite a new conflict in a region already grappling with instability.

Diplomats have expressed grave concerns that the impasse could undermine international anti-piracy operations in the Gulf of Aden—a critical chokepoint for global trade—and complicate the delivery of humanitarian aid to drought-stricken areas of northern Somalia. There are also fears it could erode fragile security gains made against the al-Qaeda-affiliated militant group, Al-Shabaab.

With Turkey’s mediation on hold and no other interlocutor poised to step in, the fundamental question of Ethiopia’s access to the sea and Somalia’s territorial integrity remains dangerously unresolved.

Kadib gaabiska dowladda Xasan, Hiiraan oo jiho kale ka heshay saanad ciidan

0

Beledweyne (Caasimada Online) – Dadka reer Hiiraan oo haatan ku jira dagaal culus oo ay ku cidlaysay dowladda dhexe, ayaa maanta waxaa soo gaartay saanad ciidan oo muhiim ah.

Maamulka gobolka Hiiraan ayaa ka guddoomay Dowlad-deegaanka Soomaalida saanaddan ciidan oo loogu talagalay in lagu xoojiyo dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab ee ka socda gobolkaasi.

Saanaddan oo lagu keenay dhowr gaari oo xamuul ah, waxaa la wareegay Guddoomiyaha gobolka Hiiraan, Muuse Salaad Wehliye, iyo mas’uuliyiin kale. Munaasabadda wareejinta deeqdan ayaa ka dhacday degmada Feerfeer oo ku taalla xadka.

Inkasta oo aan la bixin faahfaahin dheeraad ah oo ku saabsan waxa ay saanaddan ka kooban tahay, haddana maamulka gobolka Hiiraan ayaa sheegay in ay kaalin muhiim ah ka qaadan doonto dagaalka ka dhanka ah kooxda Al-Shabaab.

Dhankooda, mas’uuliyiinta Dowlad-deegaanka Soomaalida ayaa caddeeyay sida ay uga go’an tahay garab istaagga shacabka gobolka Hiiraan oo haatan dagaal adag kula jira kooxda Al-Shabaab, iyaga oo ku baaqay in si wadajir ah loola dagaallamo kooxdaas.

Saanaddan ciidan ayaa imanaysa xilli uu gobolka Hiiraan, gaar ahaan magaalada Maxaas uu ka socdo abaabul xooggan oo lagu dardar-gelinayo dagaalka kooxda Al-Shabaab oo dhawaan qabsatay magaalada Moqokori, oo ah magaalo istaraatiji ah.

Si kastaba, dowladda federaalka ee uu hoggaamiyo Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa muddooyinkii dambe lagu eedeynayay inay hoos u dhigtay doorkeeda dagaalka, isla markaana ay mudnaanta koowaad siisay arrimaha siyaasadda.

Somalia lifts Kismayo flight ban, easing tensions

MOGADISHU, Somalia – The Federal Government of Somalia lifted a controversial, months-long flight ban to the southern port city of Kismayo on Wednesday, signaling a potential de-escalation in the protracted political standoff with the semi-autonomous state of Jubaland.

The resumption of air traffic, including crucial routes to the Kenyan capital, Nairobi, was confirmed by Jubaland officials, bringing relief to residents and businesses crippled by the suspension.

“The flights have officially resumed after the blockade was lifted,” Abdilahi Dhubad Shil Omar, Jubaland’s Minister of Transport, told local media.

Commercial flights to and from Kismayo’s main airport were halted for several months, a move widely seen as a tactic by the central government in Mogadishu to exert political pressure on Jubaland’s leadership.

The embargo had a severe impact on the local population, disrupting commerce and preventing citizens from accessing essential services, including specialized medical care in Nairobi.

Political rift at the core

The flight ban was a direct consequence of a deep-seated political dispute between Mogadishu and the Jubaland administration, led by President Ahmed Mohamed Islam, widely known as “Madobe.”

Tensions escalated dramatically following Madobe’s re-election for a third term on November 25, 2024. The federal government refused to recognize the election results, declaring the process unconstitutional and a violation of term limits. This denunciation was the latest flashpoint in an ongoing struggle over the division of powers, resource allocation, and constitutional authority between the central government and Somalia’s federal member states.

Mogadishu’s strategy of isolating Kismayo by air was intended to undermine Madobe’s authority and restrict his movements. However, the policy proved largely ineffective after Madobe successfully traveled to neighboring Kenya, a key ally, demonstrating the limits of the federal government’s enforcement power and ultimately prompting a reversal of the ban.

Jubaland, which borders both Kenya and Ethiopia, is a strategically critical region in the Horn of Africa. Its main city, Kismayo, boasts a significant port and airport, making it a vital economic and logistical hub. The state also serves as a crucial buffer zone in the long-running conflict against the Al-Shabaab extremist group.

President Madobe, a former militant commander who played a key role in driving Al-Shabaab out of Kismayo in 2012 with the support of Kenyan forces, has maintained a firm grip on power. His administration has often been at odds with Mogadishu over control of regional security forces and the extent of federal authority.

Kenya has historically maintained strong ties with Madobe’s government, viewing a stable Jubaland as essential to its security interests, as it prevents Al-Shabaab from establishing a haven along its border. This relationship has often been a source of friction between Nairobi and Mogadishu, with the Somali federal government accusing Kenya of interfering in its internal affairs.

A step towards dialogue?

The decision to lift the flight restrictions is being interpreted as a pragmatic step by the federal government, acknowledging that the blockade caused significant hardship for ordinary Somalis without achieving its political objectives.

While the move eases immediate humanitarian and economic pressures, the fundamental political disagreements between Mogadishu and Jubaland remain unresolved. The dispute over Madobe’s election and the broader constitutional questions about Somalia’s federal model continue to pose significant challenges to the nation’s stability and state-building efforts.

Analysts suggest that for long-term progress, the lifting of the flight ban must be followed by genuine dialogue and a political settlement that addresses the core grievances of both sides.

The international community, which provides substantial financial and security assistance to Somalia, has repeatedly urged all parties to resolve their differences through negotiation, maintaining focus on the collective fight against Al-Shabaab and the country’s development goals.

Wada-hadalladii Soomaaliya iyo Itoobiya ee Tukrigu dhex-dhexaadinayey oo burburay

Ankara (Caasimada Online) – Dadaal muddo sannad ah socday oo dowladda Turkigu ku doonaysay inay ku qaboojiso khilaafka siyaasadeed ee u dhexeeya Soomaaliya iyo Itoobiya ayaa lagu soo warramayaa inuu hakad galay, sida ay Arbacadii sheegeen diblomaasiyiin Soomaali iyo Itoobiyaan ah, ka dib markii xiriiradii labada dhinac ay burbureen, sabab la xiriirta loolanka Addis Ababa ugu jirto inay hesho marin badeed oo toos ah iyadoo sii maraysa Somaliland.

Dhexdhexaadintan oo bishii Febraayo 2024 ka bilaabatay magaalada Ankara, ayaa ujeeddadeedu ahayd in lagu qaboojiyo xiisad ka dhalatay kaddib markii dalka aan badda lahayn ee Itoobiya uu 1-dii Jannaayo, 2024 heshiis is-afgarad ah oo muran badan dhaliyay la saxiixday Somaliland.

Heshiiskan wuxuu Itoobiya siinayay marin dhererkiisu yahay 20 kiilomitir oo isugu jira mid ciidan iyo ganacsi oo ku teedsan Gacanka Cadmeed, iyadoo taa beddelkeeda Itoobiya ay aqoonsi diblomaasiyadeed siin karto jamhuuriyaddan iskeed madaxbannaanida ugu dhawaaqday. Dowladda Soomaaliya ayaa heshiiskaas ku gacan sayrtay, kuna tilmaantay “xadgudub bareer ah” oo ka dhan ah madax-bannaanideeda, waxayna bilowday olole diblomaasiyadeed oo xooggan oo ay ku hor istaagayso.

Saddex wareeg oo wadahadallo ah oo Ankara ay martigelisay ayaa 11-kii Diseembar, 2024, lagu soo gabagabeeyay “Baaqii Ankara” oo ahaa mid ku-meelgaar ah, kaasoo labada dhinac ay ku heshiiyeen inay yeeshaan wada-sheekaysi heer farsamo ah, ayna ballanqaadeen inay ixtiraamaan midnimada dhuleed ee midba midka kale. Hase yeeshee, kulammadaas heerka khubaro oo dhacay intii u dhaxaysay 2-dii iyo 4-tii Febraayo, 2025, ayaa ku turunturooday is-mariwaa ka dhashay sidii loo kala horreysiin lahaa arrimaha marinka badda iyo aqoonsiga.

Tan iyo bishii Abriil ma jiro wax kulan ah oo kale oo la qabtay, sida ay Caasimada Online u sheegeen laba sarkaal oo arrintan la socday, kuwaasoo codsaday inaan magacooda la shaacin maadaama aan loo idman inay warbaahinta la hadlaan.

Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya, Abiy Ahmed, ayaa 3-dii Luuliyo mar kale baarlamaanka dalkiisa u adkeeyay mowqifka Itoobiya, isagoo helitaanka badda ku tilmaamay “arrin jiritaankooda ku xiran”. Hadalkiisa ayaa u muuqday mid uu ku celinayay khudbad uu jeediyay 5-tii Jannaayo, 2024, taasoo uu ku sheegay in Itoobiya aysan sii ahaan karin “jasiirad biyo ku xeeran yihiin”. Dhanka kale, Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya ayaa ka jawaabtay, iyadoo heshiiska Somaliland ku tilmaantay “dhul-boob xasiloonida meesha ka saaraya”, waxayna ku boorrisay Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay inuu soo farageliyo.

Firaaqa diblomaasiyadeed ee abuurmay ayaa soo jiitay awoodaha gobolka.

Madaxweynaha Masar, Abdel Fattah el-Sisi, ayaa kaddib kulan uu toddobaadkan gudihiisa kula yeeshay dalkiisa Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, wuxuu ballanqaaday gacan militari oo dheeraad ah si loo sugo amniga marinnada maraakiibta ee Badda Cas. Tallaabadan ayaa falanqeeyayaashu u arkeen mid si dadban loogu miisaamayo damaca Itoobiya ee xeebaha. Dhankiisa, Madaxweynaha Somaliland, Muuse Biixi Cabdi, ayaa bishii Oktoobar ku adkaystay inuu hirgelin doono heshiiska is-afgaradka (MoU), isagoo ku eedeeyay Muqdisho inay samaysatay “isbahaysi” ay la leedahay Qaahira iyo Asmara si loo carqaladeeyo mustaqbalka dhaqaale ee gobolkiisa.

Dowladda Turkiga, oo ah dal tababara ciidanka Soomaaliya isla markaana diyaaradihiisa caanka ah ee drones-ka ka iibisa Itoobiya, waxay isku dayday inay muujiso door dhexdhexaadnimo ah. “Waa in dhinacyada oo dhami ay ixtiraamaan xuduudaha caalamiga ah ee la aqoonsan yahay,” ayuu yiri Wasiirka Arrimaha Dibadda, Hakan Fidan, markii ay wadahadalladu furmeen bishii Agoosto ee tagtay. Hadda, falanqeeyayaasha siyaasadda ayaa sheegaya in guul-darrada Ankara ay hoosta ka xarriiqayso isbeddelka ku socda isbahaysiyada awoodaha Geeska Afrika, xilli ay dowladuhu raadinayaan dammaanad amni iyo marinno ganacsi oo cusub.

Somaliland, oo ah maamul iskeed isu maamula tan iyo 1991-kii balse aan helin aqoonsi caalami ah, ayaa ku doodaysa in heshiiska dekadda uusan u baahnayn oggolaansho uga yimaada Muqdisho. Dhanka kale, mas’uuliyiinta Soomaaliya waxay ku adkaysanayaan in heshiis kasta oo la gaaro iyadoon oggolaan dowladda federaalku uu yahay mid sharci ahaan buray, halisna ugu jiro inuu colaad cusub ka huriyo gobolka Badda Cas.

Diblomaasiyiintu waxay ka digayaan in is-mari-waagan uu carqaladeyn karo howlaha la-dagaallanka burcad-badeedda ee marinka mashquulka badan ee Gacanka Cadmeed iyo Badda Cas, isla markaana uu sii adkeyn karo gaarsiinta gargaarka bini’aadannimo ee gobollada waqooyiga Soomaaliya ee ay abaaruhu ku dhufteen.

Waxaa sidoo kale jirta cabsi laga qabo inuu wiiqo guulaha aan weli cagaha adag ku taagnayn ee laga gaaray la-dagaallanka Al-Shabaab. Hadda, ma jirto cid dhexdhexaadiye ah oo u muuqata inay diyaar u tahay inay gasho kaalintii Turkiga, taasoo ka dhigan in su’aasha ugu weyn ee muranka badda ee gobolka ay weli tahay mid aan xal loo helin.

 

DF oo xayiraaddii socdaalka ka qaaday Jubaland + Sababta

0

Kismaayo (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa qaaday xayiraaddii duulimaadyada ee saarneyd maamulka Jubbaland, iyadoo garoonka diyaaradaha magaalada Kismaayo uu maanta si caadi ah dib ugu bilaabay howlaha duulimaadka.

Duulimaadyadii u kala gooshi jiray magaalooyinka Kismaayo, Dhoobley iyo Nairobi, kuwaas oo hakad galay muddo dhowr bilood ah, ayaa maanta si rasmi ah dib u billowday kadib markii dowladda dhexe ay qaaday xayiraaddii saarneyd.

“Duulimaadyadu si rasmi ah ayay u bilowdeen, kadib markii la qaaday xannibaaddii saarnayd,” ayuu yiri Wasiirka Gaadiidka ee Jubbaland, Cabdilaahi Dhubad Shiil Cumar, oo xaqiijiyay in duulimaadyada la fasaxay.

Hakadka duulimaadyadan ayaa saameyn xooggan ku yeeshay shacabka, gaar ahaan dadka u safri jiray magaalada Nairobi arrimo la xiriira caafimaadka iyo ganacsiga.

Dib u furista duulimaadyadu waxaa loo arkaa tallaabo muhiim ah oo ay qaaday dowladda federaalka, taasoo ugu dambeyn garowsatay in xayiraaddu aysan wax faa’iido ah keenin, balse kaliya ay culeys dheeri ah ku kordhisay shacabka.

Xannibaadda duulimaadyada ayaa timid kaddib doorashadii uu Madaxweynaha Jubbaland, Axmed Maxamed Islaam (Madoobe) ku qabtay magaalada Kismaayo 25-kii November ee sanadkii hore, taas oo aanay aqoonsan dowladda federaalka, oo khilaaf xooggan kala dhaxeeyo hoggaanka Jubbaland.

Si kastaba, ujeeddada xayiraadda oo ahayd in lagu xaddido awoodda socdaalka ee Madaxweyne Madoobe, laguna saaro cadaadis siyaasadeed, ayaan wax natiijo ah laga gaarin, kadib markii uu u dhoofay dalka Kenya, taasoo ugu dambeyn keentay in dowladda federaalka ay dib uga laabato tallaabadii ay qaaday.

Fahad Yaasiin oo weerar xun ku qaaday Cabdikariin Qalbi-dhagax – ‘Nacas nacfi leh’

Muqdisho (Caasimada Online) – Taliyihi hore ee Hay’adda NISA, Fahad Yaasiin Xaaji Daahir oo qoraal soo saaray ayaa ka hadlay xaaladda Dowlad-deegaanka Soomaalida, isaga oo weerar culus oo afka ah ku qaaday Cabdikariim Sheekh Muuse (Qalbi-dhagax).

Fahad Yaasiin ayaa marka hore ka digay in  la burburiyo Jabhadda Xoraynta Ogaadeeniya, isaga oo xusay haddii arrintaas dhacdo ay keeni doonto taariikh xumo.

Sidoo kale, Fahad Yaasiin ayaa si toos ah Qalbi-dhagax ugu eedeeyay in loo adeegsanayo burburinta Jabhadda Waddaniga Xoraynta Ogaadeeniya, isla markaana uu wado qorshe loo soo dhiibay, si uu fuliyo.

Waxaa kale oo uu tilmaamay in ninkan horey loogu adeegsaay sumcad dilka Dowladdii Farmaajo iyo in lagu dhaawaco ololihii doorashada ee Xasan Cali Khayre, wuxuuna intaasi ku daray in markaa suu u shaqeynayay Sirdoonkii Tigreega.

“Cabdikariim Sheekh Muuse (Qalbidhagax), taariikhdiisa madaw waa dambe bey fahmi doonaan shacabku, haddeer se in yar unbaan ka dhahayaa. DORRAAD: Sirdoonkii Tigreega iyo shaqaalahooda ayaa u adeegsaday in lagu dumiyo sumcadda Maamulkii Madaxweyne Farmaajo,” ayuu yiri Fahad Yaasiin.

Waxa uu intaas kusii daray “SHALAY: Qolo kale ayaa usoo adeegsatay si loogu dhaawaco olalaha doorashada Musharax Xasan Khayre ee maalmihii doorashadii madaxtinnimada ee 15/05/22: MAANTA: Nasiib darro, mar saddexaad baa haddana loo adeegsanayaa in lagu burburiyo Jabhadda Waddaniga Xoraynta Ogaadeeniya. NACAS, NACFI LEH.”

Hoos ka akhriso qoraalka Fahad oo dhammeystiran:

NACAS NACFI LEH!

Jabhadda Xoraynta Ogaadeeniya, waa mid kamid ah jabhadaha ugu cimriga dheer qawmiyadda Soomaalida. Hannaankeeda gobonnimo-doon waa lagala hor imaan karaa doodo kala geddisan. Hase ahaato e, in la isku dayo in la burburiyo ama la kala diro waa isku day moora-duugid ku ah taariikhda ummadda Soomaaliyeed. Madaxda Dowladda Deegaanka ee maanta waxaa la gudboon inaysan taariikh xumadaas qeyb ka noqon.

Haddii lala xisaabtamayo ama la dhaliilayo ONLF, iyada oo is haysata oo midaysan gogosha wada hadalka hala soo fariisiyo. Cabdikariim Sheekh Muuse (Qalbidhagax), taariikhdiisa madaw waa dambe bey fahmi doonaan shacabku, haddeer se in yar unbaan ka dhahayaa.

DORRAAD: Sirdoonkii Tigreega iyo shaqaalahooda ayaa u adeegsaday in lagu dumiyo sumcadda Maamulkii Madaxweyne Farmaajo.

SHALAY: Qolo kale ayaa usoo adeegsatay si loogu dhaawaco olalaha doorashada Musharax Xasan Khayre ee maalmihii doorashadii madaxtinnimada ee 15/05/22.

MAANTA: Nasiib darro, mar saddexaad baa haddana loo adeegsanayaa in lagu burburiyo Jabhadda Waddaniga Xoraynta Ogaadeeniya. NACAS, NACFI LEH.

Faah-faahinta qarax is-miidaamin ah oo ka dhacay Kuliyadda Jaalle Siyaad

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa waxaa laga helayaa khasaaraha ka dhasha qarax is-miidaamin ah oo uu fuliyay qof isku soo xiray walxaha qarxa, kaas oo barqanimadii maanta ka dhacay afaafka hore Kuliyadda Jaalle Siyaad ee magaalada Muqdisho.

Qaraxa oo jugtiisa si xooggan looga maqlay xaafado kamid ah caasimada ayaa dhaliyay khasaar kala duwan, inkastoo aan la shaacin karin inta uu gaarsiisan yahay.

Qoraal kooban oo kasoo baxay Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya ayaa looga hadlay qaraxa, waxaana lagu sheegay inuu gaystay naftii halige ka tirsan kooxda Al-Shabaab.

“Qarax ayaa saaka abaare 11:20AM ka dhacay afaafka hore ee Kuliyadda Jaalle Siyaad, kaas oo uu fuliyay qof naftii halige ah oo ka tirsan argagixisada Khawaarijta Al-Shabaab” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka kasoo baxay Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya.

Sidoo kale qoraaka ayaa lagu sheegay in haatan ay socdaan baaritaanno dheeraad ah oo ay wadaan ciidamada dowladda, dibna ay wasaaraddu ka shaacin doonto faah-faahinta.

“Ciidamada ammaanka ayaa wada baaritaanno, waxaana shacabka la wadaagi doonaa macluumaadka rasmiga ah marka uu soo dhammaystirmo, haddii Alle idmo” ayaa lasii raaciyay qoraalka.

Xaaladda goobta uu qaraxu ka dhacay ayaa hadda ah mid deggan, waxaana si caadi ah kusoo laabtay dhaq-dhaqaaqa waddada hor marta Kuliyadda oo muhiim ah shacabka.

Weerarkan is-miidaaminta ah ayaa kusoo aadayo, xilli muddooyinkii ugu dambeeyay laga nastay qaraxyada ay caasimada ka fuliyaan maleeshiyaadka kooxda Al-Shabaab oo haatan dagaal adag kula jira Ciidamada Xoogga dalka Soomaaliyeed iyo kuwa Macawiisleyda.

Inta badan kooxda ayaa beegsata xerooyinka ciidamada, waxaana horay ay u qarxisay dhalinyaro qoranayay ciidamada oo ku sugnaa qaar kamid ah xerooyinka Muqdisho.

Xiisad culus oo ka dhex-qaraxday Sacuudiga iyo Masar

Qaahira (Caasimada Online) – Xiisad culis ayaa ka dhex-qaraxday Masar iyo Sacuudi Carabiya, iyadoo shakhsiyaadka warbaahinta ee labada dal ee daacadda u ah nidaamyada talada haya ay bilaabeen olole weerarro ah oo aan noociisa hore loo arag, kuwaasoo lala beegsaday wasiirrada iyo weliba madaxda labada dal—Madaxweyne Cabdifataax al-Sisi iyo Dhaxal-suge Maxamed bin Salmaan.

In kasta oo xiriirka labada dal uu muddo dheer ku sifoobay carqalad hoose iyo dano ku dhisan wax-is-dhaafsi, haddana is-maandhaafkii ugu dambeeyay wuxuu isu beddelay colaad aan gabasho lahayn. Dood ka bilaabatay baraha bulshada oo ku saabsanayd hadal ka soo yeeray wasiir Masaari ah ayaa isku rogtay duullaan dhanka internet-ka ah oo ballaaran, kaasoo ay la socdeen baaqyo isbeddel lagu sameeyo taliska iyo mala-awaal ku saabsan suurtagalnimada in al-Sisi uu xukunka ka dego sanadka 2026.

Xiisadda ayaa cirka isku shareertay markii Wasiirka Gaadiidka Masar, Kaamil al-Waziir, oo dhaleecayn kala kulmayay shil khasaare badan geystay oo ay ku dhinteen 19 haween ah oo shaqaale ahaa, uu ku jees-jeesay kharashka Sacuudiga uu ku bixiyo kaabayaashiisa dhaqaalaha. Jawaabtaas, mas’uuliyiin Sacuudiyaan ah iyo xulafadooda warbaahinta ayaa si adag uga falceliyay, iyadoo Turki al-Sheikh—oo ah la-taliye sare oo ku dhow Maxamed bin Salmaan—uu ku maadeystay hab-hadalka qaldan ee al-Waziir iyo kartidiisa.

Waxaa dabka sii huriyey, suxufiga caanka ah ee Sacuudiga, Qenaan al-Ghamdi, oo saadaaliyay in al-Sisi uu xabsi ku dambayn doono marka uu xilli-xileedkiisu dhammaado, isagoo ku tilmaamay mashruuca caasimadda cusub ee Masar mid musuqmaasuq ku dhisan oo xad-dhaaf ah. Aargudasho ahaan, falanqeeye Masaari ah, Saamix Abu al-Aaryes—oo lagu yaqaan inuu daacad u yahay nidaamka—ayaa ku baaqay in afgambi lagu sameeyo qoyska boqortooyada Sacuudiga si meesha looga saaro Maxamed bin Salmaan.

Aflagaaddooyinkan, oo ahaa kuwo si toos ah shakhsiyaadka u beegsanayay oo ay gudbinayeen codad dawladda ku xiran, ayaa loo arkay inay ahaayeen kuwo si bareer ah loo sameeyay oo aan kama’ ahayn. Falanqeeyayaashu waxay sheegeen inaysan marnaba suurtagal ahayn in hadallada noocan oo kale ah la jeediyo iyada oo aan oggolaansho, xitaa mid dadban, laga haysan sirdoonka labada dal. Is-hardinkan labada dhinac ah ayaa keenay in mas’uuliyiin sarsare ay si degdeg ah u soo farageliyaan.

Wasiirka Arrimaha Dibadda Masar, Badr Cabdel Caati, ayaa si cad u dhaleeceeyay waxa uu ku tilmaamay “awoodo ku-meel-gaar ah” oo isku dayaya inay gobolka u taliyaan—waana farriin aan leex-leexad lahayn oo loola jeedo Sacuudi Carabiya. Saacado ka dib, wadahadal diblomaasiyadeed oo dhex maray Cabdel Caati iyo dhiggiisa Sacuudiga, Faysal bin Farxaan, ayaa la isugu dayay in lagu qaboojiyo xiisadda, iyadoo labada dhinac ay adkeeyeen “xiriirkooda taariikhiga ah.”

Si kastaba ha ahaatee, khilaafku wuu ka qoto dheer yahay is-weydaarsiga hadallada kulul.

Dhammaadka kaalmooyinka aan xadka lahayn

Carada Sacuudiga ee ka dhalatay codsiyada joogtada ah ee al-Sisi ee taageerada dhaqaale ayaa udub-dhexaad u ah loollanka. Tan iyo afgambigii 2013 ee uu xukunka kula wareegay, Masar waxay dalalka Khaliijka ka heshay kaalmo dhan in ka badan $92 bilyan—oo $64 bilyan oo ka mid ah ay ka timid Sacuudi Carabiya oo keliya. Laakiin Riyadh ayaa si tartiib-tartiib ah uga guurtay deeqaha aan shuruudaha lahayn, una weecatay maalgashi istiraatiiji ah iyo la wareegidda hantida Masar.

“Bariiska Jananka”—naanays ay waddamada Khaliijku u bixiyeen kaalmada Masar—ayaa si dhab ah u gabaabsi noqotay. Farriinta ka imaanaysa Riyadh way caddahay: Masar waa inay isbeddel samaysaa oo ay wax qabataa, haddii kale waxay wajihi doontaa mustaqbal aan lahayn kaalmooyin aan xisaab lahayn. Warbixin uu soo saaray machadka Bariga Dhexe (Middle East Institute) bishii Luulyo 2025, ayaa lagu adkeeyay in kasta oo Sacuudigu aanu oggolaan doonin in Masar ay burburto, haddana “siyaasaddii taageerada shuruud la’aanta ahayd way dhammaatay.”

Qodob kale oo weyn oo khilaafka dhaliyay ayaa ah dib-u-dhaca Masar ee ku aaddan wareejinta jasiiradaha Tiran iyo Sanafir—oo Sacuudiga loogu tanaasulay sanadkii 2018 balse aan weli si rasmi ah loogu wareejin. Qaahira ayaa la sheegay inay ku gacan sayrayso wareejinta, iyadoo dalbanaysa magdhow dheeri ah, xilli ay Maraykanka iyo Israel danaynayaan inay jasiiradahaas u isticmaalaan ujeeddooyin militari oo istiraatiiji ah.

Wareejinta ayaa waxaa hareeyay dacwado gudaha ah, xasaasiyad gobolka ka jirta, iyo mala-awaal sheegaya in Washington ay doonayso inay saldhig ka dhisto jasiiradaha. Mas’uuliyiinta Masar ayaa ka horyimid tallaabo kasta oo noocaas ah, iyadoo Wasiirka Arrimaha Dibadda Cabdel Caati uu ka digay joogitaanka militari shisheeye ee Badda Cas—taasoo ah arrin mudnaan gaar ah u leh amniga qaranka Masar, oo isu aragta inay tahay ilaaliyaha Kanaalka Suweys.

Sawirro dayax-gacmeed ah oo ay daabacday The New York Times bishii Juun 2025 ayaa muujiyay calaamado hore oo muujinaya dhismaha saldhig Maraykan ah. In kasta oo Maraykanku uu sheegay in saldhiggu uu gacan ka geysan doono sugidda marinnada maraakiibta iyo la dagaallanka tahriibinta hubka ee loo wado Gaza iyo Lubnaan, mas’uuliyiinta Masar waxay ka cabsi qabaan in mashruucu uu wiiqayo madax-bannaanidooda isla markaana uu yareynayo saamaynta Qaahira ee gobolka.

Loolanka hoggaanka gobolka

Saldhigga khilaafku wuxuu salka ku hayaa loolan ballaaran oo loogu jiro hoggaaminta gobolka. In kasta oo doorkii dhaqameed ee Masar ee hoggaaminta dunida Carabta uu hoos u dhacay sababo la xiriira hoos u dhac dhaqaale iyo kalitalisnimada sii kordhaysa, Sacuudi Carabiya waxay si xooggan isu dhigtay kaalin ah inay noqoto awoodda cusub ee gobolka—oo ay ku jirto arrinta Falastiin.

Ilo wareedyo Israel iyo Maraykan ah ayaa sheegaya in Riyadh ay si isa soo taraysa ugu lug yeelanayso wada-xaajoodyada xabbad-joojinta ee lala galo Xamaas, taasoo suurtagal ah inay meesha ka saarto doorkii Masar iyo Qatar. Iyadoo dagaalka Israel ee Gaza uu muujinayo calaamado uu ku qaboobayo, Sacuudiga wuxuu u muuqdaa mid diyaar u ah inuu taageeradiisa nabadda ku xiro heshiisyo ballaaran oo caadiyaynta xiriirka ah, kuwaasoo hoos tagaya Heshiisyadii Abraham (Abraham Accords).

Suxufiga ruug-caddaaga ah ee Masaarida, Xaafid al-Mirazi, ayaa ku tilmaamay xiriirka sii xumaanaya inuu yahay mid ka dhashay aragtiyo siyaasadeed iyo filashooyin dhaqaale oo kala duwan. Wuxuu xusay in faallooyinkii dhowaanahan ee baraha bulshada ay qofka ka dhigayaan mid illowba in Sacuudigu uu mar taageeray kor u kaca al-Sisi—isagoo ka dhigaya sidii inay ahayd Qatar, ee aanay ahayn Riyadh, tii garab istaagtay Qaahira sanadkii 2013.

Ma ahan markii ugu horreysay ee shabakadaha daacadda u ah labada dhinac ee internet-ka ay is-weydaarsadaan hadallo kulul iyagoo taageero aan rasmi ahayn ka helaya. Laakiin markan, weerarradu waxay ahaayeen kuwo si aan caadi ahayn u toos ah—oo si aan caadi ahayn shakhsiyaadka loogu bartilmaameedsaday.

Horraantii 2023, qoraa Masaari ah oo aflagaaddo u geystay Sacuudiyiinta kuna tilmaamay “reer baadiye caga-cad” ayaa kiciyay caro xooggan, waxaana si degdeg ah loo tirtiray qoraalkiisa. Xiisado kale oo isla sanadkaas dhacay waxaa ka mid ahaa shakhsiyaad caan ah sida Maxamed al-Baaz, oo ah falanqeeye Masaari ah oo daacad u ah nidaamka, kaasoo weerarro ku qaaday siyaasadda Sacuudiga isagoo adeegsanaya muuqaallo toos ah.

Dhanka kale, aqoonyahanno iyo qorayaal Sacuudiyaan ah sida Khaalid al-Daakhil ayaa dhaleeceeyay awoodda dhaqaale ee ciidanka Masar, iyagoo su’aal ka keenay sii jiritaanka hab-maamulka al-Sisi.

Is-hardinnadan soo noqnoqday waxay ka tarjumayaan walaacyo qoto dheer: Qaahira waxaa loo arkaa inay dalbanayso wax badan iyadoo bixinaysa wax yar, halka Riyadh ay u aragto dib-u-dhaca iyo caga-jiidka Masar—ee ku aaddan ka-qaybgalka militari, isbeddelka maalgashiga, iyo wareejinta dhulka—inay yihiin calaamado muujinaya isku-halayn la’aan.

Maxaa Xiga?

In kasta oo wadahadalkii taleefoonka ee 3-dii Luulyo dhex maray wasiirrada arrimaha dibadda uu muujinayay rabitaan ah in la dejiyo is-maandhaafka, haddana arrimihii salka u ahaa weli lama xallin. Diidmada Masar ee ah inay si buuxda u wareejiso Tiran iyo Sanafir, u weecashada Sacuudiga ee dhanka maalgashi shuruudaysan, iyo kala duwanaanshaha doorarkooda diblomaasiyadeed ee gobolka ayaa dhammaantood tilmaamaya kala-qaybsanaan istiraatiiji ah oo sii kordhaysa.

Inkasta oo labada dal ay si fagaare ah u adkeynayaan “xiriirkooda walaaltinimo,” falanqeeyayaashu waxay sheegayaan in ololaha warbaahintu uu qayb ka yahay hab cusub oo si furan cadaadis la isugu saarayo—farriimo qarsoon oo la soo mariyo wakiillo daacad ah, laguna sii daayo baraha dawladda ku xiran, isla markaana ay buunbuuniyaan ciidamo internet-ka ah.

Sacuudigu hadda uma muuqdo mid ku qanacsan inuu maalgeliyo Masar iyada oo aan wax faa’iido ah ka helin. Masar, dhankeeda, waxay ka xun tahay awood-sheegashada Riyadh, waxayna ka cabsi qabtaa in la iska fogeeyo iyadoo lagu jiro nidaam cusub oo Bariga Dhexe ah.

Isbahaysiga, oo mar ku dhisnaa cadow ay wadaagaan iyo lacagta batroolka ee deeqsinimada leh, ayaa hadda wajahaya tijaabadiisii ugu adkayd abid.

 

Cosoble: Xawaadle wuxuu maanta la mid yahay Falastiin

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee Dowlad-goboleedka HirShabelle, Cali Cabdullahi Cosoble o qoraal soo saaray ayaa ka hadlay arrimo la xiriira dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab, gaar ahaan halganka ciidamada Macawiisleyda ee Xawaadle.

Cali Cosoble ayaa si weyn u boggaadiyay doorka ciidanka xaq-u-dirirka deegaanka ee ku sugan Hiiraan, wuxuuna tilmaamay in maanta ay lamid yihiin reer Falastiin oo kale.

Sidoo kale wuxuu aad u dhaliilay beelaha kale ee Soomaalida oo uu ku eeeeyay inay ka gaabiyeen dagaalka adag ee lagula jiro Al-Shabaab oo halis ah ku ah guud ahaan dalka.

Siyaasiga Cali Cosoble oo hadalkiisa sii wata ayaa Al-Shabaab la mee dhigay Israa’iil, wuxuuna tilmaamay in loo baahan yahay in meel looga soo wada jeesto, la’iskana dhiciyo.

“Xawaadle wuxuu maanta la mid yahay Falastiin. Somalidii kalana wexey la mid noqotay Carabta cabsaneysa. Shababna wexey la mid yihiin Israil” ayuu yiri Cali Cosoble.

Hadalkan wuxuu kusoo aadayaa, xilli haatan Al-Shabaab ay qabsadeen degmada Moqokori oo muddo dheer ay ka difaacayeen Macawiisleyda Beesha Xawaadle, balse ugu dambneyn maalin ka hor ay la wareegeen cadowga, kadib dagaallo culus oo ka dhacay magaaladaasi.

Macawiisleyda Xawaadle oo wacdaro ka dhigay furimaha dagaalka ayaa haatan tirsanaya eedeymo waawayn oo ay ujeediyaan Dowladda Dhexe, maadaama aan lagu taageerin, laguna garab siin halganka adag ee ay kula jiraan kooxaha Khawaarijta.

Si kastab, dagaalka ayaa weli sii socda, waxaana haatan socda abaabul culus oo lagu doonayo in Al-Shabaab dib looga saaro Moqokori, kaas oo uu hoggaamiyo Cali Jayte Cismaan oo haatan ku sugan furimaha dagaalka, gaar ahaan aagga degmada Maxaas.

From allies to adversaries: Egypt-Saudi ties hit new low

CAIRO, Egypt – Tensions between Egypt and Saudi Arabia have once again erupted, with pro-regime media figures in both countries launching an unprecedented wave of attacks targeting not only ministers but also the heads of state—President Abdel Fattah el-Sisi and Crown Prince Mohammed bin Salman.

Though relations have long been marked by quiet resentment and transactional pragmatism, the latest flare-up has turned openly hostile. What began as a social media spat over an Egyptian minister’s comments escalated into a full-blown digital offensive, complete with calls for regime change and speculation over el-Sisi’s downfall in 2026.

The tipping point came when Egypt’s Transport Minister Kamel el-Wazir, under fire for a deadly crash that killed 19 female laborers, mocked Saudi Arabia’s infrastructure spending. In response, Saudi officials and media allies hit back, with Turki al-Sheikh—a top adviser to bin Salman—ridiculing el-Wazir’s language blunders and competence.

Fueling the storm, prominent Saudi journalist Qenan al-Ghamdi predicted that el-Sisi would end up in prison once his term ends, dismissing Egypt’s new capital project as a corrupt extravagance. In retaliation, Egyptian commentator Sameh Abu al-Aaryes—a known regime loyalist—called for a coup within the Saudi royal family to remove bin Salman.

The insults, strikingly personal and delivered by state-aligned voices, were deemed too provocative to be accidental. Analysts say such statements are unlikely to have been made without at least tacit approval from intelligence services in both countries. This mutual escalation triggered swift interventions from senior officials.

Egypt’s Foreign Minister Badr Abdel Ati publicly rebuked what he described astransient powerstrying to dominate the region—an unmistakable reference to Saudi Arabia. Hours later, a diplomatic call between Ati and his Saudi counterpart Faisal bin Farhan sought to cool tensions, with both sides affirming theirhistoric ties.”

However, the rift runs deeper than rhetorical skirmishes.

End of the blank cheque era

Saudi frustration over el-Sisi’s relentless demands for financial support is central to the feud. Since the 2013 coup that brought him to power, Egypt has received over $92 billion in Gulf aid—$64 billion from Saudi Arabia alone. But Riyadh has gradually shifted away from open-ended grants to strategic investments and asset acquisitions in Egypt.

Therice for the general”—a Gulf nickname for Egyptian aid—has effectively dried up. The message from Riyadh is clear: Egypt must reform and deliver, or face a future without blank checks. In a July 2025 report, the Middle East Institute emphasized that while Saudi Arabia won’t let Egypt collapse,the policy of unconditional support has come to an end.”

Another major sticking point is Egypt’s delayed transfer of the Tiran and Sanafir islands—ceded to Saudi Arabia in 2018 but still not formally handed over. Cairo is reportedly holding out for greater compensation amid U.S. and Israeli interest in using the islands for strategic military purposes.

The transfer has been bogged down by domestic lawsuits, regional sensitivities, and speculation that Washington intends to build a base on the islands. Egyptian officials have opposed any such move, with Foreign Minister Ati warning against foreign military presence in the Red Sea—a key national security concern for Egypt, which sees itself as the Suez Canal’s guardian.

Satellite imagery published by The New York Times in June 2025 showed early signs of U.S. base construction. While the U.S. says the base would help secure shipping lanes and combat arms smuggling to Gaza and Lebanon, Egyptian officials fear the project undermines their sovereignty and diminishes Cairo’s regional clout.

A rivalry for regional leadership

At the heart of the dispute lies a broader competition for regional leadership. While Egypt’s traditional role as Arab world leader has faded due to economic decline and authoritarian drift, Saudi Arabia has aggressively positioned itself as the region’s new power broker—including on the Palestinian issue.

Israeli and American sources say Riyadh is increasingly involved in ceasefire negotiations with Hamas, potentially sidelining Egypt and Qatar. As Israel’s war in Gaza shows signs of de-escalation, Saudi Arabia appears poised to link its support for peace to broader normalization deals under the Abraham Accords.

Veteran Egyptian journalist Hafez al-Mirazi described the souring ties as a result of diverging geopolitical visions and financial expectations. He noted that recent online commentary would make one forget Saudi Arabia once backed el-Sisi’s rise—and make it seem as if it were Qatar, not Riyadh, that stood by Cairo in 2013.

This isn’t the first time digital loyalist networks on both sides have traded barbs with unofficial backing. But this time, the attacks were unusually direct—and unusually personal.

In early 2023, an Egyptian columnist’s slur calling Saudisbarefoot nomadssparked a furious backlash and was swiftly deleted. Other flare-ups that year included high-profile figures like Mohamed el-Baz, a pro-regime Egyptian commentator, launching attacks on Saudi policy via livestreams.

In return, Saudi academics and writers such as Khaled al-Dakhil criticized the Egyptian military’s economic dominance, questioning the sustainability of el-Sisi’s governance model.

These cycles of tension reflect deeper concerns: Cairo is seen as demanding too much while offering too little in return, and Riyadh views Egypt’s delays and dithering—on military involvement, investment reform, and territorial transfers—as signs of unreliability.

What’s Next?

While the July 3 phone call between foreign ministers signaled a desire to dial down the confrontation, underlying issues remain unresolved. Egypt’s refusal to fully surrender Tiran and Sanafir, Saudi Arabia’s pivot toward conditional investment, and diverging roles in regional diplomacy all point to a growing strategic split.

Even as both countries publicly reaffirm theirfraternal ties,analysts say the media campaigns are part of a new, more public way of applying pressure—subtle messages sent through loyalist surrogates, aired on state-linked platforms, and amplified by online armies.

Saudi Arabia no longer appears content to bankroll Egypt without returns. Egypt, for its part, resents Riyadh’s assertiveness and fears being cast aside in a new Middle Eastern order.

The alliance, once held together by shared enemies and generous petrodollars, now faces its toughest test yet.

Daawo: Duqa Muqdisho oo maanta ameeyay arrin farxad-gelisay reer Muqdisho

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha Gobolka Banaadir ahna Duqa Magaalada Muqdisho Xasan Maxamed Xuseen (Muungaab) ayaa maanta qaaday tallaabo aad loogu riyaaqay, isla markaana farxad-gelisay shacabka ku dhaqan gudaha caasimada, taas oo la xiriirta dhismaha waddooyinka muhiimka ah ee ku burburay roobabkii dhowaan da’ay.

Muungaab oo maanta dhagax dhigay waddada 26-ka June ee isku xirta Isgoysyada Shaqaalaha iyo Sheekh Cali Suufi ee Degmada Hodan ayaa sheegay in qarashka ku baxayo dhismaha uu bixinayo maamulka gobolka Banaadir, taas oo aad loogu boggaadiyay.

Duqa Muqdisho ayaa shaaca ka qaaday in arrintan ay ka dhalatay dib-u-habeyn maamul iyo mid maaliyadeed oo la sameeyay taas oo suurtogalisay in la beeqaamiyo dakhliga gobolka Banaadir.

Sidoo kale wuxuu guddoomiyuhu ballanqaaday in canshuurta shacabka caasimadda loo adeegsan doono fulinta mashaariicda horumarinta, si loo qurxiyo caasimada.

“Waddada 26-ka June ee loo yaqaano waddada shaqaalaha, waa 1,300 oo kiilo mitir waxaa dhisayo oo maalgelinaya si toos ah Dowladda Hoose ee Xamar waxaa lagu dhisayaa qarashka canshuuraha ee laga qaado dadka Soomaaliyeed ee ku dhaqan Xamar” ayuu yiri.

Waxaa kale oo uu farriin u diray shacabka Soomaaliyeed oo uu ka dalbaday inay bixiyaan canshuurta, kadibna ay kua xisaabtaan Dowladda Hoose ee Xamar.

“Dadka Soomaaliyeed waxa nagula xisaabtami doonaan canshuuraha ay bixiyaan waxa aanu ugu qabano, waana sababta aan u xoojinay daah-furnaanta maamulka, si aan u hubino kharashka baxayo iyo ciida la siinayo” ayuu mar kale yiri guddoomiye Muungaab.

Sidoo kale wuxuu sii raaciyay “Shacabka ku dhaqan caasimada waxaan ugu baaqayaa in ay qaataan kaalintooda muwaadinimo, sidoo kale in ay bixiyaan canshuuaha ka qayb qaataan sugidda amniga iyo inay ka qayb qaataan dhismaha dowladnimada oo ay usoo baxaan is diiwaangelinta”.

Muungaab ayaa tan iyo markii la magacaabay waday dadaallo horumarineed oo ku aadan caasimada, isaga oo sidoo kale isbeddal wayn ku sameeyay hoggaanka gobolka Banaadir.

Shiinaha oo Soomaaliya ka taageeraya ka hortagga arrin khatar weyn ku ah amniga

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Shiinaha ayaa ballan-qaad culus oo la xiriira amniga, gaar ahaan ka hortagga qaraxyada u sameysay Dowladda Federaalka, kadib kulan gaar ah oo dhex-maray Wasiirka Wasaaradda Amniga Gudaha Mudane Cabdullaahi Sheekh Ismaaciil (Fartaag) iyo Danjiraha Shiinaha u fadhiya magaalada Muqdisho Mudane Wang Yu.

Kulanka oo ka dhacay xafiiska Wasiir Fartaag ayaa waxaa aad oogu falanqeeyay xoojinta iyo adkaynta xiriirka ka dhaxeeya labada dal & sidii sare loogu qaadi lahaa iskaashigooda.

Sidoo kale inta uu socday kulanka waxaa lagu soo qaaday amniga iyada oo Shiinaha ku dhawaaqay inuu Soomaaliya ka taageerayo khataraha miinooyinka la galiyo dhulka.

Danjire Wang Yu oo madasha ka hadlay ayaa sidoo kale sheegay in dowladdiisa ay ka go’an tahay taageerada midnimada dhuleed iyo madax-bannaanida Soomaaliya, isaga oo xusay in Shiinuhu ixtiraamayo qawaaniinta caalamiga ah ee si cad u qeexaya madax-bannaanida Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.

Sidoo kale, Danjiraha ayaa Wasiirka Amniga Soomaaliya la wadaagay in dowladda Shiinaha diyaarisay barnaamijyo isugu jira aqoon is-weydaarsi iyo aqoon kororsi, kuwaas oo lagu taageerayo howlaha miina baarista, tababarrada ciidanka, iyo kor u qaadista xirfadaha iyo aqoonta Booliska Soomaaliyeed.

Barnaamijyadan ayaa waxaa qeyb ka ah dadaallada Shiinaha ee lagu garab istaagayo tayeynta hay’adaha amniga ee dalka, si loo kaabo awoodda Dowladda Federaalka.

Dhankiisa Wasiir Fartaag ayaa uga mahadceliyay Shiinaha taageerada joogtada ah ee uu siiyo Soomaaliya, gaar ahaan dhinacyada amniga, tababarka iyo horumarinta awoodda hay’adaha amni.

Waxaa kale oo uu intaasi kusii daray in iskaashi buuxa oo laba geesood ah uu horseedi karo nabad waarta iyo xasillooni ka hanaqda guud ahaan dalka.

Shiinaha ayaa kamid ah dowladaha waawayn ee taageerada siiya Dowladda Federaalka, wuxuuna sidoo kale ka qayb-qaatay arrimaha bani;aadanimada ee dalka.

Si kastaba, Soomaaliya ayaa haatan baahi wayn u qabta taageerada ka hortagga miinooyinka iyo waxlaha qarxa, maadaama ay halis ku hayaan dalka oo ay ku xoogan yihiin kooxaha argagixisada, gaar ahaan Al-Shabaab iyo Daacish oo ka dagaalama gudaha dalka.

Wasiirka Maaliyadda DF oo guddoomay biladda wasiirka ugu wanaagsan Afrika

London (Caasimada Online) – Wasiirka Maaliyadda Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Biixi Imaan Cige, ayaa maanta lagu guddoonsiiyay billadda “Wasiirka Maaliyadda Afrika ugu Wanaagsan 2025”, kadib xaflad ka dhacday magaalada London.

Abaalmarintan ayaa Wasiir Biixi lagu siiyay muddadii laba sano ahayd ee uu xilka hayay, taasoo uu ku hoggaamiyay Wasaaradda Maaliyadda hannaan hufan, isla markaana uu dadaal ballaaran geliyay dib-u-habeynta maaliyadda dalka.

Si gaar ah ayaa Wasiirka Maaliyadda Soomaaliya loogu amaanay guushii dayn cafinta ee la gaaray sanadkii 2023, iyo casriyeynta hannaanka dakhliga gudaha, taasoo sahashay in dakhliga gudaha uu kobco si la taaban karo.

Sidoo kale, qorshaha xiga dayn-cafinta kadib, waxaa Wasiir Biixi lagu bogaadiyay kaalinta hoggaamineed ee uu ka qaatay dib-u-habaynta hay’adaha maaliyadeed ee caalamiga ah. Tallaabooyinkan ayaa u suurta-geliyay Dowladda Federaalka in ay iska ilaaliso daymo cusub, isla markaana ay hesho maalgelin ku dhisan deeq.

Waxaa sidoo kale la xusay in Wasiir Biixi uu hormuud u ahaa isbeddel dhaqaale oo Soomaaliya ay waddada u jeexday, kaas oo dalal kale oo Afrikaan ah uu dhiirrigeliyay, si ay ula jaanqaadaan waddooyinka maaliyadeed ee casriga ah oo deeq ku dhisan.

Wasiirka Maaliyadda XFS, Biixi Imaan Cige, oo khudbad ka jeediyay munaasabadda lagu abaalmariyay, ayaa sheegay in guusha la gaaray iyo abaalmarinta uu helay ay tahay mid ay si dhab ah u mutaysteen shacabka Soomaaliyeed, kuwaas oo uu ku tilmaamay laf-dhabarta horumarinta dhaqaalaha iyo dib-u-soo-kabashada dalka.

Wasiir Biixi ayaa sidoo kale ku ammaanay ganacsatada Soomaaliyeed geesinimada ay ku bixinayaan doorkooda dib-u-dhiska dalka, xilli ay jiraan caqabado badan oo dhaqaale iyo amniba leh.

DF oo beesha caalamka u caddeysay arrin aysan uga tanaasuleyn mucaaradka

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddiga wasiirrada ah ee uu Madaxweyne Xasan Sheekh u xilsaaray soo qancinta iyo kala doodista arrimaha ay diidan yihiin siyaasiyiinta mucaaradka ee Madasha Samatabixinta ayaa Muqdisho kula kulmay wakiillada Beesha Caalamka ee C6+.

Wasiirka Arrimaha Gudaha, Federaalka iyo Dib-u-heshiisiinta Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, mudane Cali Yuusuf Cali (Xoosh), oo ay wehliyaan Wasiirka Caddaaladda iyo Dastuurka mudane Xasan Macallin Maxamuud, iyo Wasiirka Waxbarashada mudane Faarax Sheekh Cabdiqaadir, ayaa kulanka ku matalay dowladda federaalka.

Qoraal ka soo baxay wasaaradda arrimaha gudaha ayaa lagu yiri “Shirka ayaa si qoto dheer looga hadlay dhaqanka wanaagsan ee gogosha nabadeed, wadatashiga iyo dib-u-heshiisiinta, natiijada wadar-ogolka ahayd ee ka soo baxday shirka, iyo sidii horey loogu sii wadi lahaa dadaallada lagu qeybgelinayo qaybaha kala duwan ee siyaasadda iyo bulshada rayidka ah hannaanka dowlad-dhiska Soomaaliya.”

“Dowladda Federaalka Soomaaliya waxaa ka go’an in geeddi-socodka dowlad-dhiska lagu wado wadahadal, wadar-ogol, wadatashi, hufnaan iyo ka-qaybgal ballaaran oo bulshada ay ku leedahay go’aannada masiiriga ah ee qaran-dhiska.”

Sida ay xog ku heshay Caasimada Online, wasiirrada ayaa xubnaha Beesha Caalamka u gudbiyay mowqifka madaxda qaranka ee ah in aan dib loogaga noqon doonin qorshaha doorashada ee dowladdu dejisay, kaas oo ku saleysan nidaamka qof iyo cod, iyo sidoo kale dib u eegista lagu sameeyay afarta cutub ee ugu horreysa dastuurka.

Wasiirrada ayaa sidoo kale Beesha Caalamka u caddeeyay in dowladda ay diyaar u tahay inay mucaaradka kala fariisato wixii farsamo ah ee u baahan in la isla eego.

Si kastaba ha ahaatee, waxay hoosta ka xarriiqeen in aan dib loogaga noqon doonin qodobadii la ansixiyay ee dastuurka iyo habraacyada doorashada.

Siyaasiyiinta Madasha Samatabixinta ayaa dhawaan si la mid ah ula kulmay Beesha Caalamka, iyaga oo gaarsiiyay mowqifkooda ku aaddan kulamadii ay la yeesheen madaxda dowladda federaalka.

Mucaaradka ayaa xubnaha Beesha Caalamka u sheegay in Madaxweyne Xasan Sheekh uusan ogolayn wadahadal dhab ah iyo inay talo ku yeeshaan doorashada iyo wax ka beddelka lagu sameynayo dastuurka.

Xubnaha Beesha Caalamka ayaa wasiirrada dowladda federaalka u sheegay in laga rabo inay ka shaqeeyaan wax lagu heshiisan yahay, ayna miiska keenaan Puntland iyo Jubaland si ay uga qayb qaataan ka talinta masiirka dalka, ka hor inta aan la guda gelin shaqooyinka haray ee dastuurka iyo doorashooyinka.

Dowladda federaalka ayaa toddobaadyo kahor Beesha Caalamka u caddeysay inay wax ka beddelayaan habka ay ula macaamili jireen Soomaaliya, iyadoo la muujiyay in dowladda aysan ogoleyn in lagula dhaqmo sidii ay Beesha Caalamku ula dhaqmi jirtay dowladihii hore.

Xasan Sheekh oo wajahaya cadaadis xooggan ka hor wada-hadallada Washington

Qaahira (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa Axaddii la kulmay Madaxweynaha Masar, Cabdifataax al-Sisi, kulan lagu sii xoojinayay iskaashiga amniga iyo ganacsiga, xilli uu Xasan Sheekh wajahayo cadaadisyo iska soo horjeeda oo kaga imanaya Qaahira iyo Addis Ababa oo ku saabsan biyaha muranku ka taagan yahay ee webiga Niil.

Hoggaamiyeyaasha ayaa isku raacay in la dardargeliyo heshiis dhinaca difaaca ah oo la kala saxiixday bishii Janaayo, kaasoo u oggolaanaya tababarayaal Masaari ah inay gacan siiyaan ciidamada Soomaaliya ee ilaalinaya marinnada maraakiibta ee Badda Cas, sida ay sheegeen saraakiil ka kala socday labada caasimadood.

Waxay sidoo kale dib u eegeen qorshayaal lagu kobcinayo ganacsiga labada dal iyo in la furo marin toos ah oo isku xira Muqdisho iyo Suez. Saraakiisha Soomaalida ayaa sheegay in gaadiid gaashaaman iyo madaafiic ay Masar geysay Soomaaliya bishihii Agoosto iyo Sebteembar ee la soo dhaafay, haddana lagu dari doono barnaamij ballaaran oo dib loogu qalabeynayo Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed.

Qaahira waxay doonaysaa xulafaysi ay kula gorgortanto Itoobiya si ay u hesho heshiis dammaanad qaadaya qulqulka biyaha Niil marka si buuxda loo hawlgeliyo Biyo-xireenka Weyn ee Horumarka Itoobiya (Grand Ethiopian Renaissance Dam), oo hadda dhismihiisa la soo geba-gebeeyey. Dhanka kale, Itoobiya waxay isku dayday inay soo jiidato Muqdisho iyadoo u ballanqaadday deymo horumarineed, waxayna bishii hore ku casuuntay Madaxweyne Xasan Sheekh munaasabad muhiim ah oo loo qabanayay biyo-xireenka, taasoo uu madaxweynuhu ka cudurdaartay.

Danta Masar ayaa korortay ka dib markii Addis Ababa ay 1-dii Janaayo 2024 saxiixday is-afgarad (MoU) oo ay la gashay Somaliland, kaasi oo siinaya Itoobiya muddo 50 sano marin badeed ay arrimo ganacsi oo dekad ah iyo saldhig ciidan u isticmaasho, heshiiskaas oo Muqdisho ay ku tilmaantay “xadgudub sharci-darro ah oo ka dhan ah madaxbannaanida Soomaaliya.”

Soomaaliya waxay kaga jawaabtay iyadoo isu keentay isbahaysi aan adkayn oo ay ku jiraan Masar, Eritrea iyo Jabuuti si ay uga hortagto wax ay u aragtay duullaan ka yimid dhinaca Itoobiya heshiiskaas ka dib. Si kastaba ha ahaatee, heshiiskaasi wuxuu meesha ka baxay ka dib markii Turkigu uu dhexdhexaadiyay Baaqa Ankara (Ankara Declaration) bishii Diseembar 2024.

Soomaaliya waxay ku adkaysanaysaa inay dhex-dhexaad tahay. Villa Somalia waxay qaadatay mowqifkaas sannadkii 2022 markii afhayeenka madaxtooyadu uu beeniyay warar sheegayay in Muqdisho ay qaadatay mowqifka sharci ee Masar ee Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay. Hase yeeshee, ilo wareedyo ayaa sheegay in ergooyin Masaari ah ay si weyn ugu ololeynayeen taageerada Soomaaliya ka hor wada-hadallada xiga ee Niil, ee loo qorsheeyay inay bisha Sebteembar ka dhacaan Washington.

“Masar ayaa u dhaqaaqday inay ka hortagto isku soo dhawaansho kasta oo dhexmara Addis Ababa iyo Muqdisho,” ayuu yiri Talaat Taha, oo ah falanqeeye siyaasadeed oo ka tirsan wargayska Al-Fajr ee dalka Masar.

Cabdisalaam Xaaji Axmed oo ka tirsan Machadka Daraasaadka Siyaasadda ee Muqdisho (Institute for Political Studies) ayaa ka digay in si cad loola safto mid ka mid ah labada dhinac ay khatar gelin karto iskaashiga gargaarka iyo amniga. “Soomaaliya ma awooddo inay u muuqato mid dhinac kula safan muranka culus oo ka taagan webiga Niil,” ayuu yiri.

Soomaaliya waxay Masar u aragtaa shuraako suurtagal ah oo kala shaqayn kara casriyeynta dekedaha iyo tababarka ciidamadeeda ilaalada xeebaha, halka Itoobiya ay bixiso deeqo waxbarasho iyo tababarro ciidan oo jaban. Sida ku cad heshiis fulineed oo la gaaray Oktoobar 2024, Qaahira waxay ballanqaadday inay ilaa 1,000 askari u soo diri doonto howlgalka nabad-ilaalinta Midowga Afrika ee ka dambeeya ATMIS.

Dibloomaasi sare oo Soomaali ah, oo codsaday inaan magaciisa la sheegin sababtoo ah looma oggolayn inuu la hadlo warbaahinta, ayaa yiri Villa Somalia waxay rajaynaysaa “inay ka faa’iideysato labada caasimadoodba iyadoo aan loo arkin mid u adeegta Masar ama mid hoos timaada Itoobiya.”

Danta Qaahira way ka ballaaran tahay webiga Niil. Bishii Abriil, Masar iyo Jabuuti waxay caddeeyeen inay tahay in dalalka xeebaha leh oo keliya ay sugaan amniga xeebta dhererkeedu dhan yahay 3,300 oo kiiloomitir ee Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed, oo ah marinno ay maraan qiyaastii 10 boqolkiiba ganacsiga caalamiga ah ee badda.

Hub dheeri ah oo Masar ay keeni doonto, kaasoo ay Itoobiya horay uga mudaaharaadday kuna tilmaantay “mid xasilooni-darro abuuraya,” ayaa la qorsheeyay rubuca saddexaad ee sannadkan.

Dibloomaasiyiintu waxay sheegeen in imtixaanka dhabta ah uu imaan doono marka ay dib u bilowdaan wada-hadallada Niil ee uu dhex-dhexaadinayo Bankiga Adduunka. Si kastaba ha ahaatee, waxaa la filayaa in Madaxweyne Xasan Sheekh uu maalinta Talaadada warbixin ka siiyo Baarlamaanka Soomaaliya ee Muqdisho siyaasadiisa ku aaddan Badda Cas iyo webiga Niil. Xildhibaannada ayaa qorsheynaya inay su’aalo ka weydiiyaan sida uu u ilaalin doono dhex-dhexaadnimada xilli ay soo dhowdahay wareegga xiga ee wada-xaajoodyada GERD.

Abiy oo wax ka bedelay hab hadalkiisii damaca badda

Addis Ababa (Caasimada Online) – Ra’iisal Wasaaraha Itoobiya, Abiy Ahmed, ayaa khudbad si taxaddar leh loo diyaariyey oo uu khamiistii ka hor jeediyey baarlamaanka dalkiisa, wuxuu markale ku celiyay baahida istaraatiijiyadeed ee dalkiisu u qabo helitaanka bad — farriin marba marka ka dambaysa sii noqonaysa udub-dhexaadka siyaasadda arrimaha dibadda ee xukuumaddiisa.

Isagoo arrintan u sawiraya inay tahay mid la xiriirta badbaadada qaranka, ayuu Abiy wuxuu ku baaqay in wadahadal nabadeed lala furo dalalka deriska ah, gaar ahaan Eritrea, Sudan, iyo Soomaaliya, si xal looga gaaro xiisadaha ka aloosan Geeska Afrika oo xaaladdiisu ay marba marka ka dambaysa sii cakiran tahay.

Itoobiya oo ah dal aan bad lahayn, isla markaana ay ku nool yihiin in ka badan 130 milyan oo qof, kana mid ah dhaqaalaha ugu kobaca badan Afrika — helitaan la’aanta ay u weyday waddooyinka ganacsiga badaha waxay muddo dheer ahayd nabar siyaasadeed oo aan weli bogsan.

Dalku wuxuu si weyn ugu tiirsan yahay Jabuuti, oo uu soo maro in ka badan 90% ganacsigiisa. Balse ku tiirsanaantani waxay wadataa nuglaan dhaqaale iyo caqabado istaraatiiji ah, sida ay sheegtay Addis-Ababa.

Waayitaanka helitaanka Badda Cas waxay dib ugu noqonaysaa sannadkii 1993-kii, markii ay Eritrea si rasmi ah uga go’day Itoobiya, ayna la wareegtay magaalada dekadda ah ee Massawa.

In kasta oo labada dal ay heshiis nabadeed kala saxiixdeen sannadkii 2018 — heshiiskaas oo Abiy ku mutaystay abaalmarinta Nabadda ee Nobel — haddana xiriirkoodu weli waa mid jilicsan, waxaana saameyn ku leh colaado taariikhi ah iyo isbahaysiyo goboleed oo isbedbeddela.

Hadalladii u dambeeyay ee Abiy, in kasta oo ay u dhignayeen qaab diblomaasiyadeed, waxay xambaarsan yihiin culeys istaraatiiji ah. “Amnigeenna gudaha wuxuu si toos ah isugu xiran yahay nabadda gobolka,” ayuu u sheegay xildhibaannada.

“Ujeeddada dahsoon way caddahay: dedaalka Itoobiya ee ay ku doonayso helitaanka baddu ma ahan oo kaliya baahi dhaqaale — balse waa tiir-dhexaadka madaxbannaanida iyo xasilloonida qaranka,” ayuu yiri.

Bishii Janaayo 2024, xukuumadda Abiy waxay heshiis is-afgarad ah (Memorandum of Understanding) la saxiixatay Somaliland — oo ah maamulka iskiis madaxbannaanida ugu dhawaaqay oo ka tirsan Soomaaliya — kaasoo Itoobiya siinaya fursad ay ku isticmaasho 19 kiiloomitir oo xeeb ah oo ku teedsan Gacanka Cadmeed.

Wararka ayaa sheegaya in taa beddelkeeda, ay Addis Ababa ogolaatay inay u aqoonsato Somaliland dal madaxbannaan, tallaabadaas oo si la filan karay uga careysiisay Muqdisho.

Soomaaliya ayaa si caro leh xiriirkii diblomaasiyadeed ugu jartay Itoobiya.

Dhacdadaasi waxay bannaanka soo dhigtay halista ku xeeran hammi-badeedka Itoobiya.

In kasta oo heshiiska loo ekeysiiyay mid nabadeed oo ganacsi, haddana Soomaaliya waxay u aragtay duullaan toos ah oo lagu soo qaaday bedqabka dhulkeeda.

Xiisaduhu waxay degeen oo kaliya ka dib dhexdhexaadin ay Turkigu wadeen, taasoo horseedday is-dhexgalka diblomaasiyadeed ee labada caasimadood, laakiin khilaafka salka u ah weli xal laga ma gaarin.

Dhanka kale, waxaa iyana isha lagu hayaa Eritrea, oo xeebteeda Badda Cas ay weli tahay fursad soo jiidasho leh, balse taariikh ahaan muran badan uu ku xeeran yahay marka laga eego dhanka Addis Ababa. In kasta oo ay nabad magac-u-yaal ahi ka dhaxeyso, haddana xiriirka u dhexeeya Madaxweyne Isaias Afwerki iyo Abiy weli waa mid qabow.

Sidoo kale, Sudan ayaa iyaduna weli taxaddar muujinaysa, iyadoo ay weli hoos ka karkarayso xiisado la xiriira murannada xuduudaha iyo Biyo-xireenka Weyn ee Itoobiya (GERD).

Jahwareerka sii kordhaya ee Itoobiya ma ahan mid aan sabab lahayn. Cadaadiska dhinaca dadka iyo dhaqaalaha ayaa sii kordhaya. Dad da’yar oo u badan, magaalooyin si xawli ah u koraya, iyo himilooyin warshadeyn ah ayaa dhammaantood u baahan helitaan ganacsi oo la isku halleyn karo, waxaana sii kordhaya kharashka ku-tiirsanaanta Jabuuti.

Laakiin habka ay Itoobiya u marayso xaqiijinta himiladeeda ku aaddan badda ayaa qaabeyn karta wejiga amniga ee Geeska Afrika sannadaha soo socda.

Ilaa hadda, Abiy wuxuu ballanqaaday wadahadal, ee ma uusan ballanqaadin adeegsiga awood ciidan.

Balse taariikhda gobolkan waxay tilmaamaysaa in diblomaasiyaddu ay inta badan gogol-xaar u tahay tallaabooyin militari oo ka adag.