Garoowe (Caasimada Online) – Waxaa magaalada Garoowe lagu soo gaba-gabeeyay shir muhiim ah oo lagu falanqeeyay xaaladda waxbarashada Puntland, gaar ahaan caqabadaha dhaqaale ee haysta nidaamka waxbarasho.

Shirkan ayaa si qoto dheer diiradda u saaray baahida loo qabo in wax laga beddelo hannaanka maalgelinta, si wax looga qabto dib-u-dhaca muuqda ee haysta waxbarashada, taasoo sabab u ah dhaqaale la’aanta baahsan ee la wajahayo.

Wasaaradda Waxbarashada Puntland iyo bah-wadaagta kala shaqeeya horumarinta waxbarashada ayaa ku heshiiyay in la hirgeliyo Sanduuqa Horumarinta Waxbarashada, kaasoo lagu doonayo in lagu taageero horumarinta adeegyada waxbarasho ee hadda wajahaya caqabado dhaqaale.

Inkasta oo uu jiro heshiiskaas, haddana mas’uuliyiinta shirka kama aysan caddeyn cidda bixin doonta dhaqaalaha lagu shubi doono sanduuqa cusub, iyo sida loo xaqiijin doono in maalgelintaasi gaarto meelaha ugu habboon. Tani waxay keentay in su’aalo badan la iska weydiiyo suurtagalnimada hirgelinta sanduuqa iyo waxtarkiisa mustaqbalka dhow.

Warbixinta kasoo baxday shirka ayaa sidoo kale muujisay baahida loo qabo in si gaar ah loo horumariyo dugsiyada sare ee farsamada gacanta, kuwaasoo muhiim u ah dhismaha xirfadlayaal iyo in dhalinyarada lagu haggo suuqyada shaqada. Waxay ahayd arrin si weyn uga doodeen dhammaan ka-qaybgalayaashu.

Dhinaca kale, shirku wuxuu xusay muhiimadda waxbarashada dadka waaweyn iyo xarumaha xirfadaha sida koronto, dhisme, iyo farsamooyin kale, iyadoo la isla gartay in kor loo qaado waxbarashada xirfadeed maadaama ay tahay dariiqa ugu dhow ee looga hortagi karo tahriibka iyo rajo-beelka dhalinyarada.

Gaba-gabadii, shirkan ayaa iftiimiyay baahida degdegga ah ee loo qabo dib-u-habeyn dhaqaale iyo mid nidaam ah, si loo xoojiyo adeegyada waxbarashada Puntland oo haatan wajahaya dib-u-dhac ballaaran.

Muqdisho (Caasimada Online) –Hogaamiyaha dowlad goboleedka SSC-Khaatumo Cabdulqaadir Firdhiye oo galabta Muqdisho yimid ayaa sheegay inuu ka qeyb gelayo oo lagu casuumay shirka Golaha Wadatashiga Qaranka oo markii ugu horeysay uu maqaam ku yeeshay maamulkaas.

“Waxaan u imid Muqdisho in aan ka qeybgalo shirka Golaha Wadatashiga Qaranka oo markii u horeysay ay SSC-Khaatumo ka qeybgaleyso” ayuu yiri Firdhiye oo saxaafadda kula hadlay Garoonka Aadan Cadde.

Hoggaamiye Cabdulqaadir Axmed Aw-Cali (Firdhiye) iyo wafdi uu hoggaaminayo ayaa galabta kasoo dagay garoonka Aadan Cadde, isaga oo kasoo duulay magaalada Laascaanood ee xarunta ee dowlad goboleedka SSC-Khaatumo, waxaana Muqdisho loogu soo dhaweeyey si weyn.

Madax sare oo ka tirsan dowladda federaalka, sida wasiirro, xildhibaanno iyo dadweyne loo diyaariyay soo dhaweyntiisa, ayaa garoonka uga hortegay FIrdhiye, waxaana heer sare la gaarsiiyey maqaamkiisa.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa casuumay Cabdulqaadir Firdhiye waxaana lagu casuumay inuu ka qaybgalo Shirka Golaha Wadatashiga Qaranka oo magaalada Muqdisho ka furmaya 5-ta bishaan May ee sanadkan 2025.

Sidoo kale, Hoggaamiyaha SSC ayaa sidoo kale kulamo la qaadan doono madaxda sare ee dalka, kuwaas oo looga hadlayo dhabaha cusub ee u furmay labada dhinac, gaar ahaan wadashaqeynta SSC iyo dowladda dhexe.

Shirka loo ballansan yahay oo ay ka qayb-geli doonaan madaxda Maamul-goboleedyada, marka laga reebo Jubbaland iyo Puntland ayaa waxaa diiradda lagu saarayaa xaaladda guud ee dalka, gaar ahaan dagaalka Al-Shabaab iyo arrimaha doorashooyinka ee 2026.

Hoos ka daawo

Muqdisho (Caasimada Online) –Xildhibaanadii fadhiyada golaha shacabka uu ka joojiyey Sheekh Aadan Madoobe ayaa dib loogu fasaxay, isagoo ka maqan Muqdisho oo dibadda shir caalami ah uga qeyb gelaya.

Warqad kasoo baxday xafiiska ku simaha Guddoomiyaha Golaha Shacabka, ahna Guddoomiye ku xigeenka labaad ee Golaha Cabdullaahi Cumar Abshirow ayaa Xildhibaanadaas dib ugu fasaxay fadhiyada Golaha.

Xildhibaanadaan oo gaaraya 24 xubnood ayaa kala ah Afar ka tirsan xukuumadda oo gacan qaad sameeyey kulankii ugu dambeeyey ee golaha iyo 20 mucaarad ah, kuwaas oo Guddoomiye Aadan Madoobe uu mid mid ugu dhex caayey kulankii golaha.

Guddoomiye Aadan Madoobe ayaa intii uusan ka dhoofin Muqdisho maalin ka hor wuxuu soo saaray warqado is dabajoog ah oo 24-kaas Xildhibaan uu uga joojiyey kulamad golaha shacabka, balse isagoo sii maqan ayaa hadda loo fasaxay kulamadooda golaha inay ka qeyb galaan.

Sida ay xog ku heshay Caasimada Online, khilaafkii jiray ayaa xalay intiisa badan xal laga gaaray, kadib kulamo xasaasi ah oo Muqdisho ka dhacay.

Xubno uu ku jiro Guddoomiye Abshirow oo ergo ka ahaa guddoomiye Aadan Madoobe oo Xildhibaanada qaar ay si toos ah isku qabteen ayaa xaliyey kiiskii taagnaa oo sababi karay in xilka laga qaado Aadan Madoobe.

Shirweynaha Guddoomiyaasha Baarlamaanadda Carabta oo maanya ka furmay Magaalada Algiers ee caasimadda wadanka Algeria, ayuu ka qeyb-gelayaa Guddoomiye Sheekh Aadan Madoobe iyo wafdi uu hogaaminayo oo ku sugan wadanka Algeria.

Shirkaas ayaa sanadkan looga hadlayaa arrimaha wadamada Carabta, gaar ahaan xaaladda Falastiin.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa si kulul u difaacay heshiiska baarista shidaalka iyo gaaska ee ay Dowladda Federaalka Soomaaliya la gashay Türkiye, kaddib markii la shaaciyay warbixino sheegaya in xoogga dakhliga ay qaadaneyso Ankara.

Heshiiska oo la saxiixay sanadkii hore, balse si baahsan loo faafiyay bishii la soo dhaafay, ayaa u oggolaanaya dowladda federaalka inay ku wareejiso howlaha baarista iyo soo saarista shidaalka dowladda Türkiye. Tani waxay muujinaysaa saameynta sii kordheysa ee Ankara ku leedahay dhaqaalaha Soomaaliya, iyadoo horey u maamusho dekedda iyo garoonka caalamiga ah ee Muqdisho, iyo saldhigyo ciidan.

“Halkaan, Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxay siineysaa hay’adda u xilsaaran Turkiga xuquuq gaar ah iyo mid gaar loo leeyahay oo ay ku fulin karto howlaha shidaalka ee ku saabsan aagga heshiiska,” ayaa lagu sheegay heshiiska.

“Sidaas awgeed, si xuquuqdan loo dhaqangeliyo, dowladda federaalka ah waxay siin doontaa hay’adda Turkiga xogaha farsamo ee horay u jiray ama mustaqbalka la heli karo, iyada oo aan wax kharash ah lagu saaraynin, waxayna la geli doontaa heshiis wax-wada-qaybsi ah oo gooni ah aagga kasta oo shirkaddaasi u aragto inuu ku habboon yahay.”

Heshiisku wuxuu u oggolaanayaa qandaraaslaha in uu dib u soo cesho kharashaadka la galay, isaga oo si gooni ah u maamuli kara illaa 90% saliidda cayriin iyo gaaska dabiiciga ah ee la soo saaro sanad maaliyadeedkaas—ka dib marka la bixiyo dhammaan xuquuqda dowladda.

Heshiiska waxaa lagu saxiixay magaalada Istanbul 7-dii Maarso 2024, waxaana qalinka ku duugay Wasiirkii hore ee Shidaalka Soomaaliya, Cabdirisaaq Cumar Maxamed, iyo Wasiirka Tamarta ee Türkiye, Alparslan Bayraktar.

Shirkadda Turkish Petroleum Corporation (TPAO) ayaa loo xilsaaray fulinta howlaha sahminta iyo soo saarista shidaalka.

Muuqaal la baahiyay ayuu Madaxweynaha Xasan Sheekh ku sheegay in heshiisku yahay mid labada dhinacba dan u ah oo ku saleysan is-afgarad iyo faa’iido wadaag.

“Tani waa markii ugu horreysay ee taariikhda ay Soomaaliya si rasmi ah u baarayso kheyraadkeeda shidaal iyo gaas. Lama dhayalsan karo faa’iidada cidda ugu horreysa ee gasha. Iyada oo Turkigu nala garab taagan yahay, Soomaaliya waxay u socotaa inay noqoto dal ka duwan sida dunidu u aragto,” ayuu yiri madaxweynaha.

Wasiiru-dawlaha Arrimaha Dibedda, Cali Cumar, ayaa heshiiska ku tilmaamay mid albaab u furaya fursado ganacsi oo weyn, isagoo xusay inuu quseeyo saddex qaybood oo kaliya—kuwaasoo ka tirsan 216 qaybood oo laga filayo inay shidaal ku jiraan xeebaha Soomaaliya.

Heshiiska Istanbul ayaa dhaliyay muran gudaha dalka ah kaddib markii warbixino khaldan ay baahisay Nordic Monitor—hay’ad ay leeyihiin suxufiyiin Turkish oo mucaarad ah oo ku xiran kooxda Fethullah Gulen.

Doodda dadweynaha ayaa aad u kala qaybsantay kaddib markii qaar ka mid ah dadka falanqeeya arrimaha siyaasadda ay ku tilmaameen heshiiska “hibo si gaar ah loo bixiyay”.

Abdisaid Muse Ali, oo horey u ahaan jiray la-taliyaha amniga qaranka iyo madaxa xafiiska Madaxweynaha, ayaa si adag u dhaleeceeyay heshiiska, isaga oo ku tilmaamay “mid baalmarsan Sharciga Shidaalka Soomaaliya. Ma jirin tartan furan. Ma jirin hay’ad madax-bannaan oo la tashatay. Ma jirin wadatashi lala sameeyay dowlad-goboleedyada. Ma jirin dood dadweyne. Tani ma ahan oo keliya siyaasad xun—waa sharci-darro.”

Balse Anisa Cabdulkadir, oo ah dhaqaale-yahan fadhigeedu yahay Muqdisho, ayaa sheegtay in Soomaaliya aysan awoodin kharashaadka badan ee bilowga sahminta, baaritaanka iyo ka faa’iideysiga kheyraadka shidaalka—gaar ahaan kuwa ku jira biyaha badda—sidaas darteedna aysan dhib ku jirin in la xilsaaro shirkad arrimahaas qabata.

“Waa wax caadi ah in waddamo sida Soomaaliya oo kale ah, oo aan haysan dhaqaale iyo awood farsamo, ay la shaqeeyaan shirkado waaweyn sida TPAO,” ayay u sheegtay The EastAfrican.

“Marka la horumariyo warshadaha shidaalka, dalku wuxuu dhisi karaa hay’ad u gaar ah iyo awood uu ku maareeyo kheyraadkiisa, si uu uga baxo habka dib-u-soo-celinta kharashyada,” ayay raacisay, iyadoo muujisay taageerada ikhtiyaarka maalgashi ee dowladda hadda jirta.

Garoowe (Caasimada Online) – Maamul goboleedka Soomaaliyeed ee Puntland oo mar kale ka hadlay shirka uu ku baaqay madaxweyne Xasan Sheekh ayaa ku ku adkeystay go’aanka diidmada ah ee ka qayb-galka shirweynahaasi.

Wasiiru dowlaha madaxtooyada Puntland, Cabdifitaax Cabdinuur oo la hadlay BBC-da ayaa shaaca ka qaaday in Puntland aysan dib ugu laaban doonin shirka Golaha Wadatashiga Qaran oo ay horay uga baxday, sababo la xiriirka khilaafka kala dhexeeya dowladda federaalka, wuxuuna sheegay in go’aankooda uu weli sidiisii yahay.

Sidoo kale wuxuu tilmaamay in loo baahan yahay in la qabto wadatashi intaas ka ballaaran oo aan ku ekeyn Dowladda Federaalka iyo Dowlad-goboleedyada oo kaliya, ee ay tahay in la wayneeyo gogosha, lagana kasoo qayb-galiyo dhinacyada hadda maqan.

Ujeedka ugu wayn ee Puntland waxa ku sheegay inuu yahay in is faham buuxa laga gaaro dowlad dhiska Soomaaliya, si looga gudbo marxaladda haatan lagu jiro.

Waxaa kale oo uu intaasi kusii daray in ay haboon tahay in si siyaasadeysan looga heshiiyo khilaafaadka jira, ee la xiriira hannaanka doorashada iyo dastuurka.

“Madasha waxay Puntland ka dhaqaaqday bishii December 2022. Waxay uga dhaqaaqday waxay ahaayeen isfaham-waa ka dhashay qaabka madaxda Soomaaliya u wajahayaan hannaanka dowlad dhiska. Haddii aan Isfaham laga yeelan wax macno oo ay yeelanayso ma jirto inaan kusoo laabano madashii aanu ka dhaqaaqnay,” ayuu yiri.

Dhinaca kale, waxa uu rajo xumo ka muujiyay shirka haatan loo ballansan yahay ee uu iclaamiyay madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, isaga oo tilmaamay in uusan xal u keeni karin arrimaha siyaasadeed ee la isku hayo, gaar ahaan muranka doorashada.

Cabdifitaax Cabdinuur oo hadalkiisa sii wata ayaa ku baaqay in la ballaariyo ajendaha shirka, isla markaana diiradda lagu saaro arrimaha amniga iyo siyaasad loo dhan yahay in laga gaaro doorashada, si looga gudbo mugdiga ku jira hannaanka doorashooyinka.

Puntland ayaa horay shuruud adag ugu xirtay ka qayb-galka shirka Muqdisho ka dhacaya 5-ta bishaan May, iyada oo sheegtay in ay sii maqnaan doonto inta ay dowladda dhexe uga soo laabaneyso heshiisyadii ay horay uga baxday ee dhaliyay khilaafka labada dhinac.

Si kastaba ha ahaatee, Madaxweyne Deni ayaa ka maqnaa shirarka GWQ tan iyo bishii December 2022, kaddib markii uu sii xumaaday khilaafka u dhexeeya maamulka Puntland iyo dowladda federaalka. Xiriirka labada dhinac ayaa aad u xumaaday, iyadoo wada-shaqeyntii iyo isgaarsiintii si weyn hoos ugu dhacday sababo la xiriira muranka siyaasadeed.

Muqdisho (Caasimada Online) – Hoggaamiyaha Maamulka KMG ah ee SSC-Khaatumo Cabdulqaadir Axmed Aw-Cali (Firdhiye) iyo wafdi uu hoggaaminayo ayaa galabta kasoo dagay garoonka Aadan Cadde, isaga oo kasoo duulay magaalada Laascaanood ee xarunta ee gobolka Sool.

Firdhiye ayaa si weyn oo mugleh loogu soo dhaweeyay garoonka Muqdisho oo ay uga hortageen madax sare oo ka tirsan dowladda federaalka, sida wasiirro, xildhibaanno iyo dadweyne loo diyaariyay soo dhaweyntiisa, taas oo sare usii u dhigtay maqaamkiisa.

Cabdulqaadir Firdhiye ayaa magaalada Muqdisho u yimid ka qayb-galka Shirka Golaha Wadatashiga Qaranka oo uu ka casuumay Madaxweyne Xasan Sheekh, kaas oo Villa Soomaaliya ka dhacayo shanta bishaan May ee sanadkan 2025..

Sidoo kale, Hoggaamiyaha SSC ayaa sidoo kale kulamo la qaadan doono madaxda sare ee dalka, kuwaas oo looga hadlayo dhabaha cusub ee u furmay labada dhinac, gaar ahaan wadashaqeynta SSC iyo dowladda dhexe.

Shirka loo ballansan yahay oo ay ka qayb-geli doonaan madaxda Maamul-goboleedyada, marka laga reebo Jubbaland iyo Puntland ayaa waxaa diiradda lagu saarayaa xaaladda guud ee dalka, gaar ahaan dagaalka Al-Shabaab iyo arrimaha doorashooyinka ee 2026.

Hoggaamiye Firdhiye oo dhowaan wareysi gaar ah siiyay Telefishinka Qaranka ayaa ka hadlay waxa ay uga dhigan tahay ka qayb-galka shirkan oo uu markiisii ugu horreysay imaanayo, isaga oo metalayo dadka deegaanka ee SSC-Khaatumo oo dhowaan maamul goboleed loo aqoonsaday.

Hoggaamiyaha ayaa xusay in wax wayb uga dhigan tahay tagistiisa Muqdisho, wuxuuna carabka ku dhuftay inay tahay markii u horreysay oo uu shirka ka qayb-galayo mas’uul reer waqooyi ah, maadaama markii hore ay madasha ku ekeyd reer koonfur oo kaliya.

Sidoo kale waxa uu tilmaamay in shirka golaha wadatashiga qaran ay gayn doonaan taladooda iyo arrinta midnimada iyo wadajirka Ummadda Soomaaliyeed.

“Horta madasha markii ugu horreysay ka qayb-galo oo reer waqooyi ah weeyaan qoladaan reer Koonfureed ayaa madashaan iska haysatay marka waxaan leenahay waa nimid, waxaana soo kordhin doonaa qaybihii kala duwanaa ee qaranka Soomaaliyeed oo badankood ay dhan yihiin” ayuu yiri Madaxweynaha Maamulka KMG ah ee SSC-Khaatumo.

Waxaa kale oo uu intaasi kusii daray “Waa taladii qaranka oo SSC ay bartanka u fadhiso, waxaanu soo kordhin doonaa midnimo, wadajir iyo Somalinimo”.

Imaanshaha Cabdulqaadir Firdhiye ayaa kusoo aadeyso, iyada oo dhowaan Ra’iisul wasaare Xamza Cabdi Barre uu booqasho taariikhi ah ku tegay Laascaanood, halkaas oo uu uga soo dhowaaqay aqoonsiga maamulka kumeel gaarka ah ee SSC-Khaatumo.

Waa markii labaad ee uu hoggaamiye Cabdulqaadir Axmed Aw-Cali (Firdhiye) imaanayo magaalada Muqdisho, laakiin safarkiisii hore ayaa ku koobnaa booqasho oo kaliya, laakiin hadda waa mid xambaarsan ujeedooyin siyaasadeed oo waawayn, maadaama uu qayb ka noqanayo go’aannada kasoo baxaya ee Shirka Golaha Wadata.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka cusub ee wasaaradda gaashaandhigga, Axmed Macallin Fiqi oo maanta khudbad ka jeediyay munaasabad ka dhacday Muqdisho ayaa ka hadlay dagaalka Al-Shabaab, isaga oo ballan qaaday in muddo kooban uu kusoo afjarayo kooxdan oo muddo tobanaan sanno ah dagaal ka wadda gudaha dalka.

Fiqi oo maanta wareejiyay xilkii wasaaradda arrimaha dibadda ee uu horay u hoyaya ayaa marka hore shaaciyay waxa ay uga dhigan tahay in la geeyo gaashaandhigga.

“Runtii way kala duwan tahay in aad Taay ku labisatid oo aad diyaarad saaran tahay, kana qayb-gashid shir caalami ah iyo iyo in aad tuute labisatid oo meel kulul tagtid oo joogtid dhufeysyada ciidamada” ayuu yiri wasiirka cusub ee wasaarada gaashaandhigga.

Sidoo kale wuxuu soo hadal qaaday dagaalkii cuslaa ee shalay ka dhacay Hiiraan, isla-markaana ay Macawiisleyda ku laayeen xubnihii ugu badanaa ee soo weeraray, isaga oo sheegay in taasi ay muujineyso inay sii awood yaraaneyso koxoda argagixisada ah.

“Waxaan rajeynayaa kooxaha Khawaarijta ee aadka u tabarta daran oo shalay aad arkeyseen reer Hiiraan waxa ay ku dhigeen, waxay gaareen heer ay qaadan waayeen maydadkooda, waana jilcsan yihiin nimanka” ayuu mar kale yiri wasiir Fiqi.

Axmed Macallin Fiqi ayaa intaas kusii daray in dagaalka uu sii dardar-gelin doono, isla markaana muddo kooban uu dalka uga saari doono kooxda Al-Shabaab.

Wasiirka cusub ee gaashaandhiga ayaa sidoo kale dalbaday in lala shaqeeyo, isla markaana loo midoobo dagaalka ka socda dalka, si looga xoreeyo Khawaarijta.

“Waxaan ku han waynahay in Khawaarijta muddo dhow la’is gacan saari doono, kadibna muddo kooban dalka oo dhan looga kaxeyn doono” ayuu mar kale yiri wasiirku.

Hadalkan wuxuu kusoo aadayaa, iyada oo la filayo in ay dhacaan isbedallo waawayn oo la xiriira Taliska Ciidamada Xoogga dalka, kadibna dib boorka looga jafo gulufka ka dhan ah Al-Shabaab, si loo loogu laabto deegaannadii ugu dambeeyay ee dib looga soo baxay.

Nairobi (Caasimada Online) – Wararja naga soo gaaraya gobolka Waqooyi Bari Kenya ayaa sheegaya in Al-Shabaabkii ugu badnaa oo gudaha u galay gobolkaasi ay weerar ka fuliyeen qaybo kamid ah deegaanka Rakei ee keynta Boni, kana tirsan gobolka Lamu.

Xubnaha Al-Shabaab oo gaarayay illaa 70 xubnood ayaa la soo wariyay inay beegsadeen ciidamo ka tirsan kuwa Kenya oo ku sugnaa halkaasi, waxaana u gaysteen dhimasho iyo dhaawac.

Inta la xaqiijiyay waxaa weerarkan lagu dilay illaa 5 askari, halka lagu dhaawacay 8 kale oo ka tirsanaa ciidamada Kenya ee ku sugnaa deegaanka la weeraray.

Dhaawacyada sideedda askari ayaa durbo loo qaaday magaalada Nairobu oo haatan lagu dabiibayo xaaladdooda caafimaad, sida ay sheegeen saraakiisha ammaanka Kenya.

Taliyaha Booliska Lamu Wesley Koech oo warbaahinta la hadlay ayaa sheegaya in maleeshiyaadka Al-Shabaab ay isku dayeen inay ka gudbaan xadka Bodhei-Lamu, balse iyaga oo sii maraya aagga Gaarisa ay la kuleen ciidamo ka tirsan kooxda howlgallada gaarka ah ee SOG (Special Operations Group), kadibna uu sidaas ku qarxay dagaalka.

Waxaa kale oo uu intaasi kusii daray in xubnahan ay doonayeen inay gudaha usii galaan Kenya, si ay u fuliyaan weerarro argigixiso oo halis ah, balse ay ka hortageen.

Weerarkan waxaa ka horeeyay dilka shan shaqaale Kenyan ah oo ka shaqeynayay goob qodista dhagaxa oo la khaarijiyay waaberigii Talaadada, kadib  weerar argagixiso oo ka dhacay tuulada Bur Abor ee Mandera East.

Weerarka ayaa dhacay abaara 7:00 subaxnimo, iyadoo markhaatiyaal iyo baaritaanno hordhac ah ay tilmaamayaan in dambiilayaasha ay ahaayeen maleeshiyaad la tuhunsan yahay inay ka tirsan yihiin Al-Shabaab.

Inta badan kooxda Al-Shabaab ayaa weeraro culus ka fulisa gudaha Kenya, gaar ahaan deegaannada dhaca xadka, waxayna badanaa beegsataa ciidamada dalkaasi.

Istanbul (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa shaaca ka qaaday in dhowaan ay soo saaran doonto shidaalka ku jiro dhulkeeda, sida uu maanta sheegtay wasiirka bartoolka Daahir Shire Maxamed oo haatan ka qayb-galaya Shirka Kheyraadka Dabiiciga ah ee ka socda magaalada Istanbul ee caasimada dalka Turkiga.

Daahir Shire ayaa sheegay in Soomaaliya ay diyaar u tahay inay ka faa’iideysato khayraadka dhex ceegaaga dhulkeeda, isla markaana haatan wixii ka dambeeya ay xoojin doonto iskaashiga ku aaddan horumarinta kheyraadka dabiiciga ah ee Soomaaliya.

Wasiirka ayaa hoosta ka xariiqay in Soomaaliya ay ku taallo goob istaraatiiji ah, Allana uu ku maneystatay khayraad dabiici ah, isaga oo maalgashadayaasha caalamiga ah ugu baaqay inay ka faa’iideystaan fursaddaasi ee ay usoo bandhigtay dowladda Soomaaliya.

“Soomaaliya waa goob istaraatiiji ah waxaana ku duugan Kheyraad farabadan oo dabiici ah, goobtaas muhiimka ah ee ay Africa kaga taalo waxay fursad weyn u tahay maalgashadayaasha caalamiga ah inay Soomaaliya maalgashi xoogan ku sameeyaan” ayuu yiri Wasiir Daahir Shire oo madasha ka jeediyay Khudbad kooban.

Sidoo kale wuxuu soo hadal qaaday dadaallada socda ee sahminta shidaalka Soomaaliya ee uu wado Turkiga, isaga oo xusay inuu marayo heer gabagabo ah, kadibna xigi doonto qorshaha qodiska shidaalka, si loo soo saaro, kadibna loo sii iib geeyo.

Sahminta ayaa hadda lasoo warinayaa in boqolkiiba toddobaatan la dhameeyay baarista shidaalka Soomaaliya, taasoo ka dhigan in badankeedu soo idlaatay.

Marka ay soo dhammaato howsha sahminta, waxaa lagu dhaqaaqi doonaa qodista shidaalka, sida uu haatan ka dhawaajiyay wasiirka batroolka Soomaaliya.

Badda Soomaaliya waxaa ku yaalla in ka badan 200 xirmo oo la rumeysan yahay inuu shidaal ka buuxo, kuwaas oo aan badankood sahmin lagu sameyn sababo la xiriira walaaca dhanka amniga iyo khilaafaadka ka jira dalka.

Horraantii sanadkii tegay ee 2024 ayay ahayd markii Soomaaliya iyo Turkiga gaareen heshiis lagu sahminayo shidaalka iyo macdanta kale ee badda ku jirta.

Dabayaaqadii isla sanadkaas, markabka baaritaanka ee Turkiga, Oruç Reis, ayaa soo gaaray dekedda Muqdisho, wuxuuna ruqaansaday goobaha loo arko inay ku habboon yihiin baarista, si loo sumadeeyo meelaha lagu arko kheyraadka la qorsheynayo in la soo saaro.

Marka la helo natiijo la isku halleyn karo, kadib ayaa la guda geli doonaa soo saarista shidaalka, sida uu dhigayo heshiiska Soomaaliya iyo Turkiga.

Muqdisho (Caasimada Online) – Kulankii maanta ee Golaha Shacabka Soomaaliya ayaa baaqday, sababo la xiriira xiisadda kasii dareysa ee ka taagan baarlamaanka dalka.

Farriin oo diray xildhibaannada ayaa waxaa loogu sheegay in maanta aanu jirin kulan, isla markaana ay isku imaan doonaan maalinta Isniinta ah ee soo socota.

Xildhibaannada Baarlamaanka Federaalka ayaa fadhiyadooda yeesha maalmaha Sabti, Isniin, iyo Arbaco, waxaana maanta la filayay in xildhibaannadu isugu yimaadaan kulankoodii caadiga ahaa, balse waa uu baaqday, sida ku cad farriinta loo diray.

Sababta ugu wayn ayaa lala xiririinayaa xiisadda ka dhex taagan baarlamaanka, taas oo saameyn ku yeelatay shaqadii socotay ee xildhibaannada, kadib markii uu iyaga iyo guddoomiyaha uu soo kala dhex-galay khilaaf xooggan.

Kulankii u dambeeyay oo dhacay Arbacadii lasoo dhaafay ayaa buuq iyo fowdo kusoo dhammaaday, waxaana kadib xigtay in qaar kamid ah xildhibaannada laga joojiyay fadhiyada baarlamaanka, kadib go’aan uu soo saaray guddoomiye Aadan Madoobe.

Xaaladda ayaa u muuqata inay weli kasii dareyso, waxaana xildhibaannada mucaaradka ay wadaan mooshin ay rabaan inay xilka uga tuuraan guddoomiyaha, isaguna wuu ka horyimid, wuxuuna ka laabtay maamuus ka xayuubintii xildhibaan Cabdullahi Xaashi Abiib oo iyadu sababtay buuqa haatan ka taagan baarlamaanka Soomaaliya.

Baaqashada kulanka maanta ee Golaha Shacabka ayaa sidoo kale kusoo aadeyso, iyada oo haatan dalka uu ka maqan yahay Sheekh Aadan Madoobe oo Khamiistii u baxay dalka Aljeeriya, halkaas oo uu maanta uga qayb-galayo shirka guddoomiyeyaasha baarlamaannada Carabta oo ka furmayo magaalada caasimada Algiers.

Shirka oo socon doono illa berri ayaa waxaa kadib qorshuhu yahay inuu Aadan Madoobe soo laabto, kadibna uu guddoomiyo kulanka baarlamaanka ee loo ballansan yahay Isniinta.

Marka laga soo tego xiisaddan, waxaa baarlamaanka Soomaaliya horyaalla shaqooyin adag oo ay ugu horreyso arrinta doorashada, maadaama laga sugayo shuruucdii lagu hagi lahaa.

Kaldhigii ugu dambeeyay ayay xildhibaannadu ku gaareen go’aanno culus oo la xiriira doorashada iyo wax ka beddelka dastuurka, xilli ay weli diidan yihiin mucaaradka.

Laascaanood (Caasimada Online) – Hoggaamiyaha Maamulka KMG ah ee SSC-Khaatumo Mudane Cabdulqaadir Axmed Aw-Cali (Firdhiye) iyo wafdi uu hoggaaminayo ayaa maanta oo Sabti ah kusoo wajahan magaalada Muqdisho ee caasimada Soomaaliya, waxaana haatan soconayo qaban qaabo wayn loogu jiro soo dhaweyntiisa.

Firdhiye ayaa magaalada Muqdisho u imaanayo ka qayb-galka Shirka Golaha Wadatashiga Qaranka oo uu ka casuumay Madaxweyne Xasan Sheekh, kaas oo Villa Soomaaliya ka dhacayo shanta bishaan May ee sanadkan 2025.

SSC-Khaatumo oo xaqiijisay safarka madaxweyne Firdhiye ayaa dalbatay in laga qayb-qaato soo dhaweyntiisa, iyada oo sheegtay inuu u taagan yahay wadajirka iyo midnimada Ummadda Soomaaliyeed.

“Soo dhaweynta madaxweynaha cid kasta oo ummadda Soomaaliyeed oo jecel wadajirka iyo midnimada dalka ee fursad noo heli karto way nagala qayb qaadan kartaa soo dhaweynta madaxweynaha. Waxaan u cadeyneynaa in maanta oo Sabti ah uu Firdhire ka dagayo magaalada Muqdisho” ayay tiri Fahiimo Yuusuf Qooje oo ah gabar si weyn ugu dhaq-dhaqaaqda horumarka maamulka SSC-Khaatumo.

Sidoo kale, Hoggaamiyaha SSC ayaa sidoo kale kulamo la qaadan doono madaxda sare ee dalka, kuwaas oo looga hadlayo dhabaha cusub ee u furmay labada dhinac, gaar ahaan wadashaqeynta SSC iyo dowladda dhexe.

Shirka loo ballansan yahay oo ay ka qayb-geli doonaan madaxda Maamul-goboleedyada, marka laga reebo Jubbaland iyo Puntland ayaa waxaa diiradda lagu saarayaa xaaladda guud ee dalka, gaar ahaan dagaalka Al-Shabaab iyo arrimaha doorashooyinka ee 2026.

Cabdulqaadir Firdhiye oo dhowaan wareysi gaar ah siiyay Telefishinka Qaranka ayaa ka hadlay waxa ay uga dhigan tahay ka qayb-galka shirkan oo uu markiisii ugu horreysay imaanayo, isaga oo metalayo dadka deegaanka ee SSC-Khaatumo oo dhowaan maamul goboleed loo aqoonsaday.

Hoggaamiyaha ayaa xusay in wax wayb uga dhigan tahay tagistiisa Muqdisho, wuxuuna carabka ku dhuftay inay tahay markii u horreysay oo uu shirka ka qayb-galayo mas’uul reer waqooyi ah, maadaama markii hore ay madasha ku ekeyd reer koonfur oo kaliya.

Sidoo kale waxa uu tilmaamay in shirka golaha wadatashiga qaran ay gayn doonaan taladooda iyo arrinta midnimada iyo wadajirka Ummadda Soomaaliyeed.

“Horta madasha markii ugu horreysay ka qayb-galo oo reer waqooyi ah weeyaan qoladaan reer Koonfureed ayaa madashaan iska haysatay marka waxaan leenahay waa nimid, waxaana soo kordhin doonaa qaybihii kala duwanaa ee qaranka Soomaaliyeed oo badankood ay dhan yihiin” ayuu yiri Madaxweynaha Maamulka KMG ah ee SSC-Khaatumo.

Waxaa kale oo uu intaasi kusii daray “Waa taladii qaranka oo SSC ay bartanka u fadhiso, waxaanu soo kordhin doonaa midnimo, wadajir iyo Somalinimo”.

Imaanshaha Cabdulqaadir Firdhiye ayaa kusoo aadeyso, iyada oo dhowaan Ra’iisul wasaare Xamza Cabdi Barre uu booqasho taariikhi ah ku tegay Laascaanood, halkaas oo uu uga soo dhowaaqay aqoonsiga maamulka kumeel gaarka ah ee SSC-Khaatumo.

Waa markii labaad ee uu hoggaamiye Cabdulqaadir Axmed Aw-Cali (Firdhiye) imaanayo magaalada Muqdisho, laakiin safarkiisii hore ayaa ku koobnaa booqasho oo kaliya, laakiin hadda waa mid xambaarsan ujeedooyin siyaasadeed oo waawayn, maadaama uu qayb ka noqanayo go’aannada kasoo baxaya ee Shirka Golaha Wadatashiga Qaranka.

Kampala (Caasimada Online) – Taliyaha guud ee ciidamada Uganda, Muhoozi Kainerugaba, oo ah wiilka madaxweyne Yoweri Museveni, ayaa sheegay in uu qeybta hoose ee gurigiisa ku hayo Eddie Mutwe, oo ah nin mucaarad ah, isla markaana uu u hanjabayo rabshado, kaddib markii xisbiga ninkaasi uu sheegay in si xoog ah loo afduubtay toddobaadkii hore.

Eddie Mutwe, oo ah ilaaliyaha gaarka ah ee hoggaamiyaha mucaaradka Bobi Wine, ayaa la waayay dhammaadkii toddobaadka kadib markii rag hubeysan ay ku qabteen meel u dhow caasimadda Kampala, sida uu sheegay xisbiga mucaaradka ee National Unity Platform (NUP).

Booliiska ayaa sheegay in aysan haynin Mutwe, oo magaciisa dhabta ah yahay Edward Ssebuufu, mana jirin illaa iyo hadda wax war ah oo rasmi ah oo laga helay halka uu ku sugan yahay.

Fiidnimadii Khamiista, Kainerugaba ayaa bartiisa X kusoo qoray fariimo taxane ah, isagoo soo dhigay sawir la sheegay inuu yahay Mutwe oo aan gashanayn shaati, kuna andacooday in uu “u qabtay sida ayax.”

Reuters ma aysan si madax-bannaan u xaqiijin sawirkaasi, hase yeeshee xisbiga NUP ayaa mar kale u isticmaalay sawirkaasi bartiisa X si uu taageero ugu raadiyo Mutwe.

“Wuxuu ku jiraa qolka hoose ee gurigeyga… adigana waad ku xigtaa!” ayuu Kainerugaba ku qoray fariin uu kaga jawaabayay qoraal uu Bobi Wine ku baafinayay maqnaanshaha Mutwe.

“Wali kamaan jarin…,” ayuu sii raaciyay dhowr saacadood kadib, isagoo intaas ku daray inuusan sii deyn doonin Mutwe ilaa uu amar ka helo madaxweyne Museveni.

Guddiga Xuquuqda Aadanaha ee Uganda, oo ah hay’ad dowladeed, ayaa Khamiistii ku amray Kainerugaba in uu sii daayo Mutwe oo ay sheegeen in si sharci-darro ah loo hayay tan iyo 26-kii April, haddii kale uu wajihi doono dacwad ku saleysan baalmaridda dastuurka.

Afhayeenno u hadlay dowladda, ciidamada iyo booliiska Uganda ayaan si degdeg ah uga jawaabin codsiyo warcelin ah oo laga dalbaday.

Mucaaradka Uganda ayaa ku eedeeyay Madaxweyne Museveni in uu si degdeg ah u kororsaday darajada milatari ee wiilkiisa Muhoozi si uu ugu diyaariyo xil-wareejin siyaasadeed, inkastoo Muhoozi uu si joogto ah u dhigo hadallo kacsan oo uu ku baahiyo baraha bulshada — kuwaas oo ay ka mid ahaayeen hanjabaad 2022 uu ku sheegay inuu weerari doono Kenya iyo mid kale oo Janaayo uu ku hanjabay in uu “madaxa ka jari doono” Bobi Wine.

Bobi Wine, oo horey u ahaan jiray fannaan caan ah, ayaa galay siyaasadda wuxuuna galay kaalinta labaad ee doorashadii madaxtinimo ee 2021.

Museveni, oo hadda 80 jir ah, ayaa xukumayay Uganda tan iyo 1986, waxaana la filayaa inuu mar kale isu soo taago doorashada dhacaysa bisha Janaayo ee soo socota. Mucaaradka iyo hay’adaha xuquuqda aadanaha ayaa si joogto ah ugu eedeeya dowladdiisa xadgudubyo ay ka mid yihiin afduubyo iyo xabsi aan sharci lahayn.

Museveni wuu beeniyay eedeymahaas.

“Dhibaatada Eddie Mutwe ma aha dhacdo keliya, balse waa qayb ka mid ah olole nidaamsan oo lagu caburiyo codadka ka soo horjeeda xukunka, isla markaana lagu quusiyo rajada dhalinyarada u hamineysa xorriyad,” ayaa lagu yiri bayaan kasoo baxay Ururka Qareenada Uganda.

Jimcihii galinkii dambe, Bobi Wine ayaa bartiisa X ku qoray in ciidamo ka tirsan milatariga ay weerar ku qaadeen xarunta dhexe ee xisbigiisa, xilli la qorsheynayay kulan lagu muujinayo taageerada Mutwe.

Kizza Besigye, oo ah hogaamiye mucaarad ah oo afar jeer la tartamay Museveni, ayaa la xiray bishii November, waxaana uu weli xiran yahay iyadoo lagu eedeeyay dambiyo ay ka mid yihiin khiyaano qaran.

Boosaaso (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa kasoo baxaya weerar culus oo qaraxyo ku bilowday oo ay xalay kooxda Daacish ay ku qaaday saldhig ciidamada difaaca Puntland ay ku leeyihiin aagga buuraha Calmiskaad ee gobolka Bari.

Weerarka ayaa si gaar ah uga dhacay aagga Ceelka GuryoSamo oo aad ugu dhow deegaanka Dhasaan, waxaana kadib xigay dagaal toos ah oo u dhexeeyay labada dhinac.

Sarkaal sare oo ka tirsan ciidanka ammaanka Puntland ayaa sheegay in qaar kamid ah ragga weerarka soo qaaday ay isku qarxiyeen bannaanka xerada, halka kuwa kalena ay toogteen ciidamada ammaanka, inta uu socday dagaalka, lana fashiliyay weerarkooda.

Illaa 10 nin ayaa lasoo wariyay inay dagaalka soo qaadeen, kuwaas oo qaarkood ay fuliyeen qaraxyo is miidaamin ah, halka kuwii kalena dhammaantood la laayay.

“Tiro kamid ah argagixisada ayaa is qarxiyay ka hor inta aysan soo gaarin difaacyadii hore ee ciidamada, waxaana ciidamadu toogasho ku dileen dhammaan intii soo hartay oo isku dayay in ay weerar toosa fuliyaan, kuwaasi oo meydadkooda la soo bandhigay markii waagu baryo” ayuu yiri sarkaal ka tirsan guutada labaad ee ciidamada difaaca Puntland ee ku sugan Dhasaan.

Sidoo kale wuxuu xaqiijiyay in dhankooda uu uga dhaawacmay hal askari, uuna fududyahay dhaawaciisa, sida uu hadalka u dhigay.

Dhinaca kale qoraal kasoo baxay Puntland ayaa waxaa lagu sheegay in maydad badan oo ka carareen Daacish ay daadsan yihiin aagga lagu dagaalamay, isla markaana jab culus lagu gaarsiiyay dagaalkii xalay ka dhacay aagga deegaanka Dhasaan ee gobolka Bari.

“Maydadka Argagixisada Daacish oo saaka gorofsan Dhasaan Sarre, waa halkii Xalay Ciidanku uu ku xasuuqay Argagixisada” ayaa lagu yiri qoraalka kasoo baxay Puntland.

Xaaladda ayaa weli kacsan, waxaana ciidamada Puntland ay haatan howlgallo sifeyn ah ay ka wadaan qaybo badan oo kamid ah dhulka buuraleyda ah ee gobolka Bari.

Horay sidaan oo kale Puntland ayaa uga hortegtay weerar is-miidaamin ah oo ay soo abaabushay kooxda Daacish, kaas oo ay la damacsaneyd ciidamadii la wareegay  Togga Miraale, waxaana la fashiliyay weerarkaas,, iyada oo la laayay xubnihii abaabulayay/

Ciidamada oo xiligaas ka war helay abaabulka weerarka ayaa cagta mariyay koox ka tirsan Daacish oo dooneysay inay qaadaan weeraro gaadmo ah.

Marka loo eego wararka ka imaanaya goobaha dagaalka, wejiga saddexaad ee hawl-galka buuraha Calmiskaad ayaa lasoo wariyay in haatan uu soo gabagoobay, waxaana kadib xigay wajia afaraad oo ay qorshihiisu dajineyso dowlad goboleedka Puntland.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka cusub ee wasaaradda arrimaha dibadda xukuumadda federaalka Soomaaliya, Mudane Cabdisalaan Cabdi Cali Dhaay ayaa maanta si rasmi ah xilka ugala wareegay wasiirkii hore ee wasaaraddaasi Axmed Macallin Fiqi, kadib munaasabad maanta ka dhacday gudaha magaalada Muqdisho.

Munaasabadda xil wareejinta oo si heer sare ah loo soo agaasimay ayaa waxaa goobjoog ahaa Ra’iisul wasaare Xamza Cabdi Barre oo labada wasiir xilalka u kala wareejiyay.

Xamza oo khudbad ka jeediyay madasha ayaa aad u boggaadiyay shaqadii uu wasaaradda ka qabtay Fiqi oo haatan loo beddalay wasaaradda gaashaandhigga, kadib isku shaandheyn dhowaan uu sameeyay Ra’iisul wasaaraha, wuxuuna sidoo kale Xamza guul u rajeeyay wasiirka cusub ee wasaaradda arrimaha dibadda Soomaaliya.

Cabdisalaan Cabdi Cali Dhaay ayaa horay u ahaa ra’iisul wasaare ku xigeenka labaad ee xukuumadda, waxaana hadda loo soo beddalay arimaha dibadda, kadib isbeddalkii dhowaan lagu sameeyay qaar kamid ah xubnaha golaha wasiirada Soomaaliya.

Wasiirka cusub ayaa waxaa sugeysaa shaqo adag, maadaama wasaaradda arrimaha dibadda ay u xilsaarantahay xiriirika caalamiga ah iyo arrimaha diblomaasiyadda oo haatan maraya meel wanaagsan, marka loo eego fagaaraha iyo caalamka iyo gobolka.

Tallaabadan ayaa qayb ka ah isbeddallada ballaaran ee haatan ka socda dalka, gaar ahaan xukuumadda, waxayna arrintan bixineysa laba fasir, kuwaasi oo kala ah:

1. In isku shaandheynnadu ay yihiin kuwa ku salaysan jahwareer siyaasadeed.

2. In aanay madaxda sare heysanin dookh ka baxsan inta xukuumadda ku jirta.

Tan ayaa ka dhigan si kasta oo xubnaha golaha waxqabadkooda loo saluugana aysan madaxda sare haysan dookh ka duwan iyaga, halkii iyaga la beddeli lahaa boosaaska uun la isugu beddelayo — taas oo aanan meesha ka saaraan baahida joogtada ah ee loo qabo isbeddelka.

Soomaaliya ayaa haatan ku jirto marxalad syaasadeed oo cakiran, waxaana buuqa uu gaaray baarlamaanka dhexdiisa iyada oo taasi sii dheertahay dagaalka Al-Shabaab.

Moqokori (Caasimada Online) – Kooxda Al-Shabaab ayaa maanta qorsheysay inay cagta-mariyaan macawiisleyda reer Hiiraan, balse waxay kala kulmeen jabkii ugu culsaa ee waayahaan soo gaara, waxaana seddax goobood lagu soo bandhigay meydadka Al-Shabaab oo tirabeel ah.

Ciidamada Qaranka iyo kuwa Difaaca Deegaanka ee Macawiisleyda Gobolka Hiiraan ayaa maanta jilibka u dhigay weerarro ay Al-Shabaab ka soo qaadeen seddax jiho oo gobolka Hiiraan ah, waxaana guuleystay Ciidamada Xoogga iyo xaq u dirirka deegaanka.

Waxaa lasoo bandhigay meydadka ku dhowaad 30 Shabaab ah oo ajaanib ay ku jiraan, sidoo kale waxaa muuqaalada laga soo duubay lagu dhex arkayaa horjoogayaal madaxda laga gooyey.

Dagaalka ugu culus wuxuu ka dhacay deegaan lagu magacaabo Hararta oo u dhaxeeya degmada Aadan-yabaal ee gobolka Shabeellaha Dhexe iyo deegaanka Ceel-hareeri ee gobolka Hiiraan, halkaas oo looga hortegay weerar ay Shabaab ka soo abaabuleen degmada Aadan-yabaal oo gacantooda ku jirta.

Saraakiisha hoggaamineysa Ciidamada ayaa warbaahinta u sheegay in Khawaarijta ay ka dileen ku dhowaad 30 Shabaab ah oo meydadkooda ay dul istaageen, iyagoo kasoo furtay hub iyo saanadihii kale ee ciidanka ee ay ku soo weerar tageen.

Taliyaha Guutada 26-aad, qeybta 27-aad ee Ciidanka Xoogga Dalka Cabdiraxmaan Xujaale oo SNTV la hadlay ayaa yiri.  “25 ka tirsan meydadkii Khawaarijta ay ka carareen ayaan gacanta ku haynaa, Saddex aag oo ay ka soo weerar tageena waan ku jabinay.”

Meydad kale iyo dhaawacyo tiro beel ah ayaa la sheegay in Shabaab ay horay u qaateen, kadib markii dhamac aysan filaneyn ay kala kulmeen ciidamada qaranka iyo kuwa deegaanka oo is garabsanayey.

Taliyaha Guutada 21-aad qeybta 27-aad ee Ciidanka Xoogga Dalka Gashaanle Maxamed Cali Hilowle ayaa yiri, “Khawaarij tababar maleh, waxaana ka dhignay kuwa aan dilno iyo kuwa aan nolasha ku qabanay cadowgii maanta nagu soo duulay”.