Nairobi (Caasimada Online) – Waxaa magaalada Nairobi lagu soo gabagabeeyey shir maalmihii lasoo dhaafay uga socday musharaxiinta u tartameysa xilka Madaxweynaha dowlad goboleedka Koonfur Galbeed iyo siyaasiyiinta ka soo jeeda deegaanada maamulkaas, waxaana laga soo saaray war-saxaafadeed.

Ugu horeyn bayaankaan waxaa lagu taageeray dagaalka ay dowladu kula jirto Al-Shabaab, waxaa lgu tacsiyeeyey dadkii ku shahiiday, waxaana lagu dhiirigeliyey ciidamada qaranka kaalintooda naf hurnimada ah.

“Mudo xileedkii madaxweynaha K/Galbeed wuxuu dhamaaday 2022-kii, wuxuu ku fashilmay inuu la dagaalamo Khawaarijta, wuxuuna gabaad siyaasadeed ka dhigtay Khawaarijta, waxaan isla garanay oo hoosta laga wada xariiqay in Shabaab aan laga xorey karin K/Galbeed oo doorasho xor ah aan laga qaban,” ayaa lagu yiri bayaankaan caawa soo baxay.

Sidoo kale madaxweyne Laftagareen waxay siyaasiyiintaan ku eedeeyeen inuu u hoggaansami diiday heshiiskii bishii Febraayo ee sanadkaan ay kula galeen Baydhaba, “Waxaa ugu horeeya oo dhaqan geli waayey dhowridda xoriyada hadalka iyo isku socodka ee muwaadinka ee deegaanada KG,” ayaa lagu yiri.

Caburin iyo awood u sheegashada masuuliyiinta kale ayey ku eedeeyeen Laftagareen, waxaana bayaanka lagu yiri, “Waxaa la joogaa waqtigii la qaban lahaa doorasho loo dhan yahay, mana muuqdaan wax diyaar garow ah oo socda.”

Wixii ka dambeeya 1-da bisha November, waxaa bayaankaan lagu sheegay in Laftagareen uusan door ku yeela doonin geedi socodka doorashooyinka maamulka Koonfur Galbeed, wuxuuna lamid noqon doonaa musharaxiinta kale.

“Maamulka doorashada waxaa iska leh wasaaradda arrimaha gudaha federaalka iyo odayaasha dhaqanka ee rasmiga ah, sida ku cad heshiiskii Baydhaba,” ayuu yiri Ilyaas Cali Xasan oo akhriyey bayaankaan.

Si looga baaqsado dib u dhac, waxay musharaxiinta iyo siyaasiyiinta soo saaray bayaankaan wasaaradda arrimaha gudaha federaalka ka codsadeen inay jadwaleyso waqtiga doorashada, si 1-da November loo bilaabo soo xulida xildhibaanada.

Waxay cambaareeyeen qorshe lagu bedelay qaar ka mid ah odayaashii rasmiga ahaa ee beelaha, waxayna wasaaradda arrimaha gudaha federaalka ka dalbadeen inay qaadato doorkeeda heshiiskii Baydhaba, si looga hortago qorshaha lagu bedelaayo odayaashii rasmiga ahaa ee beelaha.

Madaxweyne Xasan Sheekh iyo guddoomiye Sheekh Aadan Madoobe ayey masuuliyiintaan ka codsadeen inay fuliyaan heshiiskii Baydhaba ee garwadeenka ay ka ahaayeen, ciidamada ayaa looga digay inay ku milmaan doorashooyinka Koonfur Galbeed.

Hoos ka daawo

Muqdisho (Caasimada Online) – Xildhibaan Yaasiin Cabdullahi Farey ayaa u jawaabay Wasiirka arrimaha gudaha Axmed Macalin Fiqi oo Xarardheere ka sheegay inay xorey doonaan degmooyinkii dhawaan laga baxay ee Ceeldheer iyo Galcad, ilaa Ceelbuur.

Yaasiin Farey oo soo saaray qoraal dheer ayaa sheegay in deegaanadaas ay xoreysa doonaan dadkii u dhashay oo u diyaarsan inay la dagaalamaan argagixisada.

“Deegaanada Bariga Galgaduud iyo Mudug waxaa u taagan oo xureynaya dadka u dhashay, ku dhashay, iyo kuwa matala oo kaashanaya CXD Soomaaliyeed,  waana uga mahad-celineynaa garabka ay siinayaan bulshada Soomaaliyeed iyo sida ay u ciribtirayaan Khawaarijta,” ayuu yiri Yaasiin Farey.

Qoraalka Xildhibaanka ayaa intaas ku sii daray “Hadalka kasoo yeeray Axmed Macalin Fiqi ma aha mid ka turjumaya, loo akhrin karo ama loo fasiran karo abaabul bulsho, mas’uuliyad iyo mowqifka dib u xureynta, waa kala qeybin bulsho iyo kala dhantaalida juhdiga socda.”

Sidoo kale Xildhibaan Yaasiin Farey ayaa qoraalkaan ku yiri “Hadalka Fiqi waxa uu lamid yahay qadafyadii uu ku suntanaa sooyaalkiisa siyaasadeed ee ahaa ‘No More Reer Hebel, iyo ijaafooyinkii uu hore ugu geystay Ciidamada Qaranka guud ahaan’ si gaar ah ciidamada Xoogga Dalka Soomaaliyeed oo uu ku tilmaamay sifooyin aan u qalmin oo sharaf dhac ku ah”.

Yaasiin Farey ayaa ku dooday in dadka deegaanadaas ay waayo badan ku soo jireen halgan adag, isla markaana aysan u qalmin hadalo niyad jab ah, isagoo rajo ka muujiyey in mar dhow uu guuleysa doono halganka ay ku jiraan dadka dega bariga gobolka Galgaduud.

“Marnaba uma qalmaan dadka xaq u dirirka ee dhiigooda shubayey 14 bilood iyo CXDS in hadalo meel ka dhac ku ah ay ku hadaaqaan siyaasiyiinta uu ka lumay bartilmaameedka iyo jeheeynta dib u xureynta dalka. #Halganku  waa guuleysanaa,” ayuu yiri Yaasiin Farey.

Jawaabta uu Yaasiin Farey siiyey Wasiir Fiqi ayaa hadal-heyn ka dhex abuurtay baraha bulshada, Fiqi ayaa in ka badan 10 cisho ku sugan degmada Xarardheere oo ka mid ah degmooyinka muhiimka ah ee dhawaan laga xoreeyey Al-Shabaab.

Wasiir Fiqi ayaa maalin ka hor Xarardheere ka sheegay inay abaabuleen ciidan xoog leh oo ku filan inay kooxda Al-Shabaab ka xoreeyaan dhulka ay ka joogaan Galmudug, waxaana lagu wadaa in maalmaha soo socda ay Xarardheere tagaan Madaxweynaha Galmudug, Taliye Mahad Salaad iyo Madaxweyne Xasan Sheekh.

Garoowe (Caasimada Online) – Guddoomiyaha gobolka Mudug ee dhinaca Puntland ayaa faah-faahin dheeraad ah ka bixiyay halka uu marayo kiiska dilka dhaqtar caan ah oo dhawaan lagu dilay magaalada Gaalkacyo ee gobolka Mudug.

Faysal Jife-jabsade ayaa waxa uu shaaciyay in la aqoonsaday ninkii dilka geystay, islamarkaana ay ku raad-joogaan, kadib markii uu magaalada ka baxsaday markii uu falka geystay.

“Waa lagu daba jiraa dadkii ka dambeeyay (dilka), waa kasoo qaban doona meel kasta oo uu galo,” ayuu yiri guddoomiyaha gobolka Mudug ee dhinaca Puntland oo la hadlay warbaahinta.

Sidoo kale waxa uu xusay in aanooyinka qabiilka oo loo dilay dhakhtarka uu mushkilad weyn ku noqdeen nabad-galyada magaalada Gaalkacyo.

Guddoomiyaha ayaa ka dhawaajiyay in go’aankii ay gaareen Isimada gobolka Mudug lagu xukumi doono qofkii qof dila, kaasi oo lagu fulin doona marka lasoo qabto dambiilaha baxdadka ah ee laamaha ammaanka ku daba jiraan.

Dilka dhakhtarkaas oo lagu magacaabi jiray Dr. Sakariye Cabdi Jaamac ayaa waxaa ka dhalatay xiisad kacsanaan, taasi oo keentay in dadka “ay aad u qataan hubka fudud,” halka dadka qaarkood ay magaalada ka baxeen, kuwaasi oo cabsi ka muujiyay in loo beegsado qabiilkooda awgood.

Gaalkacyo oo koonfur iyo waqooyi ay ka arrimayaan maamullada Galmudug iyo Puntland ayaa waxaa in muddo ah ka dhacayay dilalka salka ku haya aanooyinka qabiil ee ka dhaca halkaasi, oo ugu dambeeyay AUN Dr. Sakariye.

Hargeysa (Caasimada Online) – Xukuumadda Somaliland ayaa shaacisay in dadka ka barakacay magaalada Laascaanood ay si bilaash ah u dhigan karaan dhamaan heerarka kala duwan ee waxbarashada.

Wasiirro uu kamid yahay wasiirka waxbarashada Somaliland oo la hadlay warbaahinta ayaa sidoo kale waxa uu ka digay in la faquuqo shacabka Laascaanood, xilli ay sii daba-dheeraaneyso colaadda gobolka Sool ee u dhaxeysa Somaliland iyo SSC-Khaatumo.

“Ma ogolin in wax faquuq ah loo gaysto bulshada asal ahaan kasoo jeeda magaalada Laascaanood ee ku dhaqan gobollada iyo degmooyinka Somaliland. Dalka waa la wada leeyahay, qofkasta oo ku kaca fal kasoo horjeeda iyaga, ciidanka ilaalada amniga waxaanu faraynaa, in ay gacan bir ah ku qabtaan.”

“Ardayda Laascaanood deganaan jirtay ee degmooyinka kale u guuray, waxaa ku wargelinaynaa in waxbarashadoodu ay lacag la’aan tahay oo dugsiga iyo goobaha kale ee waxbarashada ay lacag la’aan ku dhigan doonaan, ilaa inta ay ku laabanayan degmada Laascaanood.”

Sidoo kale waxay sheegeen in dad u jeedooyin gaar ah leh ay baraha bulshada ku baahinayaan muuqaalo been abuur ah oo lagu rabo “in cabsi iyo colaad lagu dhex-dhigo shacabka Laascaanood iyo kuwa kale ee Somaliland.”

“Kuwa qurba joog ah oo horay Laascaanood qalalaasaheeda uga qayb-qaatay ayaa hadana bilaabay in ay cabsi-galiyaan shacabka reer Laascaanood ee ku nool magaalooyinka Hargeysa kamid tahay.”

Ardaydii Laascaanood ee saameynta ku yeeshay dagaalka ayaa intooda badan waxay waxbarashadooda dib uga billowdeen deegaanada Puntland, ayaga oo kal hore la galay ardayda maamulkaasi, halka ay Somaliland ay sheegtay in ardaydaasi oo kor u dhaafaya 3-kun arday lagu qiimaynayo dhibcihii imtixaankii sannadkii hore, si ay waxbarashadooda u sii wataan.

Arrintaan ayaa imaneysa xilli ay dhinacyada isku haya magaalada Laascaanood ay dhaq-dhaqaaqyo ciidan ka wadaan gobolka Sool, ayada oo dadka deegaanada la isku horfadhiyo ka cabsanayaan in lagu dul dagaalamo.

Somaliland ayaa ayadu maalmihii u dambeeyay ciidamo ku daad-gureyneysay dhanka furimaha dagaalka, si ay u xoojiyaan kuwa ku sugan halkaasi, oo iyagu damacsan in ay duullaan ku qaadaan goobihii laga qabsaday dabayaqada bishii lasoo dhaafay.

Somaliland ayaa wada qorshe ay ku dooneyso in dib gacanteeda ugu soo celiso deegaano ay sheegtay in Somaliland ay hoostagaan oo kamid ah gobolka Sool, sida ay xaqiijisay wasaaradda gaashaandhigga Somaliland.

SSC-Khaatumo ayaa dhankeeda sheegtay in ay waajibkeeda ka gudaneyso isku-deyga ay qorsheynayso Somaliland, ayada oo meesha ka saartay sheegashada Somaliland ee ah in Laascaanood ay hoostagto.

Si kastaba, Somaliland ayaa dagaalkii dabaqayaadii August looga adkaaday, iyada oo laga qabsaday saldhigga Gooja-cadde. Wixii markaas ka dambeeyay waxay wadday abaabul dagaal, iyada oo ciidamo soo dhoobtay aagga.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha Gobolka Banaadir Ahna Duqa Muqdisho Mudane Yuusuf Xuseen Jimcaale (Madaale) ayaa maanta xarunta aqalka dowladda hoose ee Xamar ku qaabilay safiirka jamguuriyada Talyaaniga u fadhiya Soomaaliya Mr. Alberto Vecchi.

Kulankaan oo ay goobjoog ka ahaayeen guddoomiye ku-xigeenka amniga iyo siyaasada maamulka gobolka Banaadir iyo taliyaha qeybta guud gobolka Banaadir ee ciidanka Booliska Soomaaliyeed.

Kulankan ayaa looga hadlay arrinta ay kamid yihiin xoojinta wada shaqeynta iyo iskaashiga labada dhinac, dardar-galinta mashaariicda ay dowladda Talyaaniga uga qeyb-qaadaneyso horumarinta caasimadda, gaar ahaan dib udhiska kaabayaasha dhaqaalaha.

Duqa magaalada Muqdisho Mudane Madaale iyo Safiirka Talyaaniga Mr. Alberto Vecchi ayaa intaas kormeer socod ah ku tagay dhismaha xarunta Kaasa Itaaliya ee degmada Xamar Weyne oo dhawaan ay soo codsatay Safaarada Dowladda Talyaaniga oo milkiyada dhulkaasi iyagu lahaa.

Safiirka Talyaaniga u fadhiya Soomaaliya Mr. Alberto Vecchi ayaa guddoomiyaha gobolka Banaadir uga mahadceliyay sida uu uga jawaabay codsigoodii ahaa in loo banneeyo dhismaha Casa Italia ee degmada Xamar Weyne.

Safiirka ayaa dowladda federaalka Soomaaliya, gaar ahaan guddoomiyaha gobolka Banaadir ugu mahad-celiyay soo celinta dhismaha Casa Italia, wuxuuna sheegay in tani ay ka tarjumayso sare u qaadidda xiriirka qotoda dheer ee ka dhexeeya labada dal.

Si kastaba, dhulka uu ku yaallo dhismaha Casa Italia ayaa tan iyo burburkii wuxuu gacanta ugu jiray muwaaddiniin Soomaaliyeed, halkaasi oo ay ku yaalleen goobo ganacsi oo kala duwan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Kooxda Al-Shabaab ayaa markii u horreysay sameysay qirasho lama filaan ah oo la xiriirta dagaalkii dhawaan ka dhacay Awdheegle kadib markii kooxda ay weerar ku qaadeen xerooyinka ciidanka dowladda ku leeyihiin halkaasi.

Kooxda ayaa sheegtay in dagaalkaas looga dilay illaa 7 xubnood oo kamid ahaa dagaal-yahaanadii weerarka ku qaaday xerooyinka Awdheegle ee ciidanka, sida uu warbaahinta afka kooxda ku hadasha u sheegay Cabdisamad Abuu Cabdiraxmaan.

Cabdisamad oo Shabaab ugu magacaaban guddoomiyaha Shabeellaha Hoose ayaa waxa uu qiray in duqeymo ay fuliyeen diyaaradaha drones-ka Turkiga iyo Mareykanka oo markii dambe kusoo biiray dagaalka Awdheegle, ay sababeen dhimashada xubnahaasi.

“Dagaal hadduu dhaco waa lagama maarmaan in naf baxeyso… Markii dharbaaxo culus la gaarsiiyay oo xeryahoodii laga saaray waxaa usoo gurmaday diyaaradahoodii meeshii waxaa (lagu dilay) illaa toddoba ruux,” ayuu yiri Cabdisamad Abuu Cabdiraxmaan.

Waxa uu intaas kusii daray “(Ciidanka) saddex xerro ayuu meeshaas kulahaa oo uu deganaa, maanta waa looga aarguday dadkay dhibaateynayeen waana u digniin una dambeyn mayso, xaaladdana waa degan tahay wax culeys ahna kama jiro.”

Ninkaan Al-Shabaab ugu magacaaban Shabeellaha Hoose ayaa sidoo kale waxa uu guullo ka sheegtay dagaalka ay kula jiraan dowladda, xilli muddooyinkii dambe kooxda laga saaray deegaano iyo degmooyin muhiim u ahaa, oo ay awoodi waayeen inay sii difaacdan.

Qirashadan ay sameysay kooxda ayaa noqoneysa mid lama filaan ah, maadaama badanaa kooxda looga baran inay tabiso khasaaraha kasoo gaara dagaalka, iyada oo inta badan guullo aan la xaqiijin ka sheegan jirtay weerarada ay fuliso.

Dhinaca kale, Dowladda federaalka ayaa sheegtay in dagaalkii Awdheegle lagu laayay in ka badan 60 xubnood oo Shabaab ah, “Ciidanka xoogga dalka oo kaashanaya saaxiibada caalamka ayaa si feejignaan leh waajibkooda u gutay.”

Sidoo kale waxay dowladda sheegtay markaas in dagaalkaas kooxda looga furtay hub iyo saanad milater oo badan, islamarkaana si buuxda looga hortegay in shacabka iyo ciidanka waxyeelo gaarsiiyaan.

Al-Shabaab ayaa iyaduna dhankeeda sheegatay inay cagta marisay saldhigyadii degmada Awdheegle, ayna dishay ugu yaraan 59 askari, ayna cagta mariyeen ciidankii halkaas deganaa, sida ay hadalka u dhigtay kooxdu.

Awdheegle ayaa marar badan waxaa weeraro ku soo qaaday Al-Shabaab, sidoo kale waxa ay horay ugu garaacday hoobiyeyaal gaystay khasaare isugu jiro dhimasho iyo dhaawac.

Si kastaba, Maalmihii ugu dambeeyay kooxda Al-Shabaab ayaa kordhisay weerarada ay ku qaado saldhigyada ciidamada dowladda iyo kuwa deegaanka ee howl-gallada ka wada gobollada dalka.

Dhuusamareeb (Caasimada Online) – Magaalada Dhuusamareeb waayahan waa laga guuray oo dhinaca furimaha dhabta ah ee dagaalka ayaa loo guuray.

Axmed Cabdi Kaariye (Qoor-Qoor) hoggaamiyaha Galmudug muddo toban cisho ka badan kuma uusan sugneyn caasimada Galmudug, waxaana uu guri ka dhigtay furinta ay ciidanka fadhiyaan, kuwaasi oo saacad walba dhinac u guuri kara.

Waa goob colaadeed oo xilli walba ay suurta-gal tahay in lasoo weeraro ama ay ciidanka kula jooga wax weeraraan. Qoor-Qoor waxaa wehlinayaa wasiirka gaashaandhiga Jaamac oo isagu in muddo ah kusoo laaban caasimada iyo xafiiskii wasaaradda gaashaandhiga.

Inkasta oo ay jiraan dad eedo badan ujeedinaya wasiirka gaashaandhigga, haddana markii dhinaca kale laga istaago marxaladda lagu jiro wasiirka aad ugama naf doorsan ciidanka xoogga dalka wuxuuna dhinaciisa ka jooga furinta.

Laba cisho kahor waxaa la qabtay magaalada la yiraahdo Ceela-helay, isla maalinkaas waxaa isna jiidda dagaalka tegay taliyaha hay’adda Sirdoonka iyo Nabad-sugida Qaranka ee Soomaaliya Mahad Maxamed Salaad, kaasi oo hay’adihiisu sahashay duqeymo waaweyn oo kooxda looga laayay maleeshiyaad badan iyo horjoogayaal labadii asbuuc ee lasoo dhaafay.

Madaxdan waxay halkaasi ku hoggaamiyeen qabashada shalay ee magaalada Ceel-garas, oo kamid aheyd goobaha ugu muhiimsan ee gacanta ugu Al-Shabaab. Magaaladan ayaa kooxda u aheyd marinkooda isku xira qeybtooda jooga jihadda Ceelbuur iyo intooda kale ee jira dhanka Qaayib iyo Xiindheere.

Haddaba, maxay ka dhigan tahay in madaxda ciidanka la joogaan furimaha dagaalka?

1. Geeri loo siman yahay

Inta badan madaxda ma doortaan khatar lamid ah midd ay askarta dooratay, kuwaasi oo qoriga u qaata inay difaacaan dalkooda. Madaxdu badi magaalooyinka waaweyn iyo goobaha nabada ah ayay isku ilaaliyaan.

Laakiin caadada ay waayadan bilaabeen madaxda labada heer dowladeed ee Soomaaliya ee ah inay furimaha dagaan oo ciidanka la joogaan waa cadeynta in dagaalka dhab laga wada yahay iyo in aanay jirin naf jecleysi gaar ah oo ku jirta madaxda kuraasta ku fadhisa.

2. Xaqiijinta hadafka iyo hubanta masuuliyadda

Madaxda furinta dagaalka jooga waxaa laga faa’iidi doona dhowr arrimood oo ay kamid tahay in la xaqiijiyo hadafka dagaalka, waxaana xilliyadan oo kale adag in saraakiisha qaar ay isku dayaan inay dibin-daabeyaan gulufka.

Waxaa joogista madaxda ee furimaha dagaalka ay keenaysa ilaalinta masuuliyadda ee dadka u xilsaaran shaqooyinka kala duwan iyo sidoo kale saraakiisha u qalanta billadaha geesinnimada iyo dalacsiinta ayaa si fudud oo aan musuq ciidan laheyn loo ogaan karaa.

Waxaana dhamaan astaamahaasi caawinayaan in guul laga keeno dagaalka socda, oo dhawaan lagu wado inuu galo wejiga labaad, kaasi oo ay qeyb ka noqonayaan ciidamo ka socda dalalka deriska.

Laascaanood (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya magaalada Laascaanood ee xarunta gobolka Sool ayaa sheegaya in ciidamada Somaliland iyo kuwa SSC-Khaatumo ay dhaq-dhaaqyo ciidan oo iska soo horjeeda ka wadaan halkaasi.

Dhaq-dhaqaaqyada ciidan ee labada dhinac ka wadaan gobolka Sool, ayaa daba socda hanjabaado iyo digniin ay hawada isku mariyeen labada dhinac.

Dadka deegaannada ay isku hor fadhiyaan ciidanka Somaliland iyo kuwa SSC-Khaatumo ayaa ka cabsanayaan in lagu dul dagaalamo, xilli labada dhinac ay wadaan dhaq-dhaqaaqyo xooggan.

Somaliland ayaa ayadu maalmihii u dambeeyay ciidamo ku daad-gureyneysay dhanka furimaha dagaalka, si ay u xoojiyaan kuwa ku sugan halkaasi, oo iyagu damacsan in ay duullaan ku qaadaan goobihii laga qabsaday dabayaqada bishii lasoo dhaafay.

Somaliland ayaa wada qorshe ay ku dooneyso in dib gacanteeda ugu soo celiso deegaano ay sheegtay in Somaliland ay hoostagaan oo kamid ah gobolka Sool, sida ay xaqiijisay wasaaradda gaashaandhigga Somaliland.

SSC-Khaatumo ayaa dhankeeda sheegtay in ay waajibkeeda ka gudaneyso isku-deyga ay qorsheynayso Somaliland, ayada oo meesha ka saartay sheegashada Somaliland ee ah in Laascaanood ay hoostagto.

Somaliland ayaa dagaalkii dabaqayaadii August looga adkaaday, iyada oo laga qabsaday saldhigga Gooja-cadde. Wixii markaas ka dambeeyay waxay wadday abaabul dagaal, iyada oo ciidamo soo dhoobtay aagga.

Si kastaba, waxaa durba isa-soo taraya walaaca laga muujinayo dagaallo markale dhexmara ciidanka Somaliland iyo kuwa SSC-Khaatumo, ayada oo hay’adaha u dooda xuquuqda aadanaha ay ka digeen in waxyeello kale ay ka dhashaan dagaallada la abaabulayo, maadaama kuwii horay u dhacay ay galaaftern nolosha dad aan illaa hadda tira-koob rasmi ah lagu sameyn.

Dhuusamareeb (Caasimada Online) – Kooxda Al-Shabaab ayaa xalay tiro madaafiic ah ku weeraray deegaanka Ceel-Lahelay oo kamid ah deegaanada hoostaga degmada Dhuusamareeb ee caasimadda Galmudug.

Ceel-lahelay oo ay dhowaan qabsadeen ciidamada dowladda iyo kuwa Galmudug ayaa waxay kooxda sheegtay inay weerarka ku beegsatay fariisimaha ciidamada dowladda ay ku sugan halkaasi.

Saraakiil ka tirsan ciidamada oo ku sugan deegaanka la weeraray ayaa VOA u sheegay in wax khasaare ah aysan gaysan madaafiicdii xalay ay Al-Shabaab kusoo rideen deegaankaas.

Saraakiisha ayaa sidoo kale sheegay in madaafiicda ay ku dhaceen dhul banaan, islamarkaana aysan jirin cid wax ku noqotay ciidamadii ku sugnaa halkaasi.

Kooxda Al-Shabaab oo sheegatay weerarkan ayaa weli ka bixin faah-faahin dheeri ah, marka laga imaado in madaafiicdaas lagu bartilmaameedsaday fariisimaha ciidanka ee Ceel-lahelay.

Sidoo kale saraakiisha ciidamada dowladda iyo maanulka ayaan weli si rasmi ah uga hadal weerarka ay sheegteen kooxda Al-Shabaab.

Ceel-lahelay ayaa kamid aheyd deegaano ay shalay kormeer ku tageen madaxweynaha Galmudug Axmed Qoor-Qoor iyo saraakiil ka tirsan dowladda federaalka, inkasta oo markii dambe Qoor-Qoor uu dib ugu laabtay Dhuusamareeb.

Qoor-Qoor ayaa waxaa safarkaasi oo ay ku gaareen illaa Ceelgaras oo ay shalay qabsadeen ciidanka dowladda, ku wehliyey wasiirka gaashaandhigga Soomaaliya Cabdulqaadir Maxamed Nuur iyo Taliyaha Hay’adda NISA Mahad Maxamed Salaad.

Si kastaba, Maalmihii ugu dambeeyay kooxda Al-Shabaab ayaa kordhisay weerarada ay ku qaado saldhigyada ciidamada dowladda iyo kuwa deegaanka ee howl-gallada ka wada gobollada dalka.

Laascaanood (Caasimada Online) – Hoggaanka SSC-Khaatumo ayaa shaaciyay inuu xabsiga ka sii daayay laba kamid ah maxaabiistii Somaliland ee ay kusoo qabteen dagaalkii 25-kii bishii lasoo dhaafay ka dhacay magaalada Laascaanood ee gobolka Sool.

SSC-Khaatumo ayaa sheegtay in labadaas maxbuus ay sii deysay uu dhaawacooda cusla, islamarkaana ay ku wareejisay hay’adda caalamiga ah ee Laanqayrta Cas oo ayadu hore u booqatay maxaabiista Somaliland ee gacanta ku hayso SSC.

“Maamulka SSC-Khaatumo waxa uu ku wargelinayaa cid kasta oo danaynaysa in aanu sii deynay laba maxbuus ‘oo ay ku qabteen’ 25-kii August ee dagaalkii u dhaxeeyay ciidamada SSC iyo maleeshiyaadka Somaliland, labada maxbuusna dhaawacyo culus ayay qabaan,” ayaa lagu yiri bayaan kasoo baxay SSC-Khaatumo.

“Waxaa isku afgaranay in aan ku wareejino Laanqayrta Cas (ICRC), taas oo ku salaysan bini’aadantinimo, iyada oo hubinaysa inay helaan daryeelka ugu fiican ee la heli karo.”

Sidoo kale waxay sheegtay inay ka go’an tahay in maxaabiista dagaalka ee gacanta ku hayso lagula dhaqmo si waafaqsan shuruucda caalamiga ah ee bini’aadantinimada iyo dhaqanka Soomaaliyeed.

SSC-Khaatumo ayaa waxa kale oo ay “aad u bogaadisay” doorka muhiimka ah ee ICRC-du ay ka ciyaareyso taakuleynta maxaabiista, kuwaasi oo lagu soo qabtay dagaalkii dabaqayaadii August ee ciidamada Somaliland iyo kuwa SSC-Khaatumo.

Somaliland ayaa dagaalkaas looga adkaaday, iyada oo laga qabsaday saldhigga Gooja-cadde. Wixii markaas ka dambeeyay waxay wadday abaabul dagaal, iyada oo ciidamo soo dhoobtay aagga.

Si kastaba, Somaliland ayaa horay ugu eedeysay SSC-Khaatumo in si arxan darro ah ula dhaqantay maxaabiista gacanta ku hayaan, halka taasi bedelkeeda ay SSC sheegtay in maxaabiistas si wanaagsan loola dhaqmo, iyada oo u ogolaatay inay booqato hay’adda ICRC.

Ceelbuur (Caasimada Online) – Ciidanka Xoogga Dalka ayaa jihada waqooyi uga dhaqaaqay magaalada Ceelbuur, iyagoo la hawlgalaya ciidamada kale ee jihooyinka bari iyo koonfureed kaga sii siqaya magaaladaasi.

Ciidamadan, oo Isniintii ka qalab qaatay degmada Maxaas ee Gobolka Hiiraan, ayaa cagta saaray waddada aadda deegaanka Wabxo, oo qiyaastii 43km u jirta Ceelbuur.

Wararka ayaa sheegaya in ciidamadu ay hadda masaafo yar u jiraan deegaanka Ceelgorof, oo ku dhow Wabxo.

Ciidamadan ayaa waxaa horkacaya Gaashaanle Ismaaciil Cabdimaalik Maalin, Taliyaha Guutada Cali Bin Abii Daalib ee Xoogga Dalka.

Ilo-wareedyo ayaa sheegaya in ciidamada la faray in ay si buuxdo isugu furaan waddada xiriirisa magaalooyinka Maxaas iyo Ceelbuur.

Wasiirka Warfaafinta Galmudug Abshir Cabdi Shiiqow ayaa sheegay inaanan dib loogu laaban doonin Ceelbuur, iyadoo aan Al Shabaab laga kicin deegaanada ku teedsan.

Wasiirka ayaa sheegay in ciidamadu ay si garbo siman isugu fidinayaan deegaanada, tuulooyinka iyo dhulka hawdka, si looga sifeeyo sida uu yiri cadowga.

Wasiir Shiiqow oo Warbaahinta la hadlay ayaa ka dhawaajiyay in muddada ka harsan bishan September lagu soo afjari doono Shabaabka Galmudug.

Shabaabka ayaa mar kale wajahaya guluf ballaaran oo dhul iyo cirba leh.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda federaalka ah ee Soomaaliya ayaa daah-furtay mashruuc cusub oo ku kacaya 11.4 Milyan dollar, kaasi oo laga fulinayo isbitaallada heer federaal iyo heer dowlad-goboleed.

Mashruucan ayaa looga gol leeyahay in lagu xoojiyo adeegyada deg-degga ah ee caafimaadka ee isbitaallada heer federaal iyo heer dowlad-goboleed, waxaana mashruucaan maalgalinaya bangiga adduunka.

Mashruucan oo loogu magac daray “xoojinta adeegyada deg-degga ah ee caafimaadka ee cisbitaallada federaalka iyo gobolka” ayaa sida qorshuhu yahay waxaa la soo marsiin doonaa hay’adda Qaramada Midoobay ee caafimaadka adduunka (WHO).

Dowladda federaalka ayaa sheegtay in mashruucaan uu yahay barnaamij dhamaystiran oo taageeraya ka soo kabashada masiibooyinka, iyada oo kor loo qaadayo u adkaysiga mustaqbalka.

“Waxaan bilownay shaqo muhiim ah oo lagu xoojinayo daryeelka caafimaadka deg-dega ah ee Soomaaliya anagoo adeegsanayna mashruuca soo kabashada dhibaatada Soomaaliya. Marka la tayeeyo tas-hiilaadka, tababarka shaqaalaha iyo isku xirka adeegyada caafimaadka,” ayuu yiri Cabdi Tawane oo asagu ah maamulka mashruuca kasoo kabashada dhibaatooyinka Soomaaliya.

“Waxaan dhiseynaa awood waarta si aan uga jawaabno dhibaatooyinka caafimaadka iyo u adeegidda muwaadiniinta dalka oo dhan. Taageeradan waxay saameyn weyn ku yeelan doontaa nidaamka daryeelka caafimaadka Soomaaliya hadda iyo mustaqbalkaba.”

Barnaamijkan ayaa sidoo kale ujeedkiisa u weyn lagu sheegay in uu seeska u dhigo daryeelka caafimaad ee dalka oo dhan iyo in la taageero xuquuqda aasaasiga ah ee caafimaadka dhammaan Soomaalida marka lagu jiro xaaladdan adag.

Si kastaba, Mashruucaan oo ah mid muhiim ah ayaa waxa uu kusoo aadaya xilli nidaamka caafimaad ee dalkeenna uu la tacaalayo dhibaatooyin badan oo kala duwan.

Awdheegle (Caasimada Online) – Taliyaha ciidanka xoogga dalka Jeneraal Ibraahim Sheekh Muxyadiin ayaa galabta gaaray degmada Awdheegle ee gobolka Shabeellada Hoose, halkaas oo shalay si weyn loogu laayey Khawaarijta Al-Shabaab oo weerar ku soo qaaday ciidanka dowladda.

Taliyaha oo ka baxay Shabeellada Dhexe ayaa halkaas ku tegay amar uu bixiyey Madaxweyne Xasan Sheekh oo ciidankii ka dagaalamay Awdheegle dalacsiiyey.

Dhamaan ciidankii ka dagaalamay Awdheegle ee shalay cashirka u dhigay Al-Shabaab ayaa la dalacsiiyey min laba darajo, taasi oo ciidanka u noqotay fursad dhif iyo naadir ah.

“Waxaan rabaa ciidamada labada guuto ka kala tirsan ee shalay halkaan guusha ka dhaliyey, cashirkana u dhigay Khawaarijta, in la sii soo qoro magacyadooda, waxaa la dalacsiiyey mid laba darajo,” ayuu yiri Taliyaha xoogga.

Wuxuu sidoo kale ciidanka gaarsiiyey hambalyo iyo bogaadin uu kaga siday Madaxweyne Xasan Sheekh oo taliyaha ku amray inuu ciidankaas deg deg ugu tago oo min laba daraji dalacsiiyo.

“Waxaan idiin balan qaadayaa in dalacaadaan kadib aan qiimeyno kala sareynta ciidanka alif ilaa seddaxle, darajo kasta lacagteeda ayaad qaada doontaan,” ayuu yiri.

Sidoo kale Taliyaha Xoogga ayaa sheegay in liiska saraakiisha hoggaamineysa ciidanka ka dagaalanay Awdheegle uu u gudbi doono madaxweynaha, si ay u helaan abaal-marinta ay mudan yihiin.

“Guusha aad gaarteen Khawaarijta niyad jab ayey ku riday, waxaan kai mid Nuurdugle, dhamaan dhulkaas waa isaga baxeen markii ay ku niyad jabeen sida aad u jebiseen,” ayuu taliyuhu hadalkiisa ku sii daray.

Ugu dambeyntii Taliyaha xoogga ayaa saraakiisha iyo ciidanka xasuusiyey in nin kasta maalinta uu joogo uu qarankaan u adeego, “Dalkaan ninba maalin ayuu u soo dagaalamay, inta aad nooshihiin dhiigiina haku nasteen shacabka walaalihiin ah,” ayuu yiri.

Hoos ka daawo