Muqdisho (Caasimada Online) – Ciidanka la dagaalanka burcad-badeedda ee Midowga Yurub ayaa markab dagaal u soo diray xeebaha Soomaaliya kaddib markii koox looga shakisan yahay burcad-badeed ay isku dayeen inay bartilmaameedsadaan maraakiibta aaggaas, sida ay ilo-wareedyo dhinaca badda ah sheegeen Arbacadii.

Dabley hubeysan ayaa weerartay markab nooca booyadda ah oo marayay meel ka baxsan xeebta Muqdisho Isniintii. Waxay rasaas ku fureen markabka kaddib markii ay isku dayeen inay korkiisa fuulaan, waana dhacdadii ugu horreysay ee looga shakiyo fal burcad-badeed Soomaali ah oo nooceeda ah tan iyo 2024, sida ay sheegeen ilo dhinaca badda ah.

Weerarkaas iyo dhacdooyin kale ayaa walaac ka abuuray marinka maraakiibta ee loo isticmaalo in lagu geeyo tamar iyo badeecooyin muhiim ah suuqyada caalamka.

Markab kalluumeysi oo calanka Seychelles sitay ayaa sidoo kale waxaa toddobaadkan u dhowaaday doon dheereysa, halka ilo dhinaca amniga badda ah ay sheegeen in doon kalluumeysi oo gaar ah oo laga leeyahay Iran ay qabsadeen kooxo aan la aqoonsan.

Kooxda Maareynta Khataraha Badda ee Britain ee Vanguard ayaa sheegtay inay aad ugu dhowdahay in doonta kalluumeysiga lala wareegay si loogu isticmaalo “markab hooyo” oo laga soo qaado weerarrada.

Howlgalka badda ee Midowga Yurub, Hawlgalka ATALANTA (Operation ATALANTA), ayaa sheegay inuu “ka warqabo xaaladda uuna markab ciidan u dirayo aagga”, iyagoo ka gaabsaday faahfaahin intaas dhaafsiisan sababo dhinaca amniga ah.

“Waxaa aad ugu dhow inay badda ku jirto koox fallaago ah oo Burcad-badeed Soomaali ah, ayna ka hawlgaleysay meel ka baxsan 300 oo mayl-badeed xeebta Soomaaliya,” ayey tiri shirkadda amniga badda ee Britain ee Ambrey Arbacadii.

“Maraakiibtaas (ganacsiga) ee loo dhowaaday waxay u dhigmaan sifooyinka iyo awoodaha la ogyahay ee bartilmaameedka burcad-badeedda Soomaalida.”

Kooxaha burcad-badeedda Soomaalida, oo ka hawlgeli jiray agagaarka Gacanka Cadmeed iyo Badweynta Hindiya, ayaa ahaa kuwo aan si weyn u firfircooneyn sannado badan.

Maleeshiyada Xuutiyiinta Yemen ee gacan-saarka la leh Iran ayaa khatar weyn ku hayay maraakiibta maraya Badda Cas, oo ku xiranta Gacanka Cadmeed, tan iyo markii ay kooxdu weerarradii ugu horreeyay ku qaadday maraakiibta ganacsiga bishii Nofeembar 2023, iyagoo u hiilinaya Falastiiniyiinta dagaalka ku jira Israel ee Gaza.

In kasta oo Xuutiyiintu ay oggolaadeen xabbad-joojin ku aaddan bartilmaameedsiga maraakiibta xiriirka la leh Mareykanka, shirkado badan oo maraakiibta ah ayaa weli ka caga jiidaya inay dib u bilaabaan safarrada ay ku maraan biyahaas.

Baydhaba (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa waxaa laga helayaa khasaaraha ka dhashay howlgal culus oo maanta ciidamada Xoogga dalka iyo kuwa Daraawiishta Koonfur Galbeed ay si wadajir ah uga fuliyeen tuulooyin hoostaga deegaanka Daynuunaay ee gobolka Baay, kaas oo khasaare culus lagu gaarsiiyay kooxda Al-Shabaab.

Howlgalka oo ahaa mid aad loo qorsheeyay ayaa u dhacay sidii loogu talagalay, waxaana lagu laayay horjoogayaal iyo maleeshiyaad ka tirsanaa kooxaha Khawaarijta, sida lagu sheegay qoraal kasoo baxay Maamul-goboleedka Koonfur Galbeed Soomaaliya.

Warsaxaafadeedka ayaa waxaa lagu xaqiijiyay in howlgalka lagu dilay horjoogihii dhanka maaliyadda Al-Shabaab ee aaga Daynuunaay oo magaciisa lagu soo gaabiyay Yaxye, afgarashadiisuna ay ahady Abuu Khaalid, sidoo kale waxaa lala dilay ku xigeenkiisii iyo rag kale oo ilaalo u ahaa, kadib markii ay dul tageen ciidamada huwanta ee weerarka qaaday.

“Howgal ballaaran oo dhowr waji leh islamarkaana lagu khaarajiyay horjoogihii Khawaarijta u qaabilsanaa dhanka maaliyadda deegaanka Daynuunaay, ku-xigeenkiisa iyo ilaaladooda (Yaxye) oo magaciisa af garashadana uu yahay (Abuu Khaalid) ayaa waxaa laga fuliyey tuulooyin ay kamid yihiin Buul Dooro”. ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka Koonfur Galbeed.

Ciidamada ayaa howlgalkan guuleystay qaaday, kadib markii ay heleen xogo ku saabsan horjoogayaasha Khawaarijta iyo ilaaladooda ee goobtaasi lagu dilay.

Sidoo kale intii uu socday howlgalka ciidamada ayaa waxaa lagu soo furtay saanad ciidan, gaar ahaan saddex qoray oo AK47 ah iyo booshashkooda.

Taliyaha guutada 8-aad, qaybta 60-aad Cali Maxamed Aadan (Cali Cadoow) oo ka hadlay howlgalka ayaa si weyn ugu mahadceliyey ciidanka geesiyaasha ee sida gaarka ah u beegsaday horjoogayaasha iyo maleeshiyaadka maanta lagu laayay halkaasi.

Maalmihii dambe ciidamada ayaa xoojiyay howlgallada ay ka wadaan duleedka Baydhaba, halkaas oo inta badan weeraro arbushaad ah ay kasoo qaadaan maleeshiyada Al-Shabaab.

 Muqdisho (Caasimada Online) – Kulan gaar ah oo ay isugu yimaadeen saraakiisha laamaha amniga magaalada Muqdisho, isla markaana uu goobjoog ahaa, taliyaha qaybta guud ee Booliska Gobolka Banaadir, Gaashaanle Sare Mahdi Cumar Muumin (Macallin Mahdi) ayaa waxaa looga hadlay amniga caasimada, iyada oo si gaar ah diiradda loogu saaray ciyaarta galabta ee Stadium Muqdisho.

Ciyaarta oo Final ah ayaa dhex-mari doonto labada degmo ee kala ah Howlwadaag iyo Warsheekh, waaana tartan xiiso leh oo ay ka qayb-geli doonaan taageerayaal fara badan.

Macallin Mahdi oo kulanka ka hadlay ayaa saraakiisha Booliska amar ku siiyay in aan wax hub ah ama walxo amni-darro keeni kara lala geli karin gudaha Stadium Muqdisho.

Sidoo kale, wuxuu ku boorriyay ciidanka Booliska Soomaaliyeed in ay dagnaan muujiyaan, isla markaan ay si wanaagsan ula dhaqmaan shacabka imaanaya garoonka.

Dadweynaha ayaa goor sii horreysay bilaabay inay iska sii xaadiriyaan garoonka, iyaga oo kala imaanaya dhammaan degmooyinka gobolka Banaadir.

Howlwadaag iyo Warsheekh ayaa degmadii badiso waxay qaadi doonta koobka tartanka degmooyinka gobolka Banaadir, halka degmada laga badiyo ay geli doonto kaalinta labaad.

Ciyaarahan oo ah is-dhexgal bulsho ayaa haddane wata xiiso gooni ah, iyada oo taageerayaasha iyo kooxahaba ay si weyn ugu xifaaltamayaan ciyaarta galabta.

Tartankan oo galabta lasoo xiri doono ayaa sidoo kale muujiyay horumarka caasimada iyo amniga oo haatan guul wayn laga gaaray, maadaama uu si nabdoon kusoo dhammaaday.

Gaalkacyo (Caasimada Online) – Duqa Degmada Gaalkacyo ee maamulka Galmudug, Cabdiraxmaan Sheekh Xasan ayaa dhambaal hambalyo iyo bogaadin u diray Jacob Frey oo mar kale ku guuleystay xilka Duqa magaalada Minneapolis.

Duqa Gaalkacyo ayaa sheegay in dib-u-doorashada Frey ay caddeyneyso kalsoonida shacabka Minneapolis ay ku qabaan hoggaamintiisa daah-furan iyo dadaalkiisa horumarineed.

Duqa Gaalkacyo ayaa xusay in uu horey ula kulmay Jacob Frey 17-kii February 2023, xilligaas oo uu sheegay in ay ka wada-hadleen xoojinta xiriirka iskaashiga magaalooyinka Gaalkacyo iyo Minneapolis, iyo horumarinta adeegyada bulshada.

“Duqa Gaalkacyo ayaa u rajeeyay dhiggiisa Jacob Frey in uu guul iyo barwaaqo ku hogaamiyo bulshada Minneapolis, ayna sii xoojiso xiriirka saaxiibtinimo iyo iskaashi ee labada magaalo,” ayaa lagu yiri faafin deg-deg ah oo kasoo baxay xafiiska Duqa magaalada Gaalkacyo ee maamulka Galmudug.

Jacob Frey ayaa caawa si rasmi ah loogu dhawaaqay inuu ku guuleystay doorashadii duqa magaalada Minneapolis ee 2025, isagoo ku guuleystay muddo xileed saddexaad, wuxuuna ka adkaaday Omar Fateh oo Soomaali ah.

Frey ayaa guuleystay kaddib markii dib loo tiriyay codadka doorashada oo ahayd midda kala-dookhashada (ranked-choice), taasoo soo jiidatay tiradii ugu badnayd ee codbixiyayaal ee doorasho magaalo, 55% codbixiyayaasha diiwaangashan, jabisayna rikoorkii 54% ee la dhigay 2021.

Frey wuxuu iska difaacay loolan kaga yimid dhankiisa bidix, oo uu ugu horreeyay Fateh, oo 35 jir Soomaali ah, ahna senatar gobol oo ku jira muddo xileedkiisii labaad.

Frey ayaa helay 42% codadka dookha-koowaad, waxaana kusoo xigay Fateh oo helay 32%, DeWayne Davis oo helay 14% iyo ganacsade Jazz Hampton oo helay 10%.

Sababtoo ah ma jirin cid ku guuleysatay aqlabiyad Talaadadii (in ka badan 50%), saraakiisha doorashada ayaa Arbacada maanta ah meesha ka saaray musharraxiintii aan xisaab ahaan guuleysan karin, waxaana codadkoodii loo wareejiyay dookhooda xiga. Geeddi-socodka reebitaanka ayaa sii socday ilaa uu Frey ka helay aqlabiyad.

Intii lagu guda jiray xafladdiisii daawashada doorashada habeenkii Talaadada, Frey wuxuu ammaanay adkaysiga Minneapolis ee dhibaatooyinka, wuxuuna muujiyay kalsoonida uu ku qabo horumarka sii socda ee magaalada.

“Waxaan wax ka qabannay duruufihii ugu adkaa. Waxaan ku samaynay si gacan-ka-gacan ah, anagoo wajahayna adduunka,” ayuu yiri. “Minneapolis way soo kacaysaa, mid kasta oo naga mid ahna waan la kici doonnaa.”

Minneapolis (Caasimada Online) – Duqa magaalada Minneapolis, Jacob Frey, ayaa lagu dhawaaqay inuu ku guuleystay doorashadii duqa magaalada ee 2025, isagoo ku guuleystay muddo xileed saddexaad, wuxuuna ka adkaaday Omar Fateh oo Soomaali ah.

Frey ayaa guuleystay kaddib markii dib loo tiriyay codadka doorashada oo ahayd midda kala-dookhashada (ranked-choice), taasoo soo jiidatay tiradii ugu badnayd ee codbixiyayaal ee doorasho magaalo, 55% codbixiyayaasha diiwaangashan, jabisayna rikoorkii 54% ee la dhigay 2021.

Isagoo ku ololaynayay ballanqaad ah in magaaladu ay kasoo kabanayso laba muddo xileed oo qasnaa, wuxuu Frey helay 42% codadka dookha-koowaad, waxaana kusoo xigay Fateh oo helay 32%, DeWayne Davis oo helay 14% iyo ganacsade Jazz Hampton oo helay 10%.

Sababtoo ah ma jirin cid ku guuleysatay aqlabiyad Talaadadii (in ka badan 50%), saraakiisha doorashada ayaa Arbacada maanta ah meesha ka saaray musharraxiintii aan xisaab ahaan guuleysan karin, waxaana codadkoodii loo wareejiyay dookhooda xiga. Geeddi-socodka reebitaanka ayaa sii socday ilaa uu Frey ka helay aqlabiyad.

Intii lagu guda jiray xafladdiisii daawashada doorashada habeenkii Talaadada, Frey wuxuu ammaanay adkaysiga Minneapolis ee dhibaatooyinka, wuxuuna muujiyay kalsoonida uu ku qabo horumarka sii socda ee magaalada.

“Waxaan wax ka qabannay duruufihii ugu adkaa. Waxaan ku samaynay si gacan-ka-gacan ah, anagoo wajahayna adduunka,” ayuu yiri. “Minneapolis way soo kacaysaa, mid kasta oo naga mid ahna waan la kici doonnaa.”

Wuxuu sheegay in codbixiyayaashu ay bayaan ka bixiyeen nooca hoggaan ee ay qiimeeyaan, kaasoo aan ahayn mid xagjirnimo ama kala qaybsanaan ku dhisan, balse ah “maamul wanaagsan, oo feker leh, oo aad la shaqayso dadka ku soo doortay, aana aad magaaladaada uga jeceshahay fikraddaada.”

Frey ayaa sidoo kale bartilmaameedsaday maamulka Trump, isagoo ballanqaaday in Minneapolis ay ahaan doonto magaalo lagu qeexo naxariis iyo go’aan adag balse aan ahayn cabsi ama fikrad.

Wuxuu sheegay in magaaladu ay “iska hor istaagi doonto kalitalisnimada” ayna taageeri doonto kuwa inta badan lagu beegsado siyaasadaha heer qaran, isagoo xusay in Minneapolis, “aysan ahayn muhaajiriin aan la diiwaangelin. Waa deriskeenna.”

Sare u kaca degdegga ahaa ee Fateh oo istaagay

Frey wuxuu iska difaacay loolan kaga yimid dhankiisa bidix, oo uu ugu horreeyay Fateh, oo 35 jir Soomaali ah, ahna senatar gobol oo ku jira muddo xileedkiisii labaad.

Fateh wuxuu si degdeg ah usoo baxay shantii sano ee la soo dhaafay isagoo noqday ninka ugu weyn ee la loolamaya Frey, wuxuuna helay taageero muddo kooban socotay oo ay siiyeen Dimoqraadiyiinta Minneapolis bishii Luulyo. Taasi waxay soo jiidatay dareen heer qaran ah iyadoo dadku ay isbarbardhig ku sameeyeen isaga iyo Zohran Mamdani, oo si aqlabiyad ah loogu doortay duqa magaalada New York xalay: Labaduba waa soddomeeyo, Muslim ah, sharci-dejiyayaal gobol iyo hantiwadaag dimoqraadi ah oo la loolamay nidaamka taagan.

Sida Mamdani oo kale, Fateh wuxuu ballanqaaday inuu Minneapolis ka dhigayo mid la awoodi karo nolosheeda, iyada oo loo marayo xakameynta kirada, mushaharka ugu yar oo  ah $20 saacadii, iyo laga yaabee canshuur dakhli oo lagu soo rogo kuwa hodanka ah.

Fateh wuxuu sheegay inuu dhaqan-gelin doono dib-u-habeyn dhab ah oo booliiska lagu sameeyo, qaab bani’aadamnimo ahna ula tacaali doono teendhooyinka dadka guryo la’aanta ah, uuna joojin doono cagaf-cagafaynta lagu sameeyo.

Fateh ayaa u sheegay taageerayaashiisa xafladdii daawashada doorashada habeenkii Talaadada in ololihiisu uu “horeyba u beddelay doodda ku saabsan waxa ay Minneapolis noqon karto.”

“Dagaalkani wuxuu had iyo jeer ku saabsanaa mustaqbalkeena. Mustaqbal ay badqabka bulshadu ka dhigan tahay daryeel, ee aysan ahayn tallaabo adag,” ayuu yiri.

“Mustaqbal aan kula dhaqanno deriskeena guryo la’aanta ah si sharaf leh, oo aan dhisno guryo si weyn loo awoodi karo, dadkana aan ku hayno bulshooyinkii ay dhisteen, halkaas oo shaqaalaha magaalada sii haya ay helaan mushahar nolosha ku filan iyo ixtiraamka ay mudan yihiin.”

Nairobi (Caasimada Online) – Xubnaha Guddiga Farsamada ee Golaha Mustaqbalka Soomaaliya, oo ay ku mideysan yihiin Puntland, Jubbaland iyo Madasha Mucaaridka ayaa maanta shir ku yeeshay magaalada Nairobi ee dalka Kenya.

Shirka ayaa lagu gorfeeyay arrimo la xiriira jihada siyaasadeed ee dalka iyo qorshaha shaqo ee golaha. Sida ay Caasimada Online u sheegeen ilo xog ogaal ah, guddigu wuxuu qorsheeyay in shirka guud ee Golaha Mustaqbalka Soomaaliya la qabto bartamaha bishan November.

Shirweynahan ayaa la qorsheynayaa in lagu qabto magaalada Kismaayo, ee xarunta dowlad-goboleedka Jubbaland.

Ujeeddada shirkan ayaa lagu sheegay in lagu diyaarinayo ajandaha iyo qaab-dhismeedka golaha, si uu u yeesho hoggaan rasmi ah iyo hannaan shaqo oo mideysan. Xubnaha ayaa sidoo kale falanqeeyay sida loo dardargelin karo wada-shaqeynta maamul-goboleedyada iyo mucaaridka.

Wararka la helayo ayaa tilmaamaya in Madaxweynaha Puntland, Saciid Cabdullaahi Deni, iyo Madaxweynihii hore ee Soomaaliya, Shariif Sheekh Axmed, lagu wado in loo doorto hoggaanka Golaha Mustaqbalka Soomaaliya, oo ujeeddadiisu tahay in uu ka hortago qorshayaasha Villa Soomaaliya ee la xiriira wax-ka-beddelka dastuurka iyo hirgelinta doorasho toos ah.

Kulankan ayaa noqday kii ugu horreeyay ee ay yeeshaan xubnaha Guddiga Farsamada ee Golaha Mustaqbalka Soomaaliya, kuwaas oo qaarkood ka yimid Puntland iyo Jubbaland.

Puntland waxaa guddiga uga jira Maxamed Cabdiraxmaan Dhabanad iyo Caarshe Maxamed Siciid, halka Jubbaland-na ay metelaan xildhibaan Cabdirashiid Jire iyo Saahid Qodhob. Madasha Samatabixintana waxaa uga jira laba xubnood oo kala ah xildhibaan Cabdullaahi Xaaji Abuukar iyo Maxamed Aadan Jimcaale (Koofi).

Guddigan ka kooban lix xubnood ayaa dardar-gelinaya qabanqaabada shirka koowaad ee Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed. Shirkaas ayaa lagu dhammaystiri doonaa qaab-dhismeedka golaha, sidoo kalena looga arrinsan doonaa go’aannada ay ka qaadanayaan xaaladda kala-guurka ee dalka, sida ku xusan bayaankii Nairobi ee ay soo saareen bishii October.

Madaxweynaha Puntland ayaa dhawaan sheegay inay si buuxda u taageerayaan in Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed uu qaato mas’uuliyadda badbaadinta mustaqbalka dalka.

“Dowladda Puntland waxay si buuxda u taageeraysaa in Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed uu qaato mas’uuliyadda ku saabsan badbaadinta mustaqbalka dalka. Waxaan ugu baaqaynaa dhammaan daneeyayaasha mustaqbalka Soomaaliyeed inay meel uga soo wada jeestaan sidii Soomaaliya uga bixi lahayd hubanti la’aanta amniga iyo jaahwareerka siyaasadeed,” ayuu yiri Madaxweyne Deni, oo dhawaan hadal ka jeediyay xarunta Baarlamaanka Puntland.

Puntland, Jubbaland iyo xubno ka mid ah Madasha Samatabixinta oo 2-dii October shir ku yeeshay magaalada Nairobi ee dalka Kenya ayaa ku heshiiyeen inay dhistaan ‘Golaha Mustaqbalka Soomaaliya’.

Waxay sidoo kale ku heshiiyeen inay shir isugu yimaadaan gudaha dalka Soomaaliya, shirkaas oo ay uga arrinsanayaan go’aannada ay ka qaadanayaan xaaladda kala-guurka ee dalka.

Ummadda Soomaaliyeed ayey ugu baaqeen inay ka shaqeeyaan midnimada iyo xasilloonida dalka, kana hortagaan cid kasta oo dhaawacaysa wadajirkooda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa markii ugu horeysay ka hadashay arrinta saldhiga magaalada Boosaaso ee Imaaraadka Carabta, oo maalmihii dambe si weyn loola xiriirinayay inuu qeyb ka yahay dagaalka Sudan.

Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi ayaa marka hore xaqiijiyay in ay jiraan diyaarado ka duulay garoonka Boosaaso, oo ka dagay dalka Sudan. Inkastoo uu sheegay in uusan si rasmi ah u ogayn ujeedada duullimaadyadaas ama waxa ay siddaan.

“Waxaan shacabka Soomaaliyeed u caddeynayaa inay jiraan diyaarado ka duula garoonka Boosaaso oo aada Sudan, balse ma garaneyno waxay qaadaan oo ay geeyaan,” ayuu yiri Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya.

Wasiir Fiqi ayaa hadalkan ka jeediyay Golaha Aqalka Sare ee Baarlamaanka oo uu maanta hortagay, halkaas oo Senataradu ay su’aalo ku weydiiyeen isaga iyo Taliyaha Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed.

Arrinta yaabka leh ayaa ah in Dowladda Soomaaliya ay ogaan weyday xogta diyaaradahan ay sheegtay inay u duuleen Sudan, kuwaas oo isticmaalay hawada dalka, maadaama ay waajib tahay in la hayo xogta diyaaradaha ka hor inta aysan soo gelin hawada Soomaaliya.

Hadalkaan ayaa imanaya xilli maalmihii dambe warbaahinta gudaha iyo tan caalamka ay si weyn u hadal hayeen warar sheegaya in diyaarado laga leeyahay Imaaraadka Carabta ay Boosaaso ku degayaan, kaddibna ay sii aadaan dalka Sudan oo uu ka socdo dagaal u dhaxeeya ciidanka dowladda iyo kuwa RSF.

Dhawaan, Qaramada Midoobay ayaa ku eedeysay Imaaraadka Carabta inuu jebiyay xayiraadda hubka ee saaran dalal ay Soomaaliya ka mid tahay, kadib markii la ogaaday in qalab milatari oo laga keenay Boqortooyada Ingiriiska oo loo iibiyay Imaaraadka lagu arkay gudaha Soomaaliya, iyadoo uu gacanta u galay kooxo hubeysan oo ka howl-gala Soomaaliya iyo Liibiya.

Warbixin ay soo saareen khubarada Qaramada Midoobay ayaa lagu sheegay in Imaaraadku uu qayb ka yahay shabakado si qarsoodi ah hubka u kala gudbiya, waxaana marar badan la arkay gaadiidka dagaalka ee nooca Nimr Ajban oo ay soo saarto shirkad Imaaraad ah, oo lagu isticmaalayo dalal ay ka jiraan dagaallo iyo cuna-qabateyn hub.

Warbixinta oo ay akhriyeen xubnaha Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa sidoo kale xustay in Imaaraadku uu hub British ah siiyay kooxda RSF ee Sudan, taas oo dhalisay su’aalo cusub oo ku saabsan doorkiisa ku aaddan dagaallada gobolka Bariga Afrika iyo Saaxil.

Khubarada Qaramada Midoobay ayaa uga digay in dhaqanka noocan ahi uu khatar ku yahay xasilloonida gobolka, islamarkaana uu sii hurin karo ganacsiga hubka sharci darrada ah ee Soomaaliya, halkaas oo amni darro wali ka jirto.

Dowladda Imaaraadka ayaa si adag u beenisay eedeymahaas, balse dalal reer galbeed ah ayaa cadaadis saaraya in dib loo eego dhoofinta hubka iyo qalabka dagaal ee loo diro Imaaraadka, maadaama uu suuragal yahay in lagu isticmaalo goobaha ay colaadaha ka socdaan, sida Soomaaliya iyo Sudan.

Imaaraadka Carabta ayaa muddo dheer wajahayay eedeymo sheegaya inuu taageero oo uu hubeeyo ciidanka RSF, inkastoo Abu Dhabi ay iska fogeysay ku lug lahaanshaha colaadda. Si kastaba ha ahaatee, baaritaanno dhowr ah ayaa muujinaya doorka istaraatiijiyadeed ee magaalada Boosaaso ay ku leedahay hawl-gallada gobolka ee Imaaraadka.

Sawirro dayax-gacmeed ah oo la daabacay bishii Abriil 2025 ayaa muujiyay diyaarado waaweyn oo xamuul ah oo taagan Garoonka Diyaaradaha ee Boosaaso, taasoo sii kicisay walaaca ah in goobtaasi ay noqotay xarun saadka looga daabulo RSF.

Saldhigga Boosaaso, oo markii hore uu Imaaraadku u dhisay xarun tababar oo loogu talagalay ciidanka badda ee Puntland, ayaa hadda la aaminsan yahay inuu yahay saldhig si buuxda uu Imaaraadku u maamulo oo aysan wax kormeer ah oo macno leh ku lahayn mas’uuliyiinta Soomaalida.

Dhanka kale, warar kale oo soo baxay ayaa sheegaya in falanqeeyayaal sirdoon ay horraantii sanadkan sheegeen inay arkeen Raadaarka Hawlaha Badan ee ELM-2084 (ELM-2084 Multi-Mission Radar) oo lagu sameeyay Israel, kaasoo la dhigay meel u dhow isla saldhiggaas.

Nidaamkan, oo ay samaysay shirkadda ELTA Systems ee laga leeyahay Israel oo awood u leh inuu la socdo in ka badan 1,000 bartilmaameed, ayaa waxaa loo malaynayaa inuu Imaaraadku rakibay iyadoo aysan ka warqabin dawladda federaalka Soomaaliya iyo baarlamaanka Puntland midna.

Ilo wareedyo ayaa sheegay in Madaxweynaha Puntland Siciid Cabdullaahi Deni uu oggolaaday meelaynta raadaarka iyadoo la raacayo heshiis qarsoodi ah oo lala galay Abu Dhabi.

Wararkan soo baxay waxay ku soo beegmayaan xilli ay jiraan caddeymo muujinaya istaraatiijiyad ballaaran oo Imaaraadku ku doonayo inuu saameyntiisa ku fidiyo guud ahaan Geeska Afrika.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre ayaa maanta guddoomay haddiyad gaar ah oo uga timid Guddiga Dhismaha iyo Qalabeynta Matxafka Nabadda Soomaaliya ee Carta.

Haddiyadan ayaa waxaa Ra’iisul Wasaaraha guddoonsiiyay Wasiirka Warfaafinta, Dhaqanka iyo Dalxiiska Soomaaliya, Daa’uud Aweys Jaamac, maadaama ay Wasaaradda dhismaha Warfaafinta Soomaaliya qeyb ka ahayd Matxafka Nabadda ee Carta.

Wasiir Daa’uud ayaa ugu horeyn Ra’iisul Wasaare Xamza ka siiyey warbixin faah-faahsan oo ku saabsan marxaladii uu soo maray Matxafka Nabadda ee Carta, kaasoo 30-kii October si wadajir ah uu u daah-furey Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud iyo Madaxweynaha Jamhuuriyadda Jabuuti, Ismaaciil Cumar Geele.

Wasiirku wuxuu si gaar ah Ra’iisul Wasaaraha ugu faah-faahiyey doorkii Wasaaradda Warfaafinta, Dhaqanka iyo Dalxiiska Soomaaliya ee ku aaddanaa qalabeynta iyo qabanqaabada munaasabadda daah-furka.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa bogaadiyey hirgelinta Matxafka taariikhiga ah ee Carta, isagoo xusay in booqashadii bilowga ahayd ay ka dhalatay aragtida ah in taallo Nabadeed laga dhiso.

Sidoo kale waxa uu si gaar ah ugu bogaadiyey doorkii Wasaaradda Warfaafinta, Dhaqanka iyo Dalxiiska Soomaaliya ay ku lahayd qalabeynta iyo furitaanka Matxafka, kaasoo lagu daah furay 25 guuradii ka soo wareegtay Shirweynihii Nabadda Soomaalida ee Carta, oo sanadkii 2000 lagu qabtay gobolka Carta ee Dalka Jabuuti.

Geba-gebadii, Wasiirka Warfaafinta, Dhaqanka iyo Dalxiiska Soomaaliya, Mudane Daa’uud Aweys Jaamac ayaa guddoonsiiyey Ra’iisul Wasaaraha XFS, Xamza Cabdi Barre, haddiyadaha uu u diyaariyey guddigii dhismaha iyo qalabeynta Matxafka Nabadda Carta, oo uu guddoomiyaha u ahaa Wasiirka Tamarta iyo Kheyraadka Dabiiciga ee Jamhuuriyadda Jabuuti, Yoonis Cali Guedi.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa si adag u cambaareysay fal kufsi ah oo dhawaan ka dhacay degmada Xingalool ee gobolka Sanaag.

Kufsigan ayaa lagu tilmaamay inuu ahaa mid si arxan darro ah loogu geystay gabar 11 jir ah, 30-kii October ee 2025.

“Falkan naxdinta leh ayaa ah mid ka dhan ah bani’aadamnimada, isla markaanana si cad u burinaya xuquuqda Carruurta ee ay u leeyihiin inay ku noolaadaan bulsho nabad ah oo ka xor ah tacadiyada iyo xadgudubyada,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeed kasoo baxay Wasaaradda Qoyska iyo Horumarinta Xuquuqul Insaanka ee Soomaaliya.

Wasaaradda ayaa waxay ku boorisay hay’adaha cadaaladda in eedeysanayaasha ku lugta leh kiiskaan si deg-deg ah loo horgeeyo sharciga, lana marsiiyo ciqaabta uu sharcigu dhigayo, iyadoo wasaaraddu uga mahad-celisay maamulka iyo ciidanka booliska Puntland dadaalka ay muujiyeen ee ku aaddan qabashada eedeysanayaasha loo hayo dambigan foosha xun.

“Wasaaraddu waxa ay si adag u cambaareyneysaa falal kala duwan oo lagu kacey Hooyooyin iyo Carruur Soomaaliyeed oo aan waxba galabsan oo kuwaasai oo ka dhacay deegaanno ka tirsan dowlad goboleedka Galmudug ee Bartamaha Soomaaliya,” ayaa lagu yiri qoraalka kasoo baxay wasaaradda qoyska.

Falalkaasi ayey wasaaraddu ku tilmaamtay kuwo xad-gudub ku ah xuquuqda muwaadiniinta ayadoo Haweenka iyo carruurtu ay xaq u leeyihiin in si gaar ah loo ilaaliyo maadaama ay yihiin Biri-mageydo.

Hoos ka aqriso qoraalka oo dhameystiran:

Wasaaradda Qoyska iyo Horumarinta Xuquuqul Insaanka ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ayaa si adag u cambaareysay falka arxan darrada ah ee lagu kacy gabar yar oo lagu magacaabo Samiira Cabdikariim Maxamuud, oo 11 jir ahayd, kaas oo ka dhacay deegaanka Xingalool ee hoos yimaada gobolka Sanaag ee maamulka Puntland taariikhdu markay ahayd 30 Oktoobar 2025.

Falkan naxdinta leh ayaa ah mid ka dhan ah bani’aadamnimada, isla markaanana si cad u burinaya xuquuqda Carruurta ee ay u leeyihiin inay ku noolaadaan bulsho nabad ah oo ka xor ah tacadiyada iyo xadgudubyada.

Sidoo kale, Wasaaradda waxay u mahad celinaysaa maamulka iyo Ciidanka Booliiska Puntland dadaalka ay muujiyeen ee ku aaddan qabashada eedeysanayaasha loo hayo dambigan foosha xun. Wasaaraddu waxay ku boorinaysaa hay’adaha cadaaladda in eedeysanayaasha si degdeg ah loo horgeeyo sharciga, lana marsiiyo ciqaabta uu sharcigu dhigayo.

Dhinaca kale Wasaaradda Qoyska iyo Horumarinta Xuquuqul Insaanka XFS waxa ay si adag u cambaareyneysaa falal kala duwan oo lagu kacey Hooyooyin iyo Carruur Soomaaliyeed oo aan waxba galabsan oo kuwaasai oo ka dhacay deegaanno ka tirsan dowlad goboleedka Galmudug ee Bartamaha Soomaaliya, falalkaasi oo xad gudub ku ah xuquuqda muwaadiniinta ayadoo Haweenka iyo carruurtu ay xaq u leeyihiin in si gaar ah loo ilaaliyo maadaama ay yihiin Biri-mageydo.

Waxa ay Wasaaradda Qoyska iyo Horumarinta Xuquuqul Insaanka XFS uga mahad celinaysaa ciidammada Amniga Galmudug, maamulka iyo qaybaha kala duwan ee bulshada ka dhiidhintan falalkaasi waxuushnimada ah iyo in lasoo qabtay kuwii lagu tuhmayey iney ka dambeeyeen falalkaasi arxan daran.

Wasaaraddu waxay ugu baaqaysaa dhammaan qaybaha kala duwan ee bulshada inay feejignaadaan, isla markaanay ay si degdeg ah u soo sheegaan cid kasta oo lagu tuhumo inay ku lug leedahay tacadiyada ka dhanka ah Haweenka iyo Carruurta. Waxa muuqata kororka kiisaska noocan ah ee soo noqnoqday saddexdii bilood ee u dambeeyey, taas oo u baahan in si wadajir ah looga hortago.

Wasaaraddu sidoo kale waxay ku dhiirrigelinaysaa Culimaa’udiinta iyo odayaasha dhaqanka inay door muhiim ah ka qaataan wacyigelinta bulshada, ka hortagga falalka xadgudubka ah, iyo ku baraarujinta bulshada wanaagga iyo is-ixtiraamka ay diinteennu Islaamka farayso, si loo dhiso bulsho nabdoon oo dhowrta dhaqanka suubban ee Soomaaliyeed.

Garoowe (Caasimada Online) – Taliska Ciidamada Booliska Puntland oo warsaxaafadeed soo saaray ayaa sheegay in maanta ay la wareegeen agaasimihii hore ee isbitaalka Qardho, Jaamac Cabdi Maxamuud  (Ildab) oo ku eedeysan kufsi uu u gaystay gabdho iyo muuqaallo anshax xumo ah oo uu ka duubay.

Puntland ayaa sheegtay in eedeysanaha oo dhawaan laga soo qabtay dalka dibaddiisa ay kala wareegtay INTERPOL, isla markaana wareejinta ay ka dhacday magaalada Garoowe.

“Ciidanka Booliska Puntland ayaa maanta si rasmi ah ugala wareegay Hay’adda Booliska Caalamiga ah (INTERPOL) eedaysane Jaamac Cabdi Maxamuud, oo lagu eedeeyay in uu geystay fal anshax-darro ah, kaas oo ka dhacay magaalada Qardho” ayaa lagu yiri qoraalka.

Sidoo kale, Booliska Puntland ayaa intaasi ku daray in eedeysanaha uu mari doono baaris kale oo dheeri ah, lana horgeynayo cadaaladda, si looga qaado tallaabo sharci ah.

“Kala wareegidda eedaysanaha ayaa ka dhacday magaalada Garoowe, waxaana uu haatan ku jiraa gacanta Ciidanka Booliska Puntland, iyadoo baaritaan rasmi ah lagu wado si loo xaqiijiyo caddaalad buuxda iyo in sharciga si cadaalad ah loo mariyo” ayaa mar kale lagu yiri warsaxaafadeedka.

Dhawaan Dowladda Soomaaliya ayaa sheegtay in eedeysane Jaamac Cabdi Maxamuud  (Ildab) laga soo dajiyay garoonka Muqdisho, kadib markii ay soo qabashadiisa kala kaashatay Booliska caalamiga ah ee INTERPOL, isaga oo laga soo qabtay dalka Rwanda.

“Xafiiska Xeer Ilaaliyaha Guud ee Qaranka, ayaa baaris uu sameeyay waxa uu ku ogaaday Eedaysane Jamac Cabdi Maxamuud Ina Maryan Maxamed Cismaan oo baxsad ahaa uu ku suganyahay wadanka Ruwanda, kaas oo ku eedaysan Kufsi, Duubis iyo Baahin Muuqaalo Anshax xumo oo ku sameeyay Gabdho Soomaaliyeed kana gaystay Magaalada Qardho” ayaa lagu yiri qoraal horay uga soo baxay xafiiska xeer-ilaaliyaha guud ee Qaranka.

Si kastaba, Kiiskan ayaa dhaliyay hadal heyn xoogan waxaana laga war dhowrayaa sida loo xakameeyo, maadaama lasoo qabtay eedeysanaha oo mudo ka dhuumanayay cadaaladda.

Munich (Caasimada Online) — Xeer-ilaaliyeyaasha Jarmalka ayaa hor istaagay tarxiilidda ninkii weerarka ka geystay magaalada Würzburg ee loo celin lahaa Soomaaliya, sida ay saraakiishu xaqiijiyeen.

Ninkan, oo saddex qof ku dilay weerar ba’an oo middi loo adeegsaday sannadkii 2021, ayaa ku sii jiri doona daryeel caafimaadka dhimirka ah muddo aan la cayimin, iyadoo laga cabsi qabo inuu Jarmalka dib ugu soo laabto.

Xafiiska Xeer Ilaaliyaha Guud ee Munich ayaa ku dhawaaqay in sii deynta ninkan, Cabdiraxmaan Jibriil, si loo tarxiilo aysan suurtagal ahayn “si loo ilaaliyo badqabka dadweynaha guud.”

Warbixin ay khubaro diyaariyeen ayaa lagu ogaaday inay jirto “khatar sare oo ah inuu dib ugu soo laabto Jarmalka” haddii la tarxiilo. Xeer-ilaalintu waxay intaa ku dartay in mas’uuliyiinta Soomaaliya ay u badan tahay inay sii deyn doonaan, taasoo abuuraysa halis ah “fal-dambiyeedyo kale oo culus.”

Weerarkii Würzburg wuxuu dhacay 25-kii Juun, 2021. Cabdiraxmaan Jibriil wuxuu middi weyn ka soo qaatay dukaan weyn oo qaybo badan leh, waxa uuna dilay saddex haween ah (oo da’doodu kala ahayd 24, 49, iyo 82 jir), waxa uuna dhaawacay sagaal qof oo kale.

Bishii Luulyo 2022, maxkamad ayaa go’aamisay inuusan dambi ahaan mas’uul ka ahayn kaddib markii laga helay cudurka ‘paranoid schizophrenia’, waxayna amartay in si aan xad lahayn lagu hayo xarun caafimaadka dhimirka ah, sida ku cad diiwaannada maxkamadda.

‘Weli waa khatar’

Wuxuu ku sii jiri doonaa qaybta caafimaadka dhimirka ee maxkamaddu amartay oo ku taal isbitaal ku yaal Lohr, oo u dhow Würzburg. Xafiiska xeer-ilaalinta Munich wuxuu sheegay in weli loo arko inuu khatar ku yahay bulshada.

Xafiiska Gobolka Bavaria ee Magangalyada iyo Celinta (Bavarian State Office for Asylum and Repatriation) ayaa hore u baaray suurtagalnimada in la tarxiilo ninkan Soomaaliga ah. Tallaabadaasi waxay u baahnayd oggolaanshaha xeer-ilaalinta, taasoo hadda si rasmi ah loo diiday.

Qareenkiisa difaaca ee ay maxkamaddu u magacawday, Hanjo Schrepfer, ayaa u sheegay wakaaladda wararka Jarmalka ee Dpa inuu u arko go’aankan mid “sax ah” oo “ku habboon.”

Schrepfer wuxuu sheegay in ay qasab tahay in lala socdo horumarka daweynta ninkan. Wuxuu intaa ku daray, “sida saxda ah,” in daweyntu aysan weli bilaaban karin sababtoo ah eedeysanuhu “weli ma qiran dambi.”

Weerarkii 2021-kii

Weerarku wuxuu billowday abaare 5:00 galabnimo gudaha dukaanka Woolworth ee ku yaal fagaaraha Barbarossaplatz ee Würzburg. Ninkii weerarka gaystay, oo xilligaas 31 jir ahaa, ayaa middi weyn oo jikada ah ka soo qaatay khaanad wuxuuna tooreeyeeyay dadkii wax ka dukaameysanayay.

Wuxuu dilay saddex haween ah: Steffi W., oo 24 jir ahayd, taasoo u dukaameysaneysay dhar arooska saaxiibaddeed; Christiane H., oo 49 jir ahayd, taasoo u dhimatay iyadoo gaashaan u ahayd gabadheeda 11-jirka ah; iyo Johanna H., oo 82 jir ahayd, oo la sheegay inay isku dayday inay soo farageliso.

Kaddib dukaanka ayuu ka baxay oo uu weeraray dadkii jidka marayay, isagoo dhaawacay sagaal qof oo kale, kuwaasoo dhowr ka mid ah uu soo gaaray dhaawac halis gelin kara noloshooda. Goobjoogayaal ayaa sheegay inuu ku dhawaaqayay “Allahu akbar,” taasoo dhalisay cabsi markii hore laga qabay in falku lahaa ujeeddo argagixiso.

Dad rayid ah oo goobjoog ka ahaa ayaa ku eryaday kuraas iyo ulo, wayna hareereeyeen. Askari boolis ah ayaa lugta ka toogtay kaddibna waa uu xiray.

Taariikhda Cabdiraxmaan

Cabdiraxmaan Jibriil wuxuu Jarmalka yimid bishii Maajo 2015 isagoo ka yimid Talyaaniga, xilligaas oo ay jirtay xiisaddii qaxootiga ee Yurub. Wuxuu dalbaday magangalyo, isagoo sheegay in maleeshiyaad Islaamiyiin ah ay ku silciyeen Soomaaliya.

Mas’uuliyiinta ayaa diiday codsigiisii magangalyada balse waxay siiyeen ilaalo hoosaad — oo ah xaalad la siiyo dadka aan u qalmin magangalyo balse la kulmi kara dhibaato culus haddii dib loo celiyo.

Weerarka ka hor, wuxuu ku noolaa xarun dadka aan hoyga lahayn oo lagu hayo oo ku taal Würzburg, wuxuuna lahaa diiwaan muujinaya gacan ka hadal iyo dhaqan aan la fahmi karin. Wuxuu dhowr jeer dad kale ugu hanjabay mindiyo. Bilo ka hor dilka uu geystay, isbitaal ayaa muddo kooban la dhigay qaybta cudurrada dhimirka kaddibna waa la sii daayay.

Maxkamadeyntiisii 2022, xeer-ilaalinta iyo khubarada maxkamaddu waxay sheegeen inaysan helin wax caddeyn ah oo muujinaya xiriir argagixiso. Khubarada qiimeynta ku sameeyay ayaa ka marag kacay inuu qabay cudurka ‘paranoid schizophrenia’ uuna la kulmayay “maqal codad aan jirin” ama “codad gudaha ah” oo ku amrayay inuu dil geysto.

Maxkamaddu waxay go’aamisay inuusan dambi ahaan mas’uul ka ahayn falka, waxayna amartay in si aan xad lahayn lagu hayo xarun caafimaadka dhimirka ah oo si adag loo ilaaliyo, beddelkii xabsi la gelin lahaa.

Go’aankan toddobaadkan ka soo baxay xeer-ilaalinta ayaa hor istaagaya tarxiiliddiisa wuxuuna ku sii haynayaa daryeelka caafimaadka dhimirka ee Jarmalka, iyadoo lagu saleynayo qiimeynta khatarta ee socota.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasaaradda Qoyska iyo Horumarinta Xuquuqul Insaanka oo warsaxaafadeed soo saartay ayaa ka hadashay kiisas kala duwan oo dhawaan ka dhacay gobollada Sanaag iyo Galgaduud, kuwaas oo lagula kacay carruur iyo dumar Soomaaliyeed.

Bayaanka Wasaaradda ayaa waxaa ugu horreyn si xooggan loogu cambaareeyay falkii arxan darrada ahaa ee lagula kacay Samiira Cabdikariin Maxamuud oo 11 jir ahayd, taas oo dhawaan dhibaato xooggan loogu gaystay deegaanka Xingalool ee gobolka Sanaag.

Wasaaradda ayaa sheegtay in falkaas uu muujinayo in la buriyay xuquuqda carruurta ay u leeyihiin in ku noolaaan meel ka nabadoon tacaddiyada iyo xadgudubyada.

“Falka naxtinta leh ayaa ah mid ka dhan ah bani’aadanimada, islamarkaana si cad u burinaya xuquuqda carruurta ee ay u leeyihiin inay ku noolaadaan bulsho nabad ah oo ka xor ah tacaddiyada iyo xadgudubyada” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka kasoo baxay wasaaradda.

Sidoo kale, waxay ugu baaqday laamaha amniga Puntland oo soo qabtay eedeysanayaasha inay tallaabo ka qaadaan, ayna si deg-deg ah u horgeeyaan maxkamadda ku shaqada leh.

“Wasaaraddu waxay ku boorineysaa hay’adaha cadaaladda in eedeysanayaasha si degdeg ah loo horgeeyo sharciga, lana marsiiyo ciqaabta uu sharcigu dhigayo” ayaa lasii raaciyay.

Dhinaca kale, Wasaaradda Qoyska iyo Horumarinta Xuquuqul Insaanka ayaa ka hadashay dhibaatooyinka soo noqnoqday ee ka taagan gobollada dhexe, gaar ahaan dilalka loo gaysanayo haweenka iyo carruurta oo kusoo badanaya deegaannada maamulka Galmudug.

Waxa ay ugu baaqday bulshada inay taxadar sameeyaan, isla markaana ay soo wargeliyaan laamaha amniga cid kasta oo dhibaato ku ah carruurta iyo haweenka deegaanka.

“Wasaaraddu waxay ugu baaqeysaa dhammaan qaybaha kala duwan ee bulshada inay feejignaadaan, islamarkaana si degdeg ah usoo sheegaan cidkasta oo lagu tuhmayo in lagu tuhmayo tacaddiyada ka dhanka ah haweenka iyo carruurta”.

Waxaa kale oo ay ku dartay “Waxaa muuqata kororka kiisaska noocaan ee soo noqnoqday saddexdii bilood ee u dambeeyay, taasoo u baahan in si wadajir ah looga hortego”.