Awdheegle (Caasimada Online) – Ciidamada Xoogga dalka Soomaaliyeed ee ku sugan gobolka Shabeellaha Hoose ayaa isku fidinaya deegaannada gobolkaas oo ay maalmihii u dambeeyay ka wadeen howlgallo xoreyn ah oo ka dhan ah maleeshiyaadka Al-Shabaab.

Wararka naga soo gaaraya Shabeellaha Hooe ayaa sheeaya in maanta ciidamadu ay Al-Shabaab ka saareen deegaanno hoostaga degmada Awdheegle, oo qudheeda maalin kahor la xoreeyay.

Deegaannada muhiimka ah ee kooxda laga saaray ayaa waxaa kamid ah tuulada Tawakal, oo muddooyinkan ay ku dhuumaaleysanayeen xubnaha Khawaarijta oo godad ka qotay halkaasi, balse waxa u daatay ciidamada, sida ay shaacisay warbaahinta dowladda.

“Geesiyaasha Ciidanka Xoogga Dalka oo sii wada howlgallada qorsheysan ee ka dhanka ah nabadiidka, ayaa Khawaarijta ka saaray deegaanno horleh oo hoostaga degmada Awdheegle, kuwaas oo ay ka mid tahay Tuulada Tawakal, oo ay Khawaarijtu ku dhuumaaleysanayeen muddooyinkii dambe,Ciidanka ayaana ka saaray godadkii ay gabaadka ka dhiganayeen” ayaa lagu yiri qoraalka.

Waxaa kale oo lasii raaciyay “Howlgalka wajiga sedaxaad ee Duufaanta Aamusan ayey Ciidanku ku bartilmaameedsanayaan goobaha ay Khawaarijtu isku aruursanayaan, si looga taqaluso dhagartooda, islamarkaana loo soo celiyo nabadda iyo xasilloonida”.

Xaaladda ayaa weli kacsan, waxaana cidiamadu ay haatan howlgallo amni xaqiijin ah ka wadaan duleedka degmada Awdheegle, gaar ahaan deegaannada dib loola wareegay.

Horay ciidamada ayaa u xoreeyay deegaanno ka tirsan gobolkan, gaar ahaan Bariire, Sabiid iyo Canoole oo ay ku sugnaayeen Al-Shabaab.

Waxaa kale oo jirtay in la qarxiyay gaadiid ay qaraxyo kasoo buuxiyeen oo lagu burburiyay difaaca hore ee saldhigyada ciidamada, kadib markii lala helay duqeymo xooggan.

Si kastaba, Shabeellaha Hoose ayaa kamid ah meelaha ay ku xooggan tahay argagixisada, waxayna kasoo abaabushaa weerarada, iyada oo gaarigii isku qarxiyay Godka Jilacow uu ka yimid dhinaca magaalada Afgooye, sida ay muujinayaan muuqaallo ay baahisay NISA.

Kismaayo (Caasimada Online) – Madaxweynaha Dowladda Federaalka Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa shalay gaaray magaalada Kismaayo. Ujeeddada booqashada madaxweynaha ayaa lagu sheegay in ay tahay sidii xal loogu heli lahaa khilaafka u dhexeeya maamul-goboleedka Jubbaland iyo Dowladda Federaalka.

Madaxweyne Xasan Sheekh oo kulan la yeeshay Madaxweyne Axmed Maxamed Islaam ayaan la ogeyn waxa ay ka wada hadleen, balse waxaa la sheegay inay dhici doonaan kulamo kale.

“Kulamo kale ayaa socda oo labada hoggaamiye u dhaxeeya. Dib ayaan idinkaga soo sheegi doonaa waxa ka soo baxa marka uu dhammaado wadahadalka, balse ilaa hadda ma jiraan wax aan idin sheegi karno,” ayuu yiri Wasiirka Warfaafinta maamulka Jubbaland, Cabdifitaax Maxamed Mukhtaar.

Warar kale oo aan ka helnay magaalada Kismaayo ayaa sheegaya in kulanka lagu dhexdhexaadinayo Dowladda Federaalka iyo maamulka Jubbaland ay qayb ka yihiin dalalka gobolka. Wufuud ka kala socda Itoobiya iyo Kenya oo la sheegay inay dhexdhexaadinayaan ayaa ku sugan magaalada Kismaayo.

Khilaafka u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo Jubbaland ayaa muddo soo jiitamayay, wuxuuna soo billowday 2024-kii hore markii maamulka Jubbaland uu soo saaray liiska xubnaha guddiga doorashada, iyadoo Dowladda Federaalka ay doonaysay in la mideeyo doorashooyinka heer federaal iyo maamul-goboleed ee dalka oo dhan.

Markaas kadib, qoraal ay soo saartay Wasaaradda Arrimaha Gudaha ayey ku cambaareysay tallaabadaas, waxayna ku sheegtay “tallaabo sharci-darro ah” in Madaxweyne Axmed uu magacaabay guddiga doorashada ee Jubbaland.

Doorashadii markii ay dhacday ee lagu doortay Madaxweyne Axmed, ayay Golaha Wasiirrada Xukuumadda Federaalka sheegeen in doorashadii ka dhacday Jubbaland ee dib loogu doortay Axmed Maxamed Islaam (Axmed Madoobe) ay tahay mid sharci-darro ah, isaga iyo xubnihii doortayba.

Dowladda ayaa ugu yeertay Axmed Madoobe “hoggaamiye hore”. Dhammaan tallaabooyinkii la xiriiray doorashadaas ayaa Xukuumadda Federaalka ku tilmaantay kuwo aan sharciga waafaqsanayn.

Sidoo kale, Dowladda Federaalka waxay sheegtay xilligaas in “dastuurka Jubbaland uu dhigayo in wax labo jeer ka badan uusan hal madaxweyne hoggaamin karin maamulka, halka Axmed Madoobe uu is-dooranayo markii saddexaad.”

Khilaafka ayaa ka sii daray iyadoo Golaha Wasiirrada ay dalbadeen in maxkamad la horgeeyo Axmed Madoobe. Qoraal ka soo baxay Golaha Wasiirrada ayaa sidan lagu sheegay:

“Golaha Wasiirrada waxa uu farayaa Garsooraha Guud ee Dowladda Federaalka Soomaaliya in uu si degdeg ah uga howl-galo horgeynta Maxkamadda Sare ee dalka dacwad lid ku ah dhammaan tallaabooyinka aan waafaqsanayn xeerarka doorashooyinka dalka ee Axmed Madoobe uu qaaday,” ayaa lagu yiri qaraarka ka soo baxay Xukuumadda.

Wixii markaas ka dambeeyay, maamulka Jubbaland iyo Dowladda Federaalka xiriirkoodu wuu sii xumaaday. Jubbaland waxay soo saareen 10-kii November sanadkii hore qoraal ay ku sheegeen inay jareen xiriirkii wada-shaqaynta ay la lahaayeen Dowladda Federaalka.

Dowladda Federaalka ayaa sidoo kale ku eedeysay maamulka Jubbaland in ay ciidamo u daabuleen deegaannada ay dowladdu geysay ciidamo ee gobolka Jubbada Hoose, si ay u dagaallamaan labada ciidan. Dagaallo ka dhacay qeybo ka mid ah gobolka Gedo bishii July ee sanadkan, gaar ahaan magaalada Beled Xaawo, ayaa sababay khasaare naf iyo maalba leh.

Dadka ka faallooda arrimaha siyaasadda Soomaaliya waxay qabaan in khilaafka maamul-goboleedyada iyo Dowladda Dhexe uu inta badan la xiriiro dhanka awoodaha.

“Arrimaha dhabta ah ee la isku hayo Soomaaliya ma ahan shakhsiyaadka, ee waa marka ay timaaddo awoodda Federaalka iyo awoodda dowlad-goboleedyada sida loo kala yeelanayo iyo cidda maamuleysa. Kuma koobna oo keliya arrimaha doorashada; markaad eegto arrimaha amniga, markaad eegto waxbarashada iyo dhammaan hay’adaha dowliga ah waa kuwo is-haya, is-murmayana oo aan awoodda heshiis ku ahayn. Marka taas ayey dhabarka ku haysaa,” ayuu yiri Maxamed Mukhtaar, oo falanqeeya arrimaha Soomaaliya kana hadlayay khilaafaadka u dhexeeya maamullada iyo Dowladda Dhexe.

Intii khilaafku u dhexeeyay Jubbaland iyo Dowladda Dhexe uu socday, waxaa jiray ergo ka kooban siyaasiyiin hore xilal uga soo qabtay Kenya iyo ururrada gobolka oo bilaabay dhexdhexaadin dhinacyada si khilaafka loo xalliyo, sida lagu sheegay qoraallo lagu daabacay bogagga Facebook ee xafiisyada Ra’iisul Wasaaraha iyo Madaxtooyada Jubbaland. Maxamed Cabdi Afey, Maxbuub Macallin, iyo Cabdiraxmaan Cali Xasan (Colow) ayaa ka mid ahaa dadka la sheegay inay dhexdhexaadinta qayb ka ahaayeen.

Ma ahan markii ugu horreysay ee Axmed Madoobe iyo Dowladda Dhexe ay iska horyimaadaan. Dowladdii Madaxweyne Maxamed Cabdullaahi Farmaajo iyo Axmed Madoobe ayaa horey isku khilaafay doorashadii labaad ee maamulka uu qabtay.

Laascaanood (Caasimada Online) – Maamulka cusub ee Waqooyi Bari Soomaaliya iyo shirkahada isgaarsiinta ee ka shaqeeya deegaannada maamulkaasi ayaa isku qabtay arimaha canshuurta, iyadoo khilaafka u dhexeeya labada dhinac uu banaanka usoo baxay.

Warqad kasoo baxday wasaaradda maaliyadda Waqooyi Bari ayaa waxaa lagu sheegay in qaar kamid shirkadaha waa wayn iyo bangiyada ka howlgala deegaanka ay si cad uga biyo diideen inay bixiyaan lacagaha cashuuraha ee ku waajibay, kadib qoraallo loo diray.

Wasaaradda ayaa sheegtay in shirkaduhu ay gabi ahaan diideen inay la shaqeeyaan dowladda cusub, si horay loogu wado maamulka Waqooyi Bari Soomaaliya.

Qoraalka ayaa lagu xusay in laga soo bilaabo Janaayo 2024 ilaa bishii dhammaatay ee Sebteembar 2025 ay wasaaraddu si isdaba joog ah shirkadaha ugu gudbisay waraaqo iyo amarro culus, balse ay ka dhaga fureysteen inay kasoo jawaabaan fariimaha la gaarsiiyay.

“Qaar kamid ah shirkadahaa ka howlgala Dawladda Waqooyi Bari Soomaaliya ayaa waxa ay cadaysteen inay si badheedh ah u diidaan bixinta canshuuraha ku waajibtay iyo ka qayb qaadashada dawlad dhiska” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka.

Waxaa kale shirkaha lagu eedeeyay marin habaabin bulsho iyo inay ku kaceen “abaabul kooxaysan iyo isutag aan sharci ahayn, sida lagu sheegay qoraalka wasaaradda.

Shirkadaha sameeyay amar diidada ayaa sidoo kale lagu amray in deg-deg uga soo jawaabaan warqadaha la gaarsiiyay, ayna bixiyaan canshuurta maamulka.

“Haddaba waxaa la farayaa shirkadahaas in shirkad kasta si gooni ah uga soo jawaabto codsiyadii isdaba joogga ahaa ee lagu amray la shaqeynta dowladda” ayaa mar kale lagu yiri warsaxaafadeedka.

Indhowaanahan ayay taagneyd dooda labada dhinac, waxaana todobaadkii hore shirkadaha ka jira deegaanka ay cambaaeeyeen xayiraad iyo xiritaan lagu sameeyay qaar kamid ah laamihii ay ku lahaayeen gudaha magaalada Laascaanood ee xarunta gobolka Sool.

Muqdisho (Caasimada Online) – Kooxda Al-Shabaab ayaa Sabtdii weerar ku bilowday qarax is-miidaamin ah ku qaaday Godka Jilacow oo kamid ah xarumaha NISA ee magaalada Muqdisho. Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya ayaa sheegay in weerarkan uu ka dhashay guul-darrooyinka kooxda kala kulantay furimaha dagaalka.

Wasiir Fiqi oo caawa shir jaraa’id ku qabtay magaalada Muqdisho ayaa sheegay in weerarkii shalay ay kooxdu ka laheyd inay ku daboolaan guul-darrada kasoo gaartay Awdheegle iyo abuurashada kalsooni.

“Kooxaha argagixisada markii looga guuleystay furimaha dagaalka, waxay soo abaabuleen camalkoodii lagu yaqaanay si ay u baabiiyaan guuldarrada kasoo gaartay Awdheegle iyo guuldarradii ka horeysay ee Ceeldheer,” ayuu yiri Wasiir Fiqi.

Waxa uu intaas kusii daray “Runtii waxaan dhihi karnaa meydadkoodii ayay Shabeellaha Hoose ka keeneen oo magaalada Muqdisho usoo dhaweeyeen. Waxaan amaaneyna ciidamada nabad-sugidda iyo booliska oo howl-galkii lagu soo afjaray kooxahaasi ka qeyb-galay, muddo koobana meydadkoodii banaanka soo dhigay, kana badbaadshay shacabka Soomaaliyeed khasaarihii ay rabeen inay u geystaan.”

Wasiirka ayaa si cad u sheegay in dagaalka ka dhanka kooxda Al-Shabaab uu soconaya illaa taakada u dambeysa Soomaaliya laga xoreynayo. “Mustaqbalka dalkeenna waa mid ifaya, yididiilo leh, taas oo ku timid iskaashiga dowladda iyo shacabka Soomaaliyeed iyo sidoo kale kaalmada saaxiibada caalamka.”

Sidoo kale waxa uu ku dheeraaday guulaha laga gaaray dagaalka Al-Shabaab iyo sugida amniga, isagoo bogaadiyay ciidanka iyo shacabka Soomaaliyeed kaalinta ay ku leeyihiin dadaallada xaqiijinta amniga.

“Waxaan bogaadinayaa shacabka Soomaaliyeed, waxaana Ilaahay uga baryayaa shuhadada ciidamadeenna, saraakiil iyo askar intaba in shahaadadooda Ilaahay ka aqbalo,” ayuu ugu dambeyntiina Fiqi ku yiri shirkiisa jaraa’id.

Weerarkii ay Al-Shabaab gelinkii dambe ee shalay ku galeen gudaha Godka Jilacow ee magaalada Muqdisho ayaa imanaya xilli isla maalintaas la furay waddooyinkii u badnaa, kadib dadaal xooggan oo lagu xasiliyay amniga caasimadda.

Weerarkaas oo kooxdu usoo qorsheeyeen si ka duwan weeraradadii hore, iyagoo adeegsaday xeelad cusub oo ay ku qaldeen hay’adaha ammaanka, kadib markii ay isku soo ekeysiiyeen ciidamada, ayna isticmaaleen dareeska ciidanka Duufaan iyo astaantooda oo ay ku buufiyeen gaari Cabdi Bile ah oo ay u adeegsadeen qaraxa koowaad ee lagu furay weerarka.

Ragga weerarka fuliyay iyo gaarigooda ayaa magaalada kasoo galay dhanka gobolka Shabeellaha Hoose, waxayna si caadi ah uga soo gudbeen ex-koontarool Afgooye, kadibna waxay soo abaareen gudaha oo ay ka fuliyeen weerarkooda oo ahaa bartilmaameed aad looga soo shaqeeyay.

Sidoo kale, waxaa u suurageliyay in gudaha ay usii gudbaan in Godka Jilacow ay xero ku dhex leeyihiin Duuufaan, taas oo keentay in aan laga shakin, lana baarin gaarigooda oo kadib qarxay, uuna xigay dagaalka ay meesha ku galeen raggii saarnaa oo dhammaantood xalay lagu toogtay gudaha taliska.

Weerarkan ayaa noqday mid muujinaya habacsanaanta habraaca ciidanku maraan gudaha caasimadda, iyadoo haatan dowladdu soo rogtay in la baaro gaadiidka ciidamada, si loo hubiyo cidda saaran.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasaaradda Waxbarashada, Hiddaha iyo Tacliinta Sare ee Soomaaliya ayaa kuliyadda tababarka ciidamada ee TÜRKSOM u aqoonsatay mid kamid ah Jaamacadaha rasmiga ah ee dalka.

Wasiirka Waxbarashada, Faarax Sheekh Cabdulqaadir ayaa ku dhawaaqay in ardayda ka qalinjabiya kulliyadan ay heli doonaan shahaado la aqoonsan yahay, maadama uu soo bartay cilmi muhiim ah oo anfacaya bulshada Soomaaliyeed.

“Waad ku mahadsan tihiin nafhurnimadiina. Waxaan rajeynaynaa oo aan ku kalsoonahay in aad awood u leedihiin in aad soo af jartaan cadowga iyo argagixisada,” ayuu yiri Wasiir Faarax Cabdulqaadir.

Wasiirka ayaa sidoo kale u mahadceliyay dowladda Turkiga dadaalkooda joogtada ah ee waxbarashada ciidamada, isagoo xusay in labada dhinac ay wada fariisteen oo dib u eegis ku sameeyeen manhajka waxbarashada.

“Manhajka kuliyadda waxaa lagu daray maadooyinka lagama maarmaanka u ah waxbarashada tacliinta sare ee dalka, si shahaadada ay noqoto mid rasmi ahaan loo aqoonsan yahay,” ayuu yiri Wasiirka Waxbarashada Soomaaliya.

Hadalka wasiirka ayaa imanaya xilli ay maanta kuliyadda tababarka ciidamada ee TÜRKSOM bandhig ciidan oo ay sameeyeen fiidanka sida gaarka ah u tababaran ee Gorgor.

Bandhiggan ayaa lagu soo bandhigay xirfadaha iyo aqoonta ciidan ee ay cutubyada kumaandooska ku qaateen muddadii ay ku jireen tababarka sare ee ay bixiso dowladda Turkiga.

Munaasabadda bandhiga ayaa waxaa ka qayb-galay Wasiirka Gaashaandhigga Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi, saraakiil sare oo ka tirsan Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed (CXDS) iyo mas’uuliyiin ka socday Safaaradda Turkiga ee Soomaaliya.

Wasiir Fiqi ayaa tilmaamay in ciidanka Gorgor ay laf-dhabar u yihiin difaaca qaranka iyo dagaalka lagula jiro kooxda Al-Shabaab, isaga oo ku dhiirrigeliyay inay sii xoojiyaan dadaallada lagu ciribtirayo cadowga.

“Ciidanka Gorgor waa tiirka guusha ee dagaalka lagu xoreynayo dalka. Waxaan idin ku bogaadinayaa geesinnimada iyo dadaalka aad u haysaan difaaca qarankeena. Waa in aad sii laba jibbaartaan howlgalada lagula dagaalamayo Al-Shabaab,” ayuu yiri Wasiir Fiqi.

Sidoo kale, Wasiirka Gaashaandhigga ayaa carrabka ku adkeeyay in iskaashiga Soomaaliya iyo Turkiga uu sii xoogeysanayo, gaar ahaan dhanka tababarka iyo tayeynta ciidamada, isagoo xusay in machadka TÜRKSOM uu door muhiim ah ka qaato dib u dhiska Ciidamada Qalabka Sida.

Ciidanka Gorgor oo hoostaga Ciidanka Xoogga Dalka ayaa ka howl-gala gobollo kala duwan oo ay kamid yihiin Shabeellaha Hoose, Galgaduud iyo Hiiraan.

Garoowe (Caasimada Online) – Qaar kamid ah siyaasiyiinta mucaaradka Puntland iyo xildhibaanno ka tirsan Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya, gaar ahaan kuwa kasoo jeeda maamulka Waqooyi Bari ayaa si adag uga horyimid heshiiskii maanta ay magaalada Nairobi ku gaareen Puntland iyo Somaliland.

Labada maamul ayaa ku heshiiyey inay xoojiyaan iskaashiga amniga, nabadda iyo horumarinta bulshada kadib shir taariikhi ah oo ay ku yeesheen magaalada Nairobi ee dalka Kenya, sida lagu sheegay war-murtiyeed si wadajir ah u soo saareen.

Shirkan oo ay ka qayb-galeen wasiirro iyo saraakiil sare oo ka kala socday labada dhinac ayaa lagu falanqeeyay xaaladda amni, dhaqaale iyo siyaasadeed ee guud ahaan Geeska Afrika, gaar ahaan sida loo xoojin karo wada-shaqeynta hay’adaha amniga iyo iskaashiga dhinacyada la-dagaalanka argagixisada.

Bayaanka ayaa sidoo kale xusay in labada dhinac ay isla qaateen in la xoojiyo iskaashiga amniga badda, iyadoo diiradda la saarayo la-dagaalanka dambiyada badda iyo tahriibka. Waxaa lagu heshiiyey in la dhiso guddiyo amni oo wadajir ah si loo xaqiijiyo bad-qabashada iyo isu-socodka maraakiibta ganacsiga ee dhex-marta xeebaha labada maamul.

Siyaasi Xasan Shire Abgaal oo kamid xubnaha mucaaradka ee Puntland ayaa si adag uga horyimid heshiiskan, isagoo cambaareeyay bayaanka ay sida wadajirka ah u soo saareen maamullada Puntland iyo Jubaland.

“Waxaan si adag u cambaareynayaa war-murtiyeedkii Puntland iyo Somaliland, wuxuu si toos ah ugu adeegayaa ajandaha siyaasadeed ee Somaliland, iyadoo si ula kac ah loogu dhiirraday erayo u dhigma aqoonsi dadban,” ayuu yiri Siyaasi Abgaal.

Waxa uu intaas kusii daray “Tani waa ku xad-gudub ka dhan ah Dastuurka dalka oo si cad u jebinayaa dastuurka dowladda Puntland, reer Puntland uma qalmaan, kumana metelaan gefkaas iyo sharci-darradaas ay koox yari go’aansadeen oo khilaafan rabitaanka iyo karaamada guud ee shacabka Puntland.”

Sidoo kale, Xidhibaannada Woqooyi Bari ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya ayaa si adag uga horyimid heshiiska Puntland iyo Somaliland, iyagoo ku tilmaamay “shirqool ka dhan ah maamulka cusub ee Waqooyi Bari.

“Odey Cali Dhan waxa laga hayaa; “Xasan Mataan wixii Ilaahay u abuuray weli ma dhicin”. Waxa aynu sugnaynaa waa war-muriyeedkan kan xiga ee ay sida ay wadajir u saarayaan Cirro iyo Deni dhawaan. Shacabka Soomaaliyeed iyo ka Waqooyi Bari-ba indhaha ayay ku hayaan dhagaraha iyo shirqolaada loo maleegayo, waana ka feejigan yihiin. Soomaaliya ha guulaysato,” ayuu yiri Xildhibaan Cabdi Qawdhan Warsame.

Xildhibaan Cabdullaahi Cali Xirsi ayaa isna dhankiisa muujiyay sida uu is-afgaradkaasi halis ugu yahay Waqooyi Bari, isagoo tilmaamay in heshiiskaasi uu gaar ku yahay hoggaanka maamulka Puntland oo aysan la qabin shacabka reer Puntland.

“Aragti cusub maaha jacaylka siyaasadeed ee Madaxweyne Puntland jooga iyo Somaliland waa soo jireen maanta se waa soo if baxay. In badan ayeynu maqalnay rag leh maamul dhexdayada kama samaysmi karo, waase fikir aanay qabin shacabka Puntland,” ayuu yiri Xildhibaan Cabdullaahi Xirsi.

Si kastaba, maamullada Puntland iyo Somaliland ayaa si weyn iskugu soo dhawaaday kadib markii ay dowladda federaalka u dhaqaaqday dhismaha maamulka Waqooyi Bari, oo ay u aragto maamul ay uga adkaan karto maamulka uu hoggaamiyo Saciid Deni, oo muddo uu ka dhaxeeyay khilaaf siyaasadeed xooggan.

Heshiiska Nairobi ayaa haatan xoojinaya cilaaqaadka Somaliland iyo Puntland, iyadoo labada maamul ay isla qaateen muhiimadda ay leedahay in si buuxda loo soo afjaro colaadihii ka dhacay Ceerigaabo iyo deegaannada hoos yimaada, lana fududeeyo dib-u-celinta dadka barakacay, iyadoo dadka deegaanka loogu baaqay ka qeyb qaadashada dadaallada lagu xoojinayo deganaanshaha.

Mas’uuliyiinta labada dhinac ayaa ku heshiiyey in la xoojiyo isu-socodka bulshada iyo ganacsiga, lana hirgeliyo kaabayaal dhaqaale oo kor u qaada xiriirka ganacsi ee labada dhinac.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya gobolka Shabeellaha Hoose ayaa sheegaya in diyaarad nooca qumaatiga u kaca ay gelinkii dambe ee maanta ku dhacday meel u dhow deegaanka Tooratoorow.

Diyaaradda ayaa ka gubatay qaybteeda hore, waxaana soo gaaray burbur xooggan kadib markii ay ku dhacday dhulka, sida ay sheegeen dadka deegaanka.

Illaa hadda lama xaqiijin tirada dadka saarnaa, mana cadda haddii ay jiraan wax dhaawac ah ama khasaare nafeed.

Diyaaradda oo aan weli la ogayn cidda leh ayaa waxaa kasoo baxaya warar kala duwan. Qaar ka mid ah dadka deegaanka ayaa sheegay in diyaaradda ay u muuqatay mid ay leeyihiin ciidanka nabad ilaalinta Soomaaliya ee AUSSOM, halka warar kalena ay tilmaamayaan in ay u dhowdahay nooca ay isticmaalaan Qaramada Midoobay.

Goobta ay diyaaraddu ku dhacday ayaa la xaqiijiyay in ay gacanta ku hayaan kooxda Al-Shabaab, taas oo adkaynaysa in si degdeg ah loo helo xog faahfaahsan ama gurmad rasmi ah.

Weli ma jiro war rasmi ah oo kasoo baxay Dowladda Federaalka Soomaaliya, howlgalka Midowga Afrika ama Qaramada Midoobay oo ku saabsan shilkaasi.

Waxaa la filayaa in saacadaha soo socda ay soo baxaan faahfaahin dheeraad ah oo ku saabsan nooca diyaaradda, cidda lahayd iyo khasaaraha ka dhashay.

Toddobaadkii hore unbey aheyd markii diyaarad Helicopter ah ay ku dhacday deegaanka Xiindheere oo ka tirsan gobolka Galgaduud, oo ay maamulaan maleeshiyaadka kooxda Al-Shabaab.

Diyaaraddaas oo ahayd mid gaar ah ayaa u diiwaan-gashaneyd Qaramada Midoobay, waxayna ka baxday magaalada Beledweyne, waxayna kusii jeeday degmada Wisil, balse waxa soo wajahday cilad, iyada oo kadib si deg-deg ah ugu degtay deegaanka Xiindheere.

Kooxda ayaa la sheegay inay gacanta ku dhigtay shaqaalihii saarnaa diyaaradda iyo burburkeedii.

Marar badan ayaa waxaa deegaannada ay joogaan Al-Shabaab ku dhacay diyaarado yar yar oo ah nooca Helicopter-ka, iyadoo su’aallo badan ka dhasheen shilalka noocaan ah, maadaama aan dib looga helin xog rasmi ah oo ku saabsan diyaaradda marka ay ku dhacdo deegaannada kooxda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Mucaaradka Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa markii u horreysay ka hadlay safarka uu Madaxweynaha Soomaaliya maanta ku tegay magaalada Kismaayo ee maamulka Jubbaland.

Mucaaradka ayaa socdaalka Kismaayo ku tilmaamay mid si xooggan u caddaynayaa fashilka iyo dhammaadka taaktikadii ku danaysiga iyo kumeel gaarnimada ee madaxweynaha, sida uu sheegay Siyaasi Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame.

Cabdiraxmaan ayaa sheegay in Madaxweynaha aysan ka aheyn in uu nin dawladeed oo dan qaran u tanaasulay yahay, balse ay tahay xeeladaysi ay baahidu ku qasabtay.

“Maaddaama uu faro maran ka joogo saaxadda ballaaran ee siyaasadda, waqtigiisiina gabaabsi yahay, kana cabsi qabo in uu wajaho cawaaqibta habdhaqankiisii iyo go’aannadiisii aan ka fiirsiga lahayn, maanta Madaxweynaha khiyaaraad badan ma laha. Waa tallaabada nin ay sandulle ku noqotay in uu siyaasadihiisa wax ka beddelo si uu u helo muddo kororsi,” ayuu yiri Cabdiraxmaan Cabdishakuur.

Hoos ka aqriso qoraalka Cabdiraxmaan oo uu cinwaan uga dhigay: Markabkii heehaabayey ee marsada Kismaayo ku xirtay.

Waxaa laga yabaa in dad badani ku jahwareersan yihiin safarka Madaxweynah ee Kismaayo iyo sidoo kale natiijada ka dhalan karta. Balse layaab kugu noqon mayso haddii aad seddaxdii sano iyo barkii tagtay si dhow ula socotay sooyaalkii siyaasadeed ee Madaxweyne Xasan Sheekh.

Kala qaybi oo u tali

Madaxweyne Xasan markii uu xilka ku soo laabtay wuxuu dhinac iska dhigay hawshii waynayd ee aragtida, istiraatiijiyada, qorshaha iyo dhabar-adayga dawlad-dhiska u baahnayd, wuxuuna ka doorbiday taaktiko ku dhisan kala qaybi oo u tali, taas oo uu kula dhaqmay saaxiib, mucaarad, mid la jaal ah iyo mid ka fogb intaba, Wuxuu kaloo go’aansaday in aan la saadaalin karin waxa ka suurooba, si aysanba u dhicin qof kalsooni ka haysta oo isku hallayn kara.

Waxaa intaa u dheeraa in hawl kasta, heerka ay doonto ha noqotee, uu isagu halkeeda ugu hooseeya maamulo.

Wuxuu iska dhaadhiciyey in sidaasi ay tahay furaha ugu sahlan ee uu talada ku haysan karo. Waxaa laga yaabaa in ay muddo u shaqaysay, waase hubaal ah in aysan noqon karin istiraatiijiyad waarta.

Maadaama aysan jirin cid Madaxweynaha saadaalin karta tallaabadiisa labaad, waxaa ka dhalatay in uusan jirin qof isku hallayn kara, ama saaxibtinimo iyo isbahaysi taabbagal ah la geli karta, gudo iyo debad, Soomaali iyo Shisheeye intaba.

Intii uu is lahaa dadka ka caqli badi, maalintaana ku mood, ayuu dhaawacay kalsoonidii isaga iyo dawladda Soomaaliyeedba lagu qabay.

Hantida ugu muhiimsan ee hoggaamiye uu helaa waa kalsooni iyo aaminaad. Madaxweyne XSM waxa raasamaalkan muddada dheer hayn karey uu ku doorsaday dheef maalinle ah. Kalsoonidii lagu aamini lahaa waxa uu dilay markii uu si kasta u muujiyay in eraygiisuba uu le’eg yahay wixii hadba markaas ku soo dhaca, iyo danta markaas u muuqata.

Hawo Shakhsi ah

Awoodda dawladeed waxa lagu dhisaa hay’ado xooggan oo aan la shakhsiyadaynin. Madaxweyne XSM mabda’aas wuu xooray, oo dawladdiiba waxa uu u qaatay in ay tahay badeecad uu qof ahaan u leeyahay ee aanay ahayn dan dawladnimada loogu adeegayo.

Jagooyinkii muhiimka ahaa ee siyaasadda, hay’adaha ammaanka, maaliyadda, iyo diblomaasiyadda loo ma eego mutaysi, ee waxa la isugu abaalgudaa hadba sida isaga daacadda loogu yahay.

Tani ma aha dhaqan qof dawladimo doon ah oo dhisaya hay’ado dawladeed oo tabargal ah, mana aha kelitaliye fiiro dheer oo sii dhisanaya mishiin siyaasadeed oo cimrigiisa siyaasadeed raajiya.

Xil iyo xoolo bixintiisu ku ma salaysna falsafad is haysata, oo u adeegaysa himilo weyn iyo qorshe cad oo dawladnimada hanaqaad ka dhigi kara midna.

Hannaankani waxa uu shabbahaa hantiile batrooni ah oo xoolihiisa ku bixiya qofkii amaana ama u rucleeya, marka ay hantidu ka dhammaatana laga kala dareero, kolkaana uu ku waabariisto in awooddiisuba ay gunta ka haawanaysay jidmarna ahayd.

Haddii hawo shakhsi ah lagu socon, aaway xeer ilaalintii danbiga ku soo oogtay Axmad-Madoobe, aawayse Maxkamaddii waaranka u jartay, aaway go’aannadii Golaha Xukuumadda ka soo baxay ee argagexiso la shaqaysi ku eedaysay, aaway kumanaankii wiil ee Raskambooni lagu halligay? Aaway, aaway?

Qab masaajayn

Guuldarraysigan istiraatajiyadeed waxa ku lammaan dhinac shakhsiyadeed oo walaac leh. Waxa ay u muuqataaba in waxan Madaxweynaha ka dhigaya lamafilaanku aanu ahayn xisaab ka xumaatay e, uu yahay gedgeddoon caaddifadeed iyo hadba sida uu dareekiisa ama dooqiisu yahay. Dawladnimadii Soomaaliyeed waxay hoos joogtaa dareenka caaddifadeed iyo falcelinta qof kaligii ah.

Tani waxay keentay in dadka aadka ugu dhow Madaxweynaha ay siiyaan warbixino xaqiiqada ka fog, huwiyaanna amaan sii quudinaysa sawirka wayn ee uu naftiisa ka haysto. Iska-badbadashadaas iyo qab masaajayntu waxay ka dabooshay waayaha qallafsan iyo xaqiiqooyinka jira.

Dabadeed halkaa waxa ka dhashay saaxad siyaasadeed oo nacab iyo nasteex aan la kala saari karin, oo kartileyda iyo kartilaawuhu isku mid yihiin. Go’aannada lagu ma saleeyo danta qaranka, ee waxa lagu beegaa rabitaanka iyo hawada Madaxweynaha ee maalintaa.

Safarka Kismaayo

Socdaalka Kismaayo wuxuu si xooggan u caddaynayaa fashilka iyo dhammaadka taaktikadii ku danaysiga iyo kumeel gaarnimadka. Madaxweynaha kama ah in uu nin dawladeed oo dan qaran u tanaasulay yahay, ee waa xeeladaysi ay baahidu ku qasabtay.

Maaddaama uu faro maran ka joogo saaxadda ballaaran ee siyaasadda, waqtigiisiina gabaabsi yahay, kana cabsi qabo in uu wajaho cawaaqibta habdhaqankiisii iyo go’aannadiisii aan ka fiirsiga lahayn, maanta Madaxweynaha khiyaaraad badan ma laha. Waa tallaabada nin ay sandulle ku noqotay in uu siyaasadihiisa wax ka beddelo si uu u helo muddo kororsi.

Ma kula tahay in ay jirto cid aaminaysa nin mawqifyadiisu ay habeendhax yihiin? Cidda ay maanta is hayaan ay berri shuraakoobayaan, kuwa maanta la joogana ay kala tegi karaan?

Way caddahay in uusan jirin isbeddel ku yimid Madaxweynaha, iyada oo danta qaranka la xeerinayo darteed, ee waxa ay marag u tahay in khilaafkii Jubbaland aanu marna ahayn mid hay’adeed ee uu ahaa mid shakhsiyadeed.

Dabin uu isagu isu qoolay

Madaxweyne Xasan taaktikooyinkii kala qaybi ee u tali, in la fili karin ama ficilkiisa la saadaalin karin, daacadnimada shakhsiga ah, cabsida iyo badroonnimada uu la-shaqayntiisa shardiga uga dhigi jiray, waa tan halka uu taagan yahay dhigtay. Isaguna marba marka ka danbeeya wuu sii liicayaa, maaddaama aanu dhisin hay’ado dawladeed oo waara, oo aanu yeelan saaxiib daacad u ah iyo isbahaysiyo dhab ah.

Doonnidii heehaabanaysay ee jahadu ka habawday haatan waxay ku soo xiratay Kismaayo. Waxaase is wayddiin mudan: ilaa goorma, ujeeddaduse waa maxay? Marba haddii aanay jirin istiraatajiyad fadhida oo ku dhisan ballanqaadyo laga dhabaynayo iyo wadashaqayn hay’adeed, safarkani wuxuun buu noqonayaa mid ka mid ah ficilladii lamafilaannimada.

Waa laga yaabaa in cinwaannada wararka ee maalintaa uu galo, balse dib u ma dhisayso kalsoonidii sannadaha la soo burburinayey. Waa xeeladaysi looga dan leeyahay samatabax siyaasadeed, ee ma aha seesdhigga dawladnimo xasilloon oo Soomaaliya ay aadka ugu baahan tahay.

Kismaayo ka dib siyaasada dalka waxay qaadanaysaa itijaaah cusub, waxaaase doqon ah cidii maanta ka dib eed ama godob u gasha Xasan Sheekh.