Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka ah ee Soomaaliya ayaa la timid nidaam carsi ah oo lagu hormariyay adeegga dad-dhigista iyo tirakoobka madaniga ah, maadaama horay muwaadiniin ay dhibaato ugu qabeen warqadaha dhacaya ee dhalashada.

Wasaaradda Arrimaha Gudaha, Federaalka iyo Dib u heshiisiinta Xukuumadda Soomaaliya oo warsaxaafadeed soo saartay ayaa faah-faahin ka bixisay muhiimadda uu adeeggan u leeyahay shacabka, iyadoo tilmaamtay inay ka hirelaneyso inta badan degmooyinka dalka.

Sidoo kale waxa ay intaasi ku datay in adeeggan uu sahli doono in qofka hal mar oo kaliya uu soo dalbado dhalasha, taas oo meesha ka saareysa dhibaatadii ay warqadda dhalashada ku qabeen shacabka, waxaa sidoo kale hadda kadib la diwaangelinayaa guurka, furriinka iyo dhimashada.

Wasaaraddu waxaa kale oo ay sheegtay in 10-ka Agoosto loo asteeyay in Afrika ay xusuusatayo maalintaan loo gaarka yeelay in lagu ogaado raadinta xuquuqda dadka deggann meelaha fog-fog ee aan marin nidaamka dad-dhigista iyo tirakoobka.

Hoos ka akhriso warsaxaafadeedka oo dhammeystiran;-

Kaalinta Dad-dhigista ee dhisidda Kaabayaasha iyo Nidaamvada Dhijitaalka ah ee Aqoonsiga Sharci ee Qaaradda Afrika.

Afrika waxay maanta xusaysaa Maalinta Sideedaad ee Dad-dhigista iyo Tirakoobka Xaaladaha Madaniga ah (CRVS), oo ku beegan 10-ka Agoosto 2025. Xuskan oo sanadkii siddeedaad si xiriir ah loo qabanayo ayaa ah calaamad cad oo muujinaysa

sida ay dawladaha Afrika uga go’an tahay inay soo afjaraan maqnaanshiyaha ay malaayiin muwaadiniin Afrikaan ah uga magan yihiin diiwaannada rasmiga ah, taas oo ka hor istaagta helitaanka xuquuqda, adeegyada aasaasiga ah, iyo ka qaybgalkahorumarka qaranka.

Maalinta Dad-dhigista iyo Tirakoobka Xaaladaha Madaniga ah (CRVS) ee Afrika waxaa lagu aasaasay go’aankii ka soo baxay Kal-fadhigii 32-aad ee Golaha Fulinta Midowga Afrika sanadkii 2018. Ujeeddada maalintan waa in kor loo qaado wacyiga ku saabsan muhiimadda nidaam CRVS oo shaqaynaya, isla markaana loo helo taageero buuxa oo lagu xoojinayo dadaallada qaran iyo kuwa goboleed. Sidoo kale, xuskan waa madal lagu mideeyo hay’adaha dowliga ah, bulshada rayidka, ururrada caalamiga ah, iyo daneeyayaasha kale si loo hubiyo in kheyraadka CRVS si hufan loo isticmaalo.

Sanadkan, halkudhegga mowduuca waa “Dad-dhigis ah Aasaaska Kaabayaasha iyo Nidaamyada Dhijitaalka ee Aqoonsiga Sharci ee Afrika”. Mowduucan wuxuu muujinayaa kaalinta muhiimka ah ee Dad-dhigistu ee dhismaha mustaqbal dhijitaal ah oo lagu kalsoonaan karo, loo wada dhan yahay, ammaan ah, isla markaana xaqiijinaya in qof walba lagu daro nidaamka rasmiga ah ee dowladeed.

Wasaaradda Arrimaha Gudaha, Federaalka iyo Dib-u-heshiisiinta XFS waxay ugu bishaareyneysaa in Dalkeennu uu maanta ka hirgelay adeegga dhijitaalka dad-dhigista mideysan, kaas oo ay adeegsadaan degmooyinka dalka marka ay diwaangelinayaan dhalashada, Guurka, Furiinka iyo Dhimashada, diiwaankasta waxaa uu kujiri doonaa diiwaanka qaranka, waxaana uu xal u noqonayaa caqabadaha soo noqnogday iyo culeyska kajira helidda cadeymaha dhalashada, guurka, furiinka iyo dhimashada.

Hirgelinta wajiga hore ee adeegga waxaa uu ka dhaqangalay 19 degmo oo ku kala yaala Dowlad_Goboleedyada Jubbaland, Koonfurgalbeed, Hirshabeelle, Galmudug iyo Waqooyi Bari waxaa ayna kala yihiin: Caabudwaaq, Cadaado, Dhuusamareeb, Gaalkacyo, Balcad, Warsheekh, Buuloburde, Baladweyne, Jowhar, Afmadow, Buuloxaawo, dhoobley, Garbahaarey, Kismaayo, Baraawe, Diinsoor, Waajid, Xudur, Laascaanood.

Wasaaraddu waxay hadda gacanta ku haysaa sidii nidaamka iyo Adeegga Dhijitaalka ee Dad-dhigista Midaysan loogu xiri lahaa adeegyada Dawladda sida: Caafimaadka, Waxbarashada, Aqoonsiga Qaranka iyo Baasaboorka iyo Socdaalka. Sidoo kale, Wasaaraddu waxay qorshaynaysaa adeegga Dhijitaalka ee Dad-dhigista Midaysan lagu fidiyo lana gaarsiiyo heer gobol iyo heer degmo si loo gaaro dadka ku nool meelaha fogfog.

Ugu dambeyn, Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxay ku xoojinaysaa baaqa Afrika ee ku aaddan in Dad-dhigista iyo Tirakoobka Xaaladaha Madaniga la hormariyo si loo xaqiijiyo in dhammaan muwaadiniinta Qaaradda Afrika u noqdaan kuwa tirsan oo ku jira diiwaanka rasmiga ee dowladda

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Difaaca Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi, ayaa quwado shisheeye oo aan la magacaabin ku eedeeyay inay taageero toos ah siinayaan ururka Al-Shabaab, taasoo qayb ka ah qorshe ay ku doonayaan inay ku khal-khalgeliyaan amniga dalka kuna qabsadaan.

Isagoo Sabtidii ka hadlayay shir jaraa’id kadib markii ay ciidamada dowladdu dib ula wareegeen deegaanka Bariire ee gobolka Shabeellaha Hoose, ayuu Fiqi sheegay in dowladda Soomaaliya ay ku guuleysatay fashilinta qorshayaashaas.

“Si cad ayaan u ognahay in dowlad shisheeye ay taageerayso kooxda Al-Shabaab si ay ula wareegto gacan ku haynta dalka, balse nasiib wanaag, dowladda Soomaaliya way ku guuleysatay inay ka hortagto arrintaas,” ayuu yiri wasiirka.

Wasiir Fiqi ma uusan magacaabin dalka uu ku andacoonayo inuu ka dambeeyo taageeradaas, balse hadalkiisa ayaa imaanaya xilli ay soo baxayeen warbixinno sheegaya inuu jiro iskaashi dhex mari kara Al-Shabaab iyo fallaagada Xuutiyiinta ee Yemen, kuwaasoo xulufo la ah Iiraan.

Wasiirka Difaaca wuxuu sheegay in dowladda Soomaaliya ay dadaal weyn ku bixisay ka hortagga faragelinta shisheeye iyo maalgelinta kooxaha xagjirka ah. Wuxuuna guulihii u dambeeyay ee ciidamada ku tilmaamay “guul weyn” oo laga gaaray ilaalinta madax-bannaanida qaranka.

Wasiirku wuxuu ballanqaaday in ciidamada ammaanka Soomaaliya ay sii wadi doonaan la dagaallanka kooxaha argagixisada ah iyo cid kasta oo taageerta, si loo sugo amniga iyo xasiloonida qaranka.

Wasaaradda Difaaca ayaa Jimcihii sheegtay in Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed oo kaashanayay Ciidamada Difaaca Shacabka Uganda (UPDF) ee ka tirsan Hawlgalka Ku-meel-gaarka ah ee Midowga Afrika ee Soomaaliya (ATMIS), ay hawlgal toddobaad socday oo ay ka fuliyeen gobolka Shabeellaha Hoose ku dileen in ka badan 100 dagaalame oo Al-Shabaab ka tirsan, ayna soo qabteen tiro kale.

Washington (Caasimada Online) – Taliyaha cusub ee Taliska Ciidamada Maraykanka ee Afrika (AFRICOM), Jeneraal Dagvin Anderson, ayaa ballanqaaday in Maraykanku uu sii wadi doono howlgallada Soomaaliya, balse waxa uu tilmaamay isbeddel istiraatiiji ah oo dhici kara. Isla mar ahaantaana, waxa uu digniin culus ka bixiyay iskaashi sii kordhaya oo u dhexeeya ururka Al-Shabaab iyo kooxda Xuutiyiinta ee Yemen.

Jeneraal Anderson, oo ah duuliye ka tirsan Ciidamada Hawlgallada Gaarka ah ee Cirka, ayaa toddobaadkii hore loo ansixiyay inuu hoggaamiyo AFRICOM. Waxa uu sharci-dejiyeyaasha Maraykanka u sheegay in joogitaanka ciidamada ee Soomaaliya ay weli muhiim u tahay danaha Maraykanka, inkastoo nooca taageeradaasi ay isbeddeli karto.

“Xaqiiqdii, waxaan aaminsanahay in deegaanku yahay mid aan degganayn. Al-Shabaab waxay muujiyeen rabitaan iyo damac ah inay weeraraan Maraykanka iyo danihiisa,” ayuu yiri Anderson xilligii uu socday kulanka ansixintiisa.

Waxa uu noqonayaa sarkaalkii ugu horreeyay ee ka tirsan Ciidanka Cirka ee hoggaamiya AFRICOM tan iyo markii la aasaasay sannadkii 2007, xilkaas oo ay horay u soo qabteen jeneraallo ka tirsan Ciidamada Dhulka iyo kuwa Badda. Magacaabistiisu waxay ku soo beegmaysaa xilli xasaasi u ah Soomaaliya, oo wajahaysa kacdoon Islaami ah oo joogto ah iyo ka bixitaanka la filayo ee ciidamada nabad ilaalinta ee Midowga Afrika.

Deegaan qasan iyo khatar cusub

Jeneraal Anderson waxa uu iftiimiyay horumar cusub oo si gaar ah looga walaacsan yahay: isbahaysi ka soo ifbaxaya dhinaca kale ee Badda Cas. Waxa uu walaac xooggan ka muujiyay warbixinno sirdoon oo sheegaya inuu jiro iskaashi u dhexeeya Al-Shabaab ee Soomaaliya, oo xiriir la leh Al-Qaacida, iyo Xuutiyiinta ay Iiraan taageerto ee Yemen.

“Walaaca ugu weyn waa iskaashiga ka imanaya dhanka kale ee Badda Cas ee lala yeelanayo Xuutiyiinta, oo ay Iiraan taageerto,” ayuu ku digay Anderson. “Tani waxay siin kartaa ma aha oo kaliya damac, balse sidoo kale awood ay si xooggan ugu weeraraan Maraykanka ama danihiisa.”

Xuutiyiintu waxay horayba carqalad weyn ugu keeneen ganacsigii caalamiga ahaa, iyagoo qaaday weerarro isdaba joog ah oo ka dhan ah marinnada maraakiibta ee Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed. Iskaashi lala yeesho Al-Shabaab, oo ka talisa dhul ballaaran oo ku yaal koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya, ayaa sii kordhin kara khatarta ku wajahan amniga badaha ee mid ka mid ah marinnada biyaha adduunka ugu muhiimsan.

Ciidamada Maraykanka ayaa sii wada inay fuliyaan hawlgallada la-dagaallanka argagixisada si ay u taageeraan dowladda Soomaaliya. Jimcihii, oo ahayd isla maalintii la ansixiyay Anderson, ayuu taliska AFRICOM ku dhawaaqay inuu duqeyn cirka ah ka fuliyay meel u dhow deegaanka Bariire ee gobolka Shabeellaha Hoose, taasoo lala beegsaday dagaalyahanno ka tirsan Al-Shabaab.

Mid ka mid ah hawlaha ugu muhiimsan ee horyaalla taliyaha cusub ayaa noqon doonta inuu qiimeeyo halka diiradda lagu saarayo ka-qaybgalka Maraykanka ee saaxada siyaasadeed ee cakiran ee Soomaaliya. Dalka waxaa hareeyay xiisado joogto ah oo u dhexeeya Dowladda Federaalka Soomaaliya (DFS) ee fadhigeedu yahay Muqdisho iyo Dowlad Goboleedyada xubnaha ka ah.

“Danteennu waxay ku jirtaa inaan yeelanno nooc ka mid ah ka-qaybgalka gobolkaas,” ayuu Anderson u sheegay Guddiga Adeegga Ciidamada ee Aqalka Sare. “In taasi ay noqonayso mid lala yeesho Dowladda Federaalka ama dowlad-goboleedyada waa arrin aan qiimeyn doono haddii la i ansixiyo.”

Go’aankani waxa uu saameyn weyn ku yeelan doonaa siyaasadda Maraykanka, oo taariikh ahaan isku dayday inay isku dheellitirto taageerada ay siiso dowladda dhexe iyo xiriirka ay la leedahay maamul-goboleedyada, kuwaas oo inta badan ku jira furimaha hore ee dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab.

Jeneraal Anderson kuma cusba qaaradda, isagoo horay u soo noqday madaxa Taliska Hawlgallada Gaarka ah ee Afrika (SOCAFRICA), oo ah qaybta AFRICOM u qaabilsan isku-dubbaridka hawlaha ciidamada gaarka ah ee Maraykanka ee guud ahaan Afrika.

Maal-gelinta oo weli la darsayo

Dib-u-eegistan istiraatiijiyadeed waxay ku soo beegmaysaa xilli ay Washington ka socdaan dadaallo sharci-dejin oo dib u habeyn ku samayn kara taageerada dhaqaale ee Maraykanka uu siiyo nabad-ilaalinta gobolka. Hawlgalka ku-meel-gaarka ah ee Midowga Afrika ee Soomaaliya (ATMIS) ayaa la qorsheeyay inuu soo gebagebeeyo ka bixitaankiisa dhammaadka 2024, iyadoo la filayo in qaab-dhismeed amni oo cusub oo ay Soomaalidu hoggaamiso uu la wareego.

Waxaa la soo jeediyay hawlgal kale oo uu hoggaaminayo Midowga Afrika, kaas oo si ku-meel-gaar ah loogu magac daray Hawlgalka Taageerada iyo Xasilinta ee Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM). Si kastaba ha ahaatee, maalgelintiisu ma cadda.

Hindise-sharciyeed hadda horyaalla Guddiga Arrimaha Dibadda ee Aqalka Sare ee Maraykanka, oo loogu magac daray “Xeerka Xayiraadda Maalgelinta AUSSOM, 2025,” ayaa doonaya in la hor istaago isticmaalka lacagta Maraykanka ee uu ku bixiyo Qaramada Midoobay ee loogu talagalay hawlgalka cusub ee Soomaaliya.

Tallaabadan waxay caqabad ku tahay Qaraarkii taariikhiga ahaa ee Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ee tirsigiisu ahaa 2719 ee sannadkii 2023, kaas oo markii ugu horreysay oggolaaday in maalgelinta Qaramada Midoobay loo isticmaalo hawlgallada nabad-ilaalinta ee uu hoggaamiyo Midowga Afrika.

Hindise-sharciyeedka la soo jeediyay waxaa ku jira waxyaabo ka reeban, isagoo dhigaya in xayiraaddu aysan khusayn doonin lacagaha loogu talagalay hay’adda saadka ee Qaramada Midoobay ee Soomaaliya (UNSOS), tabarrucaadka iskaa-wax-u-qabso ah ee Maraykanka, ama lacag kasta oo si gaar ah uu Koongareesku ugu qoondeeyo taageerada AUSSOM.

Iyadoo ay taasi jirto, sharcigani wuxuu caqabad weyn ku yahay mustaqbalka gargaarka amniga caalamiga ah ee Soomaaliya, wuxuuna miisaan culus saarayaa waxtarka iyo jihada taageerada tooska ah ee Maraykanka ee hoos timaadda taliska cusub ee Jeneraal Anderson.

Afgooye (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa wafdi culus oo saraakiil ah u dirtay deegaanka Bariire oo Jimcihii lasoo dhaafay laga xoreeyay maleeshiyaadka Al-Shabaab, kadib dagaallo todobaadyo qaatay oo ka dhacay halkaasi.

Saraakiisha tegay halkaasi ayaa waxaa hoggaaminayo taliyaha ciidanka Dhulka ee Xoogga Dalka Soomaaliyeed Jeneraal Sahal Cabdullaahi Cumar, waxayna kormeer shaqo ku tageen deegaankan oo ay hadda gacanta ku hayaan ciidamada dowadda iyo kuwa dalka Uganda.

Taliyaha ciidanka Dhulka iyo saraakiisha kale ee ciidanka Xoogga dalka ayaa soo arkay jabka culus ee loo gaystay kooxaha Khawaarijta, waxaana lasoo tusay khasaaraha laga gaarsiiyay hubka laga soo furtay iyo maxaabiista laga qabsaday koxoda,

Sidoo kale inta uu socday kormeerka, Jeneraal Sahal ayaa booqday gododkii iyo xarumihii maleeshiyaadka Khawaarijta laga saaray, halkaas oo lagu arkayay meydad badan oo cadawga ah oo weli daadsan goobihii lagu dagaalamay iyo burbur ka muuqda goobta.

Intaas kadib taliyaha guutada 17-aad ee Kumaandooska Xoogga Dalka, Gaashaanle Cali Cageey, ayaa Sahal ugu warbixiyay xaaladda amniga iyo sida ay ciidanku u xaqiijiyeen xasilloonida deegaanka, kadib markii ay dagaal uga saareen maleeshiyaadka Al-Shabaab.

Dhankiisa Jeneraal Sahal Cabdullaahi Cumar ayaa bogaadiyay geesinimada iyo howlkarnimada Ciidanka Xoogga Dalka iyo saaxiibadooda UPDF ee qeybta ka ahaa howlgalka, isaga oo ku dhiirrigeliyay inay sii laba-laabaan dadaallada lagu ciribtirayo kooxaha Khawaarijta ee dhibaatada ku haya shacabka Soomaaliyeed.

Dowlada Federaalka ayaa horay u sheegtay in dagaalka Bariire lagu dilay in ka badan 120 ka tirsan Khawaarijta, waxayna baahisay muuqaalka dagaalkii lagu xoreeyay deegaankaasi, kaas oo muujinaya duqeymo tiro beel ah oo lala beegsaday kooxda, iyagoo waayey meel ay u baxsadaan.

Sidoo kale, muuqaalka waxaa laga arkayaa duqeymaha oo toos ugu hoobanaya dhulka howdka ah ee Shabaab-ku ay dhex cararayaan, dowladdu waxay warbixintaan ku sheegtay in Shabaab aysan hal qof ka badbaadin.

Si kastaba, Halka arrin oo Shabaab ay si rasmi ah uga shaleynayaan waa inay jareen Buundadii Bariire, iyagoo ku xasdaya dadka iyo dowladda Soomaaliyeed, balse ayaga ayaa ciqaab daran kala kulmay, kadib markii ay Jabeen ee hadana ay waayeen waddo ay ku baxsadaan, maadaama ay burburiyeen Buundadii.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha maamulka gobolka Banaadir, ahna duqa magaalada Muqdisho ayaa xalay fuliyay ballan-qaad culus oo uu horay ugu sameeyay shacabka ku dhaqan gudaha caasimada, kaas oo la xiriiray furitaanka waddooyinka xiran.

Xasan Maxamed Xuseen (Muungaab) oo tallaabadii ugu horreysay ayaa qaaday ayaa fura waddada muhiimka ah ee gasha Isbitaalka Digfeerm kana timaada dhinaca Isgoyska Tarabuunka ee magaalada Muqdisho, taas oo muhiim u ah isku socodka dadweynaha.

Sanado badan kadib oo waddadan la furay ayaa waxaa durbadii soo dhaweeyay shacabka, waxayna u mahadceliyaan guddoomiyaha maamulka gobolka Banaadir.

“Guddoomiyaha gobolka Banaadir waxaan leeyahay aad ayaan u mahasan tahay waan ka haynaa waddadii koowaad waa noo bilowday waddooyinka ku xiga ee aad muhiimka noogu ahna noo fur” ayuu yiri mid kamid ah dadka shacabka ee ku dhaqan magaalada Muqdisho.

Sidoo kale furitaanka waddadan ayaa kaalin wayn ka qaadan kartaa, yareynta ciriiriga iyo jaamka ka jira isgoyska Tarabuunka oo ay ku kulmaan afar jid oo waawaayn, taas oo mararka qaar keenta in jaam badan uu galo Taraboonka, oo ah waddo hal bowlo ah.

Sida qorshuhu yahay waddooyinka kale ayaa iyaguna dhawaan laga qaadi doonaa dhagxaanta, waana qorshe ay si wadajir ah u wadaan gobolka iyo xukuumadda.

“Dhagxaanta waddooyinka yaalla ee aan munaasabka ahayn in laga qaado ayaa loo baahan yahay maalmaha soo socdo waxaa magaaladan ka dhici doona barnaamij ay xukuumadda soo go’aamisay, maamulka gobolka Banaadir iyo hay’adaha amnigana ay fulinayaan oo ah in waddooyin dhowr ah oo lambar culus ah oo xiran dib loo furi doono” ayuu horay u yiri Muungaab.

Sidoo kale wuxuu tilmaamay in ujeedka uu yahay in shacabka loo fududeeyo isku socodka guud ee Muqdisho, maadaama uu haatan soo hagaagay amniga, wax badana laga qabtay.

“Ujeedka waxaa waayay inuu fududaado guud ahaan isku socodka dadka iyo gaadiidka, iyada oo mar weliba la tixgelinaayo amniga wanaagsan ee caasimada” ayuu sii raaciyay.

Garoowe (Caasimada Online) – Maamul-goboleedka Soomaaliyeed ee Puntland oo weli khilaaf xooggan uu ka dhexeeyo Dowladda Federaalka ayaa ka hadlay arrimo xasaasi ah oo ku aadan xaaladda siyaasadeed ee dalka, gaar ahaan arrimaha doorashooyinka dalka.

Madaxweyne ku xigeenka maamulkaasi, Ilyaas Cismaan Lugatoor oo ka hadlay arrintan ayaa eedeymo culus oo la xiriira daaha doorashooinka u jeediyay Villa Soomaaliya, wuxuuna sheegay inay dib u dhigtay doorashooyinkii maamul-goboleedyada dalka.

Lugatoor ayaa si gaar ah farta ku fiiqay maamullada Galmudug iyo Koonfur Galbeed, isaga oo xusay in madaxdooda uu ka dhammaaday muddo xileedka, balse ay iska sii joogaan.

Sidoo kale wuxuu intaasi kusii daray in sababta ay tahay in dowladdu rabto inay iyadu sii joogto sharci la’aan, marka uu ka dhamaado muddo xileedka, sida uu hadalka u dhigay.

“Doorashadii dowlad goboleedayada DFS ayaa ragaadisay, Hirshabeelle oo kaliya ayaa Muddo xileedkeedu ka dhamaan Galmudug iyo Koonfur Galbeed DFS ayaa gacanta ka haysa si cudur daar ugu hesho marka muddo xileedka DFS dhamaado sharci la’aan ku joogto.” ayuu yiri Madaxweyne ku xigeenka maamul-goboleedka Puntland.

Eedeyntaan cusub ee kasoo baxday Puntland ayaa kusoo aadeyso, xilli haatan uu taagan yahay khilaaf culus oo ka taagan hannaanka doorashooyinka, waxaana mar kale maanta dib u furmay wada-hadalladii u socday Madaxweyne Xasan Sheekh iyo mucaaradka dalka.

Waxaa qorshuhu yahay in maanta labada dhinac ay si toos ah u guda galaan doodda u dhexeysa ee ku aadan is-mari-waaga ka taagan arrimaha doorashooyinka iyo wax ka beddalka dastuurka KMG ah, kaasi oo labada dhinac ay la tashiyo kasoo sameeyeen kadib markii la isku dhaafi waayay shirarkii hore.

Inkasta oo Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu isku dayayo inuu xalliyo tabashada xubnaha mucaaradka dowladda, haddana ma cadda in isfaham ay labada dhinac ku gaari kadaan shirka maanta, oo si dhow isha loogu hayo.

Shirkan waxaa ka horreeyay saddex shir oo hore oo ay dhinacyadu kaga doodeen arrimaha hortabinta u leh dalka, balse laguma gaarin wax natiijo ah, iyada oo lagu ballamay inay sii socdaan wada-hadallada oo mar kale maanta oo Axad ah dib loo sii amba qaadi doono.

Muqdisho (Caasimada Online) – Waxaa goordhow xarunta Villa Soomaaliya ka furmay shirkii 4-aad ee loo ballansanaa, una dhexeeya Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud iyo Madasha Samatabixinta Soomaaliyeed ee ay ku mideysan yihiin siyaasiyiinta mucaaradka dalka, kaas oo diiradda lagu saarayo marxalada adag ee dalka uu ku jiro iyo khilaafaadka taagan.

Shirkan oo ah mid xasaasi ah ayaa waxaa u dhan mucaaradka, waxaana hoggaaminayo Madaxweyne hore Mudane Sheekh Shariif Sheekh Axmed, iyada oo uu qasriga madaxtooyada kusoo dhaweeyay Madaxweynaha, si loo sii amba qaado wada-hadalladii soo socday.

Labada dhinac ayaa weli isku hayo wax ka beddalka dastuurka KMG ah, gaar ahaan qodobkiisa Chapter 4 ee isbeddalka lagu sameeyay iyo hannaanka doorashada 2026.

Sida ogaatay Caasimada Online, Mucaaradka qaar ayaa doonaya in Madaxweynuhu si duuduub ah uga tanaasulo Chapter 4, kadibna dib loogu laabto dastuurkii 2012-ii.

Shirkan kahor siyaasiyiinta mucaaradka ayaa yeeshay kulamo gaar gaar ah oo ay isaga xog wareysteen qodobada ay la shir tagayaan iyo haddii ay waayaan sida ay wax u doonayaan wixii ay sameyn lahaayeen.

Waxaa sidoo kale qorshuhu yahay in maanta labada dhinac ay si toos ah u guda galaan doodda u dhexeysa ee ku aadan is-mari-waaga ka taagan, si xal loogu helo qodobada la’isku hayo, horana loogu sii amba qaado arrimaha hortabinta u leh dalka.

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa dhankiisa isku dayayo inuu xalliyo tabashada xubnaha mucaaradka dowladda, haddana ma cadda in isfaham ay labada dhinac ku gaari kadaan shirka maanta, oo si dhow isha loogu hayo.

Shirkan waxaa ka horreeyay saddex shir oo hore oo ay dhinacyadu kaga doodeen arrimaha hortabinta u leh dalka, balse laguma gaarin wax natiijo ah, iyada oo lagu ballamay inay sii socdaan wada-hadallada oo mar kale maanta oo Axad ah dib loo sii amba qaadi doono.

Soomaaliya ayaa haatan ku jirto marxalad xasaasi ah, waxaana khilaafka taagan qayb ka ah maamullada Puntland iyo Jubaland, iyada oo ay uu sii dheer yahay dagaalka Al-Shabaab oo kasii daray, maadaama kooxda ay haatan dagaallo ka wado gobollada Shabeellooyinka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Waxaa lagu wadaa in maanta shir xasaasi ah ay mar kale yeeshaan Madaxweynaha Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud iyo Madasha Samatabixinta Soomaaliyeed ee ay ku mideysan yihiin siyaasiyiinta mucaaradka dalka, kaas oo diiradda lagu saarayo marxaladda adag ee dalka uu ku jiro & khilaafaadka taagan.

Wararka ayaa sheegaya in xubnaha siyaasiyiinta mucaaradka ee uu horkacayo Sheekh Shariif ay maanta tagi doonaan xarunta Villa Somalia, halkaas oo uu ku qaabili doono Madaxweyne Xasan, si loo sii amba qaado wada-hadalladii soo socday ee labada dhinac.

Sida ogaatay Caasimada Online, mucaaradka ayaa weli si weyn ugu dheggan qodobada la xiriira dib u eegista ay dowladdu ku sameysay Dastuurka, halka hoggaanka Villa Somalia uu wato ajande ah in dhinaca amniga, gaar ahaan in xoogga la saaro dagaalka Al-Shabaab.

Shirkan kahor siyaasiyiinta mucaaradka ayaa yeeshay kulamo gaar gaar ah oo ay isaga xog wareysteen qodobada ay la shir tagayaan iyo haddii ay waayaan sida ay wax u doonayaan wixii ay sameyn lahaayeen.

Waxaa sidoo kale qorshuhu yahay in maanta labada dhinac ay si toos ah u guda galaan doodda u dhexeysa ee ku aadan is-mari-waaga ka taagan arrimaha doorashooyinka iyo wax ka beddalka dastuurka KMG ah, kaasi oo labada dhinac ay la tashiyo kasoo sameeyeen kadib markii la isku dhaafi waayay shirarkii hore.

Inkasta oo Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu isku dayayo inuu xalliyo tabashada xubnaha mucaaradka dowladda, haddana ma cadda in isfaham ay labada dhinac ku gaari kadaan shirka maanta, oo si dhow isha loogu hayo.

Shirkan waxaa ka horreeyay saddex shir oo hore oo ay dhinacyadu kaga doodeen arrimaha hortabinta u leh dalka, balse laguma gaarin wax natiijo ah, iyada oo lagu ballamay inay sii socdaan wada-hadallada oo mar kale maanta oo Axad ah dib loo sii amba qaadi doono.

Maxaa laga fili karaa shirkaan?

Shirka furmay maanta oo ay ku beegan tahay 10-ka bisha August, labo arrimood midkood ayaa laga filan karaa:

1- Inuu noqdo shir ay ka soo baxaan natiijo shacabka Soomaaliyeed u riyaaqaan, sida in laga heshiiyo waxa dhabta ah ee la isku diidanyahay oo ah nuuca doorashooyinka 2026, guddiga doorashooyinka, dastuurka dalka iyo heshiis siyaasadeed oo loo dhanyahay.

Heshiis siyaasadeed oo loo dhanyahay waxaa loola jeedaa in wada-xaajoodka la ballaariyo oo la gaarsiiyo madaxda maamullada Jubbaland iyo Puntland.

Sidoo kale waxaa lagama maarmaan ah in la dhagaysto aragtiyadda iyo tallooyinka dhinacyada kale ee siyaasadda sida madaxwaynihii hore Maxamed Cabdullaahi Farmaajo.

2. Haddii haddaba, Madaxtooyadu ku adkaysato rabitaankeeda siyaasadeed, isla markaana mucaaradka ku mideysan Madasha Samatabixinta Soomaaliyeed aysan kala qaybsamin, waxaa markaa keddib, la filan karaa, hubanti la’aan siyaasadeed oo baahnsan.

Bariire (Caasimada Online) – Weriyaal ku sugan Bariire ayaa la kulmay labo ka mid ah maxaabiista dagaalka ee Khawaarijta Al-Shabaab looga qabtay dagaalkii toddobada maalmood ka socday deegaanka Bariire ee gobolka Shabeellaha Hoose.

Maxbuuska koowaad, waxaa loogu tegay isagoo ku xiran geed weyn oo silsilad lagula qunfulay.

Wuxuu sheegay in horjoogayaasha arxanka daran ee Khawaarijta ay silsilad ugu xireen in uu dagaalamo ilaa uu ka dhinto.

Toddoba maalmood ayuu halkaas ka dagaalamaayey, waxaa agyaalla caag la jaray oo cunto loogu riday maalintii uu dagaalku bilowday.

Wuxuu sheegay in sidii uu u dagaalamaayey ay rasaastii ka dhamaatay, ugu dambeyntiina ciidanka xoogga dalka ay nolosha ku qabteen.

Maxbuuska labaad waxaa la qabtay isagoo dhaawac ah, waxaana hadalladiisa laga fahmay inuu yahay horjooge sare, sida lagu sheegay warbixinta hordhaca ah ee dowladda.

Ninkaas wuxuu sheegay in maleeshiyaadkii uu watay oo dagaalka lagu laayey uu gurmad ahaan uga keenay degmada Jilib ee gobolka Jubbada Dhexe.

Wareysiyo laga qaaday, balse ilaa hadda aan la baahin ayaa la sheegay in raggaan ay ku bixiyeen xogo xasaasi ah oo ku saabsan dagaalkii dhacay, qaabkii loo qabtay iyo sidii loo soo dagaal geliyey.

Fiidkii hore ee caawa, ayaa sidaan oo kale loo soo bandhigay muuqaal yaab leh oo muujinaya sida Al-Shabaab loogu laayey Bariire, kaas oo diyaaradaha dagaalka ay duubeen, iyagoo toos u fulinaya duqeynta.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xildhibaanno ka tirsan Baarlamaanka Soomaaliya ayaa haatan wada mooshin culus oo ka dhan ah Ra’iisul Wasaaraha xukuumadda Soomaaliya, kaas oo lagu diyaarinayo Nairobi, sida ay shaaciyeen xubno ka tirsan Baarlamaanka.

Xildhibaan Sanyare, oo kamid ah mudanayaasha wax ka wada mooshinka, ayaa xaqiijiyay in ilaa iyo hadda ay saxiixeen xildhibaanno gaaraya 120 mudane oo ka tirsan Baarlamaanka.

Sidoo kale, Sanyare wuxuu sheegay in 23-ka bishan oo ku beegan maalinta Sabtida ah ay qorsheeyeen in mooshinkaas la keeno kulanka Baarlamaanka, si kalsoonida loogala noqdo Ra’iisul Wasaare Xamza iyo xukuumaddiisa.

“Mooshinka kalsooni kala noqoshada Xukuumadda Xamza Cabdi Barre ee la keeni doono maalinta Sabtida ah 23 August, insha Allah, waxaa saxiixay xildhibaanno gaaraya 120 mudane, weli waxaa naga dhiman 20 mudane. Xildhibaankii raba inuu cibaadaysto aniga ha ila soo xiriiro,” ayuu yiri Xildhibaan Cabdiladiif Muuse Nuur (Sanyare), oo waqooyiga Gaalkacyo laga soo doorto.

Haddaba, suurtagal ma tahay in Xamza lagu rido mooshinka socda?

Wasiirka Beeraha iyo Waraabka xukuumadda Soomaaliya, Maxamed Cabdi Xayir Maareeye, sidoo kalena ah xildhibaan ka tirsan Golaha Shacabka, ayaa gebi ahaan meesha ka saaray suurtagalnimada in xilligan la rido Ra’iisul Wasaaraha, isaga oo si weyn u difaacay xukuumadda.

Maareeye ayaa intaasi ku daray in xukuumadda uu ka tirsan yahay ay haatan haysato taageerada ugu badan ee xubnaha Baarlamaanka, isla markaana aan waxba looga qaadi doonin mooshinka lagu diyaarinayo magaalada Nairobi ee caasimadda dalka Kenya.

“Xukuumadda Ra’iisul Wasaare Xamza waxay haysataa taageerada 90% xubnaha Baarlamaanka, sinna suurtagal uma noqon doonto in lagu rido mooshin la soo dhoofiyey oo diyaarad lagu sido!” ayuu yiri Wasiir Maxamed Cabdi Xayir Maareeye.

Dhankiisa, Wasiirka Wasaaradda Dekedaha iyo Gaadiidka Badda, Mudane Cabdulqaadir Maxamed Nuur (Jaamac), oo kamid ah xubnaha aadka ugu dhow Ra’iisul Wasaare Xamza, ayaa shaaciyay in afar qof oo kaliya ay waddaan buuqa taagan, isla markaana aysan wax culeys ah u arkin mooshinkooda.

Sidoo kale wuxuu ugu baaqay xubnaha ku howlan inay keenaan Baarlamaanka, ayna iska daayaan buuqa ay ka wadaan baraha bulshada ee Internet-ka.

“Xukuumadda Dan-Qaran afar qof buuqooda mid ku baxeyso ma aha, ee haddaad wax haysaan Golaha Shacabka BJFS maad keentaan? Maxaa Facebook iyo Twitter (X) kala doonteen buuqiina, alleen baraha bulshada mooshin lama keeno?” ayuu yiri Wasiir Jaamac.

Si kastaba, Ra’iisul Wasaare Xamza Cabdi Barre ayaa noqday Ra’iisul Wasaarihii ugu xilka dheeraa, marka dib loo eego taariikhda intii ay xafiiska joogeen Ra’iisul Wasaareyaashii Soomaaliya soo maray, taasina waxaa sabab u ah kalsoonida uu Madaxweyne Xasan Sheekh u qabo Ra’iisul Wasaarihiisa.

Addis-Ababa (Caasimada Online) – Xisbiga talada haya ee Itoobiya ayaa soo cusboonaysiiyay ololihiisii gardarrada ahaa ee uu ku doonayay marin-badeed, isagoo ku dhawaaqay in raadinta dekad ku taalla Badda Cas ay tahay “xaq taariikhi ah” oo aan gorgortan geli karin, isla markaana ku dhaartay inuu ciribtiri doono wax kasta oo uu u arko xoogag gudaha ah oo “khaa’inul-waddan” ah.

Hadalladan colaadda xanbaarsan, oo la soo saaray Jimcihii, ayaa muujinaya khatar sii kordhaysa oo ku saabsan siyaasadda ballaarinta ee Addis Ababa, taas oo si toos ah u beegsanaysa madaxbannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya.

Ka dib shirweyne saddex maalmood socday, Xisbiga Barwaaqo ee uu hoggaamiyo Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed ayaa soo saaray bayaan ay ka buuxaan hadallo hanjabaad leh, taas oo xaqiijinaysa cabsi hore loo qabay oo ah in Itoobiya ay qorshaynayso inay sii waddo heshiiskii sharci-darrada ahaa ee ay bishii Janaayo 2024 la gashay maamulka gooni-u-goosadka ah ee Somaliland.

Xiisaddan taagan ayaa billaabatay 1-dii Janaayo 2024, markii Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed uu heshiis is-afgarad oo sir ah (Memorandum of Understanding) la saxiixday Muuse Biixi Cabdi, madaxeynihii hore ee maamulka Somaliland ee waqooyiga Soomaaliya. Heshiiskan sharci-darrada ah wuxuu Itoobiya oo aan lahayn bad siinayay kiro 50 sano ah oo ku saabsan 20 kiiloomitir oo xeebaha Soomaaliya ka mid ah, si ay uga dhisto saldhig ciidan badeed iyo deked ganacsi.

Beddelka xadgudubkan cad ee lagu sameeyay madaxbannaanida Soomaaliya, Itoobiya waxay ballan qaaday saami ku saabsan shirkaddeeda diyaaradaha qaranka, iyo—arrinta ugu walaaca badan—in ay diyaar u tahay inay aqoonsi rasmi ah siiso Somaliland inay tahay dal madax-bannaan.

Wxaaa hadda muhiim ah fahamka bayaannadii ugu dambeeyay ee Itoobiya. “Waxaan ku guuleysannay inaan ajande caalami ah ka dhigno xuquuqda dabiiciga ah ee taariikhiga ah ee Itoobiya u leedahay helitaanka bad,” ayaa lagu yiri bayaanka xisbiga, iyadoo lagu daray in ay “ka gudbeen cutubkii koowaad ee dadaalkeenna aan ku soo celinayno danaha istiraatiijiyadeed ee juqraafiyeed ee Itoobiya ku leedahay Badda Cas.”

Hadalladan waa hanjabaad cad oo ku wajahan Soomaaliya, waxayna dib u xaqiijinayaan damaca Itoobiya ee ah inay xoog ku qabsato dhul xeebeed, iyadoo ku tumanaysa sharciga caalamiga ah iyo madaxbannaanida Soomaaliya.

Iyadoo la tacaalaysa qalalaase gudaha ah oo ballaaran, Addis Ababa waxay isku dayaysaa inay muujiso awood, iyadoo adeegsanaysa marmarsiiyo ay ku hurinayso colaad dibadeed. Bayaanka xisbiga talada haya wuxuu ku andacoonayaa in “cadowyo taariikhi ah” iyo “xagjiriin khaa’imiin ah” ay ka shaqeynayaan sidii ay dalka u gelin lahaayeen xasilooni darro—marmarsiiyo la yaqaan oo loo adeegsado tallaabooyin milatari.

“Damaca dagaal ee cadowgeennu ma istaagi doono,” ayaa lagu yiri bayaanka, isagoo sheegay in “fursaddii ay ku wiiqi lahaayeen Itoobiya ay sii yaraanayso.”

Aragtidan waxay sawir ka bixinaysaa nidaam dareensan in dhinac walba laga hareereeyay, taas oo inta badan horudhac u ah gardarro dibadeed oo loogu talagalay in lagu kiciyo taageerada gudaha. Bayaanku wuxuu xusay lix xeeladood oo lagu eedeeyay in cadowgu adeegsado, kuwaas oo ay ka mid yihiin kharribaad dhaqaale iyo ka faa’iidaysiga meelaha bannaan ee maamulka, isagoo sii gogol-xaaraya jawaab celin xoog leh oo laga bixinayo cid kasta oo loo arko mucaarad.

Fallanqeeyayaasha waxay sheegeen in hanjabaadahan lagu wajahayo kooxaha hubeysan sida maleeshiyada Fano iyo Jabhadda Xoreynta Oromada (OLF-Shene). Si kastaba ha ahaatee, marka loo eego Soomaaliya, mowqifkan gardarrada iyo ku dhawaaqista in “la baabi’in doono caqabadaha” wuxuu xusuusin u yahay sida Itoobiya ay diyaar ugu tahay adeegsiga awoodda si ay u gaarto danahaheeda istiraatiijiyadeed.

Xaaladda gobolka oo sii cakirmaysa, Jabhadda Xoreynta Dadka Tigray (TPLF) ayaa ku eedeysay dowladda federaalka ee Abiy Ahmed inay ku fashilantay hirgelinta heshiiskii nabadeed ee Pretoria, waxayna ka digtay xaalad bini’aadanimo oo sii xumaanaysa oo ka jirta waqooyiga dalka.

Shir jaraa’id oo uu qabtay 8-dii Agoosto, Guddoomiyaha TPLF, Debretsion Gebremichael, wuxuu sheegay in fashilka dowladda federaalka uu sababay barakac iyo dhimasho ku habsatay shacabka Tigray, isagoo ku eedeeyay inay “ka caga jiidayso soo celinta dhulalkii Tigray ee la qabsaday.”

Iska hor-imaadkan gudaha ah wuxuu muujinayaa dildilaaca qotada dheer ee ka dhex jira Itoobiya, taas oo ka dhigaysa hoggaankeeda mid aan la saadaalin karin oo khatar leh. Waxaa muhiim ah in la xuso in Debretsion uu isna ku celiyay rabitaanka gobolkiisa ee marin-badeed, isagoo sheegay in “aan la qiyaasi karin in Tigray dhinac walba laga soo xiro ama 360-digrii lagu hareereeyo.” Arrintan ayaa sii murjinaysa xaaladda amniga, waxayna muujinaysaa in dhinacyo kala duwan oo Itoobiya ka tirsan ay raadin karaan inay go’doonka kaga baxaan awood militari.

Soomaaliya ahaan, fariinta ka imaanaysa Addis Ababa waa mid cad: nidaam gudaha ah oo ay ka taagan tahay qalalaase ayaa haddana ku adkaysanaya sheegashadiisa sharci-darrada ah ee xeebaha dalal kale, taas oo abuuraysa khatar toos ah oo aan la iska indho tiri karin oo ku wajahan amniga qaran.

Baydhaba (Caasimada Online) – Faah-faahin dheeri ah ayaa kasoo baxaysa khasaaraha ka dhashay qarax khasaare kala duwan geystay oo maanta ciidamo ka tirsan kuwa Itoobiya lagula beegsaday qaybo ka mid ah magaalada Baydhaba ee xarunta gobolka Baay.

Qaraxa oo ahaa miino ayaa ka dhacay waddada aada garoonka diyaaradaha, waxaana lala eegtay kolonyo ay wateen ciidamada Itoobiya ee qaybta ka ah howlgalka Soomaaliya.

Wararka ayaa sheegaya in qaraxa uu haleelay mid kamid ah kolonyada ciidamada Itoobiya oo xilligaas kusii jeeday dhanka garoonka oo ay dagan yihiin waxaana soo gaaray khasaare isugu jiro dhimasho iyo dhaawac, iyada oo gebi ahaan uu burburay baabuurka la qarxiyay.

Ugu yaraan 2 askari oo ka tirsanaa ciidamada Itoobiya ayaa ku dhintay weerarkan qaraxa ah, halka ay ku dhaawacmeen 2 kale, sida ay innoo xaqiijiyeen ilo wareedyo xilkas ah.

Qaraxa kadib ciidamada ayaa furay rasaas kooban, waxaynasidoo kale xayireen dhaq-dhaqaaqa waddada, inkastoo saacado kadib ay isaga tageen goobta lagu weeraray.

Ma jiro illaa iyo hadda wax war ah oo kasoo baxay taliska ciidamada Itoobiya iyo maamulka Koonfur Galbeed Soomaaliya oo ku aadan qaraxa loo dhigay kolonyada ciidamada Itoobiya, waxaana mas’uuliyadiisa sheegatay kooxda Al-Shabaab, sida ay ku baahiyeen barahooda.

Qaraxan ayaa kusoo aadaya, iyada oo muddooyinkii u dambeeyay weeraro isugu jiro, qaraxyo, kuwa toos ah iyo madaafiic ay Al-Shabaab ku qaadayeen fariisimaha ciidamada Itoobiya ay ku leeyihiin deegaannada ay ka joogaan gobollada Baay iyo Bakool.

Inta badan kooxda Al-Shabaab ayaa si gaar ah weeraro gaadmo ah ku qaada qaybaha kala duwan ee ciidamada ku sugan deegaannada Koonfur Galbeed, halkaas oo ay ku xoogan yihiin maleeshiyaadkooda, waxayna sidoo kale go’doon ku hayaan degmooyinka waawayn.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xoghayaha joogtada ah ee xafiiska Ra’iisul wasaaraha XFS, Kamaal Guutaale ayaa u jawaabay xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdirashakuur Warsame oo weerar afka ah ku qaaday xukuumadda DanQaan ee uu hoggaamiyo Xamza Cabdi Barre.

Cabdiraxmaan Cabdishakuur ayaa xukuumada hadda jirto ku dhaliilay waxqabad xumo, isaga oo sidoo kale ku tilmaamay dhiigmiirato, isla markaana ay kusoo koobantay khudbado maran iyo ballan-qaadyo waxba kama jiraan ah.

Xoghaye Kamaal Guutaale oo isna qoraal dheer soo saaray ayaa sheegay in xildhibaanka ay eryadaan ka keeneen xanaaq uu u qabo dowladda, isla markaana uu yahay nin dayacay shaqadiisa xildhibaannimo, sida uu hadalka u dhigay.

Gutaale ayaa difaacay xukuumadda DanQaran, wuxuuna tilmaamay inay ka shaqeysay dowlad dhiska iyo isku dhaweynta shacabka iyo dowladdooda.

“Xildhibaan ku mar walba waxaa uu isaga xanaaqsan yahay maamul walba oo markaa talada haya una adeegsadaa erayo nuucaan ah oo aalaaba sal iyo raad iyo xigasho cilmiyeysan midna aan laheyn, waxaa qumanaan lahayd inuu waajibjiikiisa xildhibaanimo gutto, Xukuumadda ula xisaabtamo si sharci ah, su’aalo weydiiyo, kadibna xukun uu rido, inta uu buugiisa gadgadanayo, shaqadiisii xildhibaanimana dayaco u maleyn mayo inaan ka heli karno cadaalad, waa halkii carabtu ay ka dhihi jirtay “Hebel waxba kuma qanco, bisha rajab oo la soomana kaba dhigee” – لا يعجبه العجب ولا صيام في رجب”” ayuu yiri Guutaale.

Hoos ka akhriso qoraalka oo dhammeystiran:-

Marka laga soo tago erayada shixnadda caadifadeed leh sida “dhiig miirad, geesaweyn, tiyaatar siyaasadeed iyo imbiraadooriyad” ee uu xildhibaanka si joogta ah u isticmaalo si uu u diro farriin siyaasadeed aan ku saleysneyn cilmi, xaqaaiq iyo xitaa nambarro la xigan karo.

Xildhibaan ku mar walba waxaa uu isaga xanaaqsan yahay maamul walba oo markaa talada haya una adeegsadaa erayo nuucaan ah oo aalaaba sal iyo raad iyo xigasho cilmiyeysan midna aan laheyn, waxaa qumanaan lahayd inuu waajibjiikiisa xildhibaanimo gutto, Xukuumadda ula xisaabtamo si sharci ah, su’aalo weydiiyo, kadibna xukun uu rido, inta uu buugiisa gadgadanayo, shaqadiisii xildhibaanimana dayaco u maleyn mayo inaan ka heli karno cadaalad, waa halkii carabtu ay ka dhihi jirtay “Hebel waxba kuma qanco, bisha rajab oo la soomana kaba dhigee” – لا يعجبه العجب ولا صيام في رجب”.

Xukuumadda Dan Qaran shaqada ay ka qabatay dowlad dhiska, isu soo dhaweynta shacabka iyo dowladda, ka shaqeynta xasilooni siyaasadeed, tayeynta ciidanka, dib u xoreynta dalka, gun ka dhiska hay’adaha dowladda iyo horumarinta qorshayaal dhaqaale oo taaba gal ah iyo fududeynta adeegga Bulshada intii suura gal ah waa wax bannaanka yaalla laakin nasiib darro xildhibaanka wuxuu u yaqaanaa “tiyaatar siyaasadeed”.

La dagaallanka argagaxisada ma ahan arrin lagu raadsado dhibco siyaasadeed ee waa arrin u baahan inaan tobaneeyo sano si joogta ah loo wiiqo, dalal soomaaliya ka weyn ayaa ilaa maanta la daalaa dhacaya oo la dagaalamaya sanawaad sida Turkiga, Masar, Nigeria iyo Pakistan, waxey u taallaa Xukuumad walba oo Dalka timaadda, Xukuumadda Dan Qaranna iyada oo kaligeed ah oo adduun la socon ayey xabadka u qawsatay, argagixisadana kula dagaashay meela aan qof siyaasi ah madaxiisa ku soo dhicin in waa yahaan lagu la dagaalami karo oo boqollaal kilometer ka fog caasimadda.

Waxaa muhiim ah in siyaasiyiinta aysan dadka ku qaldin culeysyada amni ee ka imaanaya bixitaanka ciidamada AMISOM/ATMIS iyo maareynta xilliga kala guurka ah, ciidankeennana u baahan yihiin iney lugahooda si fiican ugu istaagaan.

Waxaa na soo martay xilli barlamaakeenna uu fadhiyaya magaalada Baydhabo, xildhibaanadeenna Baabuur isaga raaci jireen baydhabo iyo Muqdisho, Xukuumaddii Cabdiraxman uu Wasiirka ka ahaa ayaa furanta waxa ay keentay waddada Makka al mukarrama cid ku eedeysana ma jirin maa daama xilli kala guur ah la galay oo ciidanka itoobiya dalka ka baxayay ciidamada AMISOM-na ay u baahnaayeen iney lugahooda ku istaagaan.

Waxaa xusid mudan iyada oo maareynta xilliga kala guurka lagu jiro, in ciidamo iyo agab casri ahba Xukuumadda Dan Qaran diyaarinteeda u howl gashay, howsha argagixisa la dirirkana ay socon doonto, Geysh-keennna guuleysan doono iyada oo cambaareynta cabdiraxman socoto.

Guulaha horumarinta maaliyadda laga gaaray iyo Qorshaha dhaqaalaha waa marag ma doonto, adduunyada ayaa marag ka ah oo nidaamkeenna maaliyadeed kalsooni ku qabta, qorshayaasha dhaqaale ee dalka loo sameeyana waa mid soo jiidi doona maalgelinno dhalinyarteenna siyaasiyiinta jahawareerisayna shaqooyin u abuuri doona Insha’Allah.

Dhismaha xasilloonida siyaasadeed ee uu xildhibaanka ku xajiimoodo waxaa daliil u ah in maanta mucaaradka ay Villa Somalia dhexdeeda ra’yigooda ayaga oo xor ah ka sheeganayaan, dowladduna diyaar u tahay wax la isla ogol yahay dalka in lagu dhaqo. Dan Qaran horteed ma jirin barlamaan iyo Xukuumad wada socda iyo dowlad federaal ah iyo dowlad goboleedya wada shaqeynaya, kuwa maqanna miiska ayaa u furan xilli walba, laakin xildhibaanka in la wada shaqeeyo oo dalka la wada dhiso wuxu u yaqaannaa liidnaan iyo ihaano waa isaga ka cararay wada hadalka Xukuumadda iyo mucaaradka.

Dowlad dhisku maalin iyo laba maaha, sanad iyo labana maaha ee waa kalsooni bulsho, iyo in laga wada shaqeeyo danta guud, kalsooni la abuuro iyo xasilooni siyaasadeed.

Political opportunism iyo xaqaaiqa oo la maduufikeeyo waa ma dhaleysnimo siyaasadeed ay ku haboon tahay in laga koro.