Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Dr. Xasan Sheekh Maxamuud ayaa maanta magacaabay Guddoomiyaha cusub ee Jaamacadda Umadda Soomaaliyeed.

Madaxweynaha ayaa si rasmi ah oo dhaqangal ah xilkaan ugu magacaabay Maxamed Maxamuud Maxamed (PHD), sida lagu yiri wareegto kasoo baxday Xafiiska Madaxweynaha.

Wareegtadan oo ay baahisay Villa Soomaaliya ayaa waxaa lagu sheegay in Madaxweynaha Jamhuuriyadda oo tixgalinaya khibaraddiisa qotoda dheer ee aqooneed iyo middiisa maamul u magacaabay xilkaan Dr. Maxamed, una rajeeyay inuu waajibaadkiisa u guto si xilkisnimo leh.

Madaxweynaha ayaa ku booriyay guddoomiyaha cusub se Jaamacadda Umadda inuu u guntado sidii loo sii xoojin lahaa dadaallada socda ee lagu xoojinayo heerka tayada iyo hufnaanta tacliinta sare ee dalka.

Dr. Maxamed Maxamuud ayaa kamid ah aas-aasayaashii Jaamacadda Simad ee magaalada Muqdisho, sida ay ogaatay Caasimada Online.

Garoowe (Caasimada Online) – Prof. Cabdiwahaab Sheekh Cabdisamad oo ah aqoonyahan ku nool gudaha magaalada Nairobi ee caasimada dalka Kenya, isla markaana falanqeeya arrimaha gobolka ayaa weerar culus oo dhanka afka ah wuxuu ku qaaday Madaxweynaha maamulka Puntland Saciid Deni, isaga oo u jeediyay eedeymo waa wayn

Prof. Cabdiwahaab oo wareysi gaar ah siiyay Universal Tv ayaa shaaca ka qaaday in Saciid Deni uu sameeyay saddex arrin oo halis ah, isla markaana qof Soomaali oo xukun haya aanu horay ugu dhiiran, wuxuuna soo bandhigay dhacdooyinkaas iyo waxa ay la xiriiraan.

Waxa uu tilmaamay in Deni uu ogolaaday in dalka Suudaan oo saaxib ah looga dhex duulo dhul Soomaaliyeed, isaga oo carrabka ku dhuftay in xittaa arrintaas aysan ku dhiiran Somaliland oo muddo dheer raadineysa ictiraaf iyo inay ka go’do Soomaaliya inteeda kale.

“Saddex shey oo uu nin siyaasi ah oo Soomaali ah sameynin ayuu Deni sameeyay, kuwaas oo aan horay u dhicin, waxaana hadda ku dhiiraday Deni. Mid waxaa weeyaan waa ninkii ugu horreeyay ee Soomaali ah oo xukun haya ee u ogolaaday dhul Soomaaliyeed inay yimaadaan koox calooshood u shaqeystayaal ah oo laga daabulo oo waddan kale oo Soomaaliya walaal la’ah ama saaxib la’ah la geeyo, taariikhda Soomaaliya ma dhcin, xittaa Somaliland ma ay sameynin” ayuu wareysiga ku yiri Prof C/wahaab Sheekh Cabdisamad.

Sidoo kale wuxuu intaasi kusii daray in la sheegay in dhul Soomaaliyeed uu ku rakibay Raadaar ay leedahay Israel’ oo lagal soconayo dhaq-dhaqaaqa kooxda Xuutiyiinta Yemen.

Midda saddexaad waxa uu ku eedeeyay inuu fasaxay diyaarad ay dowladda Soomaaliya diiday inay soo gasho dalka, ayna arrintaas dhaawac ku tahay qaranka Soomaaliyeed.

“Sida ay sheegayaan warbaahinta dunida waa ninkii ugu horreeyay ee Raadaar ay leedahay Israel ku rakibay waddan Soomaaliyeed lagu monitor gareynayo xuutiyiinta, waa sida ay qorayaan wabaahinta dunida” ayuu sii raaciyay Prof Cabdiwahaab Sheekh Cabdisamad.

“Sidoo kale waa ninkii ugu horreeyay ee Soomaali ah oo diyaarad aysan xukuumaddiisa u ogoleyn waddanka u fasaxay inay soo gasho, marka waxyaalaha aan Deni ku haysto waxyaabahaas waayay saddexdaas shey oo aysan ahayn inuu ku dhiirado qof Soomaali ah.

Waxa kale oo uu intaasi sii raaciyay “”Waxaan leeyahay dadka siyaasiyiinta ee hadalkeyga xanafta u yeelay ee ku qarinaayo dhibaatada uu maamulka Puntland ka wado Suudaan taariikhda aya runtii garsoore noo noqon doonta iyada ayaa sheegi doonto in waxa ay sameynayaan ay yihiin wax ka baxsan qiyamka, akhlaaqda iyo sooyaalka Soomaaliya”.

Addis Ababa (Caasimada Online) – Dowladda Itoobiya ayaa marba marka ka dambeysay sii xoojineysa isku deyga ay ku dooneyso inay ku gaarto biyaha Badda Cas, waxaana ay haatan ay diyaarisay ciidamadeeda, si ay u fuliyaan qorshaheeda gaarka ah.

Taliyaha Kulliyadda Difaaca Itoobiya Jenaral Bulti Tadesse ayaa isaga oo la hadlayay ciidan cusub oo tababar loo soo xiray sheegay in ay ka go’an tahay sidii ay u gaari lahaayeen Badda Cas, ayna rumeyn doonaan riyada ay ku taamayaan shacabkooda ee gaaridda biyaha.

Sidoo kale wuxuu tilmaamay in ay ka mid noqon doonaan awoodaha baratamaya, isla markaana haddii lagu guul-dareysto nabad iyo is faham in lagu gaaro qorshaha socda, ay adeegsan doonaan awoodda aan laga maarmin, sida uu hadalka u dhigay.

Jenaral Bulti Tadesse ayaa sidoo kale farriin culus u diray dadkiisa, wuxuuna ugu baaqay in dhankooda ay is diyaariyaan, si looga miro dhaliyo dadaalka ay ku howlan tahay dowladda.

“Waxa aan diyaar u nahay Maskax iyo nafsad ahaan in aan gaarno Badda Cas, Hannaan diblumaasi, Nabad iyo Is faham waa ujeedkeenna, haddii loo baahdo in aan fulino amarka Dowladdeenna Mustaqbalka iyanna waa halkeeda” ayuu yiri Taliyuhu.

Hadalkan waxaa ka horreeyay mid kale oo uu isna goor sii horreysay jeediyay Ra’iisul wasaare Abiy Axmed oo sheegay in ay tahay “arrin waqti uun naga xigo” inta aysan Itoobiya dib ula wareegin gacan ku haynta dekedda Casab ee Eritrea, isagoo sii wadaya dadaalka adag ee maamulkiisu ugu jiro sidii uu u heli lahaa marin badeed.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa hadalkan ka sheegay waraysi uu toddobaadkan siiyay warbaahinta dawladda ee EBC, ka hor xarig-ka-jarka Biyo-xidheenka Weyn ee Dib-u-Curashada Itoobiya (GERD), isagoo ku nuuxnuuxsaday in “la gaaray xilligii la saxayay khaladaadkii hore.”

Isagoo fadhiya xeebaha harada weyn ee macmalka ah ee uu sameeyay biyo-xidheenka GERD, oo loogu magac daray ‘Nigat’, ayuu Ra’iisul Wasaaruhu ku tilmaamay luminta marinkii dekedda Casab inay ahayd khalad dhacay soddon sano ka hor.

“Badda Cas waxay qayb ka ahayd Itoobiya soddon sano ka hor,” ayuu yidhi. “Khaladku shalay ayuu dhacay, berrina waa la sixi doonaa.” ayuu yiri ABiy Axmed.

Si kastaba ha ahaatee, raadinta marinka badeed ayaa durba xiisad ka dhalisay dalka deriska la ah ee Soomaaliya, halkaas oo heshiis is-afgarad hordhac ah oo lala galay Somaliland sanadkii 2024 uu sababay buuq iyo sawaxan weyn.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha Maxkamadda Sare ee Ciidamada Qalabka Sida, Liibaan Cali Yarow ayaa isaga oo la hadlayay cutubyo ka tirsan ciidamada dowladda kala hadlay arrimo ku aadan siyaasadda, iyada oo haatan ay taagan tahay xiisad culus oo ka dhex aloolsan madaxda sare ee dalka iyo sidoo kale siyaasiyiinta mucaaradka.

Liibaan ayaa uga digay dhammaan ciidamada ku milanka siyaasadda, wuxuuna sheegay in mamnuuc ay tahay in siyaasi ay taageeaan, ayna dhaawaceyso kalsoonida iyo sharafkooda.

“Waxaa si buuxda loo mamnuucay in askartu ku milmaan siyaasadda, Askari kasta oo raba inuu galo siyaasadda, waa inuu marka hore iska bixiyo dharka ciidanka, kuna dhawaaqaa in uusan ka mid ahayn ciidanka, markaas kadib ayuu geli karaa howlaha siyaasadeed ama mucaaradnimo.” ayuu yiri Liibaan Cali Yarow.

Sidoo kale wuxuu kula dardaarmay ka fogaanshiyaha arrimo siyaasadeed oo wax u dhimi kara, isaga oo faray in ujeedkooda ciidanimo iyo howlgallada ay ku ekaadaan.

Jeneraalka aya sidoo kale ugu baaqay ciidamada inay diiradda saaraan waajibaadkooda qaran ee sugidda amniga dalka iyo badqabka shacabka Soomaaliyeed.

Hadalka guddoomiyaha Maxkamadda Sare ee ciidamada ayaa ah mid farxad gelinaya xubnaha mucaaradka oo muddooyinkaan ka digayay in ciidamada loo adeegsado dano siyaasadeed oo gaar ah, maadaama ay is hayaan hoggaanka sare ee Villa Soomaaliya.

Mucaaradka ayaa sidoo kale indhawaanahaan ku eedeynayay mas’uuliyiinta dowladda inay ciidamada kicinayaan, si ay ugu adeegsadaan ujeedooyin gaar ah, taas oo walaac abuurtay.

Soomaaliya ayaa haatan ku jirto marxalad siyaasadeed oo xasaasi ah, iyada oo la’isku hayo hannaanka doorashooyinka oo weli tabasho ka qabaan xubno kamid ah mucaaradka dalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud oo ka qayb-galay munaasabad ka dhacday xarunta Tiyaatarka Qaranka ayaa soo saaray amar culus la xiriira dhulka danta-guud ee ku yaalla magaalada Muqdisho.

Madaxweyne ayaa si buuxda Booliska Soomaaliyeed ugu amray inay shacabka ka saaraan dhulalka danta-guud, gaar ahaan kuwa dugsiyada ku yaal caasumada, si looga faa’iideysto.

Xasan Sheekh Maxamuud ayaa sheegay in baahi wayn ay jirto, ayna tahay in laga fakiro mustaqbalka jiilka cusub, si ay u helaan waxbarasho tayo leh iyo goobo u gaar ah.

“Taliska Ciidanka Booliska Soomaaliyeed ee halkan jooga waxaan farayaa dugsiga magaalada Muqdisho in laga baxo waa dan-guud walaalaha deggan ee qoys qoys usoo dagay danta caamka ayaa la hagaajin karaa” ayuu yiri Madaxweynah Soomaaliya.

Sidoo kale, Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa ardeyda Soomaaliyeed ugu hambalyeeyay sanad dugsiyeedka cusub ee bilaabmay, wuxuuna u rajeeyay guul wacan.

“Sanad dugsiyeedka cusub ee 2025, 2026 isagana waa hambalyeyneynaa aad iyo aad ayaa u boggaadineynaa tirada ardeyda ee ka qalinjebisay dugsiyada sare” ayuu sii raaciyay.

Dhinaca kale, waxa uu Madaxweynuhu si adag uga hadlay arrinta jaamacadaha, isaga oo tilmaamay inay jiraan kuwa badan oo aan tayo laheyn, lacagana ka aruursada ardeyda.

Guddiga Tacliinta Sare ee la dhisay ayuu faray inay arrintan il gaar ah u lahaadaan, ayna tallaabo ka qaadaan jaamacadahaasi, si loo helo ardey tayo leh oo waxtarta dalka.

“Jaamacad aan dad fiican soo saari karin ee dadka uun lacagta ka guraneyso ee aan u furneen qiyam in la waayo muwaadin wax waxbartay oo shahaadada uu wataa iyo waxa uu yaqaana ay isku dhigmaan in la helo ayaan rabnaa” ayuu mar kale yiri Madaxweynuhu.

Garoowe (Caasimada Online) – Rakaabkii maalmihii dhowaa ka degay Garoonka Diyaaradaha ee Garowe ayaa ku qasbanaaday inay laba jeer bixiyaan lacagta fiisaha, ka dib markii ay mas’uuliyiinta Puntland diideen inay aqbalaan nidaamka cusub ee fiisaha elektarooniga ah (e-visa) ee dowladda federaalka.

Sabtidii dad Soomaaliyeed oo sitay baasabooro shisheeye oo horey online-ka uga soo qaatay fiisaha elektarooniga ah ee rasmiga ah ee dowladda federaalka oo qiimihiisu ahaa $64, ayaa loo sheegay inay qasab ku tahay inay iibsadaan fiiso kale oo gaar ah oo ay bixiso Puntland, taasoo ku kacaysay $60.

Saraakiisha socdaalka ayaa diiday inay sharciyeeyaan dukumeentiga federaalka, taasoo dadkii safarka ahaa ku reebtay safaf dhaadheer, waxayna dhalisay caro ka dhex dhalatay dadkii lagu qasbay inay jeebkooda mar kale lacag ka bixiyaan.

Mid ka mid ah dadkaas, Maxamed Keynaan, ayaa ku tilmaamay falkaas mid ah “dhiig-miirasho” iyo mid dastuurka ka hor imanaya.

“Markii aan Garowe ka degay, laanta socdaalka waxay iga dalbatay $60 kale. Safaf dhaadheer oo rakaab ah—oo wareersan oo caraysan—ayaa lagu qasbay inay laba jeer lacag bixiyaan,” ayuu yiri.

Dad goobjoogeyaal ah ayaa intaas ku daray in qoysaska ay ahaayeen kuwa dhibaatada ugu weyn ay soo gaartay, iyadoo qaar ka mid ah ay bixiyeen boqollaal doollar si ay garoonka uga abxaan. “Arrintani maaha wax caadi ah. Bulsho laguma dhiso. Waa dhiig-miirasho,” ayuu ku celiyay Keynaan, isagoo muujinaya dareen caro leh oo la mid ah kii dad badan oo kale.

Xudunta khilaafkan ayaa salka ku haysa isku dhac awoodeed. Dastuurka Soomaaliya wuxuu awoodaha socdaalka siinayaa dowladda federaalka. Si kastaba ha ahaatee, mowqifka Puntland wuxuu u abuuray laba nidaam oo iska soo horjeeda—mid qaran iyo mid gobol. Waqtigan xaadirka ah, waa dadka soo booqanaya ee caalamiga ah iyo Soomaalida qurbajoogta ah ee sita baasaboorada shisheeye kuwa qaadaya culeyska kharashkaas.

Murankan ayaa soo shaac baxay maalmo un ka dib markii ay Muqdisho si rasmi ah u daah-furtay nidaamkeeda cusub ee E-VISA/ETAS 1-dii Sebtembar, 2025. Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadaha (Immigration and Citizenship Agency) ayaa ku ammaantay nidaamkan dhijitaalka ah inay tahay “horumar taariikhi ah,” iyadoo ballan-qaaday inay casriyeyn doonto adeegyada, korna u qaadi doonto amniga, ayna xaqiijin doonto in dakhliga si hufan ugu soo xaroodo qasnadda dowladda federaalka.

Agaasimaha Guud, Mustafe Duxulow, ayaa sheegay in nidaamkani uu Soomaaliya la jaanqaadsiinayo heerarka caalamiga ah, halka Wasiirka Amniga Gudaha, Cabdullaahi Sheekh Ismaaciil Fartaag, uu ku nuuxnuuxsaday in “dhammaan martida ajnabiga ah” ay qasab tahay inay hadda wixii ka dambeeya online-ka soo dalbadaan ka hor inta aysan imaan.

Laakiin Puntland ayaa si cad u diiday isbeddelkan. Dalabka Garowe ee ah fiiso gaar ah oo $60 ah marka la yimaado garoonka, kaliya kuma muujinayso inay maamusho xuduudaheeda, balse sidoo kale waxay calaamad u tahay diidmadeeda siyaasadeed ee ballaaran ee ay kaga horjeedo Muqdisho arrimaha la xiriira ismaamulka, wadaagga dakhliga, iyo awood-qaybsiga.

Hase yeeshee, dadka safarka ah, siyaasaddu muhiimad uma laha.

“Arrintu maaha cidda saxan iyo cidda khaldan,” ayuu yiri Keynaan. “Arrintu waxay ku saabsan tahay xuquuqda muwaadiniinta caadiga ah iyo qoysaska qurbajoogta, kuwaasoo si aan caddaalad ahayn lacag looga qaadayo sababo siyaasadeed awgood.”

Khilaafkan ayaa si gaar ah xasaasi u ah sababtoo ah inta badan rakaabka caalamiga ah ee Garowe yimaada waa reer Puntland oo ka soo laabanaya qurbaha. Halkii ay ka faa’iideysan lahaayeen nidaamka dhijitaalka ah ee casriga ah ee dowladda federaalka, waxay ku qasbanaadeen inay laba jeer lacag bixiyaan—mar fiisaha elektarooniga ah ee $64 ah, iyo mar kale ruqsadda maxalliga ah ee $60 ah.

Dad badan, arrintani waxay ula muuqataa canshuur aan caddaalad ahayn oo lagu saaray daacadnimadooda iyo xiriirka ay la leeyihiin dalkooda hooyo. Qoysaska bilooyin u soo keydsanayay lacag si ay u soo booqdaan eheladooda ayaa hadda waxaa lagu soo rogay kharashyo lama filaan ah iyo bahdilaad garoonka dhexdiisa ah.

Halkii ay mowqifkeeda ku xoojin lahayd, diidmada Puntland ee ah inay aqoonsato nidaamka federaalka waxay halis ugu jirtaa inay ka fogeyso dadkeeda—kuwaasoo lagu reebay inay qaadaan culeyska dhaqaale iyo midka dareen ee ka dhashay khilaafyada siyaasadeed ee u dhexeeya Garowe iyo Muqdisho.

Nairobi (Caasimada Online) – Prof Cabdiwahaab Sheekh Cabdisamad oo ah aqoonyahan ku nool magaalada Nairobi ee caasimada dalka Kenya, isla markaana falanqeeya arrimaha gobolka ayaa mar kale soo hadlay, isaga oo usoo jawaabay Puntland oo dhawaan laamaha ammaanka Kenya ka dalbatay inay soo qabtaan, si baaris dheeraad ah loogu sameeyo.

Puntland ayaa ku eedeysay Prof. Cabdiwahaab inuu taageeray argagixisada caalamiga ah ee Daacish, taas oo Puntland kula dagaallamayso buuraha gobolka Bari.

“Waxaan odhan lahaa laamaha ammaanka ee Kenya waa inay waydiiyaan Cabdiwahaab sababta uu Daacish u taageeray. Caalamku wuxuu isku raacsan yahay in Daacish tahay argagixiso caalami ah, qof kasta oo taageero siiyana shuruucda dawliga ah ee dalalka kala duwani si isku mid ah ayay maxkamadayn karaan,” ayuu yiri Wasiirka Warfaafinta Puntland, Maxamuud Caydiid Dirir.

Intaas kadib waxaa soo hadlay Prof Cabdiwahaab Sheekh Cabdisamad oo sheegay in hadalkiisa ay siyaasadeen madaxda Puntland, waxaana uu tilmaamay inay ku qarinayaan xadgudubyo waa waayn oo uu sheegay inay ka gaysanayaan gudaha maamulkaasi.

“Waxaan leeyahay dadka siyaasiyiinta ah ee hadalkeyga xanafta u yeelay ee ku qarinaayo dhibaatada uu maamulka Puntland ka wado Suudaan taariikhda aya runtii garsoore noo noqon doonta iyada ayaa sheegi doonto in waxa ay sameynayaan ay yihiin wax ka baxsan qiyamka, akhlaaqiyaadka iyo sooyaalka Soomaaliya” ayuu yiri Prof Cabdiwahaab Sheekh Cabdisamad oo wareysi gaar ah siiyay telefishinka caalamiga ah ee Universal.

Sidoo kale wuxuu iska tiray eedda loo jeediyay ee ah inuu xiriir la leeyahay kooxda Daacish wuxuuna tilmaamay in lagu been abuurtay, isaga oo xusay inuu taageersanahay dagaalka ay ciidamada Puntland kula jiraan ajaaiibta kusoo duushay gudaha dalka.

“Midda ay leeyihiin Prof Cabdiwahaab wuxuu la saftay Daacish taa waa hadal been ah oo runtii la marin habaabiyay waxaan la hadlayaa saraakiisha iyo ciidamada, waxaana u caddeynayaa inaan garab taaganahay” ayuu mar kale yiri Prof Cabdiwahaab Sheekh.

Horay Prof. Cabdiwahaab Sheekh Cabdisamad oo wareysi bixiyay ayaa ku sheegay in dagaalka Puntland kula jirto kooxda Daacish uu yahay xayeysiis loo samaynayo madaxweyne Siciid Deni, oo ay riixayaan dalal shisheeye, hadalkaas oo dhaliyay caro xooggan, waxaase mar kale uu iftiimiyay hadalkiisa isaga oo caddeeyay in si khaldan loo dhigay, uuna ciidanka ku taageersanyahay dagaalka argagixisada ee ka socda Calmiskaad.

Boosaaso (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa waxaa laga helayaa qarax miino oo maanta lala beegsaday ciidan ka tirsan kuwa Puntland oo ka dhacay qaybo kamid ah Buuraha Calmiskaad oo ay weli ka socdaan howlgallo ka dhan ah kooxda Daacish.

Weerarka qaraxa ah ayaa si gaar ah uga dhacay deegaanka Markadaan, oo u dhow halka loo yaqaano Turmusaale oo kamid ah meelihii ugu dambeeyay ee laga xoreeyay Daacish.

Qaraxa ayaa haleelay gaari ambalaas ah oo ay saarnaayeen ciidamo ka tirsan Puntland, waxaana ku dhintay 3 askari oo uu ku jiro sarkaal sare, sida ay xaqiijiyeen ilo wareedyo xilkas ah.

Sidoo kale, waxaa qaraxa ku dhaawacmay askar kale oo la socotay baabuurka la beegsaday, iyada oo miinada loogu aasay waddada dhinaceeda.

Kooxda Daacish ayaa horay sidaan oo kale aagga Calmiskaad uga fulisay weerarro noocan oo kale ah, kuwaas oo sababay khasaare kala duwan oo leh dhimasho iyo dhaawac.

Weerarkan cusub ayaa sidoo kale muujinayo in weli Daacish ay awood u leedahay inay qaraxyo ka fuliso halkaasi, waxaana inta badan ay adeegsataa kooxo guur guura oo ka  dhuumaaleysanaya ciidamada, maadaama Daacish lagu jabiyay howlgallada haatan socda.

Saraakiisha laamaha amniga ayaa dhankooda sheegaya in ay jiraan dad deegaanka ah oo gacan saar la leh kooxda, una fududeeya weerarada balse ay ka hortagi doonaan, si tallaabo looga qaado maleeshiyaadka argagixisada ah iyo kuwa la shaqeeya intaba.

Si kastaba, Qaraxan ayaa kusoo aadayo, iyada oo haatan ciidamada ay sii baacsanayaan firxadka maleeshiyaadka kooxda Daacish, ujeedkana uu yahay in laga saaro dhulkaasi.

Howlgalka ayaa haatan galay wajigiisa 4-aad, waana cir iyo dhul, iyada oo Puntland ay ka sheegatay guullo waa wayn oo wax ku ool ah, maadaama la xoreeyay dhul ballaaran.

Garoowe (Caasimada Online) – Maamul-goboleedka Puntland ayaa markii ugu horreysay ka hadlay dilka loo gaystay Axmed Caddib oo meydkiisa laga heley magaalada Hargeysa ee caasimada Somaliland kaas ‘oo la xiriiriyay sirdoonka Puntland’, sida lagu baahiyay baraha bulshada.

Warsaxaafadeed kasoo baxay Hay’adda Sirdoonka iyo Nabad-sugidda Maamulka Puntland ee PISA ayaa lagu sheegay in ay been abuur yihiin wararka la baahiyay ee ku aadan in iyagu ay ka dambeeyeen dilka loo gaystay Axmed Caddib oo ahaa sarkaal sare oo ka tirsanaan jiray jabhaddii SNM, kaas oo illaa iyo hadda aan la garan ciddii ka dambeysay.

“Hay’adda Sirdoonka iyo Nabad-sugidda Dowladda Puntland waxay beeninaysaa wararka maanta lagu faafiyey baraha bulshada, ee lagu sheegay in muwaadin reer Somaliland ah oo ku dhintay Hargeysa ay ka dambaysay Hay’addu” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka PISA.

PISA aya sidoo kale qoraakeeda ku sheegtay in hay’addu aysan ka shaqeynin shirqool iyo khaarijin, ayna wada shaqeyn wanaagsan kala dhexeyso hay’adaha amniga Somaliland.

“Hay’adaha amniga ee Dowladda Puntland kama shaqeeyaan khaarajin iyo dilal qorshaysan. Taas beddelkeeda, waxay wada-shaqeyn dhow la leeyihiin hay’adaha amniga ee mandaqadda, oo ay ku jirto Somaliland. Sidaas darteed, ma jirto sabab ku kallifaysa xadgudub shaqsi ama mid maamul toona” ayuu lasii raaciyay warsaxaafadeedka Hay’adda.

Dilka Axmed Caddib ayaa dhaliyay shaki xooggan, mana jirto illaa iyo hadda faah-faahin rasmi ah oo laga bixiyay sababta ka dambeysay geeridiisa.

Somaliland ayaa haatan wadda baaris dheeraad ah oo ku aadan dhacdadan iyadoo laga war sugayo waxay hay’adaha amniga ka yiraahdaan dilka marxuumka iyo cidda ka dameysay.

Maalmihii u dambeeyay ayaa waxaa gudaha Hargeysa ka dhacayay falal liddi ku ah amniga, iyada oo siyaabo kala duwan magaaladaas loogu dhexe dilay dhowr qof oo ay ku jiraan shaqsiyaad ka tirsan laamaha amniga iyo dad kale oo shacab ah oo aan waxba galabsan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Taliyaha cusub ee ciidamada Mareykanka ee Afrika (AFRICOM) General Dagvin R.M. Anderson, oo wareysi gaar ah siiyey Telefishinka Qaranka Soomaaliyeed ayaa ka hadlay arrimo xasaasi ah oo ku aadan howlgallada Soomaaliya iyo dhismaha ciidamada Xoogga dalka, gaar ahaan kuwa gaarka tababaraan ee Danab.

General Dagvin ayaa marka hore sheegay in dhismaha ciidanka kumaandooska Danab ay faa’iido weyn u tahay Soomaaliya, maadaama toban sano kaddib ay haystaan tababar sare iyo awood ciidan oo Afrika ka dhex muuqata, sida uu hadalka u dhigay.

Sidoo kale wuxuu intaasi ku daray in ciidamadan ay yihiin mid ka mid ah kuwa ugu awoodda badan ee Qaaradda Afrika, ayna tusaale u yihiin dhammaan ciidamada kale.

“Muddo toban sano ah ayaa dhiseynay Ciidanka Danab, waxaan ka dhignay mid kamid ah Ciidanka ugu awoodda badan Afrika, Danab waa tusaale fiican, waxa aan la leenahay taariikh iskaashi oo aan sii wadi doonno” ayuu yiri taliyaha cusub ee howlgalka AFRICOM.

Waxaa kale oo uu carabka ku dhuftay in ujeedka loo kordhiyay howlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab iyo Daacish ee Soomaaliya ay tahay in meesha laga saaro, si xasilooni loogu soo dabaalo gobolka oo loo arko inay khatar ku yihiin kooxahan gacan saarka la leh argagixisada.

Taliyaha AFRICOM ayaa sidoo kale xusay in isku xiranka Al-Shabaab iyo Xuutiyiinta Yemen uu yahay ujeedka ugu weyn ee Maraykanka, balse ay burburin doonaan, si looga adkaado.

General Dagvin R.M. Anderson, oo maalin kahor la kulmay Madaxweynaha Soomaaliya Mudane Xasan Sheekh Maxamuud ayaa si cad u muujiyay sida ay Washington uga go’an tahay inay taageerto Soomaaliya, si loo adkeeyo awoodda ciidamada qaranka.

Mareykanka ayaa qorsheynaya in taageeradiisa cusub ay ku jiraan hawl-gallo cirka ah oo lagu beegsanayo bartilmaameedyada kooxaha argagixisada, is-weydaarsi sirdoon, tababaro ciidan iyo caawimaad kale oo lagu dhisayo awoodda difaaca ee Soomaaliya.

Hargeysa (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee Somaliland, Muuse Biixi Cabdi oo ka xog warramay arrimo xasaasi ah oo dhacay muddo xileedkiisii, inta uu ahaa madaxwenaha ayaa ka sheekeeyay arrin ku saabsan isku daygii Ra’iisul wasaaraha Itoobiya ku doonayay inuu Hargeysa ku geeyo madaxweynihii hore ee Soomaaliya Maxamed Cabdullahi Farmaajo.

Biixi ayaa sheegay in Abiy Axmed uu mar isku dayay inuu heshiisiiyo isaga iyo Farmaajo, si ay uga wada shaqeeyaan arrimaha midnimada, si loo gaaro heshiis miro dhal ah.

Sidoo kale wuxuu tilmaamay in Ra’iisul wasaaraha Itoobiya oo xilligaas saaxib la ahaa Farmaajo oo uu ku casuumay xafiiskiisa, isla markaana si lama filaan ugu soo hadal qaaday arrinta heshiiska, balse uu isagu ka biyo diiday, sida uu hadalka u dhigay.

“Abiy wuxuu noo yeedhay aniga iyo Farmaajo, markaasuu qudbad noo jeediyay, wuxuuna yidhi ‘heshiisiya’. Waxaan ku idhi: shacabka ayaa i doortay, shacabkuna fariinta kala go’a uun bay ii soo dhiibeen,” ayuu yidhi madaxweynihii hore ee maamulka Somaliland.

Waxaa kale oo uu intaasi ku daray in mar kale uu Abiy isku dayay inuu Farmaajo geeyo magaalada Hargeysa si uu booqdo halkaasi, balse uu ka hor istaagay, maadaama ay iyagu ka go’an tahay ka gun-gaaridda arrinta ictiraafka iyo madax bannaani ay hesho Somaliland.

“Farmaajo ayaan toos ula hadlay, waxaanan ku idhi: ‘Maanad ahayn nin Soomaali ah? Haddaad doonayso inaad Hargeysa timaaddo si kale ayaad u imane, inagada.’ Isaguna wuxuu yidhi: ‘Waa hagaag.’ Hase ahaatee, Abiy ayaa dhabarka ka riixayay,” sidaa ayuu sheegay inuu ku joojiyay safarkii Farmaajo iyo Abiy ay ku tagi lahaayeen Hargeysa.

Madaxweynihii hore ee Somaliland ayaa sidoo kale soo hadal qaaday dhacdooyin kale oo xasaasi ah oo la xiriira heshiiskii badda ee Itoobiya iyo arrimaha diblomaasiyadda.

Muuse Biise qiray in Dowladda Federaalka Soomaaliya ay uga adkaatay dhanka diplomaasiyadda, gaar ahaan heshiiskii badda ee ay la galeen dowladda Itoobiya, maadaama uu fuli waayey, kadib caqabado soo wajahay Hargeysa iyo Addis Ababa.

Waxa uu carrabka ku dhuftay in dhankooda ay diyaar u ahaayeen dhaqangelinta heshiiska, balse uu ka fuli waayay dhanka Itoobiya, sababo la xiriira culeys ay saartay Soomaaliya oo kasoo martay dowladaha gobolka iyo ururada caalamiga ah.

“Arintaas anaga dhankeena diyaar ayay ka ahayd, laakiin Itoobiya waa ay socodsiin weyday waxaa ku kacay wadamadda Afrika, Jaamacadda Carabta iyo ururka Iskaashiga islaam-ka oo Soomaaliya taageeray” ayuu yiri Muuse Biixi Cabdi.

Sidoo kale wuxuu sii raaciyay “Itoobiya xitaa wadamada Afrika waxay ugu hanjabeen in xarunta midowga Afrika laga qaadayo, Carabta oo ay Masar hor kaceysana cadaadis wayn ayay saareen, xitaa urur ka Iskaashiga Islaam-ka ayaa isku raacay in Itoobiya qaldan tahay taas ayaana qasabtay in heshiiskii dhaqan gali waayo”.

Madaxweyne hore Muuse Biixi Cabdi ayaa xilligiisii hoggaaminta Somaliland lagu xasuustaa sida ay uga go’neyd fulinta heshiiska badda, wuxuuna mar kastaa dhaleeceyn jiray Muqdisho, balse markii dambe waxay sheekada kusoo dhammaatay in isagii meesha uu ka baxo, kadib doorashadii ka dhacday Somaliland, Itoobiyana ay heshiis la gasho Soomaaliya.