27.9 C
Mogadishu
Saturday, May 9, 2026

US trains Somali elite forces in ‘hearts and minds’ war

Mogadishu, Somalia – In a quiet training room far from the front lines, the new doctrine for Somalia’s war against Islamist insurgents is taking shape: victory, soldiers are being taught, will be won not just with bullets, but by winning the trust of the people.

Thirty members of Somalia’s elite, US-mentored Danab Brigade, recently completed a two-week course in Civil-Military Operations (CMO), a strategic shift aimed at undermining the Al-Shabaab insurgency by placing the protection and support of civilians at the heart of military planning.

The training, conducted in Somalia by instructors from the U.S. Joint Special Operations University, focused on what one instructor called the “center of gravity” in the long-running conflict.

“In insurgency and terrorism, the center of gravity is always the population,” explained instructor Jack Guy. “This course helps students understand how to operate by, with, and through the people.”

The initiative comes as the Somali National Army (SNA), alongside African Union peacekeepers and local clan militias, continues a grinding offensive against Al-Shabaab, an al-Qaeda affiliate that has waged a brutal insurgency for over 15 years.

While the group has lost significant territory, it maintains control over rural areas. It continues to launch deadly attacks on military and civilian targets across the nation.

A new front in a long war

For years, the conflict has been defined by kinetic military operations. This new training signals a more profound commitment to a population-centric counterinsurgency strategy, which military experts see as crucial to achieving lasting stability.

Al-Shabaab often embeds itself within communities, using a mixture of coercion and rudimentary service provision to maintain influence. Winning local populations over to the government’s side is seen as essential to cutting off the group’s support base and intelligence networks.

Students in the CMO course learned to blend military objectives with community engagement through a mix of theory and practical exercises, including a simulated negotiation with village elders to solve complex local problems.

“We’re not just fighting an enemy—we’re protecting our people and planning for a peaceful future,” said Sadam, a Danab soldier who participated in the training. He noted that the techniques he learned for building rapport “changed my view when it comes to civilian cooperation.”

The Danab (“Lightning”) Brigade, a force of around 3,000 soldiers, is widely considered the most effective unit in the SNA. Forged through years of intensive training by U.S. special operations forces, it serves as the country’s premier counter-terrorism force, often leading major operations against high-value Al-Shabaab targets.

Women’s inclusion a ‘critical’ component

In a significant milestone for the Somali military, the course included four female soldiers. One was appointed class leader on the first day, a move her instructors said underscored her capabilities.

“She’s very, very competent and capable,” said Basil Catanzaro, an instructor who has been working with Somali forces since 2022. He stressed that the inclusion of women is a strategic imperative, not just a social goal.

“Having women soldiers who can engage and understand the population is critical,” Catanzaro stated. “Fifty percent of the population is women—their inclusion is not optional, it’s essential.”

Female soldiers can often access and communicate with women and children in conservative communities in ways that male soldiers cannot, providing a vital channel for intelligence gathering and building trust.

The Somali soldiers left a deep impression on the veteran American instructors.

“They are the most civil and composed people we’ve worked with,” said instructor Mike Warmack. “Even under pressure, they demonstrated grace, discipline, and a deep commitment to their mission.”

Catanzaro acknowledged the heavy price his students have paid in the conflict. “Some of them have been wounded or even killed,” he said. “Their resilience is nothing short of inspiring.”

A partnership for peace

The training is part of a broader security partnership between the United States and Somalia, which has deepened since President Joe Biden redeployed several hundred U.S. troops to the country in 2022 to advise and assist local forces. U.S. Africa Command (AFRICOM) also provides critical intelligence and occasional air support, including drone strikes, against Al-Shabaab.

While the junior soldiers who attended the course will not immediately be shaping high-level policy, the skills they acquired are designed to create a ripple effect throughout the army, fostering a new generation of leaders who see civilian engagement as fundamental to their mission.

The partnership, instructors said, sends a message that extends beyond military tactics.

“Our engagement sends a clear message to the Somali National Army,” said Catanzaro. “They are not alone in this fight. We travel thousands of miles not just to teach, but to stand with them—as partners in pursuit of peace.”

Daawo: Ciidanka Muqdisho oo weeraray islamarkaana ka afduubtay xarunta…

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Kaamirooyinka CCTV-ga ee ku xiran bannaanka hore ee xarunta Telefishinka SMS, oo ah telefishin gaar loo leeyahay oo ka howlgala magaalada Muqdisho, ayaa duubay ciidamo ka tirsan Booliska Soomaaliya oo si xoog ah ku kaxaysanaya weriyayaal kasoo laabanayay shaqo maalmeedkoodii, xilli ay doonayeen inay galaan xarunta TV-ga.

Maamulka SMS TV ayaa war-saxaafadeed ka soo saaray dhacdadaas, iyagoo sheegay in weriyeyaasha ay goobta keentay Xildhibaan Faa’isa Jayte, ayna ciidamada sugayeen ilaa uu dhaqaaqo gaariga xildhibaanadda.

Sidoo kale, qoraalka kasoo baxay maamulka TV-ga ayaa lagu sheegay in weriyeyaasha la geeyay saldhigga degmada Xamar Jajab, halkaas oo ay weli ku xiran yihiin, iyagoo dowladda ka codsaday in cadaalad loo helo. Xarunta laga kaxeeyay weriyeyaasha ayaa ku taalla xeyndaabka Madaxtooyada, gaar ahaan agagaarka Baar-bulsho.

Hoos ka akhri war-saxaafadeedka SMS TV:

“Askar ka tirsan booliska, oo ku hubaysnaa gawaari tikniko ah oo ay saarnaayeen qoryaha dhashiikaha loo yaqaan, ayaa weerar ku soo qaaday xarunta Telefishinka SMS ee magaalada Muqdisho.

Sida ka muuqata muuqaalka CCTV-ga, waxay si xoog ah u kaxeysteen weriyeyaasha telefishinka, kuwaas oo kasoo laabtay howl shaqo.

Waxay sidoo kale qaateen qalabkii warbaahineed ee ay wateen, iyagoo weriyeyaasha ula dhaqmay si arxan darro ah.

Weriyeyaasha ayaa la socday baabuur qooqan ah oo ay saarnayd Xildhibaan Faa’isa Jayte. Markii gaarigeedii dhaqaaqay, ka hor intii aan weriyeyaashu gudaha u gelin xarunta, waxaa la arki karaa askar hubeysan oo xoog ku watey.

Waxa la sheegaya in ay hadda ku xiran yihiin saldhigga booliska Xamar Jajab, iyadoo aan jirin wax waraaq maxkamadeed ah oo waaran ah oo loo gudbiyay maamulka telefishinka.

Waxaan isku daynay in aan la xiriirno Taliyaha Booliska, Macallin Mahdi, balse ma uusan ka soo jawaabin wicitaannada iyo fariimaha aan u dirnay.

SMS TV waxay codsaneysaa cadaalad.”

What is FOG? – The American mercenary group in global wars

Washington, United States – From the battlefields of Ukraine to the contested borders of Gaza and the conflict zones of Sudan, a secretive American paramilitary group has emerged from the shadows, leaving a trail of controversy and fueling questions about the nature of modern warfare.

Forward Observations Group (FOG), which presents itself publicly as a lifestyle brand selling military-themed apparel and tactical gear, is operating as a clandestine force in some of the world’s most volatile conflicts, according to intelligence reports and journalistic investigations.

Founded by former U.S. Army infantryman Derrick Bales, FOG functions in a grey zone, distinct from traditional private military companies and with no official government affiliation.

Yet, its activities—spanning elite combat training, battlefield reconnaissance, and the transfer of expertise—suggest a role as an unofficial instrument in complex geopolitical struggles, operating beyond the reach of conventional legal oversight.

The group’s expanding footprint points to a new era of proxy warfare, with its operatives allegedly involved on multiple fronts simultaneously.

Far-right ties and chemical allegations

FOG’s presence became prominent following Russia’s full-scale invasion of Ukraine in 2022, though its roots there trace back to the initial conflict in the Donbas region in 2014. The group has been deeply involved in training and advising Ukrainian special forces, including units of the Security Service of Ukraine (SBU) and the controversial Azov Brigade.

The group’s connections to far-right elements drew sharp criticism. In May 2021, a Vice News report detailed how Bales posted images of himself on Instagram alongside Vadim Lapaev, a fighter identified by the investigative outlet Bellingcat as a neo-Nazi associated with the Azov movement. Other photos from the trip showed Bales with fighters displaying symbols linked to neo-Nazi groups.

Bales, who is African American, defended the 2021 trip as research for a book. In correspondence with Vice, he stated he was unaware of the backgrounds of the individuals he was with and spent onlythree hoursat a base belonging to Right Sector, a far-right nationalist militia. He denied any racist intent and expressed regret for any offense caused.

The group’s activities also attracted attention from Moscow. In March 2022, the Russian Ministry of Defence accused FOG of helping Ukrainian forces prepare a chemical weapons attack to blame on Russia.

The United States State Department vehemently denied the charge, calling it ablatant lieand a fabrication intended to create a false pretext for Russia’s actions. No evidence was ever presented to support the Russian claim.

From the Carpathians to Khartoum

The expertise honed in Ukraine has allegedly been exported to other continents. A July 2025 investigation by the French publication Intelligence Online reported that fighters trained by FOG in Ukraine’s Carpathian Mountains were later deployed to African nations, including Sudan.

According to the report, FOG personnel were involved in supporting Sudan’s Rapid Support Forces (RSF), the paramilitary group locked in a devastating civil war with the Sudanese Armed Forces. This support was reportedly provided either directly by FOG or through operatives it had trained, allegedly under the cover ofhumanitarian cooperation.

These operations highlight a complex web of influence, with the report suggesting FOG may operate as a field asset for Ukrainian intelligence, complicating the network of foreign involvement in the Sudanese conflict.

Presence alongside Israeli forces in Gaza

More recently, FOG operatives have been documented on the ground during the Israeli military’s assault on the Gaza Strip. Despite the group’s claims to be a non-combatantmilitary lifestyle brand,evidence suggests a more direct role.

A November 2023 investigation by Foreign Policy magazine confirmed the presence of armed American personnel linked to FOG. The group’s social media accounts posted photos showing members in full combat gear, carrying advanced weaponry in Israeli areas bordering Gaza, such as Kibbutz Be’eri.

Further analysis by weapons tracking researchers, including the well-regarded online accountWar Noir“, identified equipment used by FOG members inside Gaza, including M4 carbines and Israeli-made hand grenades at what appeared to be an operational base.

While the full extent and nature of FOG’s activities in Gaza remain opaque, the visual evidence indicates its operatives were embedded with or operating in close support of Israeli forces. The presence of such a group raises critical questions about the role of foreign fighters and private paramilitary entities in the conflict.

Despite its shadowy operations, FOG has reportedly conducted training exercises at official U.S. military installations like Fort Bragg, North Carolina, blurring the lines between private enterprise and state security apparatuses and solidifying its status as a significant, if unaccountable, player in modern global conflicts.

Somali President under fire over ‘public hospital sales’

MOGADISHU, Somalia – Somalia’s President Hassan Sheikh Mohamud is facing a major political scandal after his government was accused of illegally selling off historic public properties in the capital, Mogadishu, including the former Ministry of Health building and a colonial-era hospital.

The allegations, leveled by prominent opposition leader Abdirahman Abdishakur Warsame, have ignited a firestorm of criticism over government transparency and the management of national assets in the Horn of Africa nation, which is still rebuilding after decades of conflict.

Warsame, a former minister and presidential candidate, claimed the sale of the health facilities demonstrates a profound lack of respect for public services and national heritage.

“The sale of the Ministry of Health, Lansaretti Hospital, and other heritage buildings is proof that President Hassan Sheikh’s administration has lower morals, ethics, and respect than the clan militias,” Warsame said in a sharply worded statement.

He drew a stark comparison to the country’s civil war, a period of intense factional fighting that destroyed much of the capital in the 1990s. “During the country’s darkest days, when fighting was rampant, clan militias used to respect health centers,” he added.

The Somali government has not yet issued a public statement responding to the specific allegations.

Rising tensions over public land

The controversy erupts amid heightened tensions over land rights and public property in Mogadishu, a city undergoing a construction boom but plagued by legal disputes.

According to the original claims that sparked the controversy, numerous residents have been evicted from government-owned buildings in recent months under the pretext that the state needed the properties for public use. However, critics allege that these evacuated sites have not been converted to provide any new public services, fueling suspicion that they are being cleared for private sale.

“This is the biggest scandal involving the sale of public assets,” Warsame declared, accusing the government of presiding over an unchecked sell-off of state-owned land.

The properties at the center of the dispute are significant landmarks. The Lansaretti Hospital, known locally as Isbitaal Laansareeti, was initially built during the Italian colonial period and has served as a key medical facility in the city for generations. Its sale is seen by critics not only as a loss of a public health asset but also as the erasure of a piece of the nation’s history.

The accusations tap into deep-seated public grievances about corruption in Somalia. The country has consistently ranked at or near the bottom of global corruption indices. In its 2023 Corruption Perception Index, Transparency International ranked Somalia last out of 180 countries, a position it has held for many years.

President Mohamud, who was re-elected in 2022 for a second, non-consecutive term, has pledged to reform government institutions and fight corruption. However, his administration continues to face immense challenges, including an ongoing insurgency by the Al-Shabaab jihadist group and complex political clan dynamics.

Analysts suggest that managing public assets and land is one of the most critical tests for the Somali state as it seeks to establish the rule of law. The lack of a formal land registry system, destroyed during the civil war, has created a volatile environment where property disputes are common and often resolved through power and influence rather than legal processes.

Xog: Maleeshiyo beeleed hubeysan oo la wareegay degmo ka tirsan Puntland

0

Garoowe (Caasimada Online) – Koox maleeshiyo beeleed ah ayaa lagu soo warramayaa in labadii maalmood ee u dambeeyay ay haysteen xarumihii dowladda ee degmada Godobjiraan ee gobolka Nugaal.

Maleeshiyaadkan ayaa si xoog ah ula wareegay xarunta dowladda hoose, saldhigga booliska degmada, isbitaalka, iyo ceel-biyoodka, kaasoo la sheegay in markii dambe ay sii daayeen.

Sababta ay u qabsadeen goobahan ayaa lagu sheegay inay la xiriirto cabasho ka dhalatay dhaawac soo gaaray nin ay isku hayb yihiin, dhaawacaas oo la sheegay inay u geysteen ciidamada booliska gobolka.

Hoggaamiyaha kooxdan oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in dowladda ay ka baxday ballan horey ay u qaaday, taasoo ahayd in la daryeeli doono dhaawaca isla markaana la siin doono magdhow.

“Qabsashada xarumaha dowladda waxaa sabab u ah dhibaatadii ay dowladda noo geysatay, gaar ahaan ciidamadeeda. Waxa nalagu dilay gardarro, xuquuqdeenna lama siinin. Waxaan haysannaa warqaddii uu soo saaray taliska booliska oo caddeyneysa in gardarro nalagu laayay,” ayuu yiri ninka horkacaya maleeshiyaadkan.

Sidoo kale, wuxuu ka codsaday maamulka Puntland in sida ugu dhaqsaha badan loo siiyo xuquuqda ay tabanayaan. “Degmadani waa degmadeennii, anaguna xuquuq ayaan raadineynaa. Dowladda Puntland, gaar ahaan Madaxweyne Saciid Deni, waxaan ka doonaynaa in la siiyo xuquuqdeennii.”

Gebi ahaanba waxaa xanniban adeegyadii loo qaban jiray bulshada degmada, maadaama maleeshiyaadku xireen dhammaan xarumihii adeegyada dadweynaha.

Weli ma jiro wax war ah oo kasoo baxay maamulka gobolka, inkasta oo ay socdaan dadaallo lagu raadinayo xal si ay maleeshiyaadka uga baxaan xarumaha dowladda ee degmada Godobjiraan.

Xasan Sheekh oo wajahaya fadeexaddii ugu weynayd – Maxaa ka socda Muqdisho?

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa wajahaya fadeexaddii ugu weynayd ee iibka hantida guud ee dalka, kadib markii ay dowladdu iibisay dhismayaal muhiim ah oo ay ku jiraan xaruntii hore ee wasaaradda caafimaadka iyo isbitaalka Laansareeti.

Dhismayaal caafimaad iyo kuwa taariikhi ah oo ku yaalla magaalada Muqdisho ayaa haatan la iibiyay, taas oo muujinaysa sida dowladdu wax xurmayn u hayn goobaha daryeelka bulshada iyo ilaalinta hantida qaranka, sida uu sheegay siyaasiga mucaaradka ah ee Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame.

Xildhibaan Warsame ayaa si weyn u dhaliilay in dowladdu ku dhaqaaqdo iibinta dhulkaan macnaha weyn ugu fadhiya qarankeenna, xilli uu xarko goostay iibka dhulka danta guud ee magaalada Muqdisho.

Iibka xarumaha caafimaadka ayaa muujinaysa in dowladda ka arrimisa dalka ka liidato xagga mooralka iyo mas’uuliyadda xataa marka loo eego maleeshiyaadkii beelaha ee dagaalladii sokeeye, sida uu sheegay Xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdishakuur.

“Xilliyadii dalku ugu rajada xumaa oo ay dagaalladu daraf kasta ka socdeen, maleeshiyaadka beelaha waa xurmayn jireen xarumaha caafimaadka,” ayuu yiri Warsame.

Waxa uu intaas kusii daray “Iibinta Wasaaraddii caafimaadka, Isbitaal Laansareeti iyo dhismayaalkii dhaxal taariikheedka ahaa waxay caddayn u tahay in maamulka Madaxweyne Xasan Sheekh uu ka mooral, akhlaaq iyo xurmo liito maleeshiyo beeleedkii.”

Arrimahan ayaa imanaya xilli ay magaalada Muqdisho ka taagan yihiin xiisado culus oo ka dhashay murannada dhulka, iyadoo shacabkii ugu badan laga saaray xarumo kala duwan oo dowladda leedahay, kadib markii ay dowladdu ku andacootay in loo baahday.

Tan walaaca lehna waa in illaa iyo hadda aan la arag xarun dowladeed oo inta dadkii deganaa laga kiciyay ay dowladdu ku bixinayso adeegyo bulsho.

Maleeshiyo weerar culus ka gaystay magaalada Muqdisho

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa waxaa laga helayaa weerar culus oo xalay maleeshiyaad hubeysan ay ku qaadeen Xarunta Warashadda Birta oo ku taalla gudaha degmada Dayniile, halkaas oo maalmo kahor laga saaray dad shacab ah.

Weerarka oo ahaa mid xooggan, loona adeegsaday qoryaha Sabanka ayaa lasoo wariyay in lagu qaaday ciidamo ka tirsan dowladda oo ku sugnaa halkaas, isla markaana waday howlo burburin ah.

Ilo dadka deegaanka ah ayaa sheegay inay maqlayeen dhawaqa hubka culus oo ay is waydaarsadeen labada dhinac, kadib iska hor imaad kooban oo halkaasi ka dhacay.

“Waa habeenkii labaad oo dadka ku hareereysan laamiga warshadaha ee hurdada uga salalaan dhawaaaqa qoryaha dabajeexa iyo sabanka ilaahow na amaanso” ayuu yiri Firdhiye Axmed Jimcaale oo kamid ah dadka deegaanka oo ka hadlay weerarka.

Ma cadda khasaaraha ka dhashay falkan, waxaase ka dhalatay cabsi iyo walaac xooggan oo soo wajahday shacabka daggan aagga Warshadda Birta ee degmada Dayniile.

Xaaladda ayaa weli kacsan, mana jiro illaa iyo hadda wax hadal ah oo kasoo baxay saraakiisha laamaha ammaanka Soomaaliya oo ku aadan dhacdadaasi.

Shalay waxaa xarunta la weeraray booqday xildhibaanno ka tirsan baarlamaanka, kuwaas oo metala shacabka laga saaray dhulkaasi, waxayna dhaleeceeyeen madaxda dowladda.

Indhowaanahan waxaa Muqdisho ka taagnaa xiisado culus oo ka dhashay murannada dhulka, iyada oo shacabkii ugu badnaa laga saaray xurumaha kala duwan ee dowladda.

Xog: Ciidanka Jubaland oo dib isu soo abaabulay – Maxaa ka socda degmada Beledxaawo?

0

Beledxaawo (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya gobolka Gedo ayaa sheegaya in haatan ciidanka Jubaland oo Arbacadii laga saaray Beledxaawo ay mar kale dhaq-dhaqaaqyo horleh ka bilaabeen duleedka magaaladaasi, gaar ahaan dhinaca Kenya.

Ilo wareedyo xilkas ah ayaa Caasimada Online u sheegay in mar kale ay dib isku soo abaabuleen Daraawishta Jubaland, isla markaana ay haatan joogaan bannaanka degmada Beledxaawo, halkaas oo ay ka wadaan is uruursi ciidan iyo abaabul dagaal oo horleh.

Wararka ayaa intaasi kusii daraya in ciidamada Jubaland ay heleen gurmadyo iyo sidoo kale taakulo ay siiyeen ciidamada Kenya, taas oo keentay inay dhaq-dhaqaaq cusub ka bilaabaan halkaasi.

Sidoo kale, waxaa lagu soo warramayaa in ciidanka Jubaland ay qorsheynayaan in mar kale ay soo weeraraan magaalada oo haatan ay si buuxda u maamulayaan ciidanka dowadda Soomaaliya, walow looga adkaaday dagaalladii horay uga dhacay halkaasi.

Xaaladda Beledxaawo aya hadda deggan, waxaana dib usoo laabtay shacabkii horay uga barakacay dagaaladii horay uga dhacay magaaladaas oo looga adkaaday ciidanka Jubaland.

Ciidamada dowladda ayaa sidoo kale howlgallo amni xaqiijin ah iyo dadaallo dheeraad ah ka wada gudaha degmada, waxaana sidoo kale socda kulamo uu Janan la yeelanayo waxgaradka deegaanka iyo odayaasha, loogana hadlayo isbeddalka ka dhacay halkaasi.

Dhanka kale, waxaa weli  Xero UK ka degaya diyaaradaha dagaalka dowladda Soomaaliya, kuwaas oo shalay ay ugu dambeysay Beledxaawo ka soo qaaday dhaawacyo wax looga qaban waayey isbitaalka guud ee degmada, waxaana la keenay isbitaallada Muqdisho.

Beledxaawo ayaa marti gelisay dagaalo teelteel ah oo maalmo badan ka socday, labada dhinac ayaa maalin kasta dalbanayey gurmadyo is dabajoog ah, ugu dambeyntiina Jubaland ayaa laga adkaaday.

Si kastaba, Horay Jubaland waxay u sheegtay inay ku fara dirireyso gacan ku heynta degmadaas, iyadoo markii horeba dowladda ka qabsatay xarumihii danta guud ee ku yaalla magaalada, balse dowladda oo ciidamo gaysay magaalada ayaa ku guuleysatay dagaalka.

Mobile Money in Somalia: A double-edged sword of financial inclusion and economic risk

In recent years, Somalia’s financial landscape has undergone a profound transformation thanks to mobile money platforms such as EVC Money, operated by Hormuud Telecom, and ZAAD Money from Telesom. In a country where traditional banks remain inaccessible or scarce for much of the population, these digital services have emerged as essential tools, enabling millions of Somalis to participate more fully in the economy.

Transforming Somali Commerce and Society

Mobile money has revolutionized how Somalis conduct business and manage their finances. Entrepreneurs and small businesses benefit immensely from instant, cashless transactions, enabling faster payment of employees and suppliers as well as smoother customer interactions. This shift has spurred local economic growth and encouraged investment in micro and small enterprises.

Perhaps one of the most significant impacts of mobile money is its role in financial inclusion. Large segments of the population—especially women, youth, and those living in rural areas—now have access to financial services through their basic mobile phones. No longer confined to traditional banking’s limited reach, they can save, borrow, and spend securely, reshaping Somalia’s economic participation from the ground up.

Additionally, Somalia’s heavy reliance on remittances from its global diaspora has been streamlined. Mobile money platforms allow families to receive funds more quickly, safely, and with fewer transactional hurdles, thereby injecting vital income into local economies and households.

Challenges and Risks Ahead

Despite these transformative benefits, mobile money services in Somalia face significant challenges that threaten the sustainability of their impact. One of the foremost concerns is the dominance of the U.S. dollar on these platforms, which—coupled with a weak and counterfeit-prone Somali shilling—has exacerbated inflation and accelerated the depreciation of local currency. As mobile money facilitates rapid money flow without a proportional increase in goods and services, inflationary pressures continue to mount.

The technological backbone supporting mobile money also reveals vulnerabilities. Dependence on stable telecommunications infrastructure means that network outages or cyber-attacks could potentially disrupt economic activity for entire regions, eroding user confidence.

Moreover, Somalia currently lacks comprehensive regulatory frameworks for digital financial services. This regulatory gap leaves users exposed to fraud, operational risks, and limited avenues for recourse in the event of service failures or disputes. Furthermore, a lack of interoperability between different mobile money services limits market efficiency and user flexibility.

Lastly, despite their reputation for inclusivity, platforms like EVC and ZAAD inadvertently exclude marginalized groups—especially the elderly, illiterate, or those without mobile phone access—highlighting the need for strategies to bridge these divides.

Looking Toward a Balanced Future

Mobile money services have undeniably opened new pathways for economic engagement and empowerment in Somalia. However, without deliberate actions to address their risks, these advances may contribute to long-term instability.

Experts suggest a multifaceted approach to sustain progress: creating robust digital financial regulations, investing in reliable telecommunications infrastructure, fostering financial literacy across all population segments, and promoting the Somali shilling’s stabilization and increased use within mobile platforms. Such measures are essential to harness the promise of mobile money while mitigating its economic vulnerabilities.

EVC and ZAAD stand at a crossroads between opportunity and risk. Their continued integration into Somalia’s economy demands balanced policies and regulatory reforms to ensure that mobile money remains a catalyst for inclusive and sustainable development—rather than a source of inflationary pressures or financial exclusion. As Somalia navigates this critical juncture, building stronger institutions and inclusive digital ecosystems will be key to securing a prosperous economic future for all its citizens.

Salim Abdullahi Elmi
Senior Advisor – Protocol Department
Ministry of Foreign Affairs and International Cooperation
Federal Republic of Somalia

Disclaimer: The views and opinions expressed in this article are solely those of the author(s) and do not necessarily represent the official stance of Caasimada Online or its members.  

Puntland oo ciidanka PMPF geynaysa degmada Laasqoray kadib dalabkii Imaaraadka

0

Garoowe (Caasimada Online) – Maamul-goboleedka Soomaaliyeed ee Puntland ayaa haatan qorsheynayo in ciidamada badda ee PMPF uu geeyo magaalo xeebeedka Laasqoray  ee gobolka Sanaag, halkaas oo ay ka bilaabi doonaan dhaq-dhaqaaqyo culus.

Ilo wareedyo xilkas ah ayaa innoo ciidamada in qorshaha ugu wayn ee Puntland uu yahay in ciidamadaasi ay saldhig cusub ka sameystaan degmada Laasqoray, si ay halkaasi uga abaabulayaan howlgallo culus oo ka dhanka ah kooxaha Al-Shabaab iyo Daacish.

Sidoo kale saraakiil ka tirsan ciidamada badda Puntland (Puntland Maritime Police Force – PMPF) ayaa xaqiijyay in ciidamadooda loo diyaariyay sidii ay u gaari lahaayeen magaalada Laasqoray, maadaama uu halkaasi ka bilaabanayo guluf culus oo ka dhan ah argagixisada.

Wararka ayaa intaasi kusii daraya in saldhigga cusub ee degmada Laasqoray uu noqon doono saldhiga labaad ee ugu weyn oo ay lee yihiin ciidamada gaarka ah PMPF, marka laga yimaado kan Boosaaso, si ay u xaqiijiyaan ammaanka guud ee xeebaha magaaladaasi.

Sida uu qorshuhu yahay ciidamada PMPF ayaa marka ay sameystaan saldhiggooda cusub waxa ay ku dhawaaqi doonno howlgal dhinaca dhulka ah oo ka bilaabaya gobolkaasi. Ujeedka Puntland ayaa ah mid lagu ballaarinayo howlgal loogu magac daray Onkod oo isku xiran kana soo billaabanaya magaalada Boosaaso ee xarunta gobolka Bari, isla markaana la gaarsiinayo illaa Laasqoray oo ka tirsan gobolka Sanaag.

Madaxweynaha Puntand Mudane Saciid Cabdullaahi Deni ayaa horay u sheegay in halkaas laga bilaabi doono wajiga labaad ee howlgallada, si looga xoreeyo kooxaha argagixisada ah ee ku dhuumaaleysanayo Buuraha Calmadow ee gobolka Sanaag.

Tallaabadan cusub ee ay qaadeyso dowlad-goboleedka Puntland ayaa kusoo aadayso, iyada oo haatan Laascaanood looga dhowaaqay maamul cusub oo la magac baxay Waqooyi Bari Soomaaliya, kaas oo ka talin doono saddexda gobol ee kala ah Sool, Sanaag iyo Todheer.

Waxaa kale oo ay arrintan ay kusoo beegmeysaa, iyada oo dhowaan dowladda Imaaraadka Carabta ay Puntland u soo jeedisay in ay gacanta ku dhigaan magaalada Laasqoray, si looga hortago qorshaha dhismaha maamulka cusub ee Waqooyi Bari Soomaaliya.

Imaaraadka ayaa dalbaday in magaaladaas la geeyo ciidanka ay maalgaliyaan ee PMPF-ta Puntland, si looga hortago in degmada Laasqoray laga dhiso Dekad uu yeesho maamulka cusub ee lagu dhisay gudaha magaalada Laascaanood ee xarunta gobolka Sool.

Si kastaba, Imaaraadka ayaa u arka in maamulka lagu dhisay Laascaanood mid qaadi doono tallaabo uu ku dhisanayo Dekadda magaalada Laasqoray ee gobolka Sanaag. Sababta Imaaraadku ay cabsi badan uga qabaan in Laasqoray deked cusub laga dhiso waa inay cuuryaamin karto macaashkooda maalgashiga ay ku sameeyeen dekadaha Berbera iyo Boosaaso.

SOOMAALIYA oo kaalinta labaad ka gashay liis halis oo dalalka Afrika ah

0

Nairobi (Caasimada Online) – Warbixin cusub oo ay soo saartay Xarunta Daraasaadka Istiraatiijiga ee Afrika (ACSS) ayaa muujisay in ka badan 155,000 qof ay ku dhinteen weerarrada ay fuliyaan kooxaha xagjiriinta ee ka hawlgala qaaradda Afrika intii u dhaxaysay 2013 illaa 2023. Kooxahan ayaa weli ah kuwa ugu halista badan ee curyaamiya xasilloonida dalal badan oo Afrikaan ah.

Kaliya sanadkii la soo dhaafay, 22,307 qof ayaa la dilay, taasoo noqotay tiradii ugu sarreysay ee la diiwaangaliyo tan iyo 2023. Gobolka Saaxilka ayaa hoggaanka u qabtay dhimashada, iyadoo la xaqiijiyay 10,685 dhimasho. Soomaaliya ayaa kusoo xigtay, iyadoo la dilay 7,289 qof.

Marka aagga harada Chad lagu daro, saddexdan gobol ayaa xambaarsanaa 99% dhammaan dhimashooyinkii la xiriiray weerarrada xagjiriinta ee sanadkaas.

Tirada dadka la dilay ayaa si joogto ah kor ugu kacaysay sannadihii la soo dhaafay. Laga bilaabo 2016 ilaa 2019, celcelis ahaan 10,774 qof ayaa sannadkii u dhimanayay weerarro la xiriira xagjiriinta. Intii u dhaxaysay 2019–2022, tiradaasi waxay gaartay 13,950, waxaana ay mar kale kor u dhaaftay 22,000 sannadkii laga bilaabo 2022 ilaa 2025.

Warbixintu waxay sidoo kale tilmaantay ballaarinta aagagga ay kooxahani ka taliyaan. Saaxilka iyo Soomaaliya ayaa si gaar ah u muuqatay, iyadoo kooxahaasi haatan gacanta ku hayaan dhul dhan ku dhowaad 950,000 kiiloomitir oo laba jibbaaran.

Soomaaliya iyo dalalka hareeraha harada Chad sida Nigeria, Cameroon, Chad iyo Niger ayaa ahaa goobaha ugu dhimashada badan tobankii sano ee la soo dhaafay.

Balse tan iyo 2022, Saaxilka ayaa hogaanka u qabtay dhimashada ugu badan, iyadoo hadda Soomaaliya iyo Saaxilka mid walba laga diiwaangeliyay in ka badan 49,000 dhimasho, halka aagga harada Chad laga diiwaangeliyay 39,000 qof oo la dilay.

Xarunta Daraasaadka Istiraatiijiga ee Afrika (ACSS) waxay ku celisay digniinteeda ah in kororka weerarrada iyo fiditaanka kooxaha xagjiriinta ee gudaha Afrika uu yahay halis baahsan, ayna lagama maarmaan tahay in si joogto ah loo feejignaado si looga hortago isku xirka sii kordhaya ee kooxahan iyo kuwa caalamiga ah.

Wararkii ugu dambeeyay ee xulista xildhibaannada iyo doorashada Waqooyi Bari

0

Laascaanood (Caasimada Online) – Magaalada Laascaanood ee xarunta gobolka Sool waxaa haatan ka socda qaban-qaabadii ugu dambeysay ee soo xulista xildhibaannada cusub ee maamulka dhowaan looga dhowaaqay magaaladaas ee la magac baxay Waqooyi Bari Soomaaliya.

Guddoomiyaha guddiga dhismaha maamulkan, Dr. Axmed Nuur Uleex oo wareysi siiyay Universal Tv ayaa ka hadlay sida ay haatan wax u socdaan, wuxuuna sheegay in la bilaabayo xulista xildhibaannada, kadibna la aadi doono doorashada gudoonka iyo midda madaxweynaha.

Sidoo kale, wuxuu intaasi ku daray in qorshuhu yahay in howshaan lagu soo gabagabeeo bishaan, si oo dhiso hay’adaha maamul-goboleedka cusub ee Waqooyi Bari Soomaaiya.

“Haddii uu eebbe idmo waxaa hadda bilaabanayo xulintaanka xildhibaannada, kadibna waxaa ku xigta doorashada madaxweynaha iyo ku xigeenkiisa” ayuu yiri Dr. Axmed Nuur.

Waxaa kale oo uu sii raaciyay “Waxaan rajeyneynaa in howshan oo dhan ay inay kusoo dhamaato bisan August dhexdeeda, waxa ugu muhiimsan hadda waxaa weeye xulitaanka golaha wakiilada”.

Dr. Axmed Nuur hadalkiisa sii wata ayaa tilmaamay in gunaanadka howshan ay kasoo qayb-geli doonaan madaxda qaranka oo tegi doonto munaasabadda wayn ee maamulka oo ka dhici doonta isla Laascaanood.

“Waxaan jecelnahay inay nasoo sharfaan madaxda qaranku ruuxa ama mas’uulka ka imaan doono waxaan u deyneynaaa xilliga uu baratakoolkiisa yimaado” ayuu mar kale yiri.

Si kastaba, Abuuritaanka maamulkan cusub waa natiijo toos ah oo ka dhalatay colaad dhiig badani ku daatay oo ka qaraxday magaalada Laascaanood, oo ah xarunta gobolka Sool, dabayaaqadii 2022. Dibadbaxyo looga soo horjeeday dilal is-daba-joog ah oo loo geystay shakhsiyaad deegaanka caan ka ahaa ayaa isku beddelay halgan hubeysan oo ballaaran bishii Febraayo 2023, kaas oo dhex maray ciidamada ammaanka ee Somaliland iyo ciidamadii cusbaa ee SSC-Khaatumo.

3 dal oo Carab ah oo Israa’iil ku caawinaya gaajada iyo macluusha ay ku hayso Gaza

Gaza (Caasimada Online) – Iyadoo “hakadka cusub ee bani’aadannimo” ee Israa’iil, oo ay dhaleeceeyayaashu ku sifeeyeen mid aan dhab ahayn, ayaa dhawr dal oo Carbeed, oo ay ku jiraan Imaaraadka Carabta, Masar, iyo Urdun, waxaa loo jeedinayaa eedeymo ah inay ku lug leeyihiin olole sumcad-dhisid oo gabaad siyaasadeed siinaya Israa’iil, iyadoo isla markaasna lagu guul-darraysanayo in wax laga qabto macluusha ba’an ee ka jirta Gaza.

Saraakiil Falastiiniyiin ah iyo ururo caalami ah oo u dooda xuquuqda aadanaha ayaa ku andacoonaya in ka qayb-qaadashada dalalkan ee gargaarka ay maamusho Israa’iil ay gacan ka geysanayso faafinta sheeko aan sal iyo raad lahayn oo ku saabsan in gargaar bani’aadannimo la gaarsiiyo shacabka Gaza.

Dhaleeceeyayaasha ayaa si gaar ah walaac uga muujiyay ka qaybgalka Imaaraadka ee mashruuc kaabeyaal ah oo laga fulinayo koonfurta Gaza, kaasoo ay sheegeen inuu si toos ah u taageerayo qorshaha la soo tebiyay ee Israa’iil ee ah in si joogto ah loo barakiciyo Falastiiniyiinta.

Eedeymahan ayaa imaanaya xilli ay macluul ba’an ka taagan tahay Marinka Gaza, halkaasoo Israa’iil ay gebi ahaanba xirtay isgoysyada xuduudaha laga soo bilaabo 2-dii Maarso, 2025, taasoo ceejisay sahaydii nolosha ee daruuriga ahayd. Dagaalka, oo bilowday 7-dii Oktoobar, 2023, ayaa baabi’iyay dhulkaas, wuxuuna barakiciyey inta badan 2.3 milyan oo qof oo ku noolaa.

Mashruuca Imaaraadka ee ‘magaalada bani’aadannimada’  

Dhaleeceynta ugu weyn ayaa loo jeediyay Imaaraadka Carabta sababtoo ah doorka ay ku leedahay keenista iyo maalgelinta dhuun biyo oo la gaarsiinayo Al-Mawasi, oo ah deegaan xeebeed ku yaal koonfurta Gaza.

27-kii Luuliyo, militariga Israa’iil ayaa ku dhawaaqay inay meelmariyeen “hindise Imaaraadku leeyahay” oo ah in dhuun biyo ah laga soo xiro warshad biyo-nadiifin ah oo Masar ku taalla lana gaarsiiyo koonfurta Gaza, iyadoo ujeeddada lagu sheegay inay tahay in loogu adeego 600,000 oo qof.

Si kastaba ha ahaatee, dhaleeceeyayaashu waxay si degdeg ah mashruucan ula xiriiriyeen qorshe la sheegay in Israa’iil ay ku doonayso inay aaggaas ka dhisto “Magaalo bani’aadannimo.” Sida ay warbaahinta Israa’iil sheegtay, Wasiirka Difaaca Yoav Gallant ayaa ku amray militariga inay Al-Mawasi ka abuuraan deegaan si adag loo xakameeyo oo loogu talagalay Falastiiniyiinta barakacay. Sida la tebiyay, qorshuhu wuxuu dhigayaa in dadka reer Gaza ee halkaas la geeyo la marsiiyo baaritaanno amni oo adag, loona oggolaado inay ka baxaan oo keliya dhinaca badda ama ay u gudbaan Masar.

Saraakiisha Falastiiniyiinta waxay ku doodayaan in dhuunta biyaha ee Imaaraatku maalgeliyay ay tahay kaabe muhiim u ah xeradan, taasoo si dhab ah uga dhigaysa Abu Dhabi mid shuraako ku ah istaraatiijiyad ujeeddadeedu tahay in mustaqbalka fog la isugu geeyo laguna go’doomiyo dadka reer Gaza, ayna suurtagal tahay in gebi ahaanba dalka laga saaro.

Doorka Masar iyo Urdun ee ‘bandhigga warbaahinta’

Masar iyo Urdun ayaa sidoo kale lagu dhaliilay ka qayb-qaadashadooda waxa uu xafiiska warfaafinta ee dowladda Gaza ku tilmaamay “bandhig lagu maadaysanayo.”

Masar, ka dib bilo ay ku celcelinaysay in dhinaceeda Rafax uu furan yahay, waxay bilowday inay tobannaan baabuur oo gargaar ah ka soo dejiso xadka, kaasoo ku jiray gacanta militariga Israa’iil tan iyo bishii Maajo 2024. Dhaq-dhaqaaqayaashu waxay sheegeen in isku-dubbaridka Qaahira ee gargaarka ee ay la leedahay Israa’iil uu sharciyeynayo go’doominta Israa’iil.

Isagoo ka jawaabaya eedeymaha ah inuu fududeynayo go’doominta, Madaxweyne Abdel Fattah el-Sisi wuxuu khudbad laga sii daayay telefishinka ku sheegay in “gelitaanka gargaarku uu u baahan yahay isku-dubarid lala yeesho dhinaca kale ee Rafax oo ah dhanka Gaza, kaasoo hadda ay maamusho Israa’iil.”

Urdun iyo Imaaraadka Carabta ayaa iyaguna fuliyay gargaar xaddidan oo hawada laga soo daadiyey, kaasoo sarkaal sare oo Falastiini ah, Khalil al-Hayya, uu ku tilmaamay “bandhigyo la soo agaasimay” oo aan waxtar lahayn isla markaana ceeb ku ah arrintan. Wuxuu xusay in shixnadda shan duulimaad oo gargaar hawada laga keenay ay la mid tahay tan hal baabuur oo xamuul ah.

“Israa’iil waxay bilowday olole ballaaran oo warbaahineed… oo ay taageerayaan warar isdaba-joog ah oo sheegaya in Israa’iil ay oggolaatay in gargaarku galo Marinka, iyadoo taageero ka helaysa jilayaal Carbeed ah oo la shaqeeya,” ayuu yiri Ramy Abdu, guddoomiyaha hay’adda Euro-Med Human Rights Monitor. “Balse xaqiiqada dhabta ah ee dhulka ka jirta waxay tahay in tiro aad u yar oo baabuur ah ay gudaha u galeen, kuwaasoo ahaa kuwo is-muujin kaliya looga dan lahaa.”

Dadaallada gargaarka oo ku guul-darraystay  

Nuxurka dhaleeceyntu wuxuu yahay in dadaalladan caalamku taageerayo aysan wax saameyn ah ku yeelan xaaladda dhabta ah ee ka jirta Gaza. Qaramada Midoobey ayaa si weyn u diidday inay la wareegto qaybinta gargaarka, iyadoo sabab uga dhigtay amni-darro keentay in burcad abaabulan, oo lagu eedeeyay inay xiriir la leeyihiin ciidamada Israa’iil, ay boobaan sahaydii la soo diray.

Hay’adda Qaramada Midoobey ee Gargaarka iyo Shaqada ee Qaxootiga Falastiin (UNRWA) waxay ku adkeysanaysaa in keliya furitaanka dhammaystiran ee dhammaan xuduudaha dhulka, iyadoo amnigooda la sugayo, ay wax ka qaban karto macluusha. Waxay carrabka ku adkeysay in maalin kasta loo baahan yahay 500 ilaa 600 oo baabuur oo gargaar ah si loo daboolo baahida jirta.

Hakadka hadda jira, oo ay Israa’iil ku dhawaaqday 26-kii Luuliyo, waxaa loogu talagalay in lagu abuuro marin nabdoon oo gargaarka loo adeegsado. Hase yeeshee, suxufi Falastiini ah oo lagu magacaabo Yasser Mohamed ayaa sheegay in tallaabadani ay ahayd mid sumcad-doon ah oo looga falcelinayay carro caalami ah oo sii kordheysa, gaar ahaan tan ka imaanaysa dalalka Yurub iyo dibadbaxayaal beegsanayay safaaradaha Masar iyo Urdun.

“Qof walba wuu ogyahay in dibadbaxyadii dhowaa ay kicin karaan rabshado ka dhaca gudaha labada dal ee xadka la leh Falastiin,” ayuu yiri, isagoo tilmaamaya in ujeeddada Israa’iil ay ahayd inay gacan ka geysato xasilinta xukuumadaha Carbeed ee ay xulafada yihiin.

Dhanka kale, dadka rayidka ah ee gaajeysan waxba ma helin. “In macluusha la jebinayo waa been,” ayuu yiri weriyaha Al-Jazeera, Anas al-Sharif, oo ka soo warramayay Gaza, isagoo ku nuuxnuuxsaday in gargaarka la keeno ama la xado ama lagu daadiyo meelo aan la gaari karin.

Sidaa darteed, dhaleeceeyayaashu waxay aaminsan yihiin in ka qaybgalka dalalka Carabta ee geeddi-socodkan uu kaliya u adeegayo in la qariyo xaqiiqda ah in gaajada loo adeegsanayo hub dagaal.

Sawirro: Muungaab oo maanta wareejiyay 200,000 dollar

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha Maamulka gobolka Banaadir ahna Duqa magaalada Muqdisho, Dr. Xasan Maxamed Xuseen (Muungaab) ayaa maanta wareejiyay lacag dhan laba boqol kun oo doollar ($200,000).

Lacagtan oo maamulka gobolka uu hore ugu dhawaaqay inuu ugu deeqay gurmadka abaaraha ka jira gobolka Awdal ayaa Guddoomiye Muungaab wuxuu maanta ku wareejiyay Hay’adda Gargaarka iyo Maareynta Musiibooyinka Qaranka ee (SODMA).

Muungaab ayaa sheegay in deeqdaan ay bar-bilaw u tahay gurmadka abaaraha gobolka Awdal, isla markaana maamulka gobolka Banaadir uu diyaar u yahay garab-istaagga walaalahooda.

Waxa uu xusay in lacagtaan ay qeyb ka tahay canshuurta laga qaado bulshada Soomaaliyeed ee ku nool caasimadda oo dadka reer Awdal ay ka mid yihiin maadaama ay caasimaddu tahay xaruntii ummadda.

Guddoomiyaha ayaa ugu baaqay hey’adaha samafalka iyo guud ahaan shacabka Soomaaliyeed in loo gurmado walaalaha ay abaaruhu saameeyeen ee jooga gobolka Awdal iyo deegaannada kale ee dalka.

Dhinaca kale, Guddoomiyaha Hay’adda Gargaarka iyo Maareynta Musiibooyinka Qaranka (SODMA), Maxamuud Macalin ayaa ugu mahadceliyay Guddoomiye Muungaab talaabada uu qaaday ee ku aadan in si deg-deg ah looga jawaabo dhibaatada abaareed ee ku dhufatay gobolka Awdal.

Maxamuud ayaa sheegay in deeqda lacageed ee lagu wareejiyay ay si deg-deg ah u gaarsiin doonaan dadkii loogu talagalay.

Gobolka Awdal ayaa kamid ah uu ka meelaha ay abaartu si ba’an u saameeyeen, taasoo keentay in boqolaal qoys ay waayaan xoolahoodii iyo noolal maalmeedkoodii.

Si kastaba, gobolkan oo ka tirsan maamulka Somaliland, ayaa la ogeyn sida ay Dowladda Federaalka ku gaarsiin karto gargaar, maadaama ay si weyn usii kala fogaadeen xukuumadaha Hargeysa iyo Muqdisho, oo maalmihii dambe isku hayay arrinta dhismaha maamulka Laascaanood.

AUSSOM oo beenisay sheegashooyinka ku saabsan khasaaraha dagaalka Bariire

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Hawl-galka Midowga Afrika ee Taageerada iyo Xasilinta Soomaaliya (AUSSOM) ayaa si cad u beeniyay warar la faafiyay, kuwaas oo sheegayay in ciidamadoodu ay khasaarooyin culus kasoo gaareen dagaal ka dhacay deegaanka Bariire ee Koonfur-galbeed ka xigta magaalada Muqdisho.

Bayaan kasoo baxay AUSSOM ayaa waxay ku sheegtay in wararkaasi ay yihiin “kuwo aan sal iyo raad lahayn,” iyadoo ka jawaabaysa sheegashooyin kasoo yeeray kooxda Al-Shabaab oo ku andacoonaysa inay burburiyeen gawaari gaashaaman oo ay leeyihiin ciidamada Midowga Afrika, isla markaana ay ciidamadaasi ka laabteen magaalada Bariire kadib dagaal xooggan.

AUSSOM ayaa caddeysay in 1-dii Agoosto, ciidamo isugu jira kuwa AUSSOM iyo Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed (CXDS) ay fuliyeen howl-gal ballaaran oo lagu bartilmaameedsaday Al-Shabaab, si dib loogu qabsado magaalada Bariire.

Wakiilka Gaarka ah ee Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika u qaabilsan Soomaaliya, Danjire El Hadji Ibrahima Diene, ayaa sheegay in ciidamada isbahaysiga ay ka go’an tahay xoreynta Bariire iyo deegannada kale ee wali ay joogaan Al-Shabaab, si shacabka Soomaaliyeed ay u helaan amni iyo xasillooni waarta.

War-saxaafadeedka ayaa sidoo kale lagu xusay in howl-galkaasi lagu dilay in ka badan 50 dagaalame oo ka tirsan Al-Shabaab, halka tiro kalena lagu dhaawacay si xun.

Ugu dambeyntiina, AUSSOM waxay adkaysay inay sii wadi doonaan la shaqeynta Ciidamada Qaranka Soomaaliyeed, si dalka looga ciribtiro kooxaha argagixisada oo ay sheegtay inay weli halis ku yihiin amniga guud ee Soomaaliya.

Ehellada labo wiil oo lagu dilay Hargeysa oo Somaliland ku eedeeyey arrin xasaasi ah

Hargeysa (Caasimada Online) – Ehellada laba marxuum oo 20-kii bishii hore lagu dilay bartamaha suuqa weyn ee magaalada Hargeysa ayaa ka dalbaday xukuumadda Somaliland iyo laamaha ammaanka inay dedejiyaan baaritaanka kiiska dilkii toogashada ahaa ee loo geystay wiilashooda.

Sidoo kale, ehellada oo la hadlay idaacadda BBC-da ayaa sheegay in meydadka labada marxuum aan weli la aasin, isla markaana ay muddo 13 maalmood ah qaboojiye ku jiraan.

Dilkoodii kaddib, ehelladu waxay sheegeen in ciidanka booliska Somaliland ay bilaabeen baaritaanka ciddii dishay, balse weli aysan helin natiijo ay ku qancaan, inkastoo loo sheegay in wax un raad ah la hayo.

Ehellada ayaa sheegay inay hay’adaha ammaanka uga fadhiyaan in loo caddeeyo cidda dilka geysatay, isla markaana aan la aasi doonin meydadka ilaa la keeno qofkii ama kooxdii dilka gaysatay.

Booliska Somaliland ayaa sheegay inay wadaan baaritaanka, halka Cabdikariim Ibraahim Maxamed oo ka mid ah ehellada ragga la dilay uu sheegay in labada qoys ay u midoobeen sidii caddaalad loogu heli lahaa dilka wiilashooda.

“Habeenkii dilku dhacay, maalintii xigtay waxaan la kulannay laamaha ammaanka. Waxay noo sheegeen inay hayaan raadadka ciddii dilka geysatay 85%. Waxaa intaas kaddib dhacay shirar iyo kulamo aan kiiskan kala yeelannay wasiirka arrimaha gudaha, taliyaha booliska iyo mas’uuliyiin kale. Intaas oo dhan wax aan ku qanacno waa noo sheegi waayeen,” ayuu yiri Cabdikariim Ibraahim Maxamed oo ka mid ah ehellada ragga la dilay.

Wuxuu intaas ku sii daray in ehellada ragga la dilay ay isla garteen inay qaataan go’aanno adag haddii xukuumadda Somaliland ay la iman weyso natiijo cad oo lagu sheego cidda dilka gaysatay.

Sidoo kale, Cabdikariim ayaa sheegay in boolisku ay si cad u sheegeen in dilka dhacay uu ahaa mid qorsheysan. “Waxaan ka sugeynaa cidda ay sheegeen inay dilkaas qorsheysay,” ayuu yiri.

Wuxuu intaas ku sii daray, “Waxaa noo muuqata in dowladdu ay kiiskan duugeyso. Labada qoys ee wiilashu ka dhinteen waxay go’aansadeen in meydadka aan la aasin ilaa dowladda ay war cad ka soo saarto.”

Ugu dambeyntii, Cabdikariim wuxuu sheegay inay sugayaan xogta wasiirka arrimaha gudaha iyo booliska Somaliland ay hayaan ee ah 85%, isla markaana ay doonayaan in lala wadaago 15-ka boqolkiiba ee ka dhiman. Wuxuu ballanqaaday, haddii ay ku qancaan jawaabta dowladda, inay aasi doonaan meydadka labada marxuum.

Magaca Maxamed oo mar kale noqday kan ugu caansan ee loo bixiyo wiilasha UK

Lonodn (Caasimada Online) – Magacyada ugu caansan ee carruurta ku dhashay England iyo Wales sannadka 2024 ayaa si rasmi ah loo shaaciyey, iyadoo Athena iyo Yahya ay markii ugu horreysay kasoo muuqdeen 100-ka magac ee ugu sarreeya.

Maxamed ayaa weli haysta kaalinta koowaad ee magacyada wiilasha – sanadkii labaad oo xiriir ah – halka Nuux iyo Oliver ay kala galeen kaalmaha labaad iyo saddexaad, sida ay muujinayso xogta rasmiga ah ee sannadka 2023.

Dhinaca gabdhaha, Olivia iyo Amelia ayaa sanadkii saddexaad oo xiriir ah sii hayay labada boos ee ugu sarreeya, halka Isla ay kusoo baxday kaalinta saddexaad, beddeshayna Lily oo booskaasi hore u haysay.

Liiskan waxaa diyaariyay Xafiiska Tirakoobka Qaranka ee UK (ONS), kaas oo xogta ka soo ururiyey diiwaannada dhalashada ee dalka.

Magacyada cusub ee gabdhaha ee sanadkan liiska kusoo biiray waxaa ka mid ah: Eloise, Nora, Myla, Rosa, Athena, Sara iyo Zoe. Dhinaca wiilasha, magacyada cusub waxaa kamid ah: Austin, Nathan, Vinnie iyo Yahya.

Maxamed iyo Olivia oo weli hormuud ah

Maxamed ayaa mar kale noqday magaca wiilasha ugu caansan, iyadoo 5,721 carruur ah loogu bixiyey sannadkii lasoo dhaafay. Magacani wuxuu kaalinta koowaad ka galay shan kamid ah sagaalka gobol ee England, halka uu gobolka Wales ka galay kaalinta 57-aad.

Noocyada kale ee magaca Maxamed ayaa sidoo kale liiska ka muuqday – magaca Maxamed (higaad kale) ayaa galay kaalinta 21-aad, iyadoo 1,760 carruur ah loo bixiyay. Mohammad isna wuxuu galay kaalinta 53-aad, isagoo helay 986 carruur ah.

Dhinaca gabdhaha, Olivia ayaa kaalinta koowaad ka gashay toddobo kamid ah gobollada England iyo Wales, iyadoo 2,761 gabdhood loogu bixiyay magacaas.

SJ Strum, oo ah khabiir ku takhasustay magac-bixinta dhallaanka, ayaa sheegtay inaysan la yaabin guusha Olivia, balse ay “wax yar niyad-jab” ka dareemayso in magacu weli yahay kan ugu sarreeya.

“Waa magac qof walba jecel yahay — 90-meeyadii waxay ahayd Louise, 80-meeyadiina Sarah,” ayay tiri. “Olivia waa magac caan ah, laakiin tiradii la isticmaalo way hoos u dhacaysaa. Waalidiintu hadda waxay raadinayaan magacyo aan caadi ahayn.”

‘Waalidku waxay doonayaan magacyo naadir ah’

Strum waxay intaas ku dartay in inkasta oo magacyada dhaqameed ay mar walba kasoo muuqdaan liiska sare, hadana kuwa cusub ee hoose waxaa saameeya waxyaabaha markaas caan ka ah bulshada dhexdeeda.

Tusaale ahaan, Margot ayaa sare u kacday kadib guusha atariishada Hollywood-ka Margot Robbie, halka Otis uu caan noqday kaddib bandhigga taxanaha Netflix ee Sex Education.

“Waalidiintu waxay dhiirrigelin ka helayaan waxyaabaha ku xeeran, waxayna dooranayaan magacyo ay iyagu la qabsadaan,” ayay tiri.

Laakiin marka laga hadlayo wiilasha, waxay sheegtay in waalidiinta British-ka u muuqdaan kuwa doorbidaya magacyo dhaqameed, si ay ubadkoodu u yeeshaan magac la jaanqaadi kara xirfadaha iyo mustaqbalkooda shaqo.

“Magacyo hore oo qarniyo ka hor la isticmaali jiray ayaa mar kale caan noqday — Arthur wuxuu hadda kamid yahay 10-ka magac ee ugu sarreeya, taasoo aan suuragal ahayn 15 sano kahor,” ayay raacisay.

Tani waxay la xiriirtaa waxa loo yaqaan “sharciga 100-ka sano”, sida uu sheegay Clare Green, oo ah khabiir kale oo ka tirsan madal magac-bixinta ee Nameberry.

“Magacyada awooweyaasha lama isticmaalo xilliga ay nool yihiin, balse jiilalka dambe ayaa mar kale adeegsada,” ayay tiri Green. “Taasi waxay keeni kartaa in magacyo sida Susan ama Roger dib usoo laabtaan marka jiilalka cusub ay gaaraan da’da waalidnimo.”

Magacyada dabiiciga ah oo weli sarreeya

Magacyo ay ka buuxdo dabeecaddu ayaa weli kamid ah kuwa ugu caansan — Lily, Poppy iyo Ivy ayaa dhammaan kamid ah 10-ka gabdhood ee ugu magac caansan.

“Magacyada dabeecadda la xiriira waa kuwa had iyo jeer ku jira liiska – waa kuwo joogto ah,” ayay tiri Clare Green.

Haddaba, ma jiraan magacyo yaab leh oo sanadkan liiska kusoo baxay?

“Mararka qaar, waa magacyo dadku u arkaan kuwo taariikh ah — sida Jessica – laakiin weli waxay hayaan kaalmo sare,” ayay tiri.

Sannadkan 2024, magacyada wiilasha loo bixiyay wax ka yar shan jeer waxaa kamid ah Awesome, Cuthbert, Crispin iyo Beckham, halka magacyada gabdhaha ee ay tiro yar heleen ay yihiin Sicily, Everest, Orchid iyo Gabay.

Dastuurka maamulka Waqooyi Bari oo la dhaqan-geliyay

0

Laascaanood (Caasimada Online) – Maamulka Waqooyi Bari ayaa dhameystiray dastuurka cusub ee dowlad-gobolka, kaasi oo xalay si rasmi ah loo dhaqan-geliyay.

Hoggaamiye Cabdulqaadir Axmed Aw-Cali (Firdhiye) oo ka hadlay munaasabadda dhaqan-gelinta dastuurka Waqooyi Bari ayaa sheegay in dastuurka cusub uu kala xadeyn doono awoodaha qeybaha kala duwan ee hay’adaha ay ka kooban tahay dowlad goboleedka Waqooyi Bari ee Soomaaliya.

Dastuurkan ayuu sheegay inuu nidaaminayo hanaanka dowladnimo ee is-xukunka iyo maamulka ee Waqooyi Bari, kaasi oo lagu dhisay magaalada Laascaanood ee xarunta maamulka.

“Maanta wixii ka dambeeya xeerarka iyo shuruucda noo yaalla waxaa ugu sareeya dastuurka aynu dhaqan-gelinay,” ayuu yiri Hoggaamiye Firdhiye.

Sidoo kale waxa uu sheegay in dastuurka dhaqan-galay uu Waqooyi Bari ka dhigayo maamul buuxa, isla markaan uu meesha ka saaraya khilaafaadka siyaasiga ah.

“In aynu kala xadidno qeybaha maamulkeena oo kala saarno awoodahooda, oo aan qaabeysano sida aan isku maamuli laheyn wax sahlan maaha,” ayuu hadalkiisa sii raaciyay hoggaamiye Firdhiye.

Dhinaca kale, Wasiirka Arrimaha Gudaha Soomaaliya, Cali Xoosh oo magaalada Laascaanood u joogay dhameystirka maamulkan cusub ayaa bogaadiyey guddiga dastuurka, oo uu sheegay inay door shariif ah ku leeyihiin in Waqooyi Bari uu noqdo maamul hanaqaada.

“Waxaan dhaqangelinay Dastuurka cusub ee dowlad goboleedka Waqooyi Bari ee Soomaaliya oo qeyb ka noqoneysa dowladaha xubnaha ka ah Dowladda Federaalka, kaas oo guddiga Dastuurku dadaal badan kusoo bixiyeen,” ayuu yiri Wasiir Cali Xoosh

Si kastaba, maamulkan cusub ayaa ah natiijo toos ah oo ka dhalatay colaad dhiig badani ku daatay, taas oo marxaladdo kala duwan soo martay, ugu dambeyntiina dhashay maamulka Waqooyi Bari Soomaaliya

Hoos ka daawo muuqaallada

Maxay tahay ‘Xero UK’ oo DF u sahashay inay qabsato Beledxaawo?

Beledxaawo (Caasimada Online) – Maalmihii lasoo dhaafay waxaa ciwaanada hore ee warbaahinta qabsaday Xero UK, oo ku taalla magaalada Beledxaawo ee gobolka Gedo, waa xero milatari oo ay ku sugan yihiin ciidamo federaal ah oo tirsan dowladda Soomaaliya.

Waa xarun amni iyo saldhig laga maamulo howlgallada ciidanka ee gobolka Gedo, waxayna ku taallaa afaafka hore ee magaalada Beledxaawo, halkaas oo ciidamada dowladda federaalka ay ka duulayeen subixii, habeenkiina ay ku soo laabanayeen maalmihii uu socday dagaalkii dowladda federaalka ay degmadaas kula gashay Jubbaland.

In magaalada ay wax yar ka durugsan tahay, isla markaana ay leedahay koone fog oo amniga laga ilaali karo ayaa dowladda federaalka u sahashay in magaaladaas ay ka dejiso diyaaradaha dagaalka, kuwaas oo markii hore geeyey Cabdirashiid Janan oo dhowaan loo magacaabay Taliyaha NISA iyo madaxa guud ee amniga gobolka Gedo.

Ciidamadii Jubbaland heystay magaalada Beledxaawo, ayaa rasaas ku riday diyaaradda, maalmihii ugu horeeyey, balse waa u suurtageli weysay inay toogtaan, maadaama aysan sahlaneyn oo Xero UK ay u diyaarsan tahay istiraatiijiyad amni.

Maalintii uu halkaas ka degay Cabdirashiid Janan kadib waxaa si joogto ah gudaha Xero UK uga degaayey diyaaradaha dowladda federaalka, kuwaas oo halkaas geeyey saraakiil, ciidamo ka dagaalamay Beledxaawo, hub iyo sahayda ciidanka.

Sidoo kale, diyaaradaha ayaa halkaas kasoo qaaday dhaawacyadii ciidamada dowladda federaalka iyo kuwii Jubbaland ee magaalada looga cararay labadaba, waxaana la dhigay isbitaallada magaalada Muqdisho.

Xaaladda magaalada Beledxaawo ayaa hadda ah mid degan, waxaana si buuxda ula wareegay ciidamada dowladda federaalka Soomaaliya, iyadoo dadkii ka qaxay magaalada ay dib ugu soo laabanayaan maalin kasta.

Xero UK, waxaa weli ka dega diyaaradaha dagaalka dowladda Soomaaliya, kuwaas oo maanta oo ugu dambeysay Beledxaawo ka soo qaaday dhaawacyo wax looga qaban waayey isbitaalka degmada, waxaana la geyey isbitaallada Muqdisho.

Ciidamadii Jubbaland ayaa u cararay dhinaca Doolow iyo dhinaca Mandheera, ma jiro dagaal dambe oo dib ay u soo abaabuleen tan iyo maalinkii laga guuleystay, mana jirto cabsi hadda laga qabo in dagaal kale uu ka dhaco Beledxaawo.

Guul sirdoon: Sidee Pakistan ugu adkaatay dagaalkii ay dhowaan la gashay Hindiya?

Islamabad (Caasimada Online) – Wax yar ka dib saqdii dhexe ee 7-dii Maajo, shaashadda ku taallay qolka hawlgallada ee Ciidanka Cirka Pakistan ayaa wada guduudatay, iyadoo muujinaysa goobaha ay ku sugan yihiin tobannaan diyaaradood oo cadowga ka tirsan, kuwaasoo si firfircoon uga hawlgelayay dhinaca xadka Hindiya.

Taliyaha Ciidanka Cirka, Sareeye Zaheer Sidhu, ayaa maalmo ku seexanayay joodari meel u dhow qolkaas, isagoo ka cabsi qabay weerar uga yimaada dhinaca Hindiya.

New Delhi waxay ku eedeysay Islamabad inay taageerto maleeshiyaad bishii taas ka horeysay weerar ka fuliyay gobolka Kashmir ee dhinaca Hindiya, kaasoo lagu dilay 26 qof oo rayid ah. In kasta oo ay Islamabad beenisay inay lug ku lahayd, haddana Hindiya waxay ku dhaaratay inay ka aargoosan doonto. Dhaar taas oo fulinteedu timid aroornimadii hore ee 7-dii Maajo, markaasoo Hindiya ay duqeymo cirka ah ku qaadday Pakistan.

Sidhu wuxuu amray in la duuliyo diyaaradaha casriga ah ee Pakistan ee noocoodu yahay J-10C ee uu Shiinuhu sameeyay. Sarkaal sare oo ka tirsan Ciidanka Cirka Pakistan (PAF), oo ku sugnaa qolka hawlgallada, ayaa sheegay in Sidhu uu faray shaqaalihiisa inay beegsadaan diyaaradaha Rafale, oo ah kuwa uu Faransiisku soo saaro, kuwaasoo laf-dhabar u ah Ciidanka Cirka Hindiya, weligoodna aan hore dagaal loogu soo ridin.

“Wuxuu doonayay Rafale,” ayuu yiri sarkaalkaasi.

Dagaalkaas oo socday muddo saacad ah, gudcurkana dhexdiisa ka dhacay, ayey khubaradu ku qiyaaseen inay ka qaybqaateen ilaa 110 diyaaradood, taasoo ka dhigaysa dagaalkii cirka ee ugu weynaa adduunka muddo tobannaan sano ah.

Diyaaradaha J-10s waxay soo rideen ugu yaraan hal diyaarad oo Rafale ah, sida ay wakaaladda wararka ee Reuters sheegtay bishii Maajo, iyadoo soo xiganaysa saraakiil Maraykan ah. Soo riditaankeedu wuxuu la yaab ku noqday dad badan oo ka tirsan bulshada militariga, wuxuuna su’aalo ka keenay waxtarka qalabka militari ee Reer Galbeedka marka loo barbar dhigo kuwa Shiinaha ee aan weli si buuxda loo tijaabin.

Saamiyada shirkadda Dassault, oo samaysa diyaaradda Rafale, ayaa hoos u dhacay ka dib wararka sheegay in diyaaradda dagaalka la soo riday. Dalka Indonesia, oo dalab u gudbiyay diyaaradaha Rafale, ayaa sheegay inuu hadda ka fiirsanayo iibsashada diyaaradaha J-10s – taasoo dhiirigelin weyn u ah dadaallada Shiinaha ee uu ku doonayo inuu diyaaraddan ka iibiyo caalamka.

Laakiin, waraysiyo ay wakaaladda Reuters la yeelatay laba sarkaal oo Hindi ah iyo saddex kale oo dhiggooda Pakistan ah ayaa daaha ka rogay in waxqabadka diyaaradda Rafale uusan ahayn dhibaatada asaasiga ah. Arrinta udub-dhexaadka u ahayd soo riditaankeeda waxay ahayd guuldarro sirdoon oo dhanka Hindiya ka timid, taasoo ku saabsan fogaanta uu gaari karo gantaalka PL-15 ee Shiinuhu sameeyay, kaasoo ay ridaan diyaaradaha J-10. Shiinaha iyo Pakistan waa labada dal ee keliya ee wada adeegsada diyaaradaha J-10s, oo loo yaqaan “Vigorous Dragons,” iyo gantaallada PL-15.

Macluumaadkaas sirdoon ee khaldanaa wuxuu duuliyeyaasha Rafale siiyay kalsooni been abuur ah oo ahayd inay ka baxsan yihiin meel ay Pakistan wax ka soo ridi karto, fogaantaas oo ay aaminsanaayeen inay tahay qiyaastii 150 km oo keliya, sida ay sheegeen saraakiisha Hindida, iyagoo tixraacaya fogaanta sida weyn loo tebiyo ee nooca dhoofinta loogu talagalay ee gantaalka PL-15.

“Dabin ayaan u dhignay,” ayuu yiri sarkaalka PAF, isagoo intaa ku daray in Islamabad ay weerar dhanka dagaalka elegtarooniga ah ku qaadday nidaamyada New Delhi si ay isugu daydo inay jahawareeriso duuliyeyaasha Hindiya. Saraakiisha Hindiya ayaa meesha ka saaray waxtarka dadaalladaas.

“Hindidu ma aysan filayn in rasaas lagu soo furi doono,” ayuu yiri Justin Bronk, oo ah khabiir ku takhasusay dagaalka cirka kana tirsan machadka Royal United Services Institute (RUSI) ee fadhigiisu yahay London. “Gantaalka PL-15 wuxuu si cad u muujiyay inuu awood weyn u leeyahay masaafooyinka dhaadheer.”

Gantaalkii PL-15 ee ku dhacay diyaaradda Rafale waxaa laga soo riday meel u jirta ilaa 200 km (124.27 mayl), sida ay sheegeen saraakiisha Pakistan, iyo xitaa meel ka sii fog sida ay sheegeen saraakiisha Hindiya. Taasi waxay ka dhigaysaa mid ka mid ah weerarradii hawada-ilaa-hawada ee ugu fogaa ee abid la diiwaan geliyo.

Wasaaradaha Gaashaandhigga iyo Arrimaha Dibadda ee Hindiya kama aysan jawaabin codsiyo falcelin oo ku saabsanaa khaladaadka sirdoonka. New Delhi ma aysan qiran in diyaarad Rafale ah laga soo riday, laakiin taliyaha ciidanka cirka ee Faransiiska ayaa weriyeyaasha u sheegay bishii Juun inuu arkay caddeymo muujinaya khasaaraha diyaaraddaas iyo laba diyaaradood oo kale oo ay Hindiya duulinaysay, oo ay ku jirto mid Ruushku sameeyay oo nooceedu ahaa Sukhoi.

Sidoo kale, sarkaal sare oo ka tirsan shirkadda Dassault ayaa isla bishaas u sheegay sharci-dejiyeyaasha Faransiiska in Hindiya ay ku weysay diyaarad Rafale ah hawlgallada, in kasta oo uusan haynin faahfaahin dheeraad ah.

Militariga Pakistan waxay tixraaceen hadallo hore oo uu afhayeenkoodu ku sheegay in diyaargarowgooda xirfadeed iyo go’aankoodu ay ka muhiimsanaayeen hubka ay adeegsadeen. Wasaaradda Gaashaandhigga Shiinaha kama aysan jawaabin su’aalaha Reuters. Shirkadaha Dassault iyo UAC, oo samaysa diyaaradda Sukhoi, sidoo kale kama aysan jawaabin codsiyada falcelinta.

“Ka warqabka xaaladda goobta”

Wakaaladda Reuters waxay la hadashay sideed sarkaal oo Pakistani ah iyo laba sarkaal oo Hindi ah si ay u soo ururiso xog ku saabsan dagaalkaas cirka, kaasoo calaamad u ahaa bilowga afar maalmood oo dagaal ah oo dhex maray labada dal ee deriska ah ee ku hubeysan Nukliyeerka, kaasoo walaac ku abuuray Washington. Dhammaan saraakiishu waxay ku hadleen shuruud ah inaan magacyadooda la sheegin si ay uga hadlaan arrimaha amniga qaranka.

Ma aha oo kaliya in Islamabad ay haysatay awoodda lama filaanka ah ee fogaanta gantaalaheeda, sida ay sheegeen saraakiisha Pakistan iyo Hindiya, laakiin waxay sidoo kale ku guuleysatay inay si hufan isugu xirto qalabkeeda militari iyo sirdoonka dhulka iyo cirka, taasoo siisay sawir cad oo ku saabsan goobta dagaalka. Isku xirka noocan ah, oo loo yaqaan “silsiladaha beegsiga” (kill chains), ayaa noqday arrin muhiim u ah dagaallada casriga ah.

Afar sarkaal oo Pakistani ah ayaa sheegay inay abuureen “silsilad beegsi,” ama hawlgal dhinacyo badan leh, iyagoo isku xiray qalabka dareemayaasha ee cirka, dhulka iyo hawada sare. Nidaamkan waxaa ku jiray mid ay Pakistan samaysay, oo lagu magacaabo Data Link 17, kaasoo isku xirayay qalabka militari ee Shiinaha iyo qalab kale, oo ay ku jirto diyaarad wax basaasta oo Iswiidhan samaysay, sida ay sheegeen laba sarkaal oo Pakistani ah.

Nidaamkani wuxuu u oggolaaday diyaaradaha J-10s ee u duulayay meel u dhow Hindiya inay xogta raadaarka ka helaan diyaaradda wax basaasta ee ku duulaysay meel ka fog, taasoo la micno ah in diyaaradaha Shiinaha ay damin karaan raadaaradooda oo ay duuli karaan iyagoon la arkin, sida ay sheegeen khubaradu. Militariga Pakistan kama aysan jawaabin codsiyada faallo bixinta ee ku saabsan qodobkan.

New Delhi waxay isku dayaysaa inay samaysato nidaam isku xir oo la mid ah, sida ay sheegeen saraakiisha Hindiya, iyagoo intaa ku daray in geeddi-socodkoodu uu ahaa mid aad u adag sababtoo ah dalku wuxuu diyaaradaha ka keensadaa dhoofiyeyaal kala duwan.

Sareeye Guud oo ka fariistay Ciidanka Cirka ee Boqortooyada Ingiriiska, Greg Bagwell, oo hadda cilmi-baare ka ah machadka RUSI, ayaa sheegay in dhacdadu aysan si kama dambays ah u caddayn sarraynta qalabka cirka ee Shiinaha ama kan Reer Galbeedka, laakiin ay muujisay muhiimadda ay leedahay in la helo xogta saxda ah iyo sida loo adeegsado.

“Guusha waxaa helay dhinicii lahaa ka warqabka ugu wanaagsan ee xaaladda goobta,” ayuu yiri Bagwell.

“Isbeddelka xeeladaha dagaalka”

Ka dib markii Hindiya aroornimadii hore ee 7-dii Maajo ay duqeysay bartilmaameedyo ku yaal Pakistan oo ay ku sheegtay kaabayaal argagixiso, Sidhu wuxuu amray guutooyinkiisa inay ka gudbaan difaac una gudbaan weerar.

Shan sarkaal oo ka tirsan PAF ayaa sheegay in Hindiya ay soo dirtay ilaa 70 diyaaradood, taasoo ka badnayd intii ay filayeen, waxayna taasi siisay gantaallada PL-15 ee Islamabad bartilmaameedyo fara badan. Hindiya ma aysan sheegin tirada diyaaradaha ay adeegsatay.

Dagaalkii 7-dii Maajo wuxuu ahaa kii ugu horreeyay ee tartan cirka ah oo weyn oo ka dhaca xilligan casriga ah kaas oo hubka loo adeegsado in lagu beegsado bartilmaameedyo ka baxsan aragga tooska ah, ayuu yiri Bagwell, isagoo xusay in diyaaradaha Hindiya iyo Pakistan labaduba ay ku sugnaayeen hawadooda intii uu dagaalku socday.

Shan sarkaal oo Pakistani ah ayaa sheegay in weerar elegtaroonik ah oo lagu qaaday dareemayaasha iyo nidaamyada isgaarsiinta Hindiya uu hoos u dhigay wacyiga xaaladda ee duuliyeyaasha diyaaradaha Rafale.

Labada sarkaal ee Hindiya ayaa sheegay in diyaaradaha Rafale aan la indho tirin intii lagu jiray iska horimaadka, iyo in dayax-gacmeedyada Hindiya aan la khalkhal gelin. Laakiin waxay qireen in Pakistan ay u muuqatay inay khalkhal gelisay diyaaradda Sukhoi, oo ay New Delhi hadda cusboonaysiinayso nidaamyadeeda.

Saraakiil kale oo dhanka amniga Hindiya ah ayaa su’aalaha ka weeciyay diyaaradda Rafale, oo udub-dhexaad u ah casriyeynta militariga Hindiya, waxayna farta ku fiiqeen amarrada la siiyay ciidanka cirka.

Qunsulka gaashaandhigga ee Hindiya ee Jakarta ayaa dood-cilmiyeed jaamacadeed ka sheegay in New Delhi ay ku weysay diyaarado “sababo la xiriira ammarro xaddidaya oo ka yimid hoggaanka siyaasadeed, kuwaasoo ahaa inaan la weerarin xarumaha militariga ee Pakistan iyo difaacooda cirka.”

Taliyaha guud ee ciidamada gaashaandhigga Hindiya, Janaraal Anil Chauhan, ayaa horey u sheegay wakaaladda Reuters in New Delhi ay si degdeg ah “sixid ugu samaysay xeeladihii dagaalka” ka dib khasaarihii hore.

Dagaalkii cirka ee 7-dii Maajo ka dib, Hindiya waxay bilowday inay beegsato kaabayaasha militari ee Pakistan ayna muujiso awooddeeda hawada sare. Gantaalkeeda BrahMos ee dhawaqa ka dheereeya ee Hindiya lagu sameeyay ayaa si isdaba joog ah u dhex maray difaaca cirka ee Pakistan, sida ay sheegeen saraakiil ka kala socda labada dhinac.

10-kii Maajo, Hindiya waxay sheegtay inay duqeysay ugu yaraan sagaal saldhig-cir iyo goobo raadaar oo ku yaal Pakistan. Waxay sidoo kale ku dhufatay diyaarad basaas ah oo taallay hangar ku yaal koonfurta Pakistan, sida ay sheegeen saraakiil Hindi iyo Pakistani ah. Xabbad-joojin ayaa lagu heshiiyey goor dambe oo maalintaas ah, ka dib markii saraakiil Maraykan ah ay wadahadallo la yeesheen labada dhinac.

‘Xog toos ah’

Dhacdadaas ka dib, taliye ku xigeenka ciidanka Hindiya, Lt. Gen. Rahul Singh, wuxuu ku eedeeyay Pakistan inay xog toos ah (“live inputs”) ka helaysay Shiinaha intii lagu jiray dagaallada, isagoo ula jeeday xogta raadaarka iyo dayax-gacmeedka. Ma uusan soo bandhigin caddeyn, Islamabad-na way beenisay eedeyntaas.

Mar la weydiiyey shir jaraa’id oo bishii Luuliyo la qabtay oo ku saabsanaa iskaashiga militari ee Beijing kala dhexeeya Pakistan, afhayeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Shiinaha, Mao Ning, ayaa weriyeyaasha u sheegay in shaqadaasi ay “qayb ka tahay iskaashiga caadiga ah ee labada dal, aysana beegsanayn dhinac saddexaad.”

Taliyaha ciidanka cirka ee Beijing, Lt. Gen. Wang Gang, ayaa bishii Luuliyo booqday Pakistan si ay uga wada hadlaan sida ay Islamabad u adeegsatay qalabka Shiinaha si ay isugu duba riddo “silsiladda beegsiga” ee diyaaradda Rafale, sida ay sheegeen laba sarkaal oo ka tirsan PAF.

Shiinuhu kama uusan jawaabin mar la weydiiyay isdhexgalkaas. Militariga Pakistan waxay bayaan ay soo saareen bishii Luuliyo ku sheegeen in Wang uu muujiyay “xiiso weyn oo uu u qabo inuu wax ka barto khibradda dagaal ee la xaqiijiyay ee Ciidanka Cirka Pakistan (PAF) ee dhanka Hawlgallada Dhinacyada Badan Leh.”