Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha Hay’adda Maareynta Masiibooyinka Mudane Maxamuud Macalin ayaa maanta xafiiskiisa kulan gaar ah kula yeeshay wafdi uu horkacayo Madaxweyne ku xigeenka Dawlad-goboleedka HirShabelle Yuusuf  Axmed Hagar (Dabageed), kaas oo looga hadlay xaaladda guud ee deegaannada maamulkaasi.

Kulankan oo ahaa mid xasaasi ah ayaa lagu soo qaaday xaaladihii u dambeeyay iyo saameynta ka dhalatay dagaallada ka dhanka ah Al-Shabaab ee ka socda deegano ka mid ah gobollada Hiiraan iyo Shabellaha Dhexe.

Sidoo kale labada mas’uul ayaa diiradda xaaladaha bani’aadanimo ee ka kasoo cusboonaaday qaar ka mid ah deegaannada HirShabelle , gaar ahaan deegaanno badan oo hoostaga Gobolka Hiiraan, waxaana warbixin laga soo saaray kulana lagu sheegay in dagaalladii ugu dambeeyay ee ka dhacay halkaas ay ku barakaceen illaa 60,000 oo ruux.

Waxaa kale oo qoraalka kasoo baxay SoDMA lagu sheegay inay xarumihii caafimaadka ee gobolka, sababo la xiriira howgallada ka socda Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe.

“Dagaaladii ugu dambeeyay waxaa ku barakacay in ka badan 60,000  oo ruux, sidoo kale ay xirmeen in ka badan 10 MCH oo daryeel Caafimaad u fidin jiray Dadka shacabka oo ku nolaa Deegaanada ay howlgaladu ka socdaan”. ayaa lagu yii qoraalka Hay’adda SoDMA.

Gudoomiyaha Hey’adda Maareynta Masiibooyinka ayaa walaac ka muujiyay xaaldaha bini aadanimo ee ka taagan gobolka Hiiraan, gaar ahaan deegaanada ay ka socdaan howlada lagu Bartilmaameedsanayo argagixida wuxuuna ballan qaaday in SoDMA ay si degdeg ah u gaarsiin doonto gargaar dadka ay saameeyeen xaaladahaasi bini aadanimo.

Dhankiisa Madaxweyne ku xigeenka HirShabelle oo madasha ka hadlay ayaa sheegay in dad badan ay wajahayaan dhibaatooyin bini aadanimo ee ka dhalatay howlgalladaasi , isaga oo codsaday in si dhakhso leh loo gaarsiiyo taageero bani’aadaninimo oo degdeg ah.

Kulankaan ayaa qayb ka ah kulamada joogtada ah ee u dhaxeeya Maamul Goboleedyada iyo SoDMA kaas oo lagu xoojinayo iskaashiga labada dhinac si loo horumariyo wax ka qabashada dhibaatooyinka bini’aadanimo iyo in Dadka Soomaaliyeed ee nugul ay helaan Daryeel bini-aadanimo oo Degdeg ah.

Shalay ayay ahayd markii xarunta Hay’adda SoDMA uu booqday Madaxweyne ku xigeenka maamulka Galmudug Cali Daahi Ciid, waxaana qaabilay Guddoomiye Maxamuud Macallin, iyaga ka wada-hadlay xaaladaha bani’aadanimo ee ka jira gobollada dhexe ee dalka.

Jowhar (Caasimada Online) – Madaxweynaha Dowlad-goboleedka HirShabelle, Cali Cabdullaahi Xuseen (Cali Guudlaawe) ayaa maanta si rasmi ah maamulkaasi uga furay diiwaan-gelinta codbixiyayaasha doorashooyinka qof iyo cod ee ay riixeyso dowladda dhexe.

Cali Guudlaawe iyo boqolaal dadweyne ayaa safaf u galay diiwaan-gelinta, iyadoo madaxweynuhu iska diiwaan-geliyey hannaanka doorasho qof iyo cod ee dowladdu sheegtay in guud ahaan laga hirgelinayo dalka.

Guddiga madaxa-bannaan ee doorashooyinka qaranka iyo soohdimaha ayaa magaalada Jowhar ee caasimada maamulka HirShabelle ka hirgaliyay xaruntii ugu horeysay oo lagu diiwan-gelinayo dadka ka qeyb-galaayo doorashada.

“Dadka ayaa doonayo inay ku ciil-baxaan codkooda waxaan si siman oo ay madax ku jirto loogu dareeray diiwan-gelinta doorashada,” ayaa lagu yiri qoraal kooban oo kasoo baxay Madaxtooyadda HirShabelle.

Madaxweyne Guudlaawe oo bulshada kula hadlay halkaasi ayaa sheegay in shacabka Soomaaliyeed ay maanta haystaan fursadii ugu wanaagsaneyd, taas oo ah inay codkooda ku soo saartan qofka ay doonayaan.

“Shacabka Soomaaliyeed iyo bulshada Hirshabeelle maanta waxa ay heystaan fursadii ugu wanaagsaneyd, waxaan ku faraxsanahay inaan maanta u soo istaago xuquuqdeyda muwaadinimo,” ayuu yiri Guudlaawe oo dardaarankan u jeediyey dadweynihii ka qeyb qaadanayay diiwaan-gelinta.

Guud ahaan degmooyinka iyo deegaanada maamulka HirShabelle ayuu gaari doonaa hannaanka doorashada dib loogu celinayo dadweynaha.

Horey madaxweynayaasha maamullada Galmudug iyo Koonfur Galbeed, Axmed Qoor-Qoor iyo Cabdicasiis Lafta-gareen ayaa maamuladooda ka bilaabay diiwaan-gelinta cod bixiyeyaasha doorashada qof iyo cod ee golayaasha deegaanka, taas oo ay isaga diiwaan-geliyeen Dhuusamareeb iyo Baydhabo.

Malabo (Caasimada Online) – Kulankii caadiga ahaa ee 47-aad ee Guddiga Maamulka Midowga Afrika oo ka dhacay magaalada Malabo ee dalka Equatorial Guinea, ayaa lagu ansixiyey in hawlgalka Midowga Afrika ee xasillinta Soomaaliya ee AUSSOM lagu taageero $10 milyan oo doollar oo dheeraad ah, si loo buuxiyo firaaqa dhaqaale ee soo wajahay ciidamada nabad ilaalinta u jooga Soomaaliya.

Guddiga Maamulka ee AU ayaa go’aamiyey in $10 milyan oo dheeraad ah lagu daro dhaqaalihii hore, taasoo wadarta guud ee uu Midowga Afrika u qoondeeyey howlgalka AUSSOM ka dhigaysa $20 milyan.

Go’aankan ayaa yimid kadib markii Qaramada Midoobay iyo deeq-bixiyeyaasha kale ay yareeyeen ama dib u dhigeen taageeradooda.

Waa maxay AUSSOM?

AUSSOM waa African Union Stabilization Support Operation in Somalia, hawlgal cusub oo lagu beddelayo kii hore ee ATMIS (African Union Transition Mission in Somalia), kaasoo isna beddelay AMISOM.

Hawlgalka AUSSOM ayaa wajahaya dhaqaale yari baahsan, kaddib markii Mareykanku hoos u dhigay taageeradii maaliyadeed ee uu siin jiray.

Maxaa keenay dhaqaalaha la’aanta?

Mareykanka iyo dalal kale oo reer Galbeed ah ayaa hoos u dhigay miisaaniyadda ay ku taageeraan hawlgalka nabad ilaalinta ee Soomaaliya.

Arrintan ayaa sababtay in AUSSOM uu wajahayo dhibaatooyin dhaqaale, taasoo halis gelin karta hawlgalka, gaar ahaan kala guurka ka imanaya dhamaadka howlgalka ATMIS iyo bilowga AUSSOM.

Maxaa muhiim ah in laga ogaado howlgalkaan?

AUSSOM wuxuu muhiim u yahay nabadgelyada Soomaaliya, gaar ahaan xilligan kala guurka ah ee laga gudbayo ATMIS.

Waxaa jirta cabsi laga qabo in haddii dhaqaalaha la waayo, ay hoos u dhacdo awoodda la dagaallanka Al-Shabaab, taasoo keeni karta hubanti la’aan xagga amniga guud ee dalka.

Go’aanka AU ee lagu kordhiyey taageerada dhaqaale ee AUSSOM wuxuu muujinayaa sida loo danaynayo in aan hawlgalka la joojin sababo la xiriira dhaqaale la’aan, iyadoo weli loo baahan yahay taageero caalami ah si hawlgalka u noqdo mid miro-dhal ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Soomaaliya ayaa la filayaa in maanta ciidamo dheeraad ah ay gayso qaybo kamid ah gobolka Gedo, kuwaas oo diyaarado looga qaadayo magaalada caasimada ah ee Muqdisho, sida ay innoo xaqiijiyeen ilo wareedyo xilkas ah.

Sida ay ogaatay Caasimada Online, ciidamada ayaa si gaar ah looga dajin doonaa degmada Beledxaawo oo ay haatan ka taagan tahay xiisad u dhexeyso dowladda dhexe iyo Jubaland.

Ujeedka ciidamada laga qaadayo Muqdisho ayaa ah lagu xoojiyo kuwa Xoogga dalka ee horay u joogay degmadaasi, si looga hortago dhaq-dhaqaaq ay halkaas ka bilaabeen ciidamada Jubaland.

Wararka ayaa sheegaya in daraawiishta Jubaland ay saldhigyo cusub ka sameysteen qaybo kamid ah Beledxaawo, sidoo kalena ay kusoo dhawaadeen garoonka diyaaradaha degmadaas oo ay inta badan gacanta ku hayaan ciidamada dowladda Soomaaliya.

Dadka deegaanka ayaa sidoo kale cabsi ka muujinayo in dagaal uu ka qarxo halkaasi, maadaama labada dhinac ay bilaabeen dhaq-dhaqaaqyo ciidan oo iska soo horjeedo.

Xaaladda ayaa ah mid aad kacsan, waxaana sidoo kale magaalada Beledxaawo ku sugan wafdi uu hoggaaminayo Madaxweyne ku xigeenka Jubaland, Maxamuud Sayid Aadan oo shalay gaaray halkaasi, kadibna bilaabay dhaq-dhaqaaqyo culsu iyo kulamo xasaasi ah.

Arrinta soo celisay xiisadda Gedo ayaa la xiriirta damaca Villa Soomaaliya ee ku aadan sidii ay ku heli lahayd kuraasta xildhibaannada ee taalla gobokaasi, maadaama la aadi doono doorashooyin toos ah.

Sidoo kale wararka ayaa intaasi kusii daraya in qorshahan ay wax ka fuli doonaan xubno horey uga tirsanaa Jubaland oo lagu biiriyey saraakiil cusub, kuwaas oo lagu wareejin doono gaadiid dagaal iyo ciidamo qorshuhua yahay in diyaarado looga qaado magaalada Muqdisho, sida ay innoo xaqiijiyeen ilo wareedyo xilkas oo lagu kalsoonaan karo.

Si kastaba, arrinta gobolka Gedo ayaa marar badan soo noq noqotay, waxaana si aad ah xiisadda loo dareemaa marka gaaro xilliyada doorashooyinka oo dhinacyadu ay si gaar ah ugu hardamaan kuraasta taalla gobolkaasi, si ay u helaan codka xildhibaannada Gedo.

Garowe (Caasimada Online) – Dowladda Puntland iyo shirkadda Imaaraadka ee Dubai Port Authority amd DP World ayaa ugu yeeray shirkadaha caalamiga ah inay u tartamaan qandaraasyo lagu baariyo dahabka iyo naxaasta, tallaabadan oo ballanqaadaysa kobac dhaqaale balse halis ugu jirta inay huriso muranno dhuleed oo qotodheer.

Codsigan oo ku taariikhaysan Luulyo 11, 2025, ayaa lagu dalbanayaa in la soo gudbiyo codsiyada sahaminta iyo horumarinta silsiladda buuraha Calmadow, gaar ahaan deegaanka Dhootine ee gobolka Sanaag. Hindisahan, oo ay hormuud ka yihiin Wasaaradda Kheyraadka iyo Tamarta ee Puntland iyo Qeybta Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Hay’adda Dekedaha Dubai, ayaa ujeeddadiisu tahay “in lagu dhiirrigeliyo kobac dhaqaale oo waara iyadoo la marayo iskaashi macdan-qodis oo mas’uuliyad ku dheehan tahay.”

Si kastaba ha ahaatee, gobolka Sanaag waa dhul deggenaansho la’aan iyo muran muddo dheer soo jiitamayay ku hoos jira, waxaana sheegta Puntland, deriskeeda galbeed ee Somaliland, iyo maamulka cusub ee SSC-Khaatumo. Khilaafkan oo tobannaan sano jirsaday, salkana ku haya xuduudo laga dhaxlay gumeystihii iyo is-bahaysi qabiil, ayaa mugdi weyn ku sii fidinaya mashruucan himilada weyn leh, isagoo abuuraya khataro siyaasadeed iyo amni oo laxaad leh oo soo wajahi kara maalgashadayaasha iman kara.

Yabooh qiime leh oo ka jira dhul lagu muransan yahay

Dokumeentiga “Codsiga Qandaraasyada” ayaa qeexaya faa’iidooyin dhowr ah oo ay heli doonaan tartamayaasha guuleysta, oo ay ku jiraan “cayn-dhaaf cashuureed oo mudnaan leh” oo la marinayo siyaasadaha Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Dubai iyo “habab dhoofin oo la fududeeyay” oo ay maamuli doonto DP World. Heshiiskan ayaa loo qaabeeyey si waafaqsan Sharciga Kheyraadka Macdanta ee Puntland, wuxuuna ballanqaadayaa “qaab-dhismeed dhammaystiran oo lagu ilaalinayo maalgashadaha.”

Iskaashigan wuxuu ka faa’iideysanayaa awoodda saadka ee shirkadda weyn ee Isutagga Imaaraatka Carabta ee DP World, taasoo horeyba u maamusha Dekedda Boosaaso ee Puntland heshiis 30 sano ah oo la saxiixay 2017. Mashruucan wuxuu muujinayaa kormeer wadajir ah oo ay sameynayaan dowladda Puntland iyo Hay’adda Dekedaha Dubai, taasoo tilmaamaysa isku-xirnaan ganacsi iyo siyaasadeed oo aad u adag.

Waxaa kale oo muhiim ah, codsigan qandaraaska wuxuu sheeganayaa inuu haysto “taageerada hoggaanka deegaanka, oo uu ku jiro Suldaan Sald.” Tani waxay u badan tahay tixraac ku aaddan Suldaan Siciid oo ka tirsan beesha Warsangeli, mid ka mid ah hoggaamiyeyaasha dhaqanka ee ugu saameynta badan gobolka Sanaag. Taageerada beesha deegaanka ayaa loo arkaa mid lama huraan u ah suurtagalnimada iyo amniga mashruuc kasta oo weyn oo laga fuliyo deegaankaas.

Ogeysiiskan ayaa ku soo beegmay xilli ay jirto xiisad siyaasadeed oo sare u kacday gudaha Soomaaliya. Bishii Abriil 2024, dowladda Puntland, oo uu hoggaamiyo Madaxweyne Siciid Cabdullaahi Deni, ayaa ku dhawaaqday inay u dhaqmi doonto sidii dowlad madaxbannaan, iyadoo sabab uga dhigtay khilaafyo dastuuri ah oo kala dhexeeya Dowladda Federaalka Soomaaliya ee Muqdisho.

Xaaladda gobolka Sanaag ayaa ah qodobka ugu weyn ee is-maandhaafka salka ku haya. Somaliland waxay sheegataa dhulkaas iyadoo cuskanaysa xuduudihii maxmiyaddii hore ee British Somaliland. Puntland, dhanka kale, waxay sheegashadeeda ku salaysaa xiriirka qabiil ee beesha Harti ee deegaanka, oo ay ku jirto beesha Warsangeli, iyo beesha ugu weyn ee Puntland.

Xaalad siyaasadeed oo kacsan

Xaaladda waxaa sii cakiray soo bixitaanka maamulka SSC-Khaatumo, kaasoo ku dhawaaqay inuu ka madaxbannaan yahay Somaliland sanadkii 2023 ka dib dagaal muddo dheer socday, isla markaana leh dano gobolka ku aaddan. Madaxweynaha Puntland, Siciid Deni, ayaa dhowaan soo saaray digniino adag oo ka dhan ah waxa uu ugu yeeray “fara-gelin siyaasadeed” oo ay wadaan dowladda federaalka iyo SSC-Khaatumo oo ku aaddan gobolka Sanaag.

Silsiladda buuraha Calmadow waa deegaan qurux badan oo kala duwanaansho bayoolaji ah leh, waxaana lagu yaqaanaa dhir iyo duurjoog u gaar ah. Tobannaan sano, waxaa jiray warbixino sheegaya kayd macdan oo aad u weyn oo aan weli laga faa’iideysan. Bartilmaameedsiga cad ee dahabka iyo naxaasta ayaa xaqiijinaya mala-awaalkii muddada dheer jiray ee ku saabsanaa kheyraadka gobolka.

In kasta oo soo jiidashada dhaqaale ay xooggan tahay, hawlgal kasta oo macdan-qodis ah wuxuu wajahayaa caqabado laxaad leh. Marka laga yimaado khilaafyada siyaasadeed, amnigu wuxuu ahaanayaa welwelka ugu weyn. Kooxda xagjirka ah ee al-Shabaab, inkastoo la wiiqay, waxay weli ku leedahay joogitaan qaybo ka mid ah Puntland, waxayna horey u beegsatay danaha shisheeye, oo ay ku jirto weerar sanadkii 2019 lagu dilay maareeyihii dekadda Boosaaso ee ay maamusho DP World.

Maalgashiga shisheeye ee Soomaaliya ayaa weli ah mid khatartiisu sarreyso balse faa’iidadiisuna weyn tahay. In kasta oo dalku uu horumar ka sameeyay dhinaca xasilloonida dhaqaale, haddana caqabadaha ay ka mid yihiin maamul-xumo, khataro amni, iyo is-qabqabsi siyaasadeed ayaa weli niyad-jebinaya shirkado badan oo caalami ah. Mashruucan cusub ee macdan-qodista ee ka socda dhul lagu muransan yahay wuxuu noqon doonaa tijaabo muhiim ah oo lagu qiyaaso hamiga maalgashadayaasha iyo awoodda Puntland ay ku dammaanad qaadi karto xasilloonida iyadoo ku raad joogta horumar dhaqaale.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa kor u qaadeysa iskaashiga caalamiga ah ee dambiyada isaga gudba xuduudaha dalalka caalamka, iyadoo sanadihii dambe si dhow u wada shaqeynayeen booliska caalamiga ah ee Interpol.

Masuuliyiin ka socday booliska caalamiga ah ee Interpol, oo uu hoggaaminayey iskuduwaha barnaamijka hubka ee INTERPOL, Joaquim Rodrigues ayaa maanta dalka soo gaaray, waxaana xafiiskiisa ku qaabilay Wasiirka Amniga Gudaha XFS, General Cabdullaahi Sheekh Ismaaciil (Fartaag).

Kulanka ayaa diiradda lagu saaray kor u qaadidda iskaashiga caalamiga ee la-dagaalanka dembiyada isaga gudba xudduudaha dalalka caalamka, xog-isweydaarsiga, tababarrada iyo baaritaanka dembiyada abaabulan.

Iskaashigan caalamiga ayaa sidoo kale waxaa qeyb weyn ka ah la-dagaalanka argagixisada, dembiyada internet-ka ee (Cyber security), iyo sidii loo kordhin lahaa istcmaalka iARMS- keyboard raadraaca hub sharci-darrada ah, ballistic information Network- Xogta raadraaca Rasaasta iyo Firearm Reference Table- xog ururin lagu aqoonsado hubka.

Wasiirka ayaa uga mahad-celiyay wafdiga dadaalka booliska caalamiga ah iyo wadashaqeynta dhaw ee dowladda Soomaaliya la leedahay Interpolka, taas oo kaalin weyn ka qaadatay yareynta danbiyada caalamiga ah, isla markaana kordhisa aqoon-kororsiga iyo xog-isdhaafiga ku saabsan dembiilayaasha caalamiga.

Mudane Fartaag ayaa u ballan-qaaday xubnaha wafdiga in ay sii dardar-gelin doonaan wadashaqeynta joogtada ah ee ay la leeyihiin Interpol, maadaama Soomaaliya ay qeyb ka tahay dalalka xubnaha ka ah booliska caalamiga ah.

Xarunta booliska caalamiga ah ee Interpol ayaa waxaa haatan si toos ah ula shaqeeya hoggaanka xiriirka dibadda ee booliska Soomaaliyeed, iyadoo labada dhinac ay iska kaashanayaan sidii dambiilayaal baxsad ah loogu soo gacan gelin lahaa dowladda federaalka Soomaaliya.

Garoowe (Caasimada Online) – Madaxweynaha maamul-goboleedka Puntland, Saciid Cabdullahi Deni oo khudbad ka jeediyay kulan ka dhacay Garoowe ayaa ka hadlay arrimo xasaasi ah oo ku aadan khilaafka kala dhexeeyo Dawladda Federaalka iyo dagaalka Daacish.

Deni ayaa marka hore shaaca ka qaaday in Puntland aysan wadin mashruuc kasoo horjeedo dawladnimada iyo Soomaalinimda, isaga oo qiray inay qayb weyn ka yihiin dhismaha dowladnimada Soomaaliya.

Sidoo kale wuxuu hoosta ka xariiqay in doorka ay Puntland ku leedahay hannaanka dowladeed ee Soomaaliya aan marnaba la iska indho tiri karin, ayna tahay hooyada federaalka Soomaaliya, sida uu hadalka u dhigay.

“Puntland ma ahan mashruuc kasoo horjeeda dowladnimada Soomaaliya” ayuu Khudbadiisa yiri Madaxweyne Saciid Cabdullahi Deni.

Waxaa kale oo uu intaasi kusii daray in Puntland ay difaaceyso dowladnimadeeda iyo dhulkeeda, si ay uga hortagto cadow uu ku sheegay in duulaan ku yahay  jiritaanka Puntland.

Dhinaca kale wuxuu soo hadal qaaday dagaalka ka dhanka ah kooxda Daacish, isaga oo ballan qaaday inuu tagi doono furimaha hore, si uu u dhiirogeliyo ciidamada difaaca Puntland ee haatan howlgallada ka wada aagga buuraha Calmiskaad ee gobolka Bari.

Saciid Deni ayaa sidoo kale shaaciyay in howlgallada ay sii socon doonaan, illaa inta laga ciribtirayo argagaxisada ku dhuumaaleysaneyso dhulka buuraleyda ah ee Puntland.

“Waxaan tegi doonaa furimaha dagaalka hawlgalkuna waa soconayaa ilaa la waayo cadaw saldhig ciidan ku leh Puntland.” ayuu mar kale yiri Madaxweynaha maamulka Puntland.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyada oo weli halkiisii yahay khilaafka Muqdisho iyo Garoowe, waxaana uga sii daray dhameystirka SSC-Khaatumo, kadib markii lasoo jeediyay in gobolka Sanaag lagu biiriyo, taas oo ay si weyn uga carootay Dawlad-goboleedka Puntland.

Muqisho (Caasimada Online) – Warsaxaafadeed kasoo baxay Hay’adda Sirdoonka iyo Nabadsugidda Qaranka ayaa waxaa looga hadlay howlgal culus oo xalay ka dhacay qaybo kamid ah gobolka Hiiraan, kaas oo lala beegsaday kolonyo ka tirsan kooxda Al-Shabaab.

NISA ayaa sheegtay in howlgalka uu si gaar ah uga dhacay tuulada Buulo-xoog oo u dhow deegaanka Buq-Aqable, isla markaana uu weerarka u dhacay sidii loo qorsheeyay.

Hay’adda ayaa shaaca ka qaaday in ciidamada ay heleen xogta labada gaari oo ahaa nooca xamuulka qaad, isla markaana siday hub iyo maleeshiyaad, kuwaas oo ka yimid dhinaca deegaanka Shaw, iyaga oo kusii jeeday Buq-Aqable oo ay gacanta ku hayso kooxda.

Inta la xaqiijiyay waxaa howlgalkan lagu khaarijiyay illaa todobo xubnood oo ka tirsanaa Khawaarijta, iyada oo la burburiyay gaadiidka iyo hubkii saarnaa, sida lagu sheegay qoraalka.

“Sirdoonka Qaranka oo si dhow ula socday dhaq-dhaqaaqay gaadiidka iyo maleeshiyaadka la socday ayaa howlgalka fuliyay, kadib markii la hubiyay xogta xoga Khawaarijta” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka kasoo baxay Hay’adda Sirdoonka iyo Nabadsugidda Qaranka.

Sidoo kale waxaa lasii raaciyay Hawlgalka ayaa si guul ah kusoo dhammaaday, waxaa la xaqiijiyay in goobta lagu soo afjaray gaadiid, hub iyo maleeshiyaad”.

Howlgakan ayaa kusoo aadayo, iyada oo haatan guluf culus oo ka dhan ah Al-Shabaab uu ka socda gobolka Hiiraan, kaas oo ujeedka uu yahay in dib loogu xoreeyay degmada Moqokori ee gobolkaasi oo todobaadkii hore ay la wareegeen maleeshiyaadka Khawaarijta.

Ciidamadii ugu badnaa oo gurmad ah, kana yimid magaalooyinka Guriceel iyo Matabaan ayaa shalay gaaray degmada Maxaas, halkaas oo uu hadda ka socdo abaabulkii ugu dambeeyay, waxaana hoggaaminaya ergeyga Madaxweynaha u qaabilsan arrimaha Macawiisleyda Mudane Cali Jayte Cismaan.

Ujeedka ciidamada gurmadka ah ee tegay furimaha dagaalka ayaa ah inay xoojiyaan ciidamadii horay u joogay halkaasi, waxayna qayb ka noqon doonaan howlgalka la qorsheynayo in dib loogu qabto Moqokori oo muddo todobaad ah ay haystaan Shabaab.

Degmada Maxaas oo ku taalla bartamaha gobolka Hiiraan ayaa noqotay meel istiraatiiji ah oo laga dardar galiyo dadagaalka Khawaarijta, waxaana haatan ku sugan madax heer gobol iyo federaal oo kulamo la yeelanaya qeybaha kala duwan ee bulshada iyo saraakiisha ciidanka.

Laascaanood (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee Dowlad-goboleedka HirShabelle Maxamed Cabdi Waare, sidoo kalena haatan ah ku xigeenka xoghayaha guud ee Urur Goboleedka IGAD ayaa markii u horreysay ka hadlay dhameystirka SSC-Khaatumo.

Waare ayaa shaaciyay qorshe uu tilmaamay in Villa Soomaaliya ay ka damacsan tahay arrinta SSC, kaas oo sidoo kale saameynaya maamul-goboleedka Soomaaliyeed ee Puntland.

Madaxweynihii hore ee HirShabelle ayaa tilmaamay in kooxda Villa Somalia ay rabto in ay daris la noqoto Puntland, isla markaana ay isku boor qarineyso dhismaha SSC-Khaatumo.

Maxamed Cabdi Waare ayaa intaasi ku daray in Dawladda Federaalka aysan Laascaanood geynin hannaankii lagu dhameystiri lahaa SSC, balse ay dadaal ugu jirto inay daris la noqoto Puntland oo haatan uu kala dhexeeyo khilaaf culus oo sameeyay labada dhinac.

“Sidii Xasan Sheekh Deris ula noqon lahaa PUNTLAND ayaa dedaal loogu jiraa, Qolada Muqdisho ma aysan geyn Laascaanood hanaankii maamul loogu dhisi lahaa reer SSC-Khaatumo”, ayuu yiri Madaxweyne hore Maxamed Cabdi Waare.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, xilli haatan ay sii xoogeysatay xiisada Garoowe iyo Muqdisho oo mar kale isku qabtay dhismaha SSC, gaar ahaan sidii maamulkan loogu biirin lahaa gobolka Sanaag oo haatan hoostaga Dawlad-goboleedka Soomaaliyeed ee Puntland.

Arrintan ayaa dhalisay xasaasiyad wayn iyo khilaaf culus oo ka dhashay dhismaha Dawlad-goboleedka SSC-Khaatumo, waxaana weli hakad ku jira shirweynihii loo ballansanaa oo markii labaad maanta baaqday, sababo la xiriira khilaafka ka taagan arrinta Sanaag.

Lama oga sida ay wax noqon doonaan iyo halka ay ku dambeyn doonto doodda ay keeneen siyaasiyiinta mucaaradka oo ay horkacayaan musharrixiinta, kuwaas oo kasoo horjeestay hannaanka ay Dowladda Federaalka Soomaaliya ku wajaheyo arrimaha SSC-Khaatumo

Si kastaba, SSC-Khaatumo oo hadda u furmay dhabo cusub ayaa isku diyaarineyso maamul dhameystiran iyada oo Dalwadda Federaalka u magacowday guddi farsamo oo howshaas guda-gala kaas oo gaaray Laascaanood oo lagu wado inuu ka furmo shirka aayo ka tashiga.

Laascaanood (Caasimada Online) – Maamulka KMG ah ee SSC-Khaatumo ayaa ka hadlay dib u dhaca ku yimid shirweynihii la filayay inuu maanta ka furmo magaalada Laascaanood, kaas oo markii labaad baaqday, sababo la xiriira khilaafka gudaha ee SSC.

Wasiirka Warfaafinta SSC-Khaatumo Najiib Barkhadle Warsame oo maanta shir jaraa’id qabtay ayaa sheegay in arrimo farsamo iyo wadatashiyo socda uu u baaqday shirka, isla markaasna si rasmi ah loo qaban doono berri oo Axad ah.

Najiib Barkhadle ayaa sidoo kale xusay in haatan ay soo dhammaadeen kulamadii socday, isa markaana toos loo guda galayo ajendaha shirka ee dhameystirka SSC-Khaatumo.

Sidoo kale wuxuu baaq u diray bulshada deegaanka oo uu ka dalbaday inay kaalintooda qaataan, ayna taageeraan geeddiga socda ee dhameystirka Dawlad-goboleedka SSC.

Shirka oo ah mid xasaas ah ayaa waxaa weli socoto qaban-qaabadiisa, waxaana sidoo kale taagan dood ku aadan sidii Sanaag loogu soo biirin lahaa maamulka SSC-Khaatumo.

Guddiga farsamada iyo hoggaanka sare ee SSC-Khaatumo ayaa dhankooda ku howlan sidii loo xalin lahaa tabashooyinka qaar ee laga muujinayo hannaanka loo wajahayo dhameystirka maamulka, si xal waara looga gaaro dhismaha Dowlad-goboleedka rasmiga ah ee SSC-Khaatumo.

Dhankooda xildhibaannada Baarlamaanka Khaatumo oo kulan deg-deg ah yeeshay ayaa go’aamiyay in la qabto shirka, lana dhameystirka maamulka, kadibna la aado doorashada.

Lama oga sida ay wax noqon doonaan iyo halka ay ku dambeyn doonto doodda ay keeneen siyaasiyiinta mucaaradka oo ay horkacayaan musharrixiinta, kuwaas oo kasoo horjeestay hannaanka ay Dowladda Federaalka Soomaaliya ku wajaheyo arrimaha SSC-Khaatumo

Si kastaba, SSC-Khaatumo oo hadda u furmay dhabo cusub ayaa isku diyaarineyso maamul dhameystiran iyada oo Dalwadda Federaalka u magacowday guddi farsamo oo howshaas guda-gala kaas oo gaaray Laascaanood oo lagu wado inuu ka furmo shirka aayo ka tashiga

Muqdisho (Caasimada Online) –Madaxweyne ku xigeenka Hirshabelle Yuusuf Axmed Hagar (Yuusuf Dabageed), iyo Guddoomiyaha Hay’adda Maareeynta Musiibooyinka Maxamuud Macalin Cabdulle ayaa galabta ku kulmay xarunta SoDMA, halkaas oo Yuusuf Dabageed uu ku soo bandhigay qeylo dhaan ka timid Hiiraan.

Madaxweyne ku xigeenka Hirshabelle wuxuu sheegay in xalaad bini’aadannimo ay cagaha la gashay Hiiraan, tan iyo markii ay soo bilowdeen weerarrada rogaal celiska ah ee Al-Shabaab ay ka wadaan dhulka HirShabeelle.

Dagaaladii ugu danbeeyay ee ka dhacay Hiiraan ayuu sheegay Madaxweyne ku xigeenku inay ku barakaceen in ka badan 60,000 oo qoys, kuwaas oo isaga cararay deegaanadii gacanta u galay Khawaarijta oo Moqokori ay ugu dambeysay.

Sidoo kale, Yuusuf Dabageed ayaa sheegay in ay xirmeen in ka badan 10 MCH oo daryeel Caafimaad u fidin jiray bukaano u badan hooyada iyo dhallaanka.

Ku dhawaad 10 deegaan oo muhiim ah oo ka tirsan gobolka Hiiraan iyo degmada Moqokori ayey dib u qabsatay kooxda Al-Shabaab, kuwaas oo ay ka mid yihiin, Gumare, Ceelqooxle, Aboorey, Yasooman, Beerayabaal, Buqaqable iyo Ceelhareeri.

Madaxweyne ku xigeenka ayaa codsaday in si dhaqsi leh loo gaarsiiyo taageero bini’aadaninimo oo degdeg ah dadka reer Hiiraan, dad badan ayuu sheegay inay wajahayaan dhibaatooyin ka dhashay weerarrada Al-Shabaab.

Dhankiisa, Gudoomiyaha Hay’adda Maareynta Masiibooyinka Maxamuud Macalin Cabdulle ayaa walaac ka muujiyay xaaladahaas bani’aadannimo ee ka taagan gobolka Hiiraan, gaar ahaan deegaanada ay ka socdaan weerarrada Khawaarijta iyo howlgallada looga hortegayo.

Maxamuud Macalin ayaa Madaxweyne ku xigeenka ka ballan qaaday in hay’adda SoDMA ay si degdeg ah u gaarsiin doonto gargaar dadka ku barakacay Hiiraan oo 60 kun oo qoys kor u dhaafay.

Beledweyne (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa waxaa laga helayaa howlgal qorsheysan oo ay maanta ciidamada Macawiisleyda ka fuliyeen aagga deegaanka Halgan ee gobolka Hiiraan, kaas oo lagu beegsaday xubno ka tirsanaa kooxda Al-Shabaab.

Howlgalka oo aad loo qorsheeyay ayaa lagu beegsaday fariisin ay Al-Shabaab ku lahaayeen deegaanka Dhurwaale, halkaas oo khasaare culus lagu gaarsiiyay maleeshiyaadka kooxda.

Saraakiisha howlgalka sameeyay ayaa sheegay inay dileen lix kamid ahaa Al-Shabaabkii ku sugnaa deegaanka la weeraray, sidoo kalena ay ka furteen hub iyo saanad ciidan.

Sidoo kale waxa ay intaasi ku dareen in howlgalkan guuleystay ay qorsheynayeen in muddo ah, isla markaana uu noqday mid u dhacay sidii ay ugu talo galeen.

Hiiraan ayaa waxaa ka socda guluf culus oo ka dhan ah argagixisada, waxaana lasoo wariyay in ciidamo badan oo gurmad ah ay haatan gaareen degmada Maxaas ee gobolkaasi.

Ciidamadan oo wata gaadiidka dagaalka ayaa ka yimid magaalooyinka Guriceel iyo Matabaan, waxayna ku biireen abaabulka ka socda Maxaas ee ka dhanka ah Al-Shabaab.

Muuqaallo lagu baahiyey baraha bulshada ayaa muujinaya kolonyo gaadiid dagaal ah oo gudaha u galaya magaalada, iyadoo dadweynuhu ay daawanayaan, waxaana halkaas kusoo dhaweeyay saraakiil ka tirsan ciidamada Xoogga dalka iyo kuwa Macawiisleyda Xawaadle.

Ujeedka ciidamadan gurmadka ah ee tegay furimaha dagaalka ayaa ah inay xoojiyaan ciidamadii horay u joogay halkaasi, waxayna qayb ka noqon doonaan howlgalka la qorsheynayo in dib loogu degmada Moqokori oo muddo todobaad ah ay haystaan Shabaab.

Degmada Maxaas oo ku taalla bartamaha gobolka Hiiraan ayaa noqotay meel istiraatiiji ah oo laga dardar galiyo dadagaalka Khawaarijta, waxaana haatan ku sugan madax heer gobol iyo federaal oo kulamo la yeelanaya qeybaha kala duwan ee bulshada iyo saraakiisha ciidanka.

Si kastaba, abaabulka hadda socda ayaa kusoo aadayo, iyada oo hadal-hayn xoogan iyo falcelin aan caadi ahayn ay ka dhalatalay qabsashada degmada Moqokori oo muddo dheer ay difaacayeen Macawiisleyda Xawaadle, taas oo ugu dambeyn u gacan gashay cadowga.

Muqdisho (Caasimada Online) – Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadaha Soomaaliya ayaa sheegtay in dalka aan weli laga bilaabin isticmaalka kaarka aqoonsiga cusub ee dalka si loogu qaato baasaboorka, taasoo ay sabab u tahay caqabado farsamo iyo isku-dubbarid la’aanta hay’adaha oo aan weli la xallin.

In kasta oo ay dowladdu daah-furtay nidaamkeeda aqoonsiga dhijitaalka ah sannadkii 2022, kaasoo loo marayo Hay’adda Diiwaangelinta iyo Aqoonsiga Qaranka (NIRA), haddana muwaadiniinta Soomaaliyeed waxaa weli laga rabaa inay soo gudbiyaan dokumeentiyo hore, sida shahaadada dhalashada, diiwaanka jinsiyadda, iyo warqadda dembi la’aanta ee ka soo baxda Hay’adda Dambi Baarista (CID), si ay u helaan baasaboor.

Agaasimaha Guud ee Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadaha, Mustafe Dhuxulow, ayaa sheegay in sababta ugu weyn ee dib-u-dhaca keentay ay tahay iyadoo aan jirin hannaan mideysan oo is-dhaafsiga xogta ah oo u dhexeeya hay’adaha bixiya aqoonsiyada.

“Waqtigan xaadirka ah ma jiro isku-xir rasmi ah oo ka dhexeeya nidaamyadeena iyo kan NIRA,” ayuu yiri Dhuxulow. “Inta aanan ku tiirsanaanin oo kaliya aqoonsiga qaranka, waa inaan is-waafajinno xogtii hore iyo diiwaannada cusub, aanna dhisnaa nidaam sugan oo wada-shaqeyn kara si looga hortago in macluumaadka la laba-laabo loona xaqiijiyo sax ahaanshahooda.”

Dhuxulow wuxuu intaa ku daray in ay socdaan dadaallo la isugu xirayo keydka xogta ee NIRA iyo kan Hay’adda Socdaalka si loo suurtageliyo in baasaboorrada si toos ah loogu bixiyo iyadoo la isticmaalayo aqoonsiga qaranka. Si kastaba ha ahaatee, ma jiro jadwal rasmi ah oo la shaaciyay oo ku aaddan xilliga la soo gabagabeynayo isku-xirkan.

Hay’adda NIRA, oo lagu aasaasay sharci federaali ah sannadkii 2023, ayaa loo xilsaaray inay kormeerto nidaamyada diiwaangelinta madaniga ah iyo aqoonsiga qaranka ee Soomaaliya. In kasta oo la daah-furay baraha diiwaangelinta casriga ah sida e-Aqoonsi iyo Hubiye, mas’uuliyiintu waxay qireen in horumarka ay carqaladeeyeen kaabayaasha oo liita, gaar ahaan gobollada ay ku yar tahay helitaanka adeegyada dhijitaalka ah. Laga soo bilaabo Juun 2025, kaliya qeyb yar oo ka mid ah dadweynaha Soomaaliya ayaa iska diiwaangelisay nidaamka, sida ay sheegeen saraakiil ka tirsan NIRA oo uu soo xigtay wargeyska Biometric Update.

Dhanka kale, dowladda federaalka ah ayaa bilowday inay shardi uga dhigto helitaanka adeegyada muhiimka ah ee dowladda in la qaato kaarka aqoonsiga qaranka. Bishii Juun 2025, Wasaaradda Gaadiidka ayaa ku dhawaaqday in aqoonsiga laga rabo qofkii doonaya shatiga darawalnimada iyo diiwaangelinta gaadiidka. Waxaa la filayaa in adeegyo kale — oo ay ku jiraan waxbarashada, caafimaadka, dokumeentiyada sharciga ah, iyo safarrada gudaha ama dibadda — ay ku xigi doonaan.

Wasaaradda Arrimaha Gudaha, Federaalka iyo Dib-u-heshiisiinta ayaa sheegtay in go’aankani uu qayb ka yahay dadaal qaran oo lagu doonayo in lagu casriyeeyo maamulka guud, lagu tayeyo adeegyada bulshada, laguna xoojiyo amniga iyadoo la xaqiijinayo in Soomaali kasta si sax ah loo aqoonsado loona diiwaangeliyo.

Puntland iyo qaar ka mid ah dowlad-goboleedyada kale ayaa ka horyimid barnaamijkan ay waddo dowladda dhexe, iyagoo ku eedeeyay Muqdisho inay awoodda isku koobayso iyadoo adeegsanaysa kaabayaasha aqoonsiga. War-saxaafadeedyo ay soo saareen, mas’uuliyiinta Puntland waxay ku doodeen in NIRA ay ka tallaabsanayso hay’adaha heer gobol ayna wiiqayso nidaamka federaalka.

Loollankan siyaasadeed ee jira, dowladda federaalku waxay ku adkaysanaysaa in barnaamijka aqoonsigu yahay mid aan siyaasad ku dhisnayn oo looga gol leeyahay in lagu casriyeeyo hab-maamulka dalka.

Bishii Janaayo 2025, Agaasimaha Guud ee NIRA, Cabdiwali Cabdulle, ayaa beeniyay eedeymaha sheegaya in nidaamka aqoonsigu uu xiriir la leeyahay doorashooyinka soo socda, isagoo sheegay in ujeeddadiisu tahay in la xaqiijiyo in si siman loo helo adeegyada dowladda.

Sida Soomaaliya ay isugu diyaarinayso doorashooyinka 2026, waxaa la filayaa in nidaamka aqoonsiga qaranku uu door weyn ka ciyaaro diiwaangelinta cod-bixiyayaasha iyo daah-furnaanta doorashada.