Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud iyo wafdi uu hoggaaminayo ayaa maanta gaaray dalka Jamhuuriyadda Jabuuti, isaga oo sidoo kale usii gudbaya dalka Itoobiya oo ay ku gaari doono booqasho rasmi ah.

Madaxtooyada Soomaaliya oo qoraal soo saartay ayaa sheegtay in Madaxweynaha uu la kulmi doono dhiggiisa dalkaas Mudane Ismaaciil Cumar Gelle, ayna ka wada-hadli doonaan  xoojinta xiriirka soo jireenka ah iyo iskaashiga istaraatiijiga ee ka dhexeeya labada dal, gaar ahaan dhinacyada amniga, dhaqaalaha, siyaasadda iyo adkaynta xasilloonida gobolka.

“Labada Madaxweyne ayaa kulankooda kaga wada-hadli doona xoojinta xiriirka soojireenka ah iyo iskaashiga istaraatiijiga ee ka dhexeeya labada dal, gaar ahaan dhinacyada amniga, dhaqaalaha, siyaasadda iyo adkaynta xasilloonida gobolka” ayaa lagu yiri qoraalka Villada.

Intaas kadib Madaxweynaha Soomaaliya ayaa usii u gudbi doono magaalada Addis Ababa ee caasimada dalka Itoobiya, halkaas oo ay ku ballan yihiin ra’iisul Abiy Axmed, sida ay innoo xaqiijiyeen ilo wareedyo xilkas ah oo ku dhow Villa Soomaaliya.

Madaxweyne Xasan iyo Abiy ayaa kulankooda si gaar ah diiradda ugu saari doono arrimaha ka taagan gobolka, gaar ahaan xiisadda sare u kacday ee Itoobiya iyo dalalka Badda-cas.

Sidoo kale waxaa la filayaa in Madaxweynuhu uu Abiy kala hadlo xaaladda Soomaaliya, gaar ahaan arrinta Gedo oo ay mar kale kasoo cusboonaatay xiisad Dowladda Federaalka kala dhexeyso maamulka Jubaland, halkaas oo ay sidoo kale joogaan ciidamada Itoobiya.

Safarkaan waxaa ka horreeyay mid kale oo uu dhowaan Madaxweynuhu ku tegay dalalka Masar iyo Turkiga, isaga oo hoggaamiyeyaasha dalalkaas kala soo hadlay xaaladaha ka taagan Geeska Afrika, gaar ahaan xiisadda haatan kasoo cusboonaatay aagga Badda-cas.

Waxaa kale oo ay booqashadan kusoo aadeysaa, xilli dhowaan Soomaaliya ay iska diiday in dhoolatus badeed la sameyso dalal aan bad laheyn oo ay ku jirto Itoobiya. Qorshahan oo ay fahmeen madaxda Soomaaliya ayaa ujeedkiisu ahaa in Itoobiya ay qeyb ka noqoto dhoolatuska badeed, maadaama ay si weyn u daneynayso gaarista badda.

Itoobiya oo kamid ah dalalka badda laheyn ayaa saaxiibada gobolka ku riixayso in ay qeyb ka noqoto dhoolatus la qorsheynayo inuu ka dhaco biyaha Soomaaliya. Dalabka Itoobiya ee tababarka la qorsheeyay ayaa si weyn uga yaabiyay Dowladda Federaalka, oo ayadu diiday.

Beledxaawo (Caasimada Online) – Dowladda Soomaaliya ayaa maanta goob fagaare ah kusoo bandhigtay ciidamo ay sheegtay inay kasoo goosteen maamulka Jubaland ee uu hoggaamiyo Axmed Madoobe, kuwaas oo lagu soo dhoweeyay duleedka Beledxaawo.

Ciidamada oo wata hubkooda ayaa waxaa xerada UK oo ay haatan ku sugan yihiin ciidamada dowladda kusoo dhoweeyay Cabdirashiid Janan oo dhowaan uun dowladda Soomaaliya ay u magacowday taliyaha NISA ee Jubaland, kadibna tegay gobolka Gedo.

Janan ayaa la hadlay ciidamada usoo goostay dhankiisa, wuxuuna tilmaamay in haatan wixii ka dambeeya ay kamid yihiin ciidanka qaranka. loona bilaabayo mushaar toos ah.

“Waad mahadsan tihiin soo dhawaada Allaha idin barakeeyo waa idinku faraxsanahay, waxaa kale oo intaas idin dheer qofkii hadda uu mushaarka ka xiran yahay wuu qaadanayaa mushaarkiisa oo ciidanka kale ayuu lamid yahay,” ayuu yiri Cabdirashiid Xasan Nuur (Janan).

Sidoo kale wuxuu intaasi kusii daray “Runtii waxaad qaadateen go’aan geesinimo leh markii aad aragteen xaaladda sida ay tahay, ogaada abaalkeeda waa la idin hayaa”.

Cabdirashiid Janan oo hadalkiisa sii wata ayaa sidoo kale farriin u diray ciidamada u dagaalamaya Axmed Madoobe, wuxuuna ugu baaqay inay isaga soo tagaan oo ay qaataan nabadda, lana shaqeeyaan dowladooda.

“Annaga deegaankeena uma rabno dagaal, raga kale waxan leeyahay ciidamadiina qaranka kusoo biira, deegaankan nabad ayaan u rabnaa wiil Axmed Madoobe soo diray in uusan na dilin anagana aanan dilin caqli doqomeed lama rabo,” ayuu mar kale yiri.

Dhanka kale, ma jiro wax hadal ah oo kasoo baxay Jubaland oo ku aadan ciidamada la sheegay inay ka goosteen ee maanta lagu soo bandhigay duleedka degmada Beledxaawo.

Arrintan ayaa kusoo aadayso, iyada ooo weli ay jirto xiisadda ka taagan degmadaas oo ay mar kale shalay ku dagaalameen ciidamada dowladda iyo kuwa maamulka Jubaland.

Si kastaba, Xiisadda gobolka Gedo ayaa marar badan soo noq-noqotay, waxaana si aad ah xiisaddaan loo dareemaa mar kasta oo la gaaro xilliyada doorashooyinka oo dhinacyadu ay si gaar ah ugu hardamaan kuraasta taalla gobolkaasi, si ay u helaan codka xildhibaannada Gedo.

Addis Ababa (Caasimada Online) – Itoobiya ayaa billowday olole diblomaasiyadeed oo xooggan oo ay ku doonayso inay ku muujiso in hamigeeda ah inay hesho marin badeed uu yahay mid nabadeed oo ku saleysan baahi dhaqaale. Waxay sheegtay inay taageero caalami ah kasbatay — xilli ay wajahayso cambaareyn kulul oo kaga timid Soomaaliya, taasoo ka dhalatay heshiis muran dhaliyay oo ay la gashay maamulka gooni u goosadka ah ee Somaliland, heshiis si weyn u gilgilay Geeska Afrika.

Fariin isku dubaridan oo ay saraakiil sare oo Itoobiyaan ah direen Jimcihii, ayay si cad u muujiyeen in helitaanka deked uu yahay arrin muhiim ah oo la xiriirta jiritaanka qaranka Itoobiya, dalka labaad ee ugu dadka badan Afrika, hase yeeshee ay arrintaas u marayaan wado nabadeed oo ku saleysan iskaashi iyo dan wadaag.

“Helitaanka badda waxay muhiimad weyn u leedahay Itoobiya, maadaama ay tahay qaran dadkiisu badan yahay oo dhaqaalihiisu si xawli ah u korayo,” ayuu yiri Danjire Diinaa Mufti, oo ah xildhibaan sare ka tirsan guddiga arrimaha dibadda ee Itoobiya, mar uu la hadlay wakaaladda wararka ee ENA.

Waxa uu ku adkaystay in Addis Ababa ay “si hagar la’aan ah uga shaqaynayso sidii ay si nabad ah oo is-dhaafsi ku dhisan ugu heli lahayd deked.”

Jaafar Bedru, madaxa Machadka Arrimaha Dibadda ee dowladda hoostaga, ayaa isna xoojiyay mowqifkaas, isagoo sheegay in siyaasadda Itoobiya ay “ku dhisan tahay mabda’a dan wadaagga iyo himilooyinka horumarineed ee guud, ee aan ahayn mid cid kale lagu waxyeelleynayo.”

Hadalladan waxay u muuqdaan kuwo loogu talagalay in lagu dejiyo xiisadaha gobolka ee cirka isku shareeray tan iyo horraantii 2024.

Heshiiska muranka dhaliyay

Xiisadda diblomaasiyadeed waxaa saldhig u noqday heshiis is-afgarad (MoU) ah oo Itoobiya la saxiixatay Somaliland 1-dii Janaayo 2024.

Heshiiskaasi wuxuu Itoobiya siinayaa kiro 50 sano ah oo ah 20-kiiloomitir oo xeeb ah si ay halkaas uga dhisto saldhig ciidan badeed iyo deked ganacsi. Sidoo kale, waxaa lasoo wariyay in Itoobiya ay ballanqaadday inay noqon doonto dalkii ugu horreeyay ee si rasmi ah u aqoonsada madaxbannaanida Somaliland.

Somaliland waxay sheeganeysay madax-bannaani tan iyo 1991-kii kaddib burburkii dowladdii dhexe ee Soomaaliya, hase yeeshee weli si rasmi ah looma aqoonsan caalamka.

Heshiiskaas ayaa dhaliyay carro xooggan oo ka timid Muqdisho. Dowladda Federaalka Soomaaliya waxay ku tilmaantay heshiiskaas “fal gardarro ah” iyo “ku xadgudub sharciyada caalamiga ah”, iyadoo u yeertay safiirkeedii Addis Ababa, isla markaana ballanqaadday inay ku hor istaagayso si kasta oo sharci ah.

Itoobiya, oo ay ku nool yihiin in ka badan 120 milyan oo qof, ayaa noqotay dalka ugu dadka badan adduunka ee aan bad lahayn, kaddib markii Eritrea ay ka go’day sannadkii 1993-kii, iyadoo la wareegtay dhammaan xeebihii Badda Cas.

Tan iyo markaas, Itoobiya waxay aad ugu tiirsaneyd dekedda Jabuuti, oo ay kasoo degto in ka badan 95% ganacsigeeda. Ku-tiirsanaantan ayaa caqabad ku noqotay kobaca dhaqaale iyo istaraatiijiyadda dalka.

Arrintaasi waxay si xoog leh u soo ifbaxday dabayaaqadii 2023, markaas oo Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed uu khudbad telefishan laga sii daayay ku sheegay in helitaanka baddu ay tahay “arrin jiritaan” oo la xiriirta “xuquuqda taariikheed ee Itoobiya”, isagoo ka digay khataraha laga dhaxli karo haddii aan xal laga gaarin.

Isbeddelka codka diblomaasiyadda

Dhaqdhaqaaqyada diblomaasiyadeed ee haatan socda ayaa muujinaya cod jilcan oo ka duwan hadalladii hore ee adkaa, iyadoo la isku dayayo in la muujiyo baahida dhaqaale ee ka dambeysa qorshaha.

“Marka la eego koboca dhaqaale ee dalka, ganacsiga dhoofinta iyo soo dejinta si weyn ayuu u kordhay,” ayuu yiri Danjire Diinaa Mufti, isagoo baahida dekedo badan ku sifeeyay mid waafaqsan isbeddelka dhaqaalaha.

Machadka Arrimaha Dibadda, oo uu madax ka yahay Jaafar Bedru, ayaa hadda loo xilsaaray diyaarinta istaraatijiyad rasmi ah oo lagu horumarinayo ajandaha helitaanka badda — taasoo muujinaysa in qorshuhu yahay mid muddo-dheer ah oo dowladdu si dhab ah u wajahday.

Si kastaba ha ahaatee, inkastoo Itoobiya sheegtay inay helayso taageero caalami ah, haddana heshiiska Somaliland wuxuu sababay walaac ballaaran.

Hay’adaha sida Jaamacadda Carabta, Midowga Afrika, Mareykanka, iyo Midowga Yurub, ayaa dhammaantood taageeray madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya, iyagoo ku baaqay in khilaafka lagu xalliyo wadahadal, lagana fogaado fawdo hor leh oo ka dilaacda gobolka.

Boosaaso (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa waxaa laga helayaa howlgal dhanka cirka ah oo ay iska kaashadeen taliska ciidamada Maraykanka ee AFRICOM Dowladda Federaalka ah ee Soomaaliya, kaas oo ka dhacay dhulaka buurleyda ah ee gobolka Bari ee Puntland, halkaas oo uu ka socda dagaal ka dhan ah kooxda Daacish.

Qoraal kasoo baxay Taliska AFRICOM ayaa waxaa lagu sheegay duqeyntan oo ahayd bartimaameed lagu dilay xubno Daacish ah, balse ma laguma shaacin tiro rasmi ah.

“Waxaan dilnay xubno Daacish ah oo halis ku ah xasilinooda Soomaaliya iyo kan gobolka” ayaa lagu yiri War-saxaafadeed ka soo baxay Taliska AFRICOM.

Sidoo kale, Mareykanka ayaa shaaca ka qaaday inuu sii wadi doono howlgalkiisa Somalia, si loo cuuryaamiyo awoodda kooxaha argagixisaa ee Al-Shabaab iyo Daacish.

“AFRICOM waxay sii wadi doontaa iskaashiga dhow ee ay la leedahay Dowladda Federaalka Soomaaliya si loo wiiqo kooxaha xagjirka ah ee halista ku haya shacabka Soomaaliyeed iyo beesha caalamka,” ayaa lagu yiri bayaanka kaso baxay Taliska Ciidamada AFRICOM.

Ujeedka weerarkan ayaa sidoo kale ahaa mid lagu taageerayay ciidamada difaaca Puntland ee haatan howlgallada culus ka adag aagga buuraha Calmiskaad ee gobolka Bari.

Duqeyntii u dambeysay ayuu Mareykanku dhowaan ka fuliyay aagga togga Miiraale, halkaas oo lagu dilay tiro kamid ah dagaalamaayasha Daacish, kuwaas oo maydadkooda loogu tegay godadkii lagu duqeeyay.

Mareykanka ayaa kamid ah dowladaha waa weyn ee ka qayb-qaadanaya dagaalka Puntland ee ka dhanka ah kooxda Daacish, si looga saaro dhulka buuraleyda ah ee Bari, wuxuuna dhanka hawada ka taageeraa ciidamada Puntland ee dagaalka ka wada halkaas.

Waxaa sidoo kale dagaalkan ku jira Isu Tegga Imaaraadka Carabta, oo isna duqeymo ku taageeraya ciidamada Puntland ee sii koraya buuraha ay ku dhuumaaleysanayaan xubnaha Daacish.

Sanca (Caasimada Online) – Ciidanka ilaalada xeebaha ee Yemen ayaa 24-kii bishaan gacanta ku dhigay markab yar oo xoolo sida, kaas oo ka baxay dekedda wayn magaalada Boosaaso ee xarunta ganacsiga ee maamul-goboleedka Soomaaliyeed ee Puntland.

Markabka oo lagu magacaabo Merinos Livestock (leh 2,200 tan) ayaa la sheegay inuu kusii jeeda magaalada Jeddah ee dalka Sacuudiga, kahor inta uusan damin qalabkiisa raadraaca (AIS).

Damitaanka aaladdaasi ayaa la rumeysan yahay in ay sababtay in la tuhmo markabka, kadibna ay sidaas kusoo qabteen ciidamada oo haatan ku haayo baaritaanno dheeraad ah.

Kahor qabashada markabka ayaa lasoo wariyay in hal doon oo alwaax ah ay hor istaagtay, waxaana la sheegay in la’si dhaafsaday rasaas fudud, iyada oo markii dame markabka amar lagu siiyay in uu u leexdo dhinaca dekedda Mocha.

Hay’adaha amniga Yemen oo ka hadlay qabashada markabkan ayaa sheegay in la joojiyay kaddib markii dadka deegaanka ay arkeen goobta uu marayay oo ah goob bartilmaameed u ah kooxda Xuutiyiinta ee dalkaasi, waxaana illaa iyo hada haya ciidanka ilaalada xeebaha.

Dhanka kale  saraakiishu weli faah-faahin dheeraad ah kama bixin sababta ka dambeysa qabashada markabkaan, marka la reebo inuu ku socday goob bartilmaameed u ah kooxda Xuutiyiinta ee dalka Yemen.

Sidoo kale ma jiro wax hadal ah oo kasoo baxay dhanka kooxda Xuutiyiinta oo ku aadan qabsashada markabkaasi ka baxay xeebaha Soomaaliya, gaar ahaan magaalada Boosaaso.

Wararkii ugu dambeeyay ayaa sheegaya in warbixinta markabka la gaarsiiyay xarunta la socodka maraakiibta ganacsiga badda ee UK (UKMTO), taas oo lagu wargeliyay in markabku gacanta ugu jiro ciidamada ilaalinta xeebaha ee dalkaYemen.

Dhacdadan ayaa waxa ay kusoo aadeyso, iyada oo todobaadkii hore ay Puntland qabsatay markab hub usoo siday magaalada Muqdisho, kaas oo la geeyay dekedda wayn Boosaaso, waxaana markabkaasi sheegatay dowladda Turkiga, taas oo dhalisay xiisad aad u xooggan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka gaashaandhigga Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi oo khudbad ka jeedinayay munaasabad ka dhacday Muqdisho ayaa ka hadlay xiisadda ka dhalatay markabka hubka ee ay qabsatay Puntland, isaga oo weerar ku qaaday Deni iyo xukuumadiisa.

Fiqi ayaa shaaca ka qaaday in Puntland ku ceebowday qabsashada markabkaas, maadaama uu ku socday sifo sharci ah, wuxuuna tilmaamay in wax laga xumaado ay tahay falkaas.

Sidoo kale wuxuu intaasi ku daray in federaalka loo adeegsanayo si qaldan, isla markaana loogu adeegayo daba-dhilifyo, sida uu hadalka u dhigay.

“Markab sharci ku socda oo badda maraya ayaa la qabsanayaa oo qaniimo lagu tilmaamayaa ceeb weeye; Federaalku ceeb ma leh laakiin si qaldan ayaan u adeegsanaynaa oo daba-dhilifnimo ah” ayuu yiri wasiirka gaashaandhigga xukuumadda Soomaaliya.

Waxaa kale oo uu sii raaciyay “Waa inaan ka kacno dalka la kala qaybinayo midnimadiisa la kala dhantaalayo, si aan u ilaalinno wadajirka bulshada Soomaaliyeed”.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyada oo Puntland ay dowladda Xasan  Sheekhku eedeysay inay xiriir hoose la leedahay argagixisada caalamiga ah iyo burcad-badeedda. Eedeyntan culus waxaa warbaahinta soo mariyay Wasiirka Caddaaladda Puntland, Maxamed Cabdiwahaab, oo ka mid ah shakhsiyaadka ugu dhaw Madaxweyne Siciid Deni.

Wasiirka ayaa sheegay in haddii Xasan Sheekh iyo kooxdiisu gacanta ku hayn lahaayeen xeebaha istiraatiijiga ah ee Puntland, ay “noqon lahayd hoyga argagixisada iyo xarunta maafiyada ka ganacsata hubka iyo maandooriyaha adduunka.”

“Bal qiyaas, maxay sameyn lahaayeen kooxda burcad-dowladeed ee qabsatay Villa Somalia, haddii ay gacantooda ku jiri lahaayeen xeebaha istiraatiijiga ah ee Puntland – Gacanka Cadmeed iyo Raasiga Caluula ee Badweynta Hindiya? Shaki kuma jiro in ay meel walba isbaaro dhigan lahaayeen, ama ay burcad-badeed iyo argagixiso caalami ah ka kireyn lahaayeen,” ayuu yiri Wasiir Maxamed Cabdiwahaab.

Si kastaba, khilaafka u dhaxeeya Dowladda Federaalka iyo Maamulka Puntland, oo markii hore ahaa mid shaqsiyeed, ayaa haatan isu beddelay mid dowladeed. Labada dhinac ayaa midba midka kale u jeedinaya eedeymo aan la socon caddeymo, iyadoo xiisadda uga sii dartay arrinta markabka hubka ah ee ay qabsatay Puntland.

Muqdisho (Caasimada Online) –  Dowladda Federaalka ah ee Soomaaliya ayaa si weyn u taageertay tallaabadii uu qaaday Madaxweynaha Faransiiska Emmanuel Macron, kadib markii uu shaaciyay in dowladdiisa ay aqoonsaneyso dowladda Falastiin, tallaabadaasi oo ay si wen uga caroodeen Mareykanka iyo Israa’iil.

Qoraal kasoo baxay wasaaradda arrimaha dibadda Soomaaliya ayaa waxaa lagu sheegay in Dowladda Federaalka ay go’aanakn u aragto mid geesinimo leh, isla markaana ay soo dhaweeneyso, iyada oo intaas ku dartay in reer Falastiin ay xaq u leeyihiin dowlad madax bannaan si waafaqsan shuruucda caalamiga ah iyo qaraarrada Qaramada Midoobay.

“Dowladda Soomaaliya waxay u aragtaa go’aanka Faransiiska mid geesinimo leh oo kusoo beegmaya xilli ku habboon, isagoo ka qeyb qaadanaya Nabadda Caalamka” ayaa lagu yiri war-saxaafadeedka kasoo baxay wasaaradda arrimaha dibadda ee Dowladda Federaalka.

Sidoo kale, Soomaaliya ayaa tilmaamtay in ay garab taagan tahay shacabka Falastiiniyiinta oo muddo dheer wajahaya dagaalka iyo weerarada Israa’iil.

Arrintan ayaa kusoo aadeyso, iyada oo Khamiistii lasoo dhaafay uu Madaxweyne Emmanuel Macronku dhawaaqay in Faransiisku uu aqoonsan doono dowladda Falastiin, xilli ay sii kordhayso carada caalamiga ah ee ka dhalatay macluusha dadka ku sugan Gaza.

Macron wuxuu qoraal uu soo dhigay baraha bulshada ku sheegay inuu go’aankan si rasmi ah ugaga dhawaaqi doono fadhiga Golaha Guud ee Qaramada Midoobay ee bisha Sebteembar. “Waxa maanta degdegga ahi waa in la joojiyo dagaalka Gaza, lana badbaadiyo dadka rayidka ah.”

Madaxweynaha Faransiisku wuxuu taageero u muujiyay Israel kadib weerarradii Xamaas ee 7-dii Oktoobar, 2023, wuxuuna si joogto ah uga hadlaa Yuhuud-naceybka, balse wuxuu bilihii la soo dhaafay si isa soo taraysa uga niyad-jabayay dagaalka Israel ka waddo Gaza.

“Marka la eego sida taariikhiga ah ee ay uga go’an tahay nabad caddaalad ah oo waarta oo ka dhalata Bariga Dhexe, waxaan go’aansaday in Faransiisku uu aqoonsado dawladda Falastiin,” ayuu Macron soo qoray. “Nabaddu waa suurtagal.”

Wuxuu sidoo kale soo bandhigay warqad uu go’aankan kaga wargeliyay Madaxweynaha Falastiin, Maxmuud Cabbaas.

Hoos ka akhriso bayaanka kasoo baxay Soomaaliya;-

Kismaayo (Caasimada Online) – Ciidamada Jubaland oo kaashanaya kuwa Danab ee Xoogga dalka ayaa maanta howlgallo culus ka sameeyay deegaanno dhowr ah oo ka tirsan gobolka Jubada Hoose, kuwaas oo lagu beegsaday goobo ay ku sugnaayeen Al-Shabaab.

Warsaxaafadeed kasoo baxay Jubaland ayaa waxaa lagu sheegay in howlgalladan oo aad loo qorsheeyay lagu naafeeyay Al-Shabaab, isla markaana looga hortagay weeraro qaraxyo ah oo ay soo maleegeen, kuwaas oo ay ciidamadu burburiyeen.

Jubaland ayaa shaaca ka qaaday in ciidankeedu ay fashiliyeen miinooyin ay koxoda ku aastay waddooyinka, si ay ugu dhibaateeyaan shacabka, gaar ahaan kuwa safareyda ah.

“Howlgalka oo si taxadar leh loo fuliyay ayaa ka dhacay deegaannada Orgiyow, Barjala, iyo Caglibaax, kuwaas oo muddooyinkii dambe ay Khawaarijtu ku dhuumaaleysanayeen. Intii uu socday hawlgalka, ciidamada ayaa burburiyay miinooyin halis ahaa oo Khawaarijtu ku aaseen deegaannadaas, kuwaas oo halis ku ahaa nolosha dadka shacabka ah” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka.

Sidoo kale ciidamada ayaa soo qabtay xubin ka tirsan Al-Shabaab, kaas oo qayb ka ahaa abaabulka ay muddooyinkan kooxda ka wadday halkaasi.

“Intaa waxaa dheer, ciidamada ammaanka ayaa gacanta ku dhigay mid ka mid ah xubnaha dhagarqabayaasha ah ee kooxda Khawaarijta, kaas oo door muhiim ah ku lahaa abaabulka falalka argagixisanimo ee ka dhaca Deegaanadaas” ayaa lasii raaciyay warka qoraalka ah.

Howlgalkan ayaa qayb ka ah dadaallada joogtada ah ee ciidamada Jubbaland iyo kuwa saaxiibada la ah ay ugu jiraan sidii Al-Shabaab looga saari lahaa deegaannadaasi.

Al-Shabaa ayaa si weyn ugu xooggan gobollada Jubooyinka, halkaas oo ay kasoo abaabusho weeraro culus oo ku qaado fariisimaha ciidamada Jubaland iyo kuwa Danab.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xisbiga Himilo Qaran ee uu hoggaamiyo Guddoomiyaha Madasha Samatabixinta Soomaaliyeed, Madaxweyne hore Shariif Sheekh Axmed ayaa soo saaray war-saxaafadeed uu ku miijiyey sida uu uga xunyahay duulaanka dowladda federaalka Soomaaliya ay mar kale ku qaaday Jubaland, gaar ahaan gobolka Gedo.

Warkaan ayaa muujinaya in siyaasiyiinta mucaaradka ah ee ku mideysan Madasha Samatabixinta aysan isku mowqif ka ahayn arrinta Jubbaland, maadaama horay ay si mideysan mowqifkooda ugu muuji jireen, balse hadda Sheekh Shariif kaliya ayaa u bareeray in dowladda federaalka uu ku cambaareeyo masuuliyadda xiisadda taagan.

“Xisbiga Himilo Qaran, wuxuu ka xunyahay islamarkaana cambaaraynayaa weerarrada is dabo-joogga ah ee Xukuumadda Federaalku ay ku hayso Dowladda Jubbaland, gaar ahaan kuwii ugu dambeeyay ee ka dhacay Magaalada Beled-xaawo ee gobolka Gedo,” ayaa lagu bilaabay qoraalka Sheekh Shariif.

Xisbiga Shariifka ayaa sheegay in wax la aqbali karo aysan aheyn in Xukuumaddu duullaan ku qaaddo dowladaha xubinta ka ah dowladda Federaalka oo ciidamo diyaarado ku daabusho, iyadoo cadowgii ummadda Soomaaliyeed uu u muuqdo Magaalada Muqdisho.

“Waxaa wax lala yaabo ah in dhaqaalahii, hubkii iyo ciidankii Soomaaliyeed loo adeegsado dano gaar ah, iyada oo laga weecinayo meeshii loogu talo galay ee ahayd cadowga argagixisada ah,” ayaa lagu yiri Bayaanka Himilo Qaran.

Warkaan waxaa lagu sheegay in dalkeenna iyo dadkeennu aysan u baahnayn dagaal sokeeye iyo barakac bulsho, isla markaana ay masuuliyad darro tahay in la isku baabi’yo ciidankii Qaranka, wakhti baahi wayn loo qabo in la iska kaashado dagaalka looga soo horjeedo kooxaha argagixisada ah ee naafeeyay dowladnimada Soomaaliya.

“Xisbiga Himilo Qaran wuxuu ugu baaqayaa in Xukuumadda Federaalku ay wada-hadal nabadeed wax ku raadiso, waana inay ogaataa innaan xalku ku imaan karin qori caaraddiis iyo gacan ka hadal, cid kasta oo xukuumadda ka aragti duwanna aan lagu keeni karin jajuub iyo dagaal,” ayaa lagu yiri qoraalka.

Sidoo kale, Xisbigu wuxuu caddeeyey in uu aaminsanyahay in dadka Soomaaliyeed ay dib u heshiisiin u baahanyihiin ee ay aysan u baahnayn wixii horay u kala geeyay.

“Xisbiga Himilo Qaran wuxuu uga digayaa hoggaanka sare ee dowladda Federaalka ah inaan ciidamada Qaranka marnaba loo adeegsan dano siyaasadeed iyo ujeeddooyin gurracan, taas oo haddii ay dhacdo keeni karta kala aaminbax iyo kalsooni darro, isla markaana fursad u abuuri karta kooxaha argagixisada ah ee diidan nabbada iyo dowladnimada,” ayaa lagu soo gabagabeeyey war-saxaafadeedka uu soo saaray xisbiga uu hoggaamiyo Madaxweynihii hore Sheekh Shariif Sheekh Axmed.

Beledxaawo (Caasimada Online) – Maamulka Jubbaland ayaa soo saaray war-saxaafadeed uu si kulul u cambaareeyey weerar ay sheegeen in loo adeegsaday oo ciidamada dowladda federaalka ay ku qaadeen magaalada Beledxaawo ee gobolka Gedo.

“Dowladda Jubaland waxay si adag u cambaareyneysaa weerarka hoobiyeyaasha ah ee maanta lagu qaaday magaalada Beledxaawo ee Gobolka Gedo, waxaana falkan fuliyay ciidamo ku sugan Xerada UK ee duleedka Magaalada, kuwaas oo uu eedaysane Xasan Sheekh Maxamuud u adeegsanayo xasuuqa iyo barakicinta dadka shacabka ah,” ayaa lagu yiri warka Jubbaland.

Maamulka Axmed Madoobe ayaa sheegay in hoobiyayaashaas laga soo tuuray xerada UK, halkaas oo ciidamada dowladda ay degan yihiin, xeradaas ayaa ku taalla banaanka magaalada.

“Hoobiyaashu waxay si toos ah ugu dhaceen shacab aan waxba galabsan, taas oo caddeyn u ah qorshe gardarro ah oo si ula kac ah loogu beegsanayo dadka rayidka ah,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeedka Jubbaland.

Sidoo kale, Jubbaland ayaa sheegtay in weerarkan ay ku geeriyootay laba qof oo shacab ah, kuwaas oo hoobiyayaashu ugu tageen iyagoo guryahooda jooga.

“Sidoo kale, waxaa jira dad kale oo dhaawacyo ay ka soo gaareen weerarka,” ayaa lagu yiri qoraalka.

Jubbaland waxay sheegtay in ficillada noocan ah ay yihiin kuwo aan la aqbali karin, oo “tariikhda u galay Xasan Sheekh Maxamuud,” sida ay hadalkooda u dhigeen.

“Waa mas’uuliyad dastuuri ah in Dowladda Jubaland ay difaacdo dhulkeeda iyo dadkeeda” ayaa lagu yiri qoraalkii xaaladii ugu dambeysay ee Beledxaawo uu ka soo saaray Maamulka Jubbaland ee Axmed Madoobe hoggaamiyo oo dagaal toos ah kula jira dowladda federaalka.

Ugu dambeyntii, Jubbaland ugu baaqday shacabka Gobolka Gedo in ay gacmaha is qabsadaan oo midnimo muujiyaan, isla markaana ay ka hortagaan ficillo ay ku tilmaameen “bahalnim” oo Madaxweynaha Jamhuuriyadda Mudane Xasan Sheekh Maxamuud ay ku eedeeyeen in Jubbaland uu ka geysanayo.

Hoos ka eeg bayaanka

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya ayaa war-saxaafadeed ka soo saartay dagaalkii maanta Al-Shabaab looga difaacay deegaanada mataanaha ah ee Sabiib iyo Caanoole oo ka tirsan gobolka Shabeellaha Hoose, iyadoo si faahfaahsan looga warbixiyey sidii wax u dhaceen.

Wasaaradda Gaashaandhigga ayaa sheegtay in 18 dagaalame oo ka tirsanaa maleeshiyaadka Al-Shabaab, halka afar askari ay ka dhinteen ciidanka xoogga dalka.

Hoos ka akhriso war-saxaafadeedka Wasaaradda Gaashaandhigga:

Ciidanka Xoogga Dalka oo kaashanaya Ciidamada Difaaca Dalka Uganda ee qeybta ka ah howlgalka AUSSOM, ayaa saaka aroortii abaaro 6:20 subaxnimo si geesinimo leh uga hortegay weerar ay Khawaarijta Al-Shabaab kusoo qaadeen deegaanka Sabiib iyo Canoole ee gobolka Shabeellaha Hoose.

Ciidamada Qaranka oo ku jiray heegan buuxa iyo feejignaan sare ayaa si degdeg ah uga falceliyay weerarka, waxayna ku guuleysteen inay fashiliyaan damaca maleeshiyaadka argagixisada ah iyo isku daygoodii ahaa inay gudaha u galaan deegaanka. Intii uu dagaalku socday, waxaa looga dilay 18 ka mid ah kooxda Khawaarijta,a iyadoo ay socdaan weli howlgallo lagu baacsanayo haraadigii maleeshiyaadkaas.

Afar askari oo ka tirsan Ciidanka Xoogga Dalka ayaa ku shahiiday dagaalka, halka ay dhaawacyo fudud kasoo gaareen todoba kale.

Dhaawacyadaas waxaa si degdeg ah loogu sameeyay gurmad caafimaad oo dhammeystiran.

Wasaaradda Gaashaandhigga waxay si buuxda u bogaadineysaa geesinimada iyo dhabar adayga ay ka muujiyeen ciidamada Qaranka Soomaaliyeed Fagaaraha dagaalka, kuwaas oo difaacay shacabka, kuna guuleystay inay jabiyaan weerarkii cadawga.

Sidoo kale wasaaradda Gaashaandhiggu waxay bogaadinaysaa kaalinta ay maanta ku lahaayeen saaxiibada Soomaaliya oo dhanka cirka duqaymo Dhaawac xooggan u gaystay khawaarijta sameeyay.

Wasaaraddu waxay mar kale ku celinaysaa in Dowladda Federaalka Soomaaliya ay ka go’an tahay la dagaallanka argagixisada, sugidda amniga dalka oo dhan, iyo in shacabka Soomaaliyeed ay ku noolaadaan nolol nabdoon oo karaamo leh.

Addis-Ababa (Caasimada Online) – Sarkaal Itoobiyaan ah ayaa beenisay sheegashada madaxweyne Donald Trump ee ahayd in Maraykanku uu ka gacan siiyey maalgelinta biyo-xireenka weyn ee Itoobiya, ayadoo ku tilmaamtay mid been abuur ah oo “burburin wadata”.

Toddobaadkii hore, Madaxweyne Trump wuxuu sheegay in biyo-xireenkan muranka dhaliyey “inta badan lagu dhisay lacag Maraykan ah”.

Biyo-xireenkan oo si rasmi ah loogu yaqaanno Biyo-xireenka Weyn ee Dib-u-curashada Itoobiya (GERD), waa warshadda korontada-biyaha ee ugu weyn qaaradda Afrika, waana il sharaf iyo faan weyn u ah shacabka Itoobiya.

Muddadii 14-ka sano ahayd ee uu dhismihiisu socday, mas’uuliyiinta Itoobiya waxay si isdaba joog ah u sheegayeen in biyo-xireenka ay maalgisay dawladda, oo ay weheliso kaalmooyin ka yimid shacabka Itoobiya.

Si kastaba ha ahaatee, biyo-xireenku wuxuu ka caraysiiyey Masar iyo Suudaan, oo ah dalalka ku yaalla dhanka hoose ee Webiga Niil, kuwaas oo ka cabsi qaba in biyo-xireenku uu sababi karo hoos u dhac ku yimaada biyaha u soo qulqulaya dalalkooda.

Talaadadii, Fikrte Tamir, oo ah agaasime ku xigeenka Xafiiska Isku-xirka Gerd, ayaa meesha ka saartay hadallada Trump, iyadoo sheegtay in biyo-xireenka la dhisay “iyadoo aan wax kaalmo shisheeye ah la helin”.

Inkastoo farsamo ahaan uu yahay hay’ad madax-bannaan, Xafiiska Isku-xirka Gerd waxaa aasaastay dawladda si uu u abaabulo dhaqaalaha loogu talagalay biyo-xireenka.

“Marka la eego sheegashada Donald Trump, waa in dawladdu kaga jawaabto hannaan diblomaasiyadeed oo taxaddar leh oo fogaan-arag ku dhisan,” ayay tiri Fikrte.

Hadallada Fikrte kaddib, qaar ka mid ah shacabka Itoobiya ayaa su’aal geliyey heerka uu Xafiiska Isku-xirka Gerd la socon karo heshiis kasta oo dhex mari kara dawladda iyo Maraykanka, marka la eego madax-bannaanidiisa.

Dawladda Itoobiya ayaan weli ka jawaabin hadallada Trump ee ku saabsan maalgelinta biyo-xireenka, kaasoo billaabay inuu koronto dhaliyo sannadkii 2022-kii, isla markaana si buuxda loo dhammeystiray horraantii bishan.

Ma ahan markii ugu horreysay ee Trump uu sheegto in Maraykanku ku lug lahaa Gerd. Bishii la soo dhaafay, qoraal uu soo dhigay bartiisa internet-ka ee Truth Social, ayuu madaxweynuhu ku sheegay in biyo-xireenka “si doqonnimo ah ay u maalgaliyeen Maraykanka” iyo inuu “si weyn u yareeyo biyaha ku qulqulaya Webiga Niil”.

Trump wuxuu tixraacayay welwelka ay Masar iyo Suudaan ka qabaan in biyo-xireenkan weyn uu carqaladayn doono qulqulka biyaha ay ka helaan Webiga Niil.

Biyo-xireenka Gerd, oo dhererkiisu yahay in ka badan hal mayl (1.6km) jooggiisuna yahay 145 mitir, wuxuu ku yaallaa Webiga Niilka Buluugga ah ee buuraleyda waqooyiga Itoobiya, halkaas oo ay ka yimaadaan 85% biyaha Webiga Niil.

Itoobiya waxay doonaysaa in biyo-xireenku uu dhaliyo koronto baahi weyn loo qabo, maaddaama inta badan dadweynaheeda – qiyaastii 60% – aysan haysan koronto.

Laakiin dhismaha Gerd wuxuu horseeday xiisado kala dhexeeya Masar – oo xulufo la ah maamulka Trump – iyo Suudaan.

Markii hore, qorshuhu wuxuu ahaa in lagu dhammeystiro muddo lix sano ah iyadoo miisaaniyad ahaan loogu talagalay $4 bilyan. Mashruuca Gerd wuxuu xamaasad weyn ka dhex abuuray shacabka Itoobiya.

Mas’uuliyiintu waxay ka faa’iideysteen xiisahan si ay lacag ugu ururiyaan biyo-xireenka – waxaa shirkadaha laga iibiyey waraaqo deyn ah (bonds), shaqaaluhu waxay ballanqaadeen in lacag laga jaro mushaarkooda, qurbajoogta tirada badan ee Itoobiyana waxay soo direen deeqo.

In kasta oo mashruucu uu si weyn uga dib dhacay jadwalkii loo qabtay, taasina ay keentay inuu ka bato miisaaniyaddii, haddana wuxuu sii waday inuu helo tabarrucaad.

Sannadkii la soo dhaafay ee ku ekaa 7-dii Luulyo, waxaa shacabka laga soo ururiyey 1.7 bilyan oo birr ($12.3 milyan; £9.1 milyan), sida uu sheegay Xafiiska Isku-xirka Gerd.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa war-saxaafadeed kasoo saartay dagaalka mar kale ka qarxay magaalada Beledxaawo ee gobolka Gedo, kaasi oo mas’uuliyadiisa ku eedeysay hoggaamiyaha Jubbaland.

Wasaaradda Amniga Gudaha oo uu kasoo baxay war-saxaafadeedkan ayaa waxay si adag u cambaareysay daadinta dhiigga dadka Soomaaliyeed, oo ay sheegtay inuu si macno darro ah u daadinayo Axmed Madoobe.

“Eedaysanuhu wuxuu markale colaad ka huriyay gobolka Gedo isaga oo maleeshiyaad ka amarqaata faray in ay weeraraan xaruumo ciidanka qaranka iyo goobo shacbi ah magaalada Beledxaawo ee gobolka Gedo maanta oo Jimce ah,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeedka.

Dowladda Soomaaliya ayaa wacad ku martay la-xisaabtanka Axmed Madoobe iyo shaqsiyaadka ku gacan siinaya dagaalka, iyadoo ugu yeertay “dambiile doonaya inuu ballaariyo danbiyada uu faraha kula jiro”.

“Weerarkaan oo sababay in ay naftooda si micno darro ah ku waayaan muwadiniin
Soomaaliyeed waa mid uu doonayo eedaysanuhu in uu ku balaariyo danbiyada uu faraha kula jiro kuna sii kala dilo dadka reer Jubaland guud ahaan gaar ahaan shacabka go’aan Gedo oo uu muddo dheer ku hayay falal xadgudub ah,” ayaa lagu yiri qoraalka.

Sidoo kale waxaa lagu yiri: “Dowladda Federaalka ah waxaa ka go’an in lala xisaabtamo danbiilayaasha uu ugu horeeyo Eedaysane Madoobe iyo inta kala qayb-qaadata fal-danbiyeedkiisa.”

Wasaaradda Amniga Gudaha ayaa ugu baaqday shacabka reer Jubaland gaar ahaan reer Gedo in ay meel uga soo wada jeestan, kana digtoonaadaan falalka hoggaamiyaha Jubbaland iskug dayayo in uu ku ballaariyo danbiyada uu faraha kula jiro, sida lagu yiri war-saxaafadeedka.

“Wasaaradda Amniga iyada oo kaashanaysa Hay’adaha Sharciga waxay la socotaa cidkasta oo ku lug yeelata danbiyada oo ku galayo magaca shacabka Jubaland eedaysanuhu iyada oo la diwaan-galiyay shaqsiyaad kale oo qayb ka ah daadinta dhiigga muwaadininta iyo ku xadgudubka xuquugdooda,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeedka kasoo baxay Wasaaradda Amiga Gudaha ee Soomaaliya.

Dowladda Federaalka ayaa ku eedeysay Axmed Madoobe inuu yahay dambiile gacanta kula jira fal-danbiyeedyo cad, waxayna sheegtay inay ka hortageyso xad-gudubyada noocaan ah, iyadoo dambiilayaasha aan fursad loo siinayn in ay sii wadaan danbiyadooda.