25.2 C
Mogadishu
Thursday, July 2, 2026

Dagaal culus oo mar kale ka qarxay magaalada Beledxaawo

0

Beledxaawo (Caasimada Online) – Dagaal ayaa mar kale ka qarxay magaalada Beledxaawo ee gobolka Gedo, halkaas oo maalmahan dambe ay isku horfadhiyeen ciidamo ka kala tirsan dowladda federaalka iyo kuwa maamulka Jubbaland.

Dagaalka ayaa la sheegay inuu hadda si gaar ah uga socdo aagga xerada UK, taasoo ah saldhig ay degan yihiin saraakiil uu hoggaaminayo Cabdirashiid Janan oo ka tirsan dowladda federaalka, dhawaana loo magacaabay Taliyaha NISA ee Jubbaland.

Wararka ayaa intaas kusii daraya in daryanka hubka iyo rasaas culus laga maqlayo gudaha magaalada. Inkasta oo khasaaraha rasmiga ah aan wali la caddeyn, haddana dagaalka maanta dhacay ayaa sababay khasaare, waxaana weli aan jirin war rasmi ah oo kasoo baxay labada dhinac ee ku lugta leh colaadda.

Dagaalkan ayaa imanaya xilli maamulka Jubbaland uu maalmo ka hor ciidamo hor leh u daabulay Beledxaawo, iyagoo ku tilmaamay tallaabadan mid lagu xoojinayo amniga magaalada, halka sidoo kale ay Dowladda Federaalka ku daabushay ciidamo.

Dhankiisa, Cabdirashiid Janan oo hoggaamiya ciidamada dowladda ee ku sugan xerada UK ayaa horey u caddeeyay in uusan marnaba aqbaleyn in maamulka Jubbaland uu weerar kusoo qaado Beledxaawo.

Laba maalin kahor ayey aheyd markii magaalada Beledxaawo uu ka dhacay dagaal sababay dhimasho iyo dhaawacyo, taasoo muujinaysa in xaaladda magaalada aysan wali deganayn, iyadoo laga cabsi qabo inay sii xumaato haddii aan xal deg-deg ah la helin.

Si kastaba, Xiisadda gobolka Gedo ayaa marar badan soo noq-noqotay, waxaana si aad ah xiisaddaan loo dareemaa mar kasta oo la gaaro xilliyada doorashooyinka oo dhinacyadu ay si gaar ah ugu hardamaan kuraasta taalla gobolkaasi, si ay u helaan codka xildhibaannada Gedo.

Puntland oo eedeyn yaab leh u jeedisay dowladda Xasan kadib xiisadda markabka

0

Garoowe (Caasimada Online) – Maamulka Puntland ayaa eedeyntii ugu cuslayd u jeediyay Dowladda Federaalka Soomaaliya ee uu hoggaamiyo Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, xilli ay kasii dareyso xiisadda u dhaxeysa labada dhinac.

Puntland ayaa dowladda Xasan ku eedeysay inay xiriir hoose la leedahay argagixisada caalamiga ah iyo burcad-badeedda. Eedeyntan culus waxaa warbaahinta soo mariyay Wasiirka Caddaaladda Puntland, Maxamed Cabdiwahaab, oo ka mid ah shakhsiyaadka ugu dhaw Madaxweyne Siciid Deni.

Wasiirka ayaa sheegay in haddii Xasan Sheekh iyo kooxdiisu gacanta ku hayn lahaayeen xeebaha istiraatiijiga ah ee Puntland, ay “noqon lahayd hoyga argagixisada iyo xarunta maafiyada ka ganacsata hubka iyo maandooriyaha adduunka.”

“Bal qiyaas, maxay sameyn lahaayeen kooxda burcad-dowladeed ee qabsatay Villa Somalia, haddii ay gacantooda ku jiri lahaayeen xeebaha istiraatiijiga ah ee Puntland – Gacanka Cadmeed iyo Raasiga Caluula ee Badweynta Hindiya? Shaki kuma jiro in ay meel walba isbaaro dhigan lahaayeen, ama ay burcad-badeed iyo argagixiso caalami ah ka kireyn lahaayeen,” ayuu yiri Wasiir Maxamed Cabdiwahaab.

Mas’uulkan ayaa ku faanay in maamulka Puntland gacanta ku hayo ammaanka 50% xeebta Soomaaliya, taas oo ay si joogto ah u isticmaalaan 97% gaadiidka badda ee u kala goosha dekedaha iyo xeebaha dalka, sida uu sheegay.

“Puntland waxay 35 sano u dambeysay masuul ka ahayd ilaalinta iyo amniga 1,600 KM oo ah xeebaheeda, taas oo u dhiganta 50% xeebaha Soomaaliya, iyadoo leh 35 marsada xeebeed, waxaana mara 30% gaadiidka ganacsiga adduunka, 45% shidaalka caalamka, iyo 80% kalluunka Soomaaliya,” ayuu hadalkiisa ku daray.

Si kastaba, khilaafka u dhaxeeya Dowladda Federaalka iyo Maamulka Puntland, oo markii hore ahaa mid shaqsiyeed, ayaa haatan isu beddelay mid dowladeed. Labada dhinac ayaa midba midka kale u jeedinaya eedeymo aan la socon caddeymo, iyadoo xiisadda uga sii dartay arrinta markabka hubka ah ee ay qabsatay Puntland.

Gobolka Gedo: Xukun keli-talisimo, caro qabiil iyo dagaal

Beled Xaawo (Caasimada Online) – Iska horimaad khasaare geystay oo maalintii Talaadada, 22-ka Luulyo, ku dhexmaray ciidamada dowladda federaalka iyo kuwa maamulka Jubaland magaalada xuduudda ku taalla ee lagu muransan yahay ee Beled Xaawo, ayaa dib u huriyey mid ka mid ah xifaaltannada siyaasadeed ee Soomaaliya ugu halista badan. Dagaalku waa kii ugu dambeeyey ee ka dhasha ismari-waa muddo dheer soo jiitamayey oo u dhexeeyey dowladda dhexe ee Soomaaliya ee Muqdisho iyo maamul-goboleedka ismaamulka ah ee Jubaland.

Dusha sare marka laga eego, waxay salka ku haysaa xiisaddan khilaaf ka qoto dheer oo la xiriira awood-qaybsiga, gacan ku haynta dhulka, iyo dastuurka federaalka ee aan weli la dhammaystirin—khilaaf aan xal loo helin oo halis gelinaya inuu burburiyo horumarka siyaasadeed ee jilicsan ee dalka, isla markaana dhiirrigeliya kacdoonka al-Shabaab.

Sababta tooska ah ee dagaalka dhalisay waxay ahayd magacaabista Cabdirashiid Janan—shakhsi si weyn la isugu khilaafsan yahay—oo loo magacaabay madaxa Hay’adda Sirdoonka iyo Nabad-sugidda Qaranka (NISA) ee gobolka.

Janan, oo horay u ahaa wasiirka amniga ee Jubaland, ayaa waxaa Qaramada Midoobay iyo Amnesty International ay ku eedeeyeen xadgudubyo culus oo ka dhan ah xuquuqda aadanaha. Dowladda federaalku mar ayay xirtay, wuxuuse ka baxsaday xabsiga, kaddibna wuxuu hoggaamiyey iska horimaadyo hubeysan oo uu la galay ciidamada federaalka ka hor inta uusan si lama filaan ah isu dhiibin sannadkii 2021-kii.

Ku soo laabashadiisa xil dawladeed, isagoo markan hoos jooga calanka federaalka, ayaa si weyn loogu fasirtay tallaabo xisaabsan oo uu Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ku doonayo inuu si toos ah gacanta ugu dhigo gobolka Gedo, kuna wiiqo awoodda Jubaland.

Madaxweynaha Jubaland, Axmed Madoobe, tallaabadan waxay u ahayd loollan cad oo aan gabbasho lahayn—isku day lagu wiiqayo awooddiisa gobol muddo dheerba xasaasiyad siyaasadeed ka taagnayd. Magaalada Beled Xaawo, oo ku taalla meel u dhow xuduudda Kenya, ayaa inta badan noqotay jiidda hore ee halganka ballaaran ee u dhexeeya himilooyinka federaalka iyo iska caabbinta gobollada.

Labada dhinacba waxay soo saareen warar iska hor imanaya oo ku saabsan dhacdooyinkii Talaadada. Saraakiisha Jubaland waxay ku eedeeyeen dowladda federaalka inay “dagaal gardarro ah” ku qaadday dadka deegaanka, iyagoo sheegay in ciidamadoodu ay is-difaacayeen oo ay dib ula wareegeen gacan ku haynta magaalada. Dhanka kale, Wasaaradda Amniga Gudaha ee federaalka ayaa ku eedaysay xoogag daacad u ah Madoobe inay “weerar bareer ah” ku qaadeen xeryaha ciidanka dowladda iyo xarumaha dadweynaha, taasoo keentay khasaare isugu jira shacab iyo ciidan.

Yaa leh Gedo?

Dagaalka loogu jiro Beled Xaawo wuxuu ka tarjumayaa loollan awoodeed oo aad uga ballaaran: Yaa si dhab ah u maamula Gedo?

Gobolka Gedo muddo dheer wuxuu ahaa qiimo badan, deegaan juquraafi ahaan. Goobta uu ku yaal—isgoyska xuduudaha Soomaaliya, Kenya, iyo Itoobiya—waxay siinaysaa muhiimad istiraatiiji ah oo aad u weyn. Laakiin muhiimaddiisa siyaasadeed waxay cirka isku shareertaa xilliyada doorashooyinka.

Gobolku wuxuu leeyahay kuraas baarlamaan oo miisaan culus, taasoo ka dhigaysa ciyaaryahan go’aan ka gaari kara nidaamka doorashooyinka Soomaaliya ee ku dhisan qaab-qabiilka. Gacan ku haynta Gedo ma aha oo kaliya awood deegaan—waxay saamayn ku leedahay cidda awoodda ku yeelanaysa Muqdisho.

Madaxweynihii hore, Maxamed Cabdullaahi “Farmaajo,” si fiican ayuu arrintan u fahamsanaa. Maamulkiisu wuxuu sannado ku bixiyey isku day uu ku doonayey inuu ku go’doomiyo Madoobe isagoo Gedo dhigayey mas’uuliyiin isaga daacad u ah, taasoo kicisay ismari-waa siyaasadeed iyo amni oo ku sigtay inuu carqaladeeyo doorashooyinkii qaran ee 2020–2021.

Hadda, xilliga Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, dowladda federaalku waxay u muuqataa inay raacayso waddo la mid ah—iyadoo adeegsanaysa habab hay’adeed, balse leh isla hadafkii kama dambaysta ahaa: in la jabiyo awoodda Jubaland ee gobolka.

Si kastaba ha ahaatee, kharashka ku baxaya istiraatiijiyaddan ayaa sii kordhaya.

Tabashada beelaha

Waxa loollanka awoodda sii murjinaya waa carada qotada dheer ee ay beelo badan oo Gedo dega u qabaan Axmed Madoobe, inkastoo uu hoggaamiyo Jubaland.

Saldhigga taageerada Madoobe wuxuu ku yaallaa Kismaayo iyo gobolka Jubbada Hoose, halkaas oo ay awood ku leeyihiin beelaha isaga xulafada la ah. Taa beddelkeeda, beesha Mareexaan, oo ugu badan Gedo, ayaa muddo dheer maamulkiisa u eegaysay si shaki leh, iyagoo ku eedaynaya takoor iyo dayac. Dad badan oo Gedo ku nool ayaa Madoobe u arka hoggaamiye fog oo Kismaayo looga soo dhiibay—oo aan ahayn wakiil sharci ah oo matala danahooda deegaanka.

Ka soo horjeedkan wuxuu sii xoogeystay sannadkii 2024 markii baarlamaanka Jubaland—oo si weyn loogu arko inuu daacad u yahay Madoobe—uu mar saddexaad u kordhiyey muddo xileedkiisa. Tallaabadaas waxaa sharci-darro ku tilmaantay dowladda federaalka, waxaana diiday dad badan oo Gedo jooga, halkaas oo ay madaxda deegaanku u arkeen tusaale kale oo ah xukun sare-ka-imaad ah.

Sida la yaabka leh, arrintani waxay suurtagelisay in dadaallada Muqdisho ay saldhig ka helaan Gedo, inkastoo ay sii kordhayso aaminaad-darrada loo qabo faragelinta federaalka. In kasta oo magacaabista Janan ay dhalisay muran, qaar ka mid ah dadka deegaanka ayaa soo dhoweeyey loollanka federaalku kula jiro awoodda Madoobe—ma aha daacadnimo ay u hayaan dowladda dhexe, balse waa diidmo ay kaga soo horjeedaan awoodda maamul-goboleedka.

Kala qaybsanaanta u dhaxaysa Gedo iyo Kismaayo waxay hoosta ka xarriiqaysaa xaqiiqo muhiim ah: federaalka Soomaaliya ma aha oo kaliya mid si toos ah u kala jabay—inta u dhaxaysa Muqdisho iyo dowlad-goboleedyada—laakiin sidoo kale si siman, gudaha dowlad-goboleedyada dhexdiisa.

Dastuur la askareeyey

Xudunta qalalaasahan siyaasadeed waxaa ku jira dastuurka ku-meel gaarka ah ee Soomaaliya ee 2012-ka oo aan weli la dhammaystirin. Wuxuu ku guuldarraystay inuu si cad u qeexo doorarka iyo awoodaha dowladda federaalka iyo Dowladaha Xubnaha ka ah Federaalka (FMS), taasoo abuuraysa firaaq sharci oo labada dhinacba ay ka faa’iidaystaan. Iyadoo aan la haysan nidaam lagu heshiiyey oo lagu xalliyo khilaafaadka dhulka ama doorashooyinka, siyaasadda Soomaaliya waxay si joogto ah ugu wareegtaa iska horimaad hubeysan.

Ciidamada gaarka ah ee federaalka sida Gorgor iyo Haramcad, oo ay tababareen, qalabeeyeen saaxiibbada caalamku, waxaa loogu talagalay difaaca qaranka iyo la-dagaallanka argagixisada. Laakiin ficil ahaan, waxaa loo geeyey goobo siyaasadeed oo xasaasi ah sida Gedo, halkaas oo tallaabooyinkooda loo arko inay qayb ka yihiin olole Muqdisho ay ku doonayso inay ku maamusho dhulka gobollada.

Jubaland waxay kaga jawaabtay ciidamadeeda Daraawiishta, oo daacadnimadooda Madoobe ay tahay mid qoto dheer—gaar ahaan Jubbada Hoose iyo Kismaayo.

Dhismahan amni ee is-barbar socda ayaa abuuray jawi guul-ama-guuldarro ah: diyaar garowga dhinac kasta waxaa u arkaa dhinaca kale hanjabaad jiritaan, taasoo ka dhigaysa iska horimaadyada sida kii Beled Xaawo mid aan laga fursan karin.

Dhanka kale, al-Shabaab ayaa weli ah guuleystaha ugu weyn. Inta ay madaxda federaalka iyo kuwa gobolladu waqti iyo tamar badan ku bixinayaan la-dagaallanka midba midka kale, waxaa yaraanaya awooddooda ay kula dagaallamayaan kacdoonka. Al-Shabaab waxay ka faa’iidaystaan firaaqyada xagga maamulka ah, waxay askareystaan dadka ka niyad jabay bulshada, waxayna dib isugu xoojiyaan deegaannada ay ka maqan yihiin ciidamada dowladda—ama ay ku mashquulsan yihiin xifaaltan gudaha ah.

Soomaaliya awoodi mayso inay sii waddo siinta fursadahan kooxaha mintidiinta ah.

Waddada xalka

Isku dhaca Beled Xaawo ma aha oo kaliya shil amni oo kale—waa digniin. Haddii aan la helin xal dastuur oo cad, wadahadal siyaasadeed oo dhab ah, iyo kalsooni dhisid dhexmarta dowladda dhexe iyo maamul-goboleedyada, Soomaaliya waxay halis ugu jirtaa inay sii qoto dheeraato kala qaybsanaanteeda.

Dhammaystirka dastuurku waa inuu noqdaa mudnaan qaran. Waa inuu dejiyaa xuduudo awoodeed oo cad, dammaanad qaadaa hababka awood-qaybsiga, oo uu bixiyaa waddooyin sharci ah oo lagu xalliyo khilaafaadka. Hoggaamiyeyaasha Soomaalida waa inay sidoo kale qiraan oo ay wax ka qabtaan kala qaybsanaanta gudaha ee dowlad-goboleedyada, sida tan u dhaxaysa Gedo iyo Kismaayo.

Guulaha millatari ee laga gaaro magaalooyinka sida Beled Xaawo ma go’aamin doonaan mustaqbalka Soomaaliya. Waxaa qaabayn doona in madaxda siyaasadda ee dalku ay doortaan inay khilaafaadkooda ku xalliyaan miiska wada-hadalka—ama ay sii wadaan inay midnimada qaranka ku halleeyaan goobta dagaalka. 

Afduubka khamaarka ah ee uu sameeyey Saciid Deni waa in uusan noqon ciqaab la’aan

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Puntland, Siciid Cabdullaahi Deni, ayaa qaaday tallaabo daandaansi ah oo dalka gelisay qalalaasihii dastuuriga ahaa ee ugu xumaa muddo sannado ah, kaddib markii uu amray in la afduubo markab siday qalab ciidan oo muhiim u ahaa ciidanka qaranka.

Tallaabadan ayaa si weyn loogu cambaareeyay inay tahay ciyaar siyaasadeed oo taxadar la’aan iyo qorsheysan isugu jirta, taasoo khilaaf siyaasadeed u beddeshay loollan toos ah oo lagu wajaho dowladnimada Soomaaliya, isla markaana halis gelinaysa horumarkii jilicsanaa ee sannadaha lagu taamayay ee dhinaca xasiloonida.

Qabsashada markabka M/V SEA WORLD ee 18-kii Luulyo waa arrin aad uga weyn dhacdo badeed oo keliya; waa muujin dhab ah oo ka tarjumaysa mucaaradnimada fog ee Madaxweyne Deni ee ka dhanka ah dowladda federaalka — tallaabo halis ah oo uu ku horumarinayo damaciisa goboleed, isagoo ku beddelanaya amniga qaranka iyo nidaamka dastuuriga ah.

Jebin dastuur oo bareer ah

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa si cad oo aan gabasho lahayn u cambaaraysay qabsashada markabka, kuna tilmaantay “afduub” sharci-darro ah iyo fal “burcad-badeednimo”.

Mowqifka dowladda wuxuu salka ku hayaa sharciga ugu sarreeya dalka. Qodobka 54-aad ee Dastuurka Kumeelgaarka ah ee Soomaaliya ee 2012-kii wuxuu si cad u qeexayaa in awoodaha qaybinta “arrimaha dibadda” iyo “difaaca qaranka” ay u gaar yihiin dowladda federaalka. Shixnadda saaran markabka SEA WORLD, oo qayb ka ahayd heshiis difaac oo laba geesood ah oo lala galay dalka Turkiga, waxay si toos ah u hoos imanaysaa awooddaas.

Markii uu amray ciidamadiisa inay qabtaan markab siday shixnad ciidan oo sharci ah, oo caalamku taageersan yahay, oo loogu talagalay Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, wuxuu Madaxweyne Deni si bareee ah u jebiyey dastuurka dalka, wuxuuna boobay awoodo uusan lahayn.

Tani maaha arrin leh madmadow sharci — waa weerar toos ah oo ulakac ah oo lagu qaaday mabaadi’da aasaasiga ah ee nidaamka federaalka Soomaaliya. Falkan daandaansiga ah waa natiijada ugu dambaysa ee silsilad iska-caabbin ah oo joogto ah oo ka imaanaysay maamulka Deni.

Xiisaddu waxay ka dartay bishii Maarso 2024, markii Madaxweyne Deni, oo qaadacay wadahadalladii dastuuriga ahaa ee heer qaran, uu ku hoggaamiyay Puntland inay kala laabato aqoonsigii ay u haysay dhammaan hay’adaha federaalka. Kala noqoshada aqoonsiga ayaa falcelin u ahayd wax-ka-beddel dastuuri ah oo uu meelmariyay baarlamaanka federaalka, kaasoo ay Puntland ku andacootay inuu yahay mid sharci-darro ah.

War-murtiyeedkeedii, Puntland waxay ku dhawaaqday inay “adeegsan doonto awoodaha dowlad madax-bannaan” — hanjabaad ay hadda ku fulisay awood ciidan. Dhaleeceeyayaashu waxay tilmaamayaan taariikhda maamul-maroorsiga siyaasadeed ee Deni inay caddeyn u tahay dabeecad keli-talisnimo oo ballaaran.

Sannadkii 2023-kii, isku daygiisii ahaa inuu si keli-talisnimo ah u beddelo nidaamka doorashada ee Puntland ayaa si weyn loogu arkay “awood-boob” loogu talagalay inuu xukunka ku kordhisto, taasoo kicisay iska-hor-imaadyo dhimasho sababay oo ka dhacay caasimadda gobolka ee Garoowe.

Maamulkiisa wuxuu sidoo kale galay siyaasad arrimo dibadeed oo u gaar ah, isagoo kulamo la yeeshay mas’uuliyiin Itoobiyaan ah iyadoo aysan ogeyn ama oggolaan dowladda federaalku — taasoo sii xoojinaysa aragtida ah inuu yahay hoggaamiye go’aansaday inuu ka shaqeeyo meel ka baxsan qaab-dhismeedka qaranka.

Carqaladeynta qaranka

In kasta oo maamulka Deni uu isku dayayo inuu qabashada markabka ugu marmarsiiyoodo amniga gobolka, haddana tallaabooyinkiisu waxay si toos ah u carqaladeeyeen halganka qaran ee lagula jiro kacdoonka al-Shabaab.

Rarkii la qabtay wuxuu ku socday saldhigga TÜRKSOM ee Turkigu ku maamulo Muqdisho, kaasoo tiir-dhexaad u ah dadaalka caalamiga ah ee lagu dhisayo Ciidan Qaran oo Soomaaliyeed oo xirfad leh. Xerada TÜRKSOM waa xarunta milatari ee ugu weyn ee Turkigu ku leeyahay dibadda, waxayna mas’uul ka tahay tababarka guutooyinka kommandooska ee sida gaarka ah u tababaran ee “Gorgor” oo ay Turkigu tababareen — kuwaasoo ka mid ah cutubyada ugu waxtarka badan ee la dagaallama al-Shabaab.

Isagoo hor istaagay shixnaddan muhiimka ah ee ka koobnayd gaadiidka gaashaaman ee ciidanka qaada iyo qoryaha lidka diyaaradaha, Deni wuxuu si firfircoon u hor istaagayaa xoojinta ciidamada safka hore kaga jira dagaalka ka dhanka ah argagixisada.

Habka fowdada ah ee qabashadu u dhacday ayaa sii wiiqday amniga. Isla markiiba qabashada kaddib, wararku waxay xaqiijiyeen in dad rayid ah oo deegaanka ah ay boobeen qaar ka mid ah hubka fudud ee markabka saarnaa, taasoo hub sharci-darro ah ku faafisay gobol xasaasi ah. Natiijadan halista ah waxay si toos ah uga hor imanaysaa hadafka Puntland ee ah xoojinta amniga, waxayna muujinaysaa cawaaqibka taxadar la’aanta ah ee ka dhashay ficillada Deni.

Waxaase kasii walaac badan, afhayeenka madaxtooyada Puntland ayaa sheegtay in qaar ka mid ah hubka saarnaa markabka aysan lahayn dowladda, balse ay lahaayeen ganacsato hub oo gaar loo leeyahay oo Muqdisho jooga, kuwaasoo la soo xiriiray si ay u codsadaan in markabka loo sii daayo. Sheegashadan — haddii ay run tahay — waxay tilmaamaysaa arrin mugdi ku jiro oo ka baxsan is-dhaafsi fudud oo dowlad-ilaa-dowlad ah, waxayna dhalinaysaa su’aalo culus oo ku saabsan faafitaanka hubka oo maamulka Deni uu hadda dhexda iska geliyay.

Tusaale halis ah

Go’aanka Madaxweyne Deni ee ah inuu hanti ammaan qaran u afduubto dano siyaasadeed wuxuu matalayaa khalad xisaabeed culus oo yeelan kara cawaaqib xumo ba’an. Waa weerar lagu qaaday nidaamka dastuuriga ah, waa khayaano lagu sameeyay dadaalka qaran ee la dagaalanka argagixisada, waana tallaabo xasilooni-darro abuuraysa oo halis gelinaysa in Soomaaliya dib loogu celiyo colaaddii baahsanayd ee ay sida adag uga soo baxday.

Dhacdadani waxay tusaale halis ah u noqonaysaa dowlad-goboleedyada kale ee xubnaha ka ah federaalka. Haddii loollanka Puntland uu ku guuleysto cawaaqib la’aan, waxay ku dhiirri-gelin kartaa madaxda kale ee gobollada — sida kuwa Jubaland, oo iyaguna xiisado is-mari-waa ah la galay Muqdisho — inay ku daydaan.

Tani waxay horseedi kartaa kala qeybsanaan tartiib-tartiib ah oo ku timaada dowladda Soomaaliya, iyadoo gobol kasta oo xeeb leh uu ku dhawaaqayo awood u gaar ah, taasoo abuuri karta isku-darka maamul-goboleedyo yaryar oo iska soo horjeeda.

Ayadoo uu markabka M/V SEA WORLD ku hoos jiro gacanta Puntland ee Boosaaso, wuxuu calaamad cad u yahay sida hamiga siyaasadeed ee hal hoggaamiye goboleed uu halis u gelin karo amniga iyo midnimada qaran dhan. Beesha caalamka iyo shacabka Soomaaliyeed waxay hadda eegayaan in falkan iska caabinta dastuuriga ah la oggolaan doono inuu sii jiro — iyo in sarreynta sharcigu ka adkaan doonto siyaasadda kala qeybinta.

Faransiiska oo ku dhowaaqay aqoonsiga dowlad Falastiin

Paris (Caasimada Online) – Madaxweynaha Faransiiska, Emmanuel Macron, ayaa Khamiistii ku dhawaaqay in Faransiisku uu aqoonsan doono dawladda Falastiin, xilli ay sii kordhayso carada caalamiga ah ee ka dhalatay macluusha dadka ku sugan Gaza.

Macron wuxuu qoraal uu soo dhigay baraha bulshada ku sheegay inuu go’aankan si rasmi ah ugaga dhawaaqi doono fadhiga Golaha Guud ee Qaramada Midoobay ee bisha Sebteembar. “Waxa maanta degdegga ahi waa in la joojiyo dagaalka Gaza, lana badbaadiyo dadka rayidka ah.”

Madaxweynaha Faransiisku wuxuu taageero u muujiyay Israel kadib weerarradii Xamaas ee 7-dii Oktoobar, 2023, wuxuuna si joogto ah uga hadlaa Yuhuud-naceybka, balse wuxuu bilihii la soo dhaafay si isa soo taraysa uga niyad-jabayay dagaalka Israel ka waddo Gaza.

“Marka la eego sida taariikhiga ah ee ay uga go’an tahay nabad caddaalad ah oo waarta oo ka dhalata Bariga Dhexe, waxaan go’aansaday in Faransiisku uu aqoonsado dawladda Falastiin,” ayuu Macron soo qoray. “Nabaddu waa suurtagal.”

Wuxuu sidoo kale soo bandhigay warqad uu go’aankan kaga wargeliyay Madaxweynaha Falastiin, Maxmuud Cabbaas.

Ku-xigeenka madaxweynaha Maamulka Falastiiniyiinta, Hussein al-Sheikh, ayaa soo dhoweeyay qorshaha Faransiiska ee aqoonsiga Dawladda Falastiin, isagoo u mahadceliyay Madaxweyne Emmanuel Macron.

“Go’aankani wuxuu ka tarjumayaa sida ay Faransiisku uga go’an yahay sharciga caalamiga ah iyo taageerada uu u hayo xuquuqda shacabka Falastiin ee aayo-ka-tashiga iyo dhismaha dawladdeenna madaxa-bannaan,” ayuu yiri Sheikh.

Falastiiniyiinta la hadlay wakaaladda wararka ee AFP waxay sheegeen inay rajeynayaan in dalal kale ay hadda ku daydaan tallaabadan.

Ururka Islaamiga ah ee mintidiinta ah ee Xamaas ayaa ku tilmaamay ballanqaadka Faransiiska ee aqoonsiga Dawladda Falastiin “tallaabo wanaagsan,” wuxuuna ku boorriyay dhammaan waddamada inay sidaas oo kale yeelaan inkastoo ay Israel diiddan tahay.

“Waxaan u aragnaa tan tallaabo wanaagsan oo loo qaaday jihada saxda ah ee lagu doonayo in caddaalad loo helo shacabkeenna Falastiiniyiinta ah ee la dulmayo iyo in la taageero xaqa ay u leeyihiin aayo-ka-tashigooda,” ayaa lagu yiri bayaan ka soo baxay Xamaas, ka dib markii Madaxweynaha Faransiiska Emmanuel Macron uu ku dhawaaqay in Faransiisku si rasmi ah u shaacin doono aqoonsigiisa bisha September.

“Waxaan ugu baaqaynaa dhammaan waddamada adduunka — gaar ahaan quruumaha Yurub iyo kuwa aan weli aqoonsan Dawladda Falastiin — inay ku daydaan Faransiiska,” ayay raacisay Xamaas.

Dalalka taageersan dawlad Falastiini ah

Faransiiska waa dalka ugu weyn uguna saamaynta badan Yurub ee aqoonsada Falastiin. Sida lagu sheegay tirakoob ay samaysay wakaaladda AFP, ugu yaraan 142 dal oo ka mid ah 193-da dal ee xubnaha ka ah Qaramada Midoobay ayaa hadda aqoonsaday ama qorsheynaya inay aqoonsadaan dawlad Falastiini ah, inkastoo Israel iyo Maraykanku ay si adag uga soo horjeedaan aqoonsigaas.

Dalalkaas waxaa ka mid ah inta badan waddamada Bariga Dhexe, Afrika, Laatiin Ameerika iyo Aasiya, laakiin kuma jiraan Maraykanka, Canada, galbeedka Yurub intiisa badan, Australia, Japan iyo Kuuriyada Koonfureed.

Faransiiska waxaa ku nool dadka Yuhuudda ah ee ugu badan Yurub iyo Muslimiinta ugu badan galbeedka Yurub, waxaana dagaallada Bariga Dhexe ay inta badan sababaan dibadbaxyo ama xiisado kale oo ka dhasha Faransiiska.

Madaxweyne ku xigeenka Israel, Yariv Levin, ayaa Khamiistii si adag u cambaareeyay tallaabada Faransiiska ee aqoonsiga Dawladda Falastiin, isagoo ku tilmaamay “mid ceeb ku ah taariikhda Faransiiska iyo kaalmo toos ah oo la siinayo argagixisada.”

Levin, oo sidoo kale ah wasiirka caddaaladda, ayaa sheegay in “go’aanka ceebta ah” ee Faransiisku uu ka dhigan yahay inay hadda “la gaaray xilligii madax-bannaanida Israel lagu fidin lahaa” Daanta Galbeed, oo ay Israel qabsatay tan iyo 1967-kii.

Ra’iisul Wasaaraha Spain, Pedro Sanchez, ayaa soo dhoweeyay go’aanka Faransiiska ee ah inuu ku biiro Spain aqoonsiga Dawladda Falastiin, isagoo sheegay inay “ilaalin doonto” xalka labada dawladood ee khilaafka Israel iyo Falastiin.

“Waa inaan si wadajir ah u ilaalino waxa uu (Ra’iisul Wasaaraha Israel, Benjamin) Netanyahu isku dayayo inuu burburiyo. Xalka labada dawladood ayaa ah xalka keliya,” ayuu hoggaamiyahan Hantiwadaagga ah, oo si weyn u dhaliila duullaanka Israel ee Gaza, ku qoray bartiisa X.

Wasiirka arrimaha dibadda ee Faransiiska ayaa toddobaadka soo socda si wada jir ah u martigelinaya shir ka dhacaya Qaramada Midoobay oo ku saabsan xalka labada dawladood. Bishii la soo dhaafay, Macron wuxuu muujiyay “go’aankiisa ah inuu aqoonsado dawladda Falastiin,” wuxuuna riixayay dhaqdhaqaaq ballaaran oo loogu jihaysanayo xalka labada dawladood, kaas oo barbar socda aqoonsiga Israel iyo xaqa ay u leedahay inay is-difaacdo.

Ku dhawaaqista Khamiista ayaa timid wax yar ka dib markii Maraykanku uu soo gebagebeeyey wada-hadalladii xabbad-joojinta Gaza ee ka socday Qatar, isagoo sheegay inaysan Xamaas muujinayn niyad-sami.

Maalmihii la soo dhaafay, waxaa sii kordhayay cadaadiska caalamiga ah ee ka dhanka ah Israel. Horraantii toddobaadkan, Faransiiska iyo in ka badan labaatan dal oo u badan kuwa Yurub ayaa cambaareeyay xayiraadaha Israel ay saartay shixnadaha gargaarka ee galaya dhulkaas iyo dilalka boqollaal Falastiiniyiin ah oo isku dayayay inay cunto helaan.

Falastiiniyiintu waxay doonayaan dawlad madax-bannaan oo ka kooban Daanta Galbeed ee la haysto, Bariga Qudus oo Israel ay ku darsatay dhulkeeda, iyo Gaza, kuwaas oo ah dhulal ay Israel ku qabsatay dagaalkii Bariga Dhexe ee 1967-kii.

Dawladda Israel iyo inta badan siyaasiyiinteeda ayaa muddo dheer ka soo horjeeday dawladnimo Falastiini ah, waxayna hadda sheegaan inay taasi noqon doonto abaal-marin loo siinayo mintidiinta ka dib weerarkii Xamaas ee 7-dii Oktoobar, 2023.

Israel waxay Bariga Qudus ku darsatay dhulkeeda wax yar ka dib dagaalkii 1967-kii waxayna u aragtaa inay qayb ka tahay caasimaddeeda. Daanta Galbeed, waxay ka dhistay tobannaan deegaanno, oo qaarkood u eg xaafado waaweyn oo fidsan, kuwaas oo hadda ay ku nool yihiin in ka badan 500,000 oo Yuhuud ah oo haysta dhalashada Israel.

Saddexda milyan ee Falastiiniyiin ah ee dhulkaas ku nool waxay ku hoos jiraan maamul militari oo Israel ah, iyadoo Maamulka Falastiiniyiintu uu ku leeyahay is-maamul kooban xarumaha dadku ku badan yahay.

DF oo sheegasho deg-deg ah ka soo saartay dagaalka…

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa ka hadashay dagaalka illaa hadda ka socda deegaanka Sabiib iyo Caanoole ee gobolka Shabeellaha Hoose.

Dagaalkan oo saaka waaberigii bilowday ayey dowladdu sheegtay in ciidamada ka gaareen “guul wax ku ool ah.”

“Ciidamada Xoogga Dalka Soomaaliyeed ayaa saaka si geesinimo leh u fashiliyey weerar naf la caari ah oo ay Khawaarijtu kusoo qaadeen deegaanada Sabiid iyo Caanoole ee gobolka Shabeellaha Hoose,” ayaa lagu yiri qoraal kooban oo kasoo baxay wasaaradda warfaafinta Soomaaliya.

Dagaal culus oo ka dhacay duleedka magaalooyinkaasi ayey dowladdu sheegtay in lagu jabiyey kooxdii weerarka soo qaaday.

“Dagaalku weli wuu socdaa, waxaana Khawaarijta la gaarsiiyey khasaare culus, halka firxadkoodana lagu sii baacsanayo duleedka deegaanadaasi,” ayaa sidoo kale lagu yiri qoraalka dowladda kasoo baxay.

Dowladda ayaa sidoo kale sheegtay in maleeshiyaadkii weerarka soo qaaday qaarkood uu maydadkooda daadsan yahay goobaha uu dagaalku ka socdo.

Dagaalkan saaka ayaa yimid kadib weerarro ay kooxdu ku qaaday saldhigyada ciidamada xoogga dalka Soomaaliyeed iyo kuwa howl-galka Midowga Afrika ee AUSSOM, gaar ahaan ciidamada Uganda ee ku yaalla deegaannada Sabiib iyo Caanoole.

Weerarka ayaa ku billowday qaraxyo xooggan oo lagu bartilmaameedsaday saldhigyada ciidamada, taasoo dhalisay dagaal toos ah oo sababay khasaare dhimasho iyo dhaawac isugu jira. Inkasta oo suurtagal ahayn in la helo xog rasmi ah oo ku saabsan tirada khasaare ee ka dhashay iska horimaadka.

Labadan deegaan oo ku yaalla goob muhiim ah oo istiraatiiji ah ayaa dhowaan waxaa dagaal kula wareegay ciidamada dowladda iyo kuwa AUSSOM, waxaana dagaalkii hore ka dhashay khasaare baaxad leh.

DF oo malaayiin dollar ka heshay awaamiir cusub oo ka dhaqan galay Muqdisho

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Warbixin sanadle ah oo ay soo saartay Wasaaradda Maaliyadda Soomaaliya ayaa muujisay in dakhliga gudaha ee dalka uu sanadkan 2024 gaaray $369.4 milyan, taasoo ka dhigan koror dhan 12% marka loo eego sanadkii hore ee 2023.

Kobocan ayaa si gaar ah looga dareemay canshuuraha gudaha kadib awaamiir canshuur oo ay soo kordhisay dowladdu, gaar ahaan kuwa dakhliga iyo iibka.

Warbixintu waxay xustay in canshuurta dakhliga ay sare u kacday, iyadoo sanadkan la ururiyay $36.2 milyan, halka sanadkii hore lagu ururiyay $24.4 milyan.

Wasaaraddu waxay sheegtay in kororkan canshuuraha dakhliga uu salka ku hayo dib-u-habeyn lagu sameeyay nidaamka ururinta canshuuraha kirada oo loo beddelay qaab dijitaal ah, iyo ballaarinta saldhigyada canshuuraha taasoo keentay in la diiwaangeliyo canshuur-bixiyeyaal cusub.

Sidoo kale, canshuurta iibka ayaa korortay 13.3%, iyadoo sanadkii hore la ururiyay $41.3 milyan halka sanadkan la gaaray $46.8 milyan. Horumarinta nidaamka dijitaalka ah ee canshuur ururinta ayaa door weyn ka qaatay kobocan.

Dhinaca ganacsiga, warbixintu waxay tilmaantay in ay sare u kaceen dakhliga ka soo xarooda badeecooyinka la dhoofiyo iyo kuwa la soo dhoofiyo. Badeecooyinka dalka loo keenay sanadkii 2024 ayaa gaarey $9.2 bilyan, halka sanadkii ka horreeyay ay ahaayeen $8.2 bilyan.

Badeecooyinka ugu badan ee la soo dejiyay waxaa kamid ahaa raashin, dawooyin, qalabka dhismaha, dhar, shidaal iyo gaas, gaadiid, agab qurxoon iyo qalabka elektarooniga ah.

Sidoo kale, Soomaaliya waxay sanadkan 2024 dhoofisay badeecooyin qiimahoodu yahay ku dhowaad $1.6 bilyan, iyada oo sanadkii 2023 ay dhoofinta gaartay $1 bilyan. Waxyaabaha ugu badan ee la dhoofiyay waxaa ka mid ahaa xoolaha nool, dalagyada beeraha, saliidaha laga sameeyo dhirta, iyo kalluunka.

Warbixintu waxay sidoo kale xustay caqabado saameeyay ganacsiga, oo ay kamid yihiin xiisadaha ka taagan Badda Cas iyo colaadaha Bariga Dhexe, taasoo sababtay dib-u-dhac ku yimid gaadiidka badda, sicir-barar xaddidan, iyo kor u kac ku yimid kharashaadka caymiska, gaar ahaan saameynaya gobollada waqooyi ee dalka.

Ugu dambeyn, Wasaaradda Maaliyadda waxay sheegtay in kororkan 12% ah ee la diiwaangeliyay uu yahay kii ugu sareeyay ee la gaaro tan iyo burburkii dowladdii dhexe, taasoo tilmaamaysa horumar muuqda oo dhanka dhaqaalaha ah.

Odowaa oo shaaciyey farqi u dhaxeeya doorashadii laga diiday Farmaajo iyo tan Xasan

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Xildhibaan Cabdiraxmaan Odowaa, oo ah Xoghayaha Guud ee Xisbiga Cadaaladda iyo Wadajirka ee uu hoggaamiyo Madaxweyne Xasan Sheekh, ayaa u jawaabay mucaaradka, isagoo is barbar dhigay shaqada hadda socota ee doorashada iyo tii hore ee uu Farmaajo ka fashilmay.

Mucaaradka ayaa maalmihii lasoo dhaafay adeegsanayey muuqaal laga duubay Odowaa xilligii uu xilka hayey Farmaajo, kaasoo uu ku sheegay “Dalkaan doorasho qof iyo cod ah kama dhici karto,” isagoo sabab uga dhigay marxaladdii xilligaas jirtay.

Isagoo u jawaabaya mucaaradka, ayuu Odowaa sheegay in xilligaas aysan jirin wax shaqo ah oo socotay, balse hadda ay socoto shaqo xoog leh, taasoo uu qodobeeyey. Wuxuuna yiri: “Mucaaradkii aniga warkeyga ayey ka maarmi waayeen oo war u dhigma ma aysan soo dhihin.”

Odowaa ayaa si cad u sheegay in dalka hadda u diyaarsan yahay in doorasho qof iyo cod ah laga qabto, isagoo soo bandhigay tallaabooyinka ay dowladda qaaday ee u fududeynaya qabsoomidda doorashada:

1- Waxaa la sameeyey diiwaangelintii dadweynaha.
2- Guddigii doorashada waa la dhisay.
3- Ururradii doorashada ka qeyb geli lahaa waa la diiwaangeliyey.
4- Waxaa la asteeyey goobihii lagu qaban lahaa doorashada.

“Intaas waxay ugu muhiimsanaayeen qodobadii aan ka rabnay dowladdii hore inay ka shaqeyso,” ayuu yiri Odowaa.

Wuxuu sheegay in iyadoo shaqo intaas le’eg ay socoto, ay haddana dowladda mucaaradka la jirto wadahadal ku saabsan sidii doorashada loogu wada qanci lahaa, isla markaana qodobada ay dhibsadeen mucaaradka looga qanci lahaa.

“Waxaan madaxweynaha ku dhiirrigelineynaa in wadahadalkaas uu sii wado. Madaxda mucaaradkana waxaan ugu baaqeynaa in Soomaaliya oo doorasho qof iyo cod ah laga qabto ay guul u tahay qof kasta oo naga mid ah,” ayuu yiri Xildhibaan Cabdiraxmaan Odowaa, Xoghayaha Xisbiga Cadaaladda iyo Wadajirka ee Madaxweyne Xasan Sheekh.

Hoos ka daawo:

Golaha Wasiirada oo go’aan ka gaartay heshiis Soomaaliya ay la gashay Indonesia

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Golaha Wasiirrada ee Xukuumadda Federaalka Soomaaliya ayaa ansixiyey heshiis u dhexeeya dalalka Soomaaliya iyo Indonesia oo ku saabsan in ay ka dhaafaan shuruudaha dal-ku galka dadka sita Baasaboorrada diblumaasiga iyo shaqada.

Waa tallaabo cusub oo lagu fududeynayo arrimaha socdaalka ee labada dal ee Soomaaliya iyo Indonesia.

Heshiiskaan waxaa lagu ansixiyey kulankii toddobaadlaha ahaa oo uu guddoomiyey Ra’iisul Wasaare Ku xigeenka dalka, Saalax Axmed Jaamac.

Ujeeddada heshiiskan waa in la xoojiyo xiriirka diblumaasiyadeed, la dardargeliyo iskaashiga labada dal iyo in la fududeeyo socdaalka rasmiga ah ee shaqaalaha dowladda iyo diblumaasiyiinta.

Anaixinta heshiiskaas kadib waxaa kulanka warbixin looga dhageystay guddiga xal u helidda saxmadda waddooyinka caasimadda, taas oo ku saabsan caqabadaha keenay saxmadda iyo sidii xal waara looga heli lahaa culeyska saxmadda iyo saameynta ay ku yeelatay isku socodka waddooyinka caasimadda.

Guddiga u xilsaaran xal u helidda saxmadda magaalada Muqdisho ayaa soo bandhigay warbixin lagu falanqeeyey Sababaha keenay saxmadda waddooyinka, oo ay ka mid yihiin tirada baabuurta sii kordheysa, dayac tir la’aanta waddooyinka qaar, iyo dhismooyin aan la qorsheynin.

Sidoo kale, waxaa lasoo bandhigay talooyin iyo xalal waara oo la xiriira in la sameeyo waddooyin kale oo kale (alternatives), habeyn lagu sameeyo nidaamka taraafikada, iyo kordhinta awoodda booliiska taraafikada.

Saameynta saxmadda ay ku yeelatay nolosha shacabka iyo dhaqaalaha magaalada ayaa sidoo kale aad loo gorfeeyey.

Cudurrada faafa oo kusoo batay Soomaaliya iyo xaaladda oo laga deyrinayo

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Tan iyo bartamihii April, tirada dadka laga helayo shan cudur oo faafa ah ayaa si weyn kor ugu kacday gudaha Soomaaliya, kaddib markii hoos u dhac ku yimid gargaarka bani’aadannimo oo sababay in boqolaal xarumo caafimaad ah la xiro.

Hay’adda Save the Children ayaa sheegtay in xaaladdan ay si gaar ah u taabatay carruurta da’doodu ka yar tahay shan sano, kuwaas oo hadda ah qiyaastii 60% dadka cudurradu haleeleen.

Cudurrada sida jadeecada, difteeriyada, xiiqdheerta, shuban-biyoodka, iyo infekshannada neef-mareenka ayaa kordhay, iyadoo kiisaskooda guud ay ka bateen 22,600 una gudbeen in ka badan 46,000 tan iyo bishii Abriil.

Diiwaan-gelinta Wasaaradda Caafimaadka ayaa muujisay in toddobaadkii la soo dhaafay kaliya la xaqiijiyay 357 kiis oo cusub oo ah cudurro la iska hortagi karo, kuwaas oo badankood haleelay carruurta da’da yar.

Sanadkan oo kali ah, waxaa la diiwaan-geliyay 6,267 kiis oo looga shakisan yahay shuban-biyood, kuwaasoo 60% ay yihiin carruur ka yar shan sano jir. Waxaa sidoo kale la xaqiijiyay dhimashada ugu yaraan siddeed qof oo u geeriyooday cudurkan.

Hay’adda Save the Children ayaa sheegtay in cudurradan faafa ay si daran ugu fidayaan xeryaha barakacayaasha, halkaas oo ay ka jiraan duruufo adag sida ciriiri, nafaqo-xumo iyo helitaan la’aan adeegyo caafimaad.

Xarumo badan oo muhiim u ahaa tallaalka, daaweynta iyo wacyigelinta bulshada ayaa xirmay, iyadoo lagu qiyaasay in ku dhowaad 55,000 oo carruur ah ay lumin doonaan adeegyada nafaqada ee nolosha badbaadiya, kaddib xiritaanka saddex meelood meel xarumihii ay Save the Children maamuli jirtay.

Maxamuud Maxamed Xasan, Agaasimaha Guud ee hay’adda Save the Children ee Soomaaliya, ayaa sheegay in xaaladdan ay muujinayso sida gargaarka la’aantu si toos ah u saameyneyso nolosha carruurta.

Wuxuu xusay in carruur horay ugu geeriyootay cudurro la daaweyn jiray, taasoo markhaati u ah baahida degdegga ah ee dib loogu soo celinayo gargaarka.

Save the Children ayaa ugu baaqday caalamka in uu si deg-deg ah u maalgeliyo nidaamka caafimaadka Soomaaliya, iyadoo lagu baraarujinayo muhiimadda tallaalka, la socodka cudurrada faafa, iyo helitaanka adeegyo caafimaad oo aas-aasi ah si loo xakameeyo faafitaanka cudurrada halista ah, loogana hortago dhibaato sii fida.

Faah-faahinta dagaal culus oo ka socda deegaannada Sabiib iyo Caanoole

0

Afgooye (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya gobolka Shabeellaha Hoose ayaa sheegaya in saaka deegaanada Sabiib iyo Caanoole uu ka socdo dagaal xooggan oo u dhaxeeya ciidamada xoogga Dalka iyo kuwa AUSSOM oo dhinac ah iyo kooxda Al-Shabaab.

Dagaalkan ayaa yimid kadib weerarro ay kooxdu ku qaaday saldhigyada ciidamada xoogga dalka Soomaaliyeed iyo kuwa howl-galka Midowga Afrika ee AUSSOM, gaar ahaan ciidamada Uganda ee ku yaalla deegaannada Sabiib iyo Caanoole.

Weerarka ayaa ku billowday qaraxyo xooggan oo lagu bartilmaameedsaday saldhigyada ciidamada, taasoo dhalisay dagaal toos ah oo sababay khasaare dhimasho iyo dhaawac isugu jira.

Wararka hordhaca ah ayaa tilmaamaya in dagaalyahannada Al-Shabaab ay gudaha u galeen labada deegaan, kaddib markii ay halkaas dib uga gurteen ciidamadii dowladda federaalka iyo kuwa Uganda.

Goobjoogayaal ku sugan aagga ayaa sheegay in dagaalku weli socdo, iyadoo aysan suurtagal ahayn in la helo xog rasmi ah oo ku saabsan tirada khasaare ee ka dhashay iska horimaadka.

Xaaladda guud ee deegaannada Sabiib iyo Caanoole, oo hoos taga degmada Afgooye ayaa weli ah mid kacsan, maadaama dagaalka uu weli halkaas ka socdo.

Labadan deegaan oo ku yaalla goob muhiim ah oo istiraatiiji ah ayaa dhowaan waxaa dagaal kula wareegay ciidamada dowladda iyo kuwa AUSSOM, waxaana dagaalkii hore ka dhashay khasaare baaxad leh.

Dowladda Uganda ayaa markaas shaacisay in toddobo askari oo ka tirsan ciidamadeeda ay ku dhinteen weerarkaas.

Macron announces French recognition of Palestine

Paris (Caasimada Online) – In a significant policy shift, French President Emmanuel Macron announced Thursday that France will formally recognize a Palestinian state this September, a move that drew swift praise from Palestinian leaders and fierce condemnation from Israel.

The decision positions France as the largest European power to take such a step, adding significant diplomatic weight to the growing international pressure on Israel over the war and devastating humanitarian crisis in Gaza.

Macron said the formal declaration would be made at the United Nations General Assembly. “In keeping with its historic commitment to a just and lasting peace in the Middle East, I have decided that France will recognize the State of Palestine,” Macron stated in a social media post. “Peace is possible.”

The French president, who has become increasingly critical of Israel’s military campaign in recent months, framed the decision as a necessary step toward peace. “The immediate priority today is to stop the war in Gaza and save the civilian population,” he added.

A shift in Paris

The announcement marks a significant evolution in France’s position. Following the Hamas-led attacks on October 7, 2023, Macron offered strong support for Israel and its right to self-defense. However, as the conflict has dragged on and the civilian toll in Gaza has mounted, Paris has increasingly voiced its dismay.

France, home to Europe’s largest Jewish and Muslim communities, has historically maintained a delicate diplomatic balance. This move signals a more forceful push for a two-state solution, which envisions an independent Palestinian state alongside Israel. Last month, Macron had already expressed his “determination to recognize the state of Palestine” as part of a broader diplomatic initiative.

Palestinian officials lauded the French decision as a crucial endorsement of their long-standing quest for statehood. Hussein al-Sheikh, a senior official in the Palestinian Authority, expressed his gratitude to President Macron.

“This decision reflects France’s commitment to international law and its support for the Palestinian people’s right to self-determination and the establishment of our independent state,” al-Sheikh said.

The Islamist group Hamas, which governs Gaza and is designated a terrorist organization by the U.S. and E.U., also described the announcement as a “positive step.” In a statement, Hamas urged “all countries of the world — especially the European nations that have not yet recognized the State of Palestine — to follow France’s lead.”

Israel’s reaction was immediate and harsh. Yariv Levin, Israel’s Deputy Prime Minister and Minister of Justice, denounced the move as “a disgrace to French history and direct support for terrorism.”

Levin, a prominent member of Prime Minister Benjamin Netanyahu’s Likud party, suggested that in response to France’s “shameful decision,” it was time to “extend Israeli sovereignty” over the West Bank, a territory Israel has occupied since the 1967 Six-Day War.

The Israeli government has long opposed unilateral recognition of a Palestinian state, arguing it rewards militancy and bypasses the need for a negotiated settlement.

European momentum

France’s decision follows similar moves by Spain, Ireland, and Norway, which all formally recognized a Palestinian state earlier this year, signaling a growing rift within the West over the conflict.

Spanish Prime Minister Pedro Sanchez welcomed Macron’s announcement. “We must jointly protect what Netanyahu is trying to destroy. The two-state solution is the only solution,” the socialist leader wrote on X, formerly Twitter.

The move comes as France prepares to co-host a United Nations conference on the two-state solution next week. More than 140 of the 193 UN member states already recognize Palestine. However, this group has not included most major Western powers, such as the United States, the United Kingdom, and Germany.

The backdrop to this diplomatic flurry is the dire humanitarian situation in the Gaza Strip. According to the World Health Organization, the population faces widespread starvation and a collapsed health system. International bodies have condemned Israeli restrictions on aid deliveries and the high number of civilian casualties.

Palestinians seek to establish an independent state in the West Bank, East Jerusalem, and the Gaza Strip — all territories captured by Israel in 1967. Israel annexed East Jerusalem and has built dozens of settlements in the West Bank, now home to over 500,000 Israeli settlers, which are considered illegal under international law.

 Over three million Palestinians in the West Bank live under Israeli military occupation with limited autonomy under the Palestinian Authority.

Mogadishu sends elite forces as Gedo tensions boil over

Mogadishu (Caasimada Online) – Somalia’s federal government has dispatched elite police commandos to the restive Gedo region, officials confirmed, just days after deadly clashes erupted between national forces and fighters loyal to the semi-autonomous Jubaland state—raising fears of a broader conflict.

The deployment of the Turkish-trained “Haramcad” (Cheetah) special police unit on Thursday marks a significant escalation in Mogadishu’s standoff with Jubaland, a long-simmering political feud that has now turned violent.

The reinforcements were sent in following two days of fierce fighting in the strategic border town of Beled-Hawo, where at least five people were killed. The violence broke out after the federal government appointed a controversial figure, Abdirashid Janan, as the region’s new intelligence chief.

Clashes erupt over appointment

Fighting began almost immediately after Janan landed in Beled-Hawo aboard a Somali military helicopter, flanked by federal troops. Jubaland authorities viewed the move as a direct challenge to their authority, and their regional Dervish Force swiftly engaged the newly arrived federal-aligned forces.

By Tuesday evening, Jubaland officials claimed their fighters had repelled the offensive and retaken control of the town, forcing federal troops to withdraw to a nearby military base. Mogadishu, in turn, blamed Jubaland President Ahmed Mohamed Islam—commonly known as “Madobe”—for inciting the violence, labeling the incident a “criminal act.”

The federal government’s decision to appoint Janan has drawn intense criticism. Once a security minister in the Jubaland administration he now opposes, Janan has been accused by the United Nations and Amnesty International of serious human rights violations, including extrajudicial killings.

Janan was arrested by federal authorities in 2019 but escaped custody in January 2020. After more than a year as a fugitive, he resurfaced in March 2021 and surrendered to Mogadishu—reportedly under an amnesty deal that led to the charges against him being dropped.

Deepening political rift

The violence in Gedo is the latest flashpoint in an escalating political crisis between Mogadishu and Somalia’s federal member states, particularly Jubaland and Puntland. Tensions have mounted since late 2024, when Jubaland held a disputed regional election that saw Madobe claim a controversial third term.

The federal government deemed the election “unlawful” and issued an arrest warrant for Madobe on charges of treason. In response, Jubaland’s regional court issued its own warrant for Somali President Hassan Sheikh Mohamud, and the state announced it was severing all ties with the federal government.

Control over Gedo has become a high-stakes battleground, as the region’s parliamentary seats carry significant weight in national politics. Analysts say Mogadishu’s deployment of loyal forces and the installation of a trusted commander are part of a broader attempt to wrest political control from Madobe’s grip ahead of future elections.

The power struggle has opened the door for Somalia’s most dangerous enemy. The ongoing rift between federal and regional forces creates a security vacuum that al-Shabaab—an al-Qaeda-linked insurgency that has terrorized the country for more than 15 years—is quick to exploit. As government forces turn their weapons on each other, the militant group gains space to regroup, recruit, and launch fresh attacks.

Somalia iyo Turkey oo dib ugu noqday saxiixa heshiis xasaasi ah – Maxaa soo kordhay?

0

Istanbul (Caasimada Online) – Wasiirka Wasaaradda Gaashaandhigga XFS,  Mudane Axmed Macallin Fiqi, iyo dhiggiisa Jamhuuriyadda Türkiga, Mudane Yaşar Güler, ayaa maanta magaalada Istanbul ku kala saxiixday heshiiska wax-ka-beddelka habraaca fulinta ee kaalmada maaliyadeed ee 17-kii Luulyo 2019 dhexmaray labada dal.

Heshiiskan dib u habeynta ah ayaa qeyb ka ah dadaallada lagu xoojinayo iskaashiga istiraatiijiyadeed ee u dhexeeya Soomaaliya iyo Türkiga, gaar ahaan dhanka difaaca, horumarinta tayada Ciidanka Xoogga Dalka, iyo dadaallada joogtada ah ee lagu bixiyo tababarada, qalabeynta  iyo dhismaha awoodda ciidanka.

Wasiir Fiqi ayaa tilmaamay in dib u eegidda iyo saxiixa heshiiskan ay muujinayso sii adkeynta xiriirka labada dal iyo sida Dowladda Federaalka Soomaaliya ay uga go’an tahay in ay si hufan oo waafaqsan maslaxadda qaranka uga faa’iidaysato taageerada walaaltinimo ee ay ka helayso dowladda Türkiga.

  1. Asalka heshiiska:

Heshiiska asalka ah ee kaalmada maaliyadeed waxaa la saxiixay 17-kii Luulyo 2019, wuxuuna ujeedkiisu ahaa in Dowladda Turkiga ay siiso Dowladda Federaalka Soomaaliya taageero maaliyadeed oo lagu horumarinayo ciidamada difaaca qaranka, gaar ahaan Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed (CXDS).

Heshiiskan waxa uu saldhig u ahaa barnaamijyo kala duwan oo dhanka tababarka, qalabeynta, mushaarka, iyo kor u qaadista xirfadaha ciidanka.

2. Heshiiska wax-ka-beddelka ah ee la saxiixay 2025:

Heshiiskan cusub ee dib-u-habeynta ah ayaa lagu saxiixay Istanbul, Turkiga, waxaana kala saxiixday, Mudane Axmed Macallin Fiqi Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya iyo Mudane Yaşar Güler – Wasiirka Difaaca Turkiga.

Ujeedada wax-ka-beddelka ayaa ah in lagu cusbooneysiiyo habraacyadii fulinta ee heshiiskii 2019, si ay ula jaanqaado xaaladda cusub ee dhabta ah ee ciidamada iyo baahiyaha amniga Soomaaliya.

3. Qodobada muhiimka ah ee heshiiska dib loo eegay:

Kordhinta taageerada maaliyadeed iyo farsamo ee Turkigu siinayo Soomaaliya.

Dib u habeyn iyo xoojinta nidaamka tababarka ciidamada oo ay Turkigu bixiyaan.

Kaalmo dheeraad ah oo ku aaddan qalabeynta ciidanka, sida hubka fudud, gaadiidka dagaalka, qalabka isgaarsiinta, iyo agabka kale ee farsamada.

Wada shaqeyn joogto ah oo u dhaxeysa wasaaradaha difaaca ee labada dal, si loo hagaajiyo la-tashiga iyo is-afgaradka fulinta mashaariicda ciidamada.

4. Muhiimadda istiraatiijiyadeed ee heshiiska:

Turkigu waa mid ka mid ah wada-hawlgalayaasha istiraatiijiyadeed ee ugu muhiimsan Soomaaliya, gaar ahaan dhanka dhismaha ciidamada iyo amniga.

Heshiiskan cusub wuxuu sare u qaadayaa kalsoonida labada dhinac iyo diyaarinta ciidamo Soomaaliyeed oo si buuxda u hanan kara mas’uuliyadda amniga dalka.

Waxa uu qeyb ka yahay qorshaha Soomaaliya ee xil-wareejinta amniga marka ciidamada AUSSOM ay ka baxaan dalka dhammaadka 2024 – 2025.

Wasiir Fiqi wuxuu sheegay in heshiiskan uu muujinayo sida ay Dowladda Federaalka uga go’an tahay in ay si hufan u maareyso taageerada dibadda, gaar ahaan tan ka timaada dowladaha sida walaaltinimo u garab taagan Soomaaliya.

Waxa uu intaas ku daray in taageerada Turkigu ay tahay mid cad oo leh dhadhan dhaqan, toosin siyaasadeed iyo amni.

Heshiiskan cusub wuxuu calaamad u yahay xiriir sii xoogeysanaya oo u dhexeeya Soomaaliya iyo Turkiga. Waa tallaabo muhiim ah oo lagu dhisayo ciidan qaran oo tayo leh, madax-bannaan, karti leh, kana madax bannaan gacmo shisheeye. Turkigu waxa uu si gaar ah diiradda u saarayaa in Soomaaliya ay hesho awood ciidan oo u dhiganta baahideeda amni, taasoo muhiim u ah xasilloonida guud ee gobolka Geeska Afrika.

Ethiopia denies Trump’s ‘false’ U.S. funding claim on GERD

Addis-Ababa (Caasimada Online) – Ethiopia has firmly rejected former U.S. President Donald Trump’s assertion that the United States financed the construction of the Grand Ethiopian Renaissance Dam (GERD), calling the claim “false” and “destructive” amid lingering regional tensions surrounding the massive infrastructure project.

Trump’s comments came during a public statement last week, in which he declared that the contentious dam on the Blue Nile was “mostly built with American money.”

Responding on Tuesday, Fikrte Tamir, deputy director of the GERD Coordination Office, categorically denied the allegation, stressing that the dam was constructed “without any foreign assistance.”

“Regarding the assertion by Donald Trump, the government should respond through a careful and far-sighted diplomatic channel,” she said.

While Ethiopian officials have yet to issue an official government response, Fikrte’s remarks reflect Addis Ababa’s longstanding stance on the dam, which began generating electricity in 2022 and was declared fully operational earlier this month.

A symbol of national pride

Towering at over 145 meters (475 feet) and stretching 1.6 kilometers (1 mile) across the Blue Nile, the Grand Ethiopian Renaissance Dam is the largest hydroelectric project in Africa. It stands not only as a pillar of Ethiopia’s development ambitions but also as a powerful symbol of national pride.

The Blue Nile, originating in Ethiopia’s northern highlands, contributes roughly 85 percent of the Nile River’s total flow. For Ethiopia, where approximately 60 percent of the population still lacks access to electricity, the GERD represents a transformative opportunity. Once fully operational, it is expected to generate over 6,000 megawatts of electricity.

But downstream countries, particularly Egypt and Sudan, have long viewed the project with suspicion and concern. Cairo, which depends on the Nile for more than 97 percent of its freshwater, sees the GERD as a potential existential threat. 

Sudan, meanwhile, has expressed fears about the dam’s safety and its possible impact on existing dams and water flow. Despite years of negotiations, the three countries have failed to reach a legally binding agreement on how the dam should be managed and operated.

Since the project broke ground in 2011, Ethiopian authorities have insisted that the GERD was financed entirely through domestic means. The GERD Coordination Office, where Fikrte serves, was established to mobilize national support and oversee fundraising efforts.

Originally estimated at $4 billion, the project sparked a wave of patriotic enthusiasm. Ethiopians from all walks of life contributed, from civil servants pledging portions of their paychecks to members of the diaspora making substantial donations. Bond sales to private companies also helped raise funds.

Despite delays and budget overruns, public support has remained strong. In the fiscal year ending July 7, 2024, the Coordination Office reported collecting approximately 1.7 billion Ethiopian birr (roughly $12.3 million) in citizen contributions.

Trump’s repeated claims 

This is not the first time Trump has weighed in on GERD. In a post last month on his Truth Social platform, he again claimed the dam had been “foolishly funded by the U.S.” and warned it would “greatly reduce the water flow into the Nile River.”

Trump’s remarks appear to echo the concerns of Egypt, a longtime U.S. ally. During his presidency, Trump maintained close ties with Egyptian President Abdel Fattah al-Sisi and took an active role in mediating negotiations over the dam. 

His administration even froze a portion of U.S. aid to Ethiopia in 2020—an apparent attempt to pressure Addis Ababa into a deal more favorable to Egypt and Sudan.

Although there is no documented evidence that the U.S. directly financed the GERD, Trump’s repeated claims may stem from this past diplomatic involvement and perceived influence.

For Ethiopia, the completion of the GERD is a milestone achievement. But with no binding agreement in place, tensions with downstream neighbors are likely to remain high—and Trump’s comments have only added fuel to the fire.

Yaa kale oo sheegtay hubkii saarnaa markabka marka laga yimaado Turkiga?

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Markabka hubka siday ee dhawaan u gacan galay maamulka Puntland ayaa waxaa soo baxday in uusan u rarneyn oo keliya xarunta tababarka ciidamada ee TÜRKSOM, balse ay jirto jiho kale oo hubkaasi wax ku leh.

Puntland ayaa sheegtay in Safiirka Turkiga uu lasoo xiriiray, uuna u sheegay in hubkaasi u rarnaa Turkiga. Dhinaca kale, Dowladda Federaalka ayaa sheegtay in shixnadda saaran markabkaas ay wax ka leeyihiin ganacsato Soomaaliyeed.

Tan yaabka leh ayaa ah in shixnadda saaran markabka ay qabsatay Puntland uu siday saanad milatari iyo hub fara badan, iyadoo Dowladda Federaalka aysan bixin faahfaahin intaas ka badan.

“Marka laga soo tago qalabka ciidan, markabku sidoo kale waxa uu siday badeecooyin ganacsi oo ay leeyihiin ganacsato Soomaaliyeed,” ayaa lagu yiri bayaan shalay kasoo baxay Dowladda Federaalka.

Madaxtooyada Puntland oo xalay si rasmi ah uga jawaabtay hadalkii kasoo baxay Dowladda Federaalka Soomaaliya, oo ku eedeysay in Puntland burcad-badeednimo kula kacday markabka MV Sea World, ayaa ku tilmaamtay eedeyntaasi mid “degdeg ah oo aan sal lahayn,” maadaama baaritaanku weli socdo.

“Waxaan caddeyneynaa in dhammaan shixnadda saaran markabka MV Sea World ay tahay agab ciidan (military equipment), mana jirto wax ganacsi ah oo saaran,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeedka Puntland.

Sidoo kale, qoraalka ayaa lagu yiri: “Ilaa hadda, Dowladda Federaalka ma aysan caddeynin cidda iska leh markabka, halkii laga rabay in baaritaanka la sugo ayay si degdeg ah u soo saartay warar aan sal lahayn.”

Si kastaba ha ahaatee, arrimahan ayaa sii kordhinaya shakigii uu hore maamulka Puntland uga muujiyay markabka hubka sida, maadaama ay jirto jiho kale oo Turkida aheyn oo u rarnaa, waana arrinta uu hadda maamulku ugu andacoonayo sii haysashadiisa.

DF oo ciidamada Haramcad ka dejisay GEDO iyo wararkii ugu dambeeyay xiisadda

0

Beledxaawo (Caasimada Online) – Ciidamo ka tirsan kuwa gaarka ah ee Haramcad ayey maanta Dowladda Federaalka Soomaaliya u daabushay gobolka Gedo ee maamulka Jubbaland.

Gobolkan oo maalmahan ay ka taagneyd xiisad siyaasadeed oo u dhaxeysa dowladda dhexe iyo maamulka Jubbaland, ayaa waxaa haatan ciidan hor leh oo ay halkaasi ka dejisay dowladda dhexe.

Tallaabadan ayaa timid kaddib markii dagaallo sababay khasaare ay laba maalmood oo xiriir ah ka dhaceen magaalada Beledxaawo. Dagaalladaas ayaa billowday kaddib imaanshaha magaalada ee Cabdirashiid Janan iyo wafdi uu hoggaaminayay.

Cabdirashiid Janan oo maalmo ka hor loo magacaabay taliyaha hay’adda NISA ee gobolka Gedo, ayaa halkaasi ka fulinaya qorshaha Dowladda Federaalka ee ka dhanka ah Jubbaland. Dabayaaqadii sanadkii hore ayey aheyd markii sidan oo kale Dowladda Federaalka ay ciidamada Haramcad ugu daabushay deegaanka Raas-Kambooni ee isla Jubbaland.

Todobaadkii lasoo dhaafay dowladda Soomaaliya ayaa ciidamo badan geysay qeybo kamid ah Gedo, si ay usii xoojiyaan kuwii horay u joogay gobollaasi, loogana hortago dhaq-dhaqaaq ay dhankooda halkaas ka bilaabeen ciidamada Daraawiishta maamulka Jubaland.

Xiisadda gobolka Gedo ayaa marar badan soo noq-noqotay, waxaana si aad ah xiisadda loo dareemaa marka la gaaro xilliyada doorashooyinka oo dhinacyadu ay si gaar ah ugu hardamaan kuraasta taalla gobolkaasi, si ay u helaan codka xildhibaannada Gedo.

Si kastaba, shacabka ku nool gobolka Gedo ayuu si toos ah u saameeyay khilaafka siyaasadeed ee daba-dheeraaday, kaas oo marar badan dib u dhac iyo qalalaase ka abuuray gobolka, iyadoo labada dhinac ee dowladda dhexe iyo Jubbaland ay weli isku hayaaan maamulka iyo amniga gobolka.

Fal-celin xooggan oo ka dhalatay jawaabta maamulka Puntland ee markabka hubka

Garoowe (Caasimada Online) – Fal-celin xooggan ayaa ka dhalatay warsaxaafadeedka ay mar kale Puntland kasoo saartay markabka hubka sida ee ay ku qabsatay xeebaha bari ee maamulkaasi, kadib markii ay kasoo dabacday sidii hore ee ad-adeegga badneyd.

Madaxtooyada Puntland ayaa mar ka hore si rasmi ah uga jawaabtay hadalkii kasoo baxay dowladda federaalka Soomaaliya oo ku eedeysay in Puntland burcad-badeednimo kula kacday markabka MV Sea World, iyadoo sheegtay in eedeyntaasi tahay mid “degdeg ah oo aan sal lahayn” maadaama baaritaanku weli socdo.

Agaasimaha Warfaafinta Madaxtooyada Puntland, Jaamac Dabaraani, ayaa akhriyey war-saxaafadeedka oo lagu caddeeyey in Puntland ay la xiriirtay Dowladda Turkiga si markabkan loo marsiiyo hannaan sharci ah kadib marka baaritaanka la dhammeeyo.

“Puntland waxay si rasmi ah ula xiriirtay Dowladda Turkiga, waxayna ku dadaaleysa in markabkan la mariyo waddo sharci ah marka baaritaanku soo gabagaboobo,” ayuu yiri Dabaraani.

Markabkan oo ay ciidamada Puntland qabteen 18-kii Luulyo 2025, ayaa la sheegay inuu siday hub ciidan oo aanay la socon wax badeeco ganacsi ah — taasoo Puntland ku tilmaantay mid ka duwan war-saxaafadeedkii Dowladda Federaalka ee sheegay in shixnada ay ganacsi iyo hub isugu jireen.

Waxaa kale oo bayaanka lagu yiri “Ilaa hadda Dowladda Federaalka ma aysan caddeynin cidda iska leh markabka, halkii laga rabay in baaritaanka la sugo ayey si degdeg ah u soo saartay warar aan sal lahayn.”

Haddaba sidee looga fal-celiyay jawaabta Puntland ee markabka hubka?

Cabdullahi Ibraahim Geesey: “Dhalinyarada aad kaluumeysatada dhaheysaan waa burcad badeed adinkana waxaad tihiin maamul burcad badeed, markab dowlad dhexe ruqsa ka heysta in uu maamul ku dhago misana bliliqeysto waa burcadnimo”.

Suleymaan Saciid Macallin: “Puntland shalay wey talo xumeyd, maanta wey orod gaaban tahay.”

Haliimo Cali Cariif: “War ha isku daalinina qorshiihi laga damacsana sida ay tahay ayuu u hirgalay.”

Xuseen Diyaaz: “Haddiiba u turkiga sheegtay inu leeyahay xamarna ku socotay maxaa waayey baaritaanka la rabo?”

Cabdullahi Burhaan: “Dadka caqligooda yaan lagu ciyaarin Dowlada Federaalka sowtaa xiriirka u jarnay maxay naga soo doonayaan hadda oo markabkan sharci daradaa noola baareysaa?”

Saciid Cali: “Magacii Burcad badeed waa ku dhacay hubkiina waa qaadan waayeen.”

DF Soomaaliya oo qaadaysa tallaabo ay si weyn u sugayeen dadka magaalada Muqdisho

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa qorsheynaysa in dib loo furo in ka badan 100 waddo oo muddo dheer xirnaa gudaha magaalada Muqdisho.

Waddooyinkan ayaa horay loo xiray muddo ka badan toban sano, iyada oo la tilmaamay in sababo amni darteed loo hakiyay isu socodkooda. Sida qorshuhu yahay, labada todobaad ee soo socda ayaa lagu wadaa in la billaabo hawsha dib u furista waddooyinkan.

Talaabadan ayaa la rumeysan yahay in ay wax weyn ka tari doonto saxmadda gaadiidka iyo isku socodka dadka, iyadoo sidoo kale lagu horumarinayo adeegyada ay bulshadu u baahan tahay.

Golaha Wasiirrada oo maanta isugu yimid kulankoodii toddobaadlaha ahaa, ayaa warbixin ka dhageystay guddiga loo xilsaaray xal u helidda saxmadda waddooyinka Muqdisho.

Warbixinta guddigu waxay si gaar ah diiradda u saartay caqabadaha ugu waaweyn ee hortaagan dhaq-dhaqaaqa magaalada iyo saameynta ay leedahay xirnaanshaha waddooyinka.

Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre ayaa sanadkan magacaabay guddi si gaar ah u eegaya xaaladda saxmadda Muqdisho, kadib cabashooyin ay muujiyeen shacabka ku dhaqan caasimadda.

Guddigu wuxuu sheegay inay xiran yihiin in badan 60% waddooyinka magaalada, taasoo sababtay ciriiri baaxad leh oo ka dhashay baahida loo qabo waddooyin furan oo suurtagelin kara isu socodka dadka iyo gaadiidka.

Dowladda Federaalka iyo maamulka gobolka Banaadir ayaa iska kaashan doona hirgelinta qorshahan, iyadoo la filayo in uu wax ka beddelo nolosha maalinlaha ah ee dadka ku nool caasimadda.

Si kastaba, tallaabadan ayey muddo badan sugayeen shacabka reer Muqdisho o iyagu dhibaatooyin badan ku qabay xirnaanshaha waddooyinkan oo muhiim u ah isku socodka gudaha caasimadda, isla markaan wax ka tari doona jaamka badan ee ka jira magaalada.

Prof. DALXA oo lagu xayiray garoonka Nairobi iyo sababta

0

Nairobi (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya dalka Kenya ayaa sheegaya in saaka garoonka diyaaradaha Joma Kenyatta lagu xayiray muddo saddex saacadood Xildhibaan hore Maxamed Cumar Dalxa oo ka tirsanaa baarlamaankii 10-aad ee dalka.

Dalxa ayaa loo beegsaday go’aanno ka dhan ah qadiyadii Badda oo uu soo saaray xiligii uu ka tirsanaa Baarlamaanada Jaamacada Carabta, isla markaana ay is hayeen Soomaaliya iyo Kenya.

Saraakiisha xayiray Dalxa ayaa sidoo kale waxa ay hordhigeen liis xanibaad ah oo uu isagu ku jiro, kaas sirdoonka Kenya ka dhigen garoonka Joma Kenyatta, sidaasna lagu xayiray.

Xildhibaanka ayaa isaga oo sii galaya Nairobi lagu qabtay garoonka, halkaas oo ay saacado ku hayeen ciidamada ammaanka, illaa markii dambe uu yimid safiirka Soomaaliya ee Nairobi.

Danjire Jibriil Cabdulle ayaa lasoo wariyay in si adag uu ula dooday Hey’adda Socdaalka Kenya, isaga oo markii dambe ku guuleystay in uu kasii daayo xildhibaan Dalxa oo loo ogolaaday inuu gudaha uu sii galo Kenya, gaar ahaan magaalada caasimada ah ee Nairobi.

Illaa iyo hadda ma jiro wax war ah oo kasoo baxay Kenya iyo dowladda Soomaaliya oo ku aadan falka lagula kacay xildhibaan hore Dalxa, kaas oo kamid ah siyaasiyiinta muddada dheer usoo shaqeeyay dalka, isaga oo kaalin mugleh ka qaatay dowlad-dhiska Soomaaliya.

Maxamed Cumar Dalxa ayaa sidoo kale ah aqoonyahan aad looga dhex qadariyo bulshadda Soomaaliyeed dhexdeeda, isla markaana ah nin bulsho oo aad ula socda taariikhada dalka iyo marxaladihii lasoo maray, maadaama uu muddo fog kusoo dhex-jiray dowadnimada.