Muqdisho (Caasimada Online) – Hoggaanka taliska howl-galka cusub ee Midowga Afrika ee Soomaaliya ayaa xaqiijiyay taageeradooda dagaalka ay dowladda Soomaaliya ku jirto ee dhanka ah kooxda Al-Shabaab.

Wakiilka Gaarka ah ee Midowga Afrika u qaabilsan Soomaaliya Ambassador Maxamed El-amine Souef oo maanta la kulmay ra’iisul wasaaraha Soomaaliya Xamza Cabdi Barre ayaa caddeeyay taageeradooda buuxda ee dagaalka.

Labada masuul ayaa intii kulanka socday waxay uga wada-hadleen arrimaha howl-galka cusub ee Midowga Afrika, kaasi oo horraantii sanadkan si rasmi ah uga bilowday gudaha Soomaaliya.

Kulanka ayaa sidoo kale diiradda lagu saaray xoojinta iskaashi ee ka dhaxeeya Soomaaliya iyo Midowga Afrika iyo howlgalka cusub ee taageerridda iyo xasillinta Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM) oo bedalaya ATMIS.

Intii uu socday kulanka, danjire Souef ayaa tilmaamay in Midowga Afrika si buuxda uga taageerayo dowladda Soomaaliyeed ciribtirka kooxaha argagixisada ee ugu horreyso Al-Shabaab.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa ugu dambeyntiina wuxuu Midowga Afrika uga mahad-celiyey taageerrada naf-hurnimada leh ee uu la garab joogo dowladda iyo shacabka Soomaaliyeed.

Waxa kale oo uuna caddeeyey sida ay dowladda uga go’an tahay in dalka laga sifeeyo kooxaha Khawaarijta ah ee isku soo bahaystay in dalkeena ay nabadda u diidaan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa maanta magaalada Muqdisho ka furay shirweynaha 7-aad ee garsoorka dalka.

Madaxweynaha oo khudbad ka jeediyay halkaasi ayaa sheegay in dib-u-eegista iyo dhameystirka cutubka 9-aad ee dastuurka ay aas-aas u tahay helidda nidaam garsoor oo la jaanqaadaya baahiyaha bulshada iyo dib u kabashada dalka.

Sidoo kale wuxuu tilmaamay guulaha la taaban karo ee sanadihii la soo dhaafay laga gaaray horumarinta garsoorka dalka, kuwaas oo ay ka mid yihiin;

1- Shaqaaleysiinta howl-wadeenno cusub oo loo maray hannaan tartan furan oo cadaalad ah iyo 2- Hirgelinta nidaamka elektarooniga ah ee dacwadaha, kaas oo si joogto ah loo horumarinayo si loo dedejiyo habsami u socodka adeegyada garsoorka.

“Dowladdu waxa ay si weyn uga shaqeynaysaa in cutubka ku saabsan garsoorka uu noqdo mid [sida ugu wanaagsan] u qaabeeya arrimaha garsoorka, iyada oo la hubinayo in dastuurku uu saldhig u noqdo garsoor casri ah oo dabooli kara baahida caddaaladda ee bulshada,” ayuu yiri madaxweyne Xasan Sheekh.

Madaxweynaha ayaa waxa kale uu adkeeyey sida ay uga go’an tahay dowladda dhammeystirka dhismaha nidaam garsoor oo casri ah, hufan oo ay saldhig u tahay shareecadda Islaamka.

Ugu dambeyntiina wuxuu soo bandhigay tallaabooyinka lagu xaqiijinayo oo ay ka mid tahay dhismaha maxkamadda dastuuriga ah, sare u qaadidda miisaaniyadda hay’adaha garsoorka iyo baahinta adeegga garsoorka dalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Waxaa weli sii kordhaya khataraha ka imaanaya kooxaha burcad-badeeda, kadib markii ay kordheen weerarada ay ku qaadaan maraakiibta shisheeye, sida ay maanta shaca ka qaaday hay’adda caalamiga ah ee badaha.

Hay’adda oo warbixin sanadkeed soo saartay ayaa digniin u jeedisay maraakiibta, waxayna ku boorisay howlwadeennada inay sameeyeen feejignaan xilliyada ay isaga kala gooshayaan xeebaha Soomaaliya iyo gacanka cadmeed.

Warbixin sanadeed kasoo baxday Xafiiska Rugta Ganacsiga Caalamiga ah ee Badaha Caalamiga ah (IMB) ayaa lagu sheegay in weli ay jirto khatarta burcad-badeedda, loona baahan yahay in la qaado tallaabooyin dheeraad ah oo looga hortagayo kooxdaasi.

Sidoo kale warbixinta ayaa lagu sheegtay in siddeed weerar oo budhcad-badeed ah ay ka dhaceen xeebaha Soomaaliya sanadkii lasoo dhaafay ee 2024, kuwaas oo lagu afduubtay labo markab oo kalluumeysi iyo markab xamuul ah

“Maamulayaasha iyo hawl-wadeennada maraakiibta waxaa si adag loogu dhiirri-gelinayaa inay si adag u feejignaadaan, una hoggaansamaan dhammaan talooyinka hab-dhaqannada maamulka ugu wanaagsan inta ay uga sii gudbayaan Gacanka Guinea iyo biyaha Bariga Afrika,” ayuu yiri Michael Howlett oo ah agaasimaha IMB.

Waxaa kale oo uu sii raaciyay in burcad-badeedda Soomaalida ay ku beegsan karaan maraakiibta meel xeebaha Soomaaliya u jirta 1,000 mayl-badeed, iyagoo isticmaalaya doonyaha dheereeya.

Digniintan ayaa kusoo aadeysa, iyada oo dhowaan burcad-badeed laga sii daayay markab kalluumaysi oo laga leeyahay dalka Shiinaha oo lagu qafaashay xeebaha deegaanada Puntland.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladaha Soomaaliya iyo Sacuudiga ayaa maanta heshiis cusub oo muhiim ah ku kala saxiixday magaalada Muqdisho, kadib kulan dhex-maray Wasiirka Wasaaradda Maaliyadda XFS Biixi Imaan Cige iyo Maamulaha guud ee Sanduuqa Horumarinta Dhaqaalaha Saudi Arabia Suldaan Abdulrahman Al-Marshad.

Labad mas’uul ayaan kulankooda diirradda ku saaray hannaanka dib-u-habeynta Maaliyadda Soomaaliya oo haatan meel wanaagsan maraya iyo sidii loo maalgalin lahaa mashaariicda muhiimka ah ee ay si gaar ah Dowladda Soomaaliya mudnaan u siinayso.

Sidoo kale kulankan oo ay goobjoog ahaayeen Wasiirka Wasaaradda Tamarta iyo Biyaha, madaxda Bangiga Horumarinta iyo dib-u-dhiska Soomaaliya, Safiirada laba Dal ee Soomaaliya iyo Saudi Arabia ayaa waxaa lagu saxiixay heshiis is afgrad ah oo dowladda Sucuudigu ay ku maalgalinayo qodista Ceelal Biyoodyo iyo horumarinayo Reer Miiga.

Wasiir Biixi oo faah-faahiyay shirka ayaa xaqiijiyay sida ay dowladda Soomaaliya uga go’an tahay abuuridda fursado dhaqaale oo lagu maalgalinayo bulshada Soomaaliyeed, si sare loogu qaado dhaqaalaha dalka iyo wax-soosaarka.

“Talaabooyinka horumarineed ee lagu maalgalinayo ilaha dhaqaalaha ayaa ah natiijo ka dhalatay hannaankii deyn cafinta oo Dowladda Soomaaliya ay ku maamushay waddadii saxnayd” ayuu yiri wasiirku.

Dhinaca kale, Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya, Mudane Xamsa Cabdi Barre, ayaa xafiiskiisa ku qaabilay wafdiga uu hoggaaminayo Maamulaha Guud ee Sanduuqa Horumarinta Boqortooyada Sucuudi Carabiya, Mudane Sultan Abdulrahman Al-Marshad, waxaanaay ka wada hadleen sidii ay kaalin uga qaadan lahayeen iskaashiga labada dhinac gaar ahaan arrimaha la maalgashiga iyo horumarinta kaabayaasha dhaqaalaha dalka.

Labada dhinac ayaa xoogga saaray sidii Sanduuqa Horumarinta Sucuudiga uu kaalin muuqata uga geysan lahaa, arrimaha horumarinta dhaqaalaha dalka iyo maalgashiga, maadaama uu sanduuqani kamid yahay hey’addaha sida gaarka ah ula shaqeeya dowladda, sidoo kalena uu qeyb weyn ku lahaa barnaamijkii dib-u-habeynta dhaqaalaha dalkeenna ee horseeday in Soomaaliya ay gaarto deyn cafin dhameystiran.

Ugu dambeyn Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Jamhuuriyadda Federaalka Mudane Xamsa Cabdi Barre, ayaa uga mahadceliyey wafdiga ka socday Boqortooyada Sucuudiga booqashada ay ku yimaadeen Muqdisho, isaga oo xusay in Soomaaliya ay ka jiraan fursado waaweyn oo maalgashi gaar ahaan dhinacyada beeraha, kalluumeysiga iyo tamarta.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ciidamada Booliska Soomaaliya ayaa maanta ka hortegay weerar qaraxyo ah oo ay doonayeen in Al-Shabaab ay ka gaystaan gudaha magaalada Muqdisho, sida lagu sheegay warsaxaafadeed kasoo baxay taliska booliska.

Qaraxyada ayaa laga soo buuxiyay gaari nooca raaxada ah, balse inta uuna soo gelin gudaha caasimada ayaa waxaa ciidanka ay ku qabteen agagaarka degmada Afgooye.

“Ciidanka Boliiska Soomaaliyeed ayaa gacanta ku dhigay gaari laga soo buuxiyey walxaha qarxa oo la rabay in lagu dhibaateeyo Shacabka Soomaaliyeed ee ku nool Caasimadda Muqdisho” ayaa lagu yiri warsaxafaadeedka.

Al-Shabaab ayaa si farsameysan oo yaableh qaraxan kusoo gelin rabtay magaalada Muqdisho, waxayna gaariga kusoo xireen sameecado si aan loo fahmin, balse waxaa ugu dambeyn ku fahmay booliska oo saaka fashiliyay, kadibna burburiyay qaraxyada.

“Walxahan Qarxa ayaa dhagar qabayaashu ku soo farsameeyeen sameecadaha cod baahiyaasha ah , waxaana ay ku talagaleen in si farsameysan Ciidamada ku dhaafiyaan balse waa ay u suurageli waysay maadaama Ciidamadu u diyaarsan yihiin ka hortagga farsamooyinka cusub ay adeegsanayaan Khawaariijtu marwalbo” ayaa lagu yiri qoraalka.

Sidoo kale waxaa lasii raaciyay “Ciidanka Boliiska qeybtooda Xirfadlayaasha ah ayaa hadda ku guuleystay burburinta walxaha qarxa ee laga soo buuxiyay gaarigaa gacanta Boliiska ku jira”.

Weerarkan ayaa kusoo aadayo, xilli sidaan oo kale habeen hore ciidamada ammaanka ay u fashiliyeen isku day Al-Shabaab doonayeen inay weerar uga gaystaan gudaha degmada Daarusalaam, halkaas oo laga maqlay qaraxyo ay dheemish ku sheegtay dowladda dhexe.

Baydhaba (Caasimada Online) – Warar kala duwan ayaa kasoo baxaya dagaal xoogan oo maanta xubno ka wada tirsan kooxda Al-Shabaab ku dhex-maray qaybo kamid ah gobolka Baay oo hoostaga Koonfur Galbeed, waxaana ka dhashay dhimasho iyo dhaawac.

Dagaalka ayaa lagu soo warramayaa inuu si gaar ah uga dhacay deegaanka Ceeldhuun-Adeegow oo qiyaastii 42-km waqooyi galbeed ka xiga magaalada Baydhaba.

Sida uu shaaciyay Telefishinka Koonfur Galbeed dagaalka ayaa salka ku hayay muran dhaqaalaha ay Al shabaab ka qaadaan dadka shacabka ah ee loo yaqaano Zakawaat.

Xubnaha dagaalamay ayaa waxaa soo kala dhex-galay isfaham-waa xoogan, kaas oo keenay inay wada dagaalamaan maleeshiyaadka kooxda dhexdeeda.

Inta la xaqiijiyay illaa afartameeyo ka tirsan Khawaarijta ayaa ku dhintay dagaalkan, halka ay ku dhaawacmeen tiro kale oo intaasi ka badan, waxaana ku jiro rag amiiro ah oo magac ku lahaa deegaanka Ceeldhuun-Adeegow ee gobolka Baay.

Wararka ayaa intaasi kusii daray in weli ay xaaladdu ay kacsan tahay, isla markaana dhinacyada dagaalamay ay abaabul ka wadaan aagga deegaanka Ceeldhuun-Adeegow.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka arrimaha dibadda Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi oo kamid ah xubnaha aadka ugu dhow Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa u jawaabay xubnaha siyaasiyiinta mucaaradka ee eedeymaha u jeediyay dowladda dhexe.

Fiqi ayaa si gaar ah uga falceliyay shirkii jaraa’iid ee ay shalay wada qabteen madaxweynihii hore ee dalka Sheekh Shariif Sheekh Axmed, Xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame iyo Senator Cabdi Ismaaciil Samatar oo weerar culus ku qaaday Madaxweynaha, iyaga oo ka horyimid heshiis uu lasoo galay Itoobiya iyo arrinta doorashada.

Wasiirka ayaa xasuusiyay in saddexda ninba ay ka tirsan yihiin baarlamaanka, isla markaana waxa ay diidaan, gaar ahaan arrinta doorashada ay meel-mariyeen labada gole, balse ay muuqdaan kuwa leh dano kale oo siyaasadeed oo haddana deg-degaya.

“Baarlamaanka ay saddexdaan oday ka tirsan yihiin ayaa ansixiyey doorashada ay ka cabanayaan.. Guddiga doorashada madaxa banaanna maalmaha soo socda in ay ku dhawaaqi doonaan jadwalka doorashada ayay inoo sheegeen.! Malaha ayadaa laga hordhacayaa.! Sanado ka hor waxay madaxweynihii hore ku eedayn jireen doorasho diid, haddana madaxweynahan waxay ku eedaynayaan doorasho qof iyo cod ayuu qabanayaa (doorasho Doon)” ayuu yiri wasiirka arrimaha dibadda xukuumadda Soomaaliya.

Axmed Macallin Fiqi ayaa sidoo kale weerar jawaab celin siiyay xubnaha mucaaradka, isaga oo tilmaamay in aysan kala garaneyn waxa ay rabaan iyo waxa ay diidaan, sida uu hadalka u dhigay.

“Markay halkaas joogto “tiiha siyaasadda” ayaa muuqata oo ah cudur siyaasadeed oo ay qofka isaga qaldanto waxa uu rabo iyo waxa uu diidan yahay! Shalay iyo maanta! Maslaxadiisa iyo dhibkiisa!” ayuu mar kale yiri wasiirku.

Ugu dambeyn wuxuu ku celiyay in dalka uu aadan doorasho toos ah, loona baahan yahay in loo diyaar garoobo, kadibna boorka laga jafo xisbiyada iyo ururada siyaasadda,

Jowhar (Caasimada Online) – Warar dheeraad ah ayaa kasoo baxaya khasaaraha ka dhashay qarax miino oo maanta ka dhacay inta u dhexeysa degmooyinka Jowhar iyo Mahadaay ee gobolka Shabeelaha Dhexe, kaas oo waxyeelo kasoo gaartay dad rayid ah.

Qaraxa oo ahaa mid xoogan ayaa qabsaday gaari ay la socdeen dad shacab ah oo marayay deegaanka Doonka Buurfuule, sida ay innoo sheegeen dadka deegaanka

Ugu yaraan illaa 2 qof oo shacab ahaa ayaa ku dhintay qaraxan, halka uu ku dhaawacmeen tiro kale oo intaasi kamid ah, kuwaas oo la socday baabuurka ay miinada haleeshay.

Sidoo kale dadka dhaawacyada ayaa deg-deg loo soo gaarsiiyay isbitaalka guud ee magaalada Jowhar, si loogula tacaalo xaaladdooda caafimaad.

Ma jiro illaa iyo hadda wax war ah oo kasoo baxay saraakiisha ciidamada iyo maamulka HirShabelle ee ku aadan weerarkaasi qaraxa ah ee shacabka lala beegsaday.

Inta badan qaraxyada noocaan oo kale ah ayaa waxaa waddooyinka galiya maleeshiyaadka Al-Shabaab oo beegsaday ciidamada, balse waxaa khasaare uu kasoo gaaraa rayidka.

Shabeelaha Dhexe ayaa waxaa weli ka socda howlgallo ka dhan ah Al-Shabaab oo deegaanada qaar weli kaga sugan gobolkaasi oo hoostaga maamulka HirShabelle.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul wasaaraha xukuumadda Soomaaliya Mudane Xamza Cabdi Barre oo xalay ka qayb-galay munaasabad ka dhacday xarunta Tiyaatartka Qaranka ayaa markii ugu horreysay ka hadlay dagaalka ay Puntland ku qaaday Daacish.

Xamza ayaa si weyn u taageeray howlgallada ka socda gobolka Bari, isaga oo ku bogaadiyay ciidamada Puntland u dhaqaaqay buuraha ay ku jiraan xubnaha Daacish.

Ra’iisul wasaaraha ayaa sidoo kale shaaca ka qaaday in xukuumaddiisa ay garab taagan tahay Puntland, isla-markaana taageero nooc waliba ay diyaar ula tahay.

“Dowladda Federaalka waxa ay si buuxda u garab taagan tahay ciidamada geesiyaasha ah ee Puntland ee dagaalka kula jira cadowga Daacish, waxaanan ugu hambalyeynayaa guulaha waaweyn ee ay ka soo hooyeen dagaalka cadowga” ayuu yiri Ra’iisul wasaaruhu.

Shalay dowladda dhexe oo warsaxaafadeed soo saartay ayaa Puntland iyo shacabkeeda ku boggaadisay dagaalka ay u jiheysteen, si ay isaga xoreeyaan kooxaha argagixisada.

“Dowladdu iyada oo kaashanaysa shacabka Soomaaliyeed waxay u taagan tahay sidii dalka looga tirtiri lahaa dembiileyaasha Khawaarijta, kuwaas oo muddo dheer dhibaato aan kala sooc lagayn ku haya shacabka Soomaaliyeed” ayaa lagu yiri bayaanka dowladda dhexe.

Puntland ayaa howlgalkan oo ka socda gobolka Bari ugu magaca ndartay Hilaac, waxaana ujeedka uu yahay in dhulka buuraha looga saaro maleeshiyaadka kooxda Daacish.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Soomaaliya ayaa qorsheyneysa in dowladda Suudaan ay ku garab siiso dib u dhiska ciidankii qaranka, sida ilo diblomaasiyadeed ay u xaqiijiyeen Caasimada Online.

Garab istaagga Soomaaliya ay u balan-qaaday Suudaan waxaa fulintiisa ka qeyb qaadanaya Turkiga, waxaana ciidamada Suudaan lagu tababari doonaa Muqdisho.

Soomaaliya oo kaashaneysa Turkiga ayaa Suudaan ka balan qaaday in ay ku garab-siineyso dhismaha ciidankooda qaranka oo ku burburay dagaaladii sokeeye ee dalkaas ka dhacay.

Dowladda Soomaaliya ayaa qorsheysay in duleedka Muqdisho saldhig militeri laga siiyo Suudaan, halkaas oo lagu dhisi doono ciidamadii burburay ee dalkaas.

Tababarka Ciidamada Suudaan waxaa ka qeyb qaadan doona Turkiga, sidoo kale waxaa jira qorshe saraakiil militeri oo Soomaali ah loogu dirayo dalka Suudaan, sida ay sheegeyso xogtaan.

Ciidamada Suudaan oo dagaal kula jira jabhad kasoo hor jeeda dowladda ayaa sidoo kale wajahaya burbur xoog leh, saraakiil iyo ciidamo ka socda dowladda Soomaaliya ayaa hadda loo diyaarinayaa in loo diro Suudaan, si ciidamada dowladda ay uga gacan siiyaan dagaalka kooxda ka soo horjeeda dowladnimada.

Turkiga oo Soomaaliya ay u tahay Albaabka uu ka soo galay qaaradda Afrika ayaa aad u daneeya in Suudaan ay dib u soo kabato oo noqoto dowlad xoog leh, wuxuu diyaar u yahay inuu ku caawiyo gudaha Soomaaliya.

Soomaaliya oo doorkeeda dhismaha ciidamada Suudaan qaadaneysa ayaa ugu horeyn balan-qaaday saldhigii lagu dhisi lahaa ciidamada Suudaan, waxaana xiga talaabooyin militeri oo Soomaaliya iyo Turkiga iska kaasha doonaan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Senator Cabdi Ismaaciil Samatar oo kamid ahaa siyaasiyiin maanta shir jaraa’id ku qabatay magaalada Muqdisho ayaa si adag uga hadlay heshiiskii Xasan Sheekh iyo Abiy Axmed ay ku galeen magaalada Ankara, isagoo sheegay in uu lamid yahay kii Muuse Biixi uu saxiixay.

Senatorka ayaa sheegay in Xasan uu qorsheynayo in xukunka uu xoog ku sii joogo, taasina ay ku qasbeyso in dowlad goboleedyada uu dagaal ku qaado, badana iibsado, sida uu hadalkiisa u dhigay.

Wuxuu sheegay in heshiiskii Muuse Biixi iyo kan Xasan Sheekh uu hadda saxiixay ay isku mid yihiin, isagoo ka digay in mustaqbalka umadda Soomaaliyeed la iibsado.

“Heshiiska Xasan uu Ankara kusoo galay waxba ugama duwana kii Abiy uu la galay Muuse Biixi, badda Soomaaliyeed halis ayay ku jirtaa, danta gaarka ah ee Xasan Sheekh iyo danta Abiy Axmed ayaa walaaloobay,” ayuu yiri Prof. Cabdi Samatar.

Sidoo kale wuxuu sheegay in hadii umadda Soomaaliyeed ay aqbalaan waxa Xasan Sheekh wado ay ku halaagmi doonaan, “Dhulkaan waa hadiyad Allena siiyey, difaacda, cid kale yeysan idinkugu talin dhulkiina,” ayuu yiri.

Goobta uu Senator Cabdi Ismaaciil Samatar hadalkaan ka sheegay waxaa sidoo kale ka hadlay Shariif Sheekh Axmed iyo Cabdiraxmaan Cabdishakuur, kuwaas oo Xasan Sheekh ku dhaliilay sida uu u maareeyey xiisadii Soomaaliya iyo Itoobiya.

“Itoobiya haddii ay bad ganacsi rabto maxay uga raadsan waysay Jabuuti, Eritrea ama Suudaan, maxay Somalia uga soo doonatay? Xaqiiqda ayaa ah in Itoobiya aysan bad ganacsi rabin, laakiin ay rabto bad ay qaadato mugdi badan ayaana ku jira waxa lagu soo heshiiyay,” ayuu yiri Madaxweyne hore Sheekh Shariif.

“Madaxweyne Xasan wuxuu caasimadda Ethiopia u tagay in uu soo raaligaliyo Abiy Axmed, muu raaligaliyo walaalihiisa ay talada kala dhaxeyso? sax ma ahan in la raali galiyo wadan nagu soo duulay,” ayuu yiri Cabdiraxmaan Cabdishakuur oo ka hadlay isla goobtaas.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wafdi uu hoggaaminayo Maamulaha Guud ee Sanduuqa Horumarinta Dhaqaalaha Sucuudiga 𝐒𝐮𝐥𝐝𝐚𝐚𝐧 𝐀𝐛𝐝𝐮𝐥𝐫𝐚𝐡𝐦𝐚𝐧 𝐀𝐥-𝐌𝐚𝐫𝐬𝐡𝐚𝐝 oo casuumaad rasmi ah ka helay Wasiirka Maaliyadda XFS Biixi Imaan Cige ayaa maanta soo gaaray magaalada Muqdisho.

Maamulaha ayaa kulamo muhiim ah la qaadan doona Masuuliyiin ka tirsan Xukumadda Soomaaliya, kulamadaas oo diiradda lagu saari doono arrimaha maalgalinta mashaariicda horumarineed ee gudaha Soomaaliya.

Wasiirka Wasaaradda Maaliyadda XFS Biixi Imaan Cige oo uu weyhliyo Wasiirka Tamarta iyo Biyaha Xildhibaan Cabdullhi Bidhaan Warsame ayaa intii lagu sugnaa qeybta soo dhaweynta ee Garoonka Diyaaradaha Aadan Cadde ee Magaalada Muqdisho waxa ay warbixin kooban oo ku saabsan xaaladda Dalka iyo qorshayaasha kulamada soo socda ay siiyeen Suldaan Al-Marshad iyo wafdiga la socday.

Biixi Imaan Cige Wasiirka Wasaaradda Maaliyadda Soomaaliya ayaa uga mahadceliyay Maamulaha Guud aqbalaadda casuumaddii uu u fidayay.

“Sharaf ayay ii tahay in aan Magaalada Muqdisho ku soo dhaweeyo Suldaan Al-Marshad iyo kooxda la socota oo booqasho taariikhi ah noogu yimid, inta lagu guda jiro imaatinkiisa Soomaaliya waxa aan wada yeelan doonaa shirar muhiim ah.”

“Waxa aan isla meel dhigi doonaa fursadda maalgalineed ee hadda ka jira Soomaaliya, si aan sare ugu qaadno dhaqaalaha Soomaaliya,” ayuu yiri Wasiirka Maaliyadda XFS.

Sanduuqa Horumarinta Dhaqaalaha Sucuudiga waxa uu ka mid yahay hey’adaha sida gaarka ah ula shaqeeya Dowladda sidoo kalena waxa uu qeyb weyn kulahaa barnaamijkii dib-u-habeynta dhaqaalaha ee horseeday in Dowladda Soomaaliya ay gaarto deyn cafin dhameystiran.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee dowladdii KMG ahayd ee dalka, Sheekh Shariif Sheekh Axmed iyo qaar kamid ah xubnaha mucaaradka oo maanta shir jaraa’id ku qabtay magaalada Muqdisho ayaa weerar culus ku qaaday dowladda federaalka.

Ugu horreyn Sheekh Shariif oo madasha ka hadlay ayaa aad u dhaliilay madaxweyne Xasan Sheekh iyo dowladdiisa, gaar ahaan siyaasadda uu xilligan ku wajahayo arrimaha dibadda.

“Waxa hadda dhacay aad iyo aad ayaa looga fiican yahay, waxaad arkeysaa 10 heshiis oo lala galay 10 dowladood oo iska soo horjeedo heshiisyada qaar waxa ay dhacayaan hal maalin, waxay ka dhacayaan laba caasimadood oo iska soo horjeedo” auu yiri Shariif.

Madaxweynihii hore oo hadalkiisa sii wata ayaa soo hadal qaaday heshiiskii dhex-maray Soomaaliya iyo Itoobiya, wuxuuna tilmaamay inuu ahaa heshiis aan la fileyn, maadaama ay jirtay xiisad xoogan oo u dhexeysay Muqdisho iyo Addis Ababa, welina aan xal laga gaarin.

Sidoo kale wuxuu ku eedeeyay Itoobiya in ay rabto bad ay qaadato, horayna arrintaasi ay u shaaciyeen mas’uuliyiinta sar sare ee dalkaasi, sida uu hadalka u dhigay.

“Habka loo maray heshiiskan waa khaldan tahay culeysna waxa ay ku tahay Soomaalida, nabad-na ma ku imaaneyso” ayuu mar kale yiri.

Waxaa kale oo uu raaciya “Itoobiya haddii ay bad ganacsi rabto maxay uga raadsan waysay Jabuuti, Eritrea ama Suudaan, maxay Somalia uga soo doonatay? Xaqiiqda ayaa ah in Itoobiya aysan bad ganacsi rabin laakiin ay rabto bad ay qaadato mugdi badan ayaana ku jiro waxa lagu soo heshiiyay”.

Hoos ka daawo:-

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka ah ee Soomaaliya ayaa markii ugu horreysay ka hadashay dagaalka culus ee ay Puntland ku qaaday kooxda Daacish ee ku sugan dhulka buuraleyda ah ee gobolka Bari, kaas oo haatan ku socdo si dardarleh.

Ugu horreyn dowladda dhexe ayaa boggaadisay guulaha ay ciidamada Puntland ka gaareen dagaalkaas, kadib markii jab culus lagu gaarsiiyay maleeshiyaadka kooxda Daacish.

Dowladda Soomaaliya ayaa sidoo kale boggaadisay doorka shacabka Puntland iyo garab istaagga ay u muujiyeeen ciidanka daraawiishta ee howlgallada ka wada buuraha Bari.

“Khawaarijta Daacish iyo Shabaab, waa cadaw ay u simanyihiin dadka Soomaaliyeed waana in loo midoobo ciribtirkooda” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka.

Sidoo kale dowladda Soomaaliya ayaa ka tacsiyesyay askarta ku dhimatay dagaalkaasi, iyada oo sidoo kale kuwa dagaalamaya u rajeysay inay guul ka gaaraan argagixisada.

“Waxeey Dawladdu duco u diraysaa Shuhadada ku shahiiday hawlgalka iyo kuwa ku dhaawacmay, sidoo kale waxaa ay tacsi u diraysaa ehelada Shuhadadaas iyo guud ahaan Shacabka Soomaaliyeed ee ay ka baxeen iyaga oo u dagaalamaya difaaca Dalka, Dadka iyo Diinta” ayaa mar kale lagu yiri qoraalkan oo kasoo baxay wasaaradda warfaafinta dalka.

Dowladda Federaalka ayaa sidoo kale sheegtay inay ka go’an tahay in shacabka iyo maamulada dalka oo dhan ay ku dhiirigaliso kuna garab istaagto doorkooda ka xoraynta dalka ee kooxaha Khawaarijta ah.

Waxaa kale oo lasii raaciyay “Dowladdu iyada oo kaashanaysa shacabka Soomaaliyeed waxay u taagan tahay sidii dalka looga tirtiri lahaa dembiileyaasha Khawaarijta, kuwaas oo muddo dheer dhibaato aan kala sooc lagayn ku haya shacabka Soomaaliyeed”.

Hoos ka akhriso warsaxaafadeedka:-

Muqdisho (Caasimada Online) – Faah-faahino dheeraad ah ayaa kasoo baxaya dhacdo argagax leh oo maanta ka dhacday degmada Wadajir ee gobolka Banaadir, kadib markii nin watay toorey uu isku dhexe mindiyeeyay masaajid ku yaal agagaarka isgoyska Korontada.

Dhacdada oo ka dhacday Masjid lagu magacaabo Macallin Nuur ayaa argagax ku noqotay jamaacada masjidka iyo dadka deegaanka, taas oo dhacday xilli la geli rabay salaaddii duhur.

Ninka oo la sheegay in ka xanuunsanaa dhimirka ayaa isku soo xiray mid kamid musqulaha masjidka, kadibna wuxuu is geliyay mindi uu watay, waxaana sidaas soo gaaray dhaawac halis ah, sida uu sheegay qof goobjooge ah oo la hadlay warbaahinta.

Sidoo kale waxaa goobta gaaray ciidamo ka tirsan kuwa booliska oo gacanta ku dhigay ninkaasi, kadibna geeyay mid kamid ah xarumaha caafimaadka ee magaalada Muqdisho.

“Xilli uu adinka salaadda duhur soo dhow yahay ayaa waxaa aragnay dhiig fara badan oo kasoo baxaya musqusha masjidka, mucjiso wayn ayay nala noqotay nin kaligiis musqul isku soo xiraayo, kadibna toorey is gelinaayo” ayuu yiri odey kamida jamaacada masjidka.

Waxaa kale oo uu sii raaciyay “Mindida isaga ayaa watay booliska oo meesha yimid ayaana ka qaaday, kadibna isaga oo xaalad halis ah ku jiro ayaa la geeyay isbitaal”.

Dhacdooyinka argagaxa leh ayaa kusoo badana Muqdisho, waxayna ahayd dhowaan markii nin watay mindi uu xaaskiisa ku gowracay degmada Xamarjajab ee gobolka Banaadir.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dekedda magaalada Muqdisho ayaa yeelatay khad toos ah oo isku xiraya Soomaaliya iyo Shiinaha.

Waxaa maalintii shalay aheyd dekedda Muqdisho si toos ugu soo xirtay markab u rarnaa ganacsato Soomaali ah oo kasoo shiraacday xeebaha dalka Shiinaha.

Maraakiibta ku soo xirata dekedda Muqdisho ayaa soo mari jirtay dekadaha dalalka mandiqadda ka hor inta aysan imaan xeebaha Soomaaliya.

Khadka tooska ah ee ay haatan kadib maraakiibta ganacsi ku imanayaan dekedda Muqdisho ayaa ka dhigan guul weyn oo Soomaaliya gaartay, sida uu sheegay wasiir ku-xigeenka wasaaradda ganacsiga iyo warshadaha Soomaaliya Cusmaan Daalo.

Wasiirka oo ka hadlayay munaasabad lagu daah-furayay khadka tooska ah, oo ay hormuud u tahay shirkadda Lamu Shipping Limited ayaa sheegay in ay tahay tallaabadani mid ku dayasho mudan

Sidoo kale wuxuu xusay in arrintaan looga baaqsanayo dhibaatadii ay ku qabi jireen ganacsatada Soomaaliyeed oo badeecadahooda sugi jiray muddo dheer, maadaama ay kusoo hakan jireen dekado kale.

Waa markii ugu horreysay burburkii kadib markab ganacsi oo kasoo shiraacda xeebaha dalka Shiinaha uu toos ugu soo xirto marsada Xamar, isagoo markii hore soo mari jiray dekedo ku yaalla bariga Afrika iyo dalalka Carbeed.

Boosaaso (Caasimada Online) – Ciidanka Daraawiishta Puntland ayaa tacanta kusoo dhigay illaa sagaal diyaaradood oo nooca loo yaqaan Drone-ta.

Diyaaradahan ayaa isugu jira kuwa wax basaasa iyo kuwo ay qaraxyo ku rakiban yihiin una diyaara inay is qarxiyaan, kuwaas oo lahaayeen kooxda Daacish.

Qabashada diyaaradahaan ayaa suurta-gashay kadib dagaal culus oo dhex-maray kooxda Daacish iyo ciidanka maamulka Puntland, waxaana sidoo kale ciidanka la wareegeen goobo ay kooxda kasoo duuli jirtay.

Gobolka bari waxaa haatan si xowli ah uga socda howl-galka Hilaac ee ciribtirka kooxda argagixisada ee Daacish oo ku dhuumalaysta buuralayda fog ee Calmiskaad.

Maalintii shalay ayey aheyd markii halkaas lagu khaarajiyay in ka badan 20 dagaal-yahan oo ka tirsan Daacish, kuwaas oo ay ku jireen 4 ajaanib ah sida uu sheegay taliska howl-galka ee Puntland.

Dagaallada u dhaxeeya ciidamada Puntland iyo maleeshiyada Daacish ayaa dib u laba kacleeyey laba toddobaad kahor markii ay Puntland shaacisay in ay weerari doonto kooxaha argigixisada.

Balse kadib kooxda Daacish ayaa weerar toos ah oo isugu jira qaraxyo iyo dagaal ku soo qaaday qayb kamid ah ciidamadii ku sugnaa buuraha deegaanka Dharjaale.

Kooxda Daacish ee Soomaaliya oo muddo aheyd laan yar oo ka tirsan kooxda caalamiga ah ee Daacish ama isugu yeerta khilaafadda Islaamiga ah ayaa sanadihii ugu dambeeyey yeelatay muhiimad iyo saameyn.

Muqdisho (Caasimada Online) – Mas’uulkii ugu horreeyay ee ka tirsan dowladda federaalka ah ee Soomaaliya ayaa ka hadlay dagaalka ka socda Puntland ee u dhexeeya ciidamada ammaanka maamulkaasi iyo kooxda Daacish.

Cabdiraxmaan Al-Cadaala oo ah wasiir ku xigeenka wasaaradda warfaafinta Soomaaliya ayaa noqday mas’uulkii ugu horreeyay ee xil ka haya dowladda dhexe ee si toos ah uga hadlay dagaalkaasi, isaga oo Puntland ku taageeray ciribtirka kooxda argagixisada ah ee Daacish.

Wasiir ku xigeenka ayaa sidoo kale boggaadiyay guulaha waa wayn ee laga gaaray dagaalka ay Puntland kula jirto kooxda Daacish, maadaama ciidamada Puntland ay ka saareen dhowr saldhig oo muhiim ah.

“Hambalyo iyo bogaadin Geesiyaasha Daraawiishta Puntland oo Buuraha ku baacsanaya Khawaarijta Daacish.Waxaa garabkiina taaqan Qarankiinna iyo guud ahaan Shacabka Soomaaliyeed” ayuu ku yiri qoraal uu soo saaray wasiir Al-Cadaala.

Sidoo kale, wuxuu tilmaamay in Khawaarijtu tahay cadow kusoo duulay dalka, loona baahan yahay in loo midoobo, si dalka looga xoreeyo.

“Khawaarijtu, waa Cadaw si siman halis ugu ah Dadka Soomaaliyeed ciribtirkoodana waa in loo midoobaa” ayuu mar kale yiri wasiirku.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyada oo muddo dheer madaxda sare dowladda ay ka aamusan yihiin dagaalka Puntland, sabab la xiriira khilaafka siyaasiga ah ee kala dhexeeya Madaxweyne Saciid Cabdullaahi Deni.