Abu Dhabi (Caasimada Online) – Dalka Imaaraadka Carabta ayaa waraaqaha aqqoonsiga ka guddoomay dublamaasi ay Taliban u magacowday in uu noqdo safiirka Afghanistan ee dalkaasi, sida uu xaqiijiyay sarkaal ka tirsan dowladda Imaaraadka.

Dalkan ku yaalla Khaliijka Carbeed ayaa sidaas ku noqonaya dalkii labaad ee aqqoonsada danjire ay Daalibaan magacowday ka dib dowladda Shiinaha.

Diblomaasiyiinta Daalibaan ayaa ilaa sanadkii hore maamulayay safaaradda Afghanistan ay ku leedahay Abu Dhabi iyo qunsuliyadda ay ku leedahay Dubai, sida ay dublamaasiyiinta shisheeye ku warrameen, inkastoo ay muuqato in dublumaasiyiintaasi aan loo aqbalin sida dublumaasiyiin ka wakiil ah Afghanistan.

Sarkaal ka tirsan Imaaraadka ayaa u sheegay wakaaladda wararka ee Reuters in aqbalidda “waraaqaha aqqoonsiga danjirenimo ee safiirka Afghanistan” ay dib u xaqiijinayso go’aanka ay dowladda Imaaraadku ee kaalmeynta Afgaanistaan, oo ay ku jirto mashaariicda horumarinta iyo kuwa dib u dhiska.

Sarkaalku ma sheegin in Imaaraatka Carabta oo ka mid ahaa saddex waddan oo aqqoonsaday dawladdii Taliban ee Afghanistan maamuleysay 1996-2001, ay hadda Taliban u aqqoonsatay dawladda rasmiga ah ee Afgaanistaan.

Ma jirto dowlad si rasmi ah u aqqoonsatay xukuumadda Daalibaan tan iyo markii ay xukunka dib ula wareegtay saddex sano ka hor, iyadoo ilaa hadda uu Shiinaha oo kali ah si rasmi ah u aqbalay warqadaha aqqoonsiga safiirnimo ee danjire ay Daalibaan dalkaasi u dirsatay.

Laakin dad ay Daalibaan xilalka u magacowday ayaa howlo diblumaasiyadeed ka qabta dalal dhowr ah oo uu ka mid yahay dalka deriska ah ee Pakistan.

Wasaaradda arrimaha dibadda ee ay maamusho Daalibaan ayaa bayaan ay soo saartay galinkii dambe ee Arbacadii ku sheegtay in Mawlawi Badreddin Haqqani loo magacaabay safiir, wuxuuna warqadihiisa aqqoonsiga u gudbiyay kaaliyaha xoghayaha arrimaha dibadda ee Imaaraadka Carabta u qaabilsan arrimaha habmaamuuska.

Hargeysa (Caasimada Online) – Shirkadaha diyaaradaha ee Ethiopian Airlines iyo Flydubai ayaa deg deg u cusbooneysiiyey xogta duulimaadkooda iyagoo raacaya awaamiirta Hay’adda Duulista Rayidka Soomaaliya oo ku amartay inay duulimaadkooda Hargeysa ka dhigaan Soomaaliya.

Amarka Hay’adda ayaa u dhignaa in duulimaadka diyaaradahaas oo ahaa “Hargeysa Somaliland, loo bedelo Hargeysa, Soomaaliya” maadaama hawada dalka oo dhan ay maamusho hey’adda duulista rayidka ee dowladda federaalka Soomaaliya.

Isla maanta shirkadaha diyaaradaha Ethiopian Airlines iyo Flydubai ayaa shaaciyey inay u hoggaamsameen amarkaas, isla markaana ay duulimaadyadoodii Hargeysa ka reebeen Somalialnd.

FlyDubai ayaa raacisay Hargeysa, Somalia, halka Ethiopian Airlines ay ku soo koobtay kaliya Hargeysa, inkasta oo aysan caddeyn haddii ay Dowladda Federaalka ku qanci doonto middaas.

Durbadiiba dadka reer Somaliland ayaa ka carooday arrintaan, iyagoo ku andacoonaya in shirkadahaasi ay ku xadgubayaan qaranimada iyo madax-banaanida Somaliland, maadaama ay u hoggaansameen awaamiirta dowladda federaalka Soomaaliya.

“Waxaan aad iyo aad uga xunahay falkii Flydubai iyo Flyethiopian ay ugu xadgudbeen qaranimada iyo sharafta dalkeena, kadib markii ay u hogaansameen go’aamadii iyo awaamiirtii maamulkii Muqdisho ee fashilmay ee ahaa in ay meesha ka saaraan duulimaadyadooda Somaliland,” ayuu yiri mid ka midah dhalinyarada reer Hargeysa.

Hay’adda duulista rayidka Soomaaliya ayaa shalay amarkaan soo saartay, iyadoo shirkadahaas u cadeysay ciqaabta ay muteysa doonaan hadii ay fuli waayaan amarka dowladda federaalka Soomaaliya.

Maamulka Somaliland weli kama hadlin arrintaan, waxaana laga sugayaa go’aanka ay ka qaadanayaan shirkadahaan u hoggaansamay amarka dowladda federaalka Soomaaliya, kaas oo meesha ka saaraya magaca Somaliland oo Hargeysa ka dhigaya magaalo Soomaaliyeed.

Diyaaradda Ethiopian Airlines iyo Flydubai ayaa markii hore ku duuli jiray Hargeysa Somaliland, balse hadda kadib waxay ku duuli doonaan Hargeysa Soomaaliya, taasi oo baabi’ineysa riyadii gooni u goosadka ee maamulka Somaliland.

Hoos ka eeg Amarka DF

Muqdisho (Caasimada Online) – Maamulka gobolka Banaadir ayaa ka hor yimid qaraarkii xalay ka soo baxay golaha wasiirrada ee XFS, kaas oo lagu mamnuucay in lacag lagu qaaday magaca dowladda ay ku dhacdo Akoon aan aheyn khasnadda mideysan ee dowladda oo maamusho wasaaradda maaliyadda.

Guddoomiyaha gobolka Banaadir Yuusuf Madaale ayaa maanta ka hadlay go’aankaas, isagoo sheegay in canshuurta ay qaadaan aysan quseyn tan dowladda dhexe oo maamulka gobolka ay u gaartahay.

Madaale ayaa ku dooday in maamulka gobolka Banaadir ay dadka reer Muqdisho ka rabaan adeegyo muhiim ah, taasi oo khasab ka dhigeysa inay gaar u qaadaan canshuurta.

“Dowladda Hoose ee Xamar, mar weliba canshuurteeda waa mid madax banaan maxaa yeelay wax-qabad ayaa laga rabaa” ayuu yiri Guddoomiye Madaale.

Guddoomiyaha ayaa hoosta ka xariiqay inay muhiim tahay in la bixiyo canshuurta, maadaama aysan dowladdu waxa qaba karin hadii aysan muwaadiniintu noqon canshuur bixiyaal.

Golaha wasiirrada qararka ay soo saareen ayaa toos u mamnuucaya mashaariic uu ku jiri fayadhowrka caafimaadka oo hoos taga maamulka gobolka, sidoo kale qaraarkaan ayaa meelo badan ka saameynaya lacago badan oo soo geli jiray maamulka gobolka Banaadir.

Durbadiiba Hantidhowrka Guud ee Qaranka ayaa soo dhaweeyay qaraarkii Golaha Wasiirrada ee ku saabsanaa maareynta canshuuraha iyo dakhliga dowladda, kaas oo xoojinaya hufnaanta iyo isla xisaabtanka maaliyadeed.

Balse duqa Muqdisho ayaa dhibsaday qararkaas isagoo farriin u diray xukuumadda, una sheegay in canshuurta ay gooni u qaadi doonaan, maadaama laga sugayo adeegyo badan oo dadka reer Muqdisho ay helaan, kuwaas oo dhismaha wadooyinka uu ka xusay.

Hoos ka daawo

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya Xamsa Cabdi Barre ayaa caawa hortegaya shacabka, si su’aalo looga weydiiyo wixii u qabsoomay labadii sano ee xafiiska uu joogay.

Waxaa socota qaban qaabadii ugu dambeysay kulan dadweyne oo dadku ay su’aalo ku weydii doonaan ra’iisul wasaaraha, waxaana jira dad ku sugan gobollada dalka oo toos su’aalo u soo weydii doona inta kulankaasi uu socdo.

Kulankaas ayaa ka dhacaya magaalada Muqdisho, waxaana toos looga daawa doonaa warbaahinta, sida ay xubnaha qaban-qaabinaya u sheegeen Caasimada Online.

Labo sano ayaa u buuxsantay ra’iisul wasaare Xamsa Cabdi Barre, waxaana caawa u bilaabanaya toddobaadka bandhigga waxqabadka xukuumadiisa.

Sidoo kale maalinta Sabtiga ah ayaa lagu wadaa inuu Muqdisho ka dhaco kulan weyn oo golaha wasiirrada ay ku soo bandhigayaan waxqabadkoodii labada sano.

Kulankaas ayey wasaarad kasta ku soo bandhigi doontaa wixii u qabsoomay, wuxuuna ahaa doonaa mid toos looga daawado warbaahinta, sida ay ogaatay Caasimada Online.

Xukuumadda Xamsa Cabdi Barre ayaa isku aragta inay wax badan u qabsoomeen labadii sano oo ay jirtay, waxaana laga war sugayaa waxa ay soo bandhigi doonaan toddobaadkaan oo barnaamijyo xariir ah ay caawa u bilaabanayaan.

Xoreynta dalka iyo gaarsiinta nidaamka dowladnimada deegaanadii la xoreeyey ayaa ugu horeeya waxyaabaha ay ku faanto xukuumaddaan, taas oo la wada rumeysan yahay in guulo muhiim ah ay ka gaartay dowladda uu hoggaamiyo Madaxweyne Xasan Sheekh.

Muqdisho (Caasimada Online) –  Wasiirka Arrimaha Dibadda Soomaaliya Mudane Axmed Macallin Fiqi oo shir jaraa’id ku qabtay xarunta wasaaradda ayaa ka hadlay arrimo dhowr ah oo ku saabsan halka ay marayaan wada-hadallada u dhexeeya Soomaaliya iyo Itoobiya.

Wasiir Fiqi ayaa shaaca ka qaaday xog cusub oo ku aadan wada-hadalladan, isaga oo hoosta ka xariiqay in wax kasta ay ka socon waayeen dhinaca Itoobiya oo uu sheegay inay weli adkeysaneyso damaca ay ku dooneyso biyaha iyo dhulka Soomaaliya, taasina aysan dhici doonin.

Fiqi ayaa xusay in Soomaaliya aysan marnaba ka tanaasuli doonin mowqifkeeda ku aadan ilaalinta madax banaanida dalka, ayna wada-hadalladan socda u aqbaleen xiriirka iyo saaxibtinimada kala dhexeysa Turkiga oo dhex-dhexaadinayo Muqdisho iyo Addis Ababa.

“Wadahadallada dhex-dhexaadinta ah ee Turkiga ka dhex wado Soomaaliya iyo Itoobiya, waxaan u aqbalnay xiriirka xooggan oo aan la leenahay Turkiga iyo Aduunka arko in Soomaaliya ay diidaneyd wada kasta oo sax ah” ayuu yiri wasiir Axmed Macallin Fiqi.

Wasiirka arrimaha dibadda Soomaaliya oo hadalkiisa sii wata ayaa rajo wanaagsan ka muujiyay in wareegga soo socda uu ka soo baxo xal ku saleysan ixtiraamka shuruucda caalamiga ah.

“Waxaan rajeynayaa in wareegga soo socda (wada-hadallada Soomaaliya iyo Itoobiya) uu ka soo baxo xal ku saleysan ixtiraamka shuruucda caalamiga ah,” ayuu yiri wasiir Fiqi oo rejo wanaag ka muujiyay wada-hadallada soo aadan xilli ay fashilmeen labadii kulan ee hore.

Sidoo kale wuxuu sii raaciyay “Waxaan rabaa in aan caddeeyo in Soomaaliya ay ganacsi ahaan u furan tahay oo kaliya heshiisyada faa’iidada leh ee lala galo Itoobiya. Ma ogolaan doono in badda lagu galo qaab ciidan iyo mid madax banaan, sidoo kale ma ogolaan doono joogitaan ciidan oo waqti dheer iyo mid gaaban ah”.

Si kastaba, xiisadda Soomaaliya iyo Itoobiya ee ka dhalatay heshiiska badda ayaa gaartay meeshii ugu xumeyd, waxaana si weyn looga dareemay gobolka, mana jiro illaa iyo hadda wax isku soo dhawaasho ah oo ay sameeyeen labada dal oo ku aadan xiisadda dhex taalla.

Camaara (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya koonfurta gobolka Mudug ayaa sheegaya in deegaanka Dhaankalle oo qiyaastii 7 km u jira  Camaara lagu gubay gaari xamuul ah oo ay la socdeen dad shacab ah, kadib markii ay waddada u galeen Al-Shabaab.

Gaariga oo uu noociisu ahaa Biijii ayaa kusii jeeday dhinaca magaalada Gaalkacyo, waxaana sidoo kale uu siday raashin, sida ay innoo sheegeen dadka deegaanka.

Dadka shacabka ah ee baabuurka la socday ayaa lasoo wariyay inay goobta ka baxsadeen, markii ay ka war heleen inay kusoo wajahan yihiin xubnaha Al-Shabaab.

Wararka ayaa intaasi kusii daraya in maleeshiyaadka Al-Shabaab ee jidka u galay baabuurkaas ay dab qabad siiyeen, kadibna ay isaga dhaqaaqeen halkaasi.

Ma jiro wax hadal ah oo kasoo baxay saraakiisha ciidamada dowladda iyo madaxda Galmudug oo ku aadan falkaasi lagu gubay gaariga sidan raashinka.

Camaara ayaa waxaa weli agagaarkeeda ku sugan maleeshiyaadka Al-Shabaab oo inta badan weeraro gaadmo ah ku qaada fariisimaha ciidamada ee ku yaalla gobolka Mudug.

Maalmihii u dambeeyay ayaa waxaa howlgallada ka socda Galmudug ay u muuqdeen kwua hakaday, taas oo fursad siisay maleeshiyaadka Al-Shabaab ee ku sugan gobollada dhexe.

Arrinta kale ee culayska leh ayaa ah in deegaanadaas ay dib uga qarxeen dagaal beeleedyo lagu eedeeyay inay sii horineyso koxoda Al-Shabaab.

Muqdisho (Caasimada Online) – Barnaamij noociisu ku cusub yahay dalka ayaa waxaa ajaanib badan lagu baray Afkeenna Hooyo ee Soomaaliga, kaasi oo kaalin mug leh ka qaadatay Akaademiyadda SODMA.

Akaadeemiyadda Somali Digital Media Academy (SODMA) ayaa tababar muddo saddex bilood ah socday u soo gaba-gabeysay qaar kamid ah jaaliyadaha Carabta ee ku nool Soomaaliya, kuwaas oo la barayay asaasiyaadka luqadda Soomaaliga.

Munaasabadda ayaa waxaa kasoo qeyb-galay mas’uuliyiin ka kala socday wasaaradda waxbarashada iyo akadeemiyada cilmiga dhaqanka iyo fanka Soomaaliyeed iyo marti sharaf kale.

Dhammaan xubnihii goob jogaa ka ahaa madasha ayaa boogaadiyay shaqada ay qabatay akadeemiyada SODMA, maadama ay barnaamijka sameysay uu yahay midkii ugu horeeyay ee laga sameeyo dalka, kaasi oo ah in luuqada Afka Soomaaliga lagu baro dadka ajaanibta ah.

Tan ayaa kaalin mug leh ka qaadaneysa isdhex-galka bulshada Soomaaliyeed, maadaama ay u hayaan howlaha kala duwan sida; isbitaalada iyo Jaamacadaha ku yaalla dalka.

Barnaamijkaan oo loogu magacdaray TAWAASUL ayaa waxa uu ujeedkiisu yahay in luuqadda Soomaaliga lagu baro waalalaha Carbeed ee dalkeena ku soo badanyay sanadihii dambe.

Dhinaca kale, Akadeemiyada SODMA oo ah xarun lagu barta culuumta Saxaafadda Dijitaalka ah ayaa soo kale dhowaan bilaawday barnaamij loogu magic daray (Bayaan) kaasi oo luuqada carabiga lagu barayo dadka daneynaya, waxaana barnaamijka bixinaya macalimiin u dhashay dalka Sudaan.

Isku soo wada duubo, Akadeemiyada SODMA ayaa soo saartay dhallinyaro badan oo ay bartay xirfadaha muuqaal toobista iyo sameyntooda iyo culuumta la xariirta Saxaafadda Dijitaalka ah.

Wanlaweyn (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya gobolka Shabeelaha Hoose ayaa sheegaya in maanta dagaal u dhexeeyay ciidamada Daraawiishta Koonfur Galbeed iyo maleeshiyaad hubeysan uu ka qarxay deegaano ka tirsan gobolkaasi.

Dagaalka oo ahaa mid xoogan ayaa yimid, kadib markii saaka ciidanka Koonfur Galbeed ay weerar ku qaadeen maleeshiyaad hubeysan oo ku sugan deegaanada Yaaqbariweyne iyo Kaba Hirig oo hoostaga degmada Wanlaweyn, waxaan xigay dagaal toos ah.

Ujeedka howlgalka ay qaadeen Daraawiishta Koonfur Galbeed ayaa waxaa lagu sheegay inay uga hortagayaan isbaarooyin ay maleeshiyaadkaas soo dhigteen aagga lagu dagaalamay, kuwaas oo ay saraakiisha sheegeen in lagu dhibaateeyo dadka shacabka ah.

Labada dhinac ayaa inta uu socday dagaalka isku adeegsaday hubka noocyadiisa kala duwan, mana cadda illaa iyo hadda khasaaraha rasmiga ah ee soo kala gaaray.

Xaaladda ayaa haatan ah mid aad u aad kacsan, waxaana weli dhaq-dhaqaaqyo laga dareemayaa aagga deegaanka Yaaqbariweyne oo ay isku aruursanaa labada ciidan.

Sidoo kale dadka deegaanka ayaa bilaabay in ka barakacaan goobaha lagu dagaalamayo, si ay uga fogaadaan waxyeelada kasoo gaarta dagaalka ka qarxay halkaasi.

Colaaddan ayaa maalmihii u dambeeyay ka taagneyd gobolka, waxaana xiisaddan ay ahayd mid soo taagnayd bilihii lasoo dhaafay, taas oo haatan isku beddashay gacan ka hadal.

Mas’uuliyiinta kasoo jeeda deegaannada lagu dagaalamay ayaa iyaguna horay ugu eedeeyay Koonfur Galbeed inay dhibaato ka wada halkaasi, ayna iska dhici doonaan, waxayna ku doodeen in ciidamada deegaanka ku sugan halkaas ay u joogaan la dagaalanka Al-Shabaab.

Shabeelaha Hoose ayaa waxaa haatan ka taagan xiisado xoogan, waxaana ay ahayd dhowaan markii sidaan oo kale loogu dagaalamay degmada Qoryooley ee gobolkaasi.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka arrimaha dibada Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi oo shir jaraa’id ku qabtay magaalada Muqdisho ayaa ka hadlay arrimo xasaasi ah oo ku aadan xiisadda Soomaaliya iyo Itoobiya, isaga oo ka jawaabay hadallo kasoo yeeray mas’uuliyiinta Addis Ababa.

Wasiirka ayaa shaaca ka qaaday in mas’uuliyiinta Itoobiya qaarkood ay isku dayayaan in ciidamadooda ay si qasab ah ku joogaan gudaha Soomaaliya, iyaga oo ku doodaya in uu dhiig badan kaga baxay muddada ay joogeen dalka, maadaama ay qayb ka yihiin ATMIS.

Axmed Macallin Fiqi ayaa ganafka ku dhuftay in aysan suuragelin karin arrintaasi, isaga oo xusay in ciidamada Itoobiya ay qudhooda gacan ka geysteen dilka in ka badan 20 kun oo Soomaali ah sanadihii u dhexeeyay 2007-2008, sidoo kalena ay burburiyeen hanti dadweyne, ayna sababeen barakaca 800 kun oo qof.

“Waa jiraan Ciidamo Itoobiya iyo guud ahaan howlgalka ATMIS uga dhintay dagaalka lagula jiro Khawaarijta balse taas micnaheedu ma ahan aan baddaada iyo dhulkaaga qaato, intaas waxaa ka badan inta nooga dhintay si dalka looga xoreeyo gumeysiga” ayuu yiri Fiqi.

Sidoo kale wuxuu sii raaciyay “Waxaan arkaynaa in mas’uuliyiin Itoobiyaan ah ay isku dayayaan in ay ciidamadooda qasab ku sii joogaan Soomaaliya, kuwaasi oo u dhaqmaya sidii ciidan aan ka tirsaneyn howlgalka ATMIS, taasina sax maaha, go’aanka dalalka kamid noqonaya howlgalka cusub ee Soomaaliya wuxuu u yaalla dowladda Federaalka”.

Waxaa kale oo uu wasiirka arrimaha dibadda intaasi kusii daray in aysan jirin wax gooya qiimaha wadajirka dhuleed iyo badeed ee Soomaaliya, hadii ay tahay maal ama dhiigba.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, ayada oo dhowaan madaxweyne ku xigeenka Xisbiga Barwaaqo ee haya talada dalka Itoobiya Aadan Faarax Ibraahim uu sheegay in Itoobiya ay dadaal badan gelisay amniga Soomaaliya, ayna askar uga dhinteen, isaga oo sidoo kale xusay in labada waddan ay wadaagaan xuduud dheer, isla markaana shacabka labada dhinac ee xiga dhanka xuduudda ay yihiin dad walaalo ah oo wadaaga dhaqan, diin iyo isir.

Si kastaba, arrimaha ayaa kusoo beegmaya iyada oo weli halkeeda ay tahay xiisadda diblumaasiyadeed ee u dhexeysa Addis Ababa iyo Muqdisho, taas oo ka dhalatay heshiiska badda ee uu ra’iisul wasaare Abiy Axmed la galay maamulka Somaliland.

Muqdisho (Caasimada Onine) – Warar kala duwan ayaa kasoo baxaya khasaaraha weerar culus oo loo adeegsaday madaafiic oo xalay dagaalyahano ka tirsan kooxda Al-Shabaab ay ku garaaceen xaafado dhaca duleedka magaalada caasimada ah ee Muqdisho.

Madaafiicda oo ahaa kuwa is daba joog ah ayaa lala beegsaday xaafadaha Macaani, Siinka Dheere iyo qaybo ka mid ah deegaanka Ceelasha Biyaha, halkaas oo maalmihii u dambeeyay howlgallo amni xaqiijin ah ka wadeen ciidamada ammaanka ee dowladda.

Weerarkan ayaa dhacay xalay shaq-dhexe, waxaana dadka deegaanka ay sheegeen in mar qura ay hurdada kasoo tooseen, kadib markii ay ku bilowdeem madaafiic xoogan.

Ma cadda khasaaraha rasmiga ah ee ka dhashay weerarkan, mana jiro illaa iyo hadda wax hadal ah oo kasoo baxay saraakiisha laamaha amniga oo ku aadan dhacdooyinkan.

Xaaladda ayaa haatan ah mid deggan, waxaana goobaha la duqeeyay ku sugan ciidamada NISA iyo kuwa Boolis Milataaro oo iyaguna saaka dhaq-dhaqaaqyo ka bilaabay halkaasi.

Waa weerarkii labaad ee muddo 24 saac gudahood ay kooxda Al-Shabaab ka fulineyso duleedka Muqdisho, waxayna ahayd isla shalay markii xaafadaha haatan lagu garaacay madaafiicda ay ka dhaceen laba qarax oo mid kamid ah ciidamada ay fashiliyeen, halka kan kale oo ahaa ismiidaamin lagu beegsaday ciidamo ka tirsan kuwa Nabad-sugidda.

Ugu yaraan 5 askari ayaa lagu dilay goobta, halka lagu dhaawacay tiro kale oo intaasi ka badan, sida ay xaqiijiyeen saraakiisha laamaha amniga Soomaaliya.

Si kastaba, weeraradan ayaa kusoo aadayo, ayada oo Muqdisho ay ka taagan tahay xaalad adag oo dhanka amniga ah, kadib markii ay Shabaab ay kordhiyeen weerarada caasimada.