Muqdisho (Caasimada Online) – Agaasimihii Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda Soomaaliya Cabdulqaadir Cilmi Cali (Cabdul), oo xeer-ilaaliyaha qaranka uu shalay kusoo daray liiska mas’uuliyiin loo haysto musuq-maasuq oo baxsad ah, ayaa sheegay inuu xilkaas iska casilay,

Qoraal dheer oo uu xalay soo saaray ayuu Cabdul ku sheegay inuu is-casilaadiisa u gudbiyay Wasaaradda Amniga Gudaha, isagoo beehiyay inuu wax khalad ah sameeyay. Hoos ka aqriso qoraalka.

War-saxaafadeed: Taariikh: 07/07/2023

Ugu horeyn waxaa mahad leh eebbe SWC oo ii suurtagaliyay muddo ku dhaw 2 sano inaan si hufan u guto waajibaadka qaran ee iga saarnaa hoggaaminta Hey’adda Socdaalka iyo jinsiyadda Soomaaliya oo kamid ah haldoorka hey’adaha dowladda ee bixiya adeegyada bulshada dhammaan dalka oo dhan.

Dowladnimada Soomaaliya waa mid kooban oo sahleysa in laga warqabo habsami socodka hawlaha maalinlaha ah midka ugu sareeya iyo midka ugu hooseya waxa ay qabtaan. Sida ay horay u xaqiijisay Wasaaradda Amniga Gudaha, waxaan ku soo baxay safar horay uqorsheysnaa taas o lagu shaaciyey Warbaahinta Qaranka ee dowladda.

Ma aysan jirin cid ila wadaagtay eed la ii heysto safarka kahor, waana sababta ay Wasaaraddu u shaacisay warqadda. Inkastoo aanan la soo bandhigin nooca iyo waxa aan ku edeysanahay, waa muhiim in sida sharciga Hey’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda qorayo, qodobka 16aad ee Xilka iyo Awoodaha Agaasimaha Guud ee HSJ iyo guud ahaan mas’uuliyadda Hey’adda aysan ahayn meelna uga jirin ururinta iyo maamulidda dakhli dowladeed, waxaana hey’addu si buuxda ah u dhaqangelisay ku dhaqanka Sharciga Maaraynta Maaliyadda Guud ee dalka.

Muddadii aan hogaaminayay Hey’adda Socdaalka iyo Jinsiyadaha waxaa noo suurtagashay oo ay hey’adaha maamulka Maaliyadda iyo dakhliga illaa heer Madaxda Qaranku ka markhaati kaceen kor u qaadista dakhliga qaranka kasoo xarooda adeegyada socdaalka iyo dal-ku galka kasso sare ukacay 40%.

Maalinba maalinta ka danbeysa Hay’addu waxa ay sii gaareysay horumar hor leh, hadii ay ahaan leheed in la dhiso xarumo cusub iyo bar xadudedyo hor leh si adeega dowladda loo gaarsiyo dhamaan muwadininta soomaliyeed meel walba ay joogaan. Waxaa sidoo kale qorshaysan in sanadkan ay dalalka horumaray ee dunida ay aqoonsadaan baasaboorka Soomaaliya oo dadaal badan ku bixinnay.

Hay’adda socdaalka iyo Jinsiyadda waa muraayada dalka, waa Hay’adda kaliya ee si toos ah dalka ugu xirta dunida Inteeda kale. Waxaa nasiibdarro noqotay in sumcadda iyo sharafka hey’adaha dowladda ee lafdhabarka u ahaa kobcinta dakhliga laga dhigay mid si sahal ah loo dhaawaco, ayna gaarto heer dadka Soomaaliyeed iyo saaxiibada Soomaaliya ka caawiya hufnaanta iyo horumarinta dhaqaalaha dalka ay kala garan waayaan cidda ilaalinaysa hey’adaha dhisan iyo cidda duminaysa shuruucda iyo xeerarka lagu xisaabtami karo ee daahfurnaanta iyo maaraynta maaliyadda guud ee dalka.

Hey’ad iyo mas’uul dowladeed waa in la eedayn karo, la baari karo, isla markaana la hor keeni karo garsoor madax banaan, balse, kadib markii aan arkay ogolaansho la’aanta qareenada iyo xaqa cedaysanaha ee nidaaamka garsoor ee baarista la-dagaalanka Musuqa, maqnaanshaha garnaqsiga daahfuran, iyo hab-dhaqanka lagula kacay mas’uuliyiinta iyo saraakiisha dowladeed ee ku xiran sifo aan waafaqsanayn xeerarka dalka iyo dunida, tusaale-na u yahay Agaasimiha Guud ee Wasaaradda Shaqada iyo Arrima Bulshada Cabdullaahi Suldaan, oo la xiray isaga oo aan la caddeyn, gal dacwadeed loo furin oo ilaa hadda ay u doodayaashiisa la’yihiin kiis furan, meel lagu furay iyo goor cadaaladda loo ogalaan doono asagoo waliba xilkii laga qaatay.

Kadib markii aan arkay sida sharciga iyo garsoorka dalka gacmaha loogu wato, garta aan lagu qaadin garsoorka ee xafiisyada lagu go’aamiyo, sida loo siyaasadeenayo hannaanka baarista iyada oo la hiigsanayo jago iyo shaqo, waxaan maanta oo taariikhdu tahay 07/Luulyo/2023 Wasaaradda Amniga Gudaha u gudbiyay Warqadda rasmiga ah ee Iscasilaadayda Xilka Agaasimaha Guud ee Hey’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda.

Maadaama Hay’addu ay tahay muraayaddii Qaranka, si joogta ahna ugu adeegta ummada Soomaliyeed waxaan rajeynaya in madaxda sare ay u xuli doonaan hogaan munaasab ku ah si uusan qalqal ugelin howlaha Hay’adda.

Waxaan ku gunaanadayaa: Mahadcelin iyo dhiirigelin:

Waxaan u mahadcelinayaa Dhammaan Hawlwadeenada HSJ magaalooyinka, xarumaha iyo baraha xuduudaha ka hawlgala ee har iyo habeen u taagan gudashada waajibaadka qaran, waa shaqaale howlkar ah qaarkood shaqeeya maalmaha jimcaha iyo weliba maalmaha ciida madama bar xaduudeedyadu shaqeynayaan hadana ugu xuquuq yar shaqaalaha dowlada, waxaan rajeynayaa in lasii wadi doono dadaalada lagu raadinayo xuquuqdooda.

Waxaan Bulshada Soomaaliyeed uga mahadcelinayaa wadashaqaynta iyo ka faa’iidaysiga adeegga Hey’adda gudaha dalka iyo dibadda isla markaan ay muhiim tahay inaysan ku kadsoomin Dulmiga & marin habaabinta ujeedooyinka gurracan laga leeyahay arimaha Socda.

Waxaan sidoo kale u mahadcelinayaa Hey’adaha Caalamiga ah ce shaqo wadaagta la ah Hey’adda iyo kalsoonida xiriirka wadashaqayneed ee ay la leeyihiin hey’adda. Dhammaan Hey’adaha Dowladda waxaan uga mahadcelinayaa wadashaqaynta ay la leeyihiin Hey’adda Socdaalka iyo Jinsiyadaha.

Waxaana si gaar ah ugu mahadcelinayaa Wasaaradda Amniga gudaha xilku waa meerto, in la kala qaatana waa sunno soo jireen ah, in leys sumcad dilo si loo baneysto xil ka qaadista waa sunno cusub oo la jideeyey balse aan ku ekaan doonin dowladda hadda jirta.

Inta aan anigu ogahay waxaan ka hadli doonaa waqti munaasib ku ah oo aanan fogeyn. “ballanteennu waa shaqo, dalka oo loo shaqeeyo sharciga oo shaqeeya, sharafka iyo xaqqa muwaadinka oo la dhawro.”

Muqdisho (Caasimada Online) – Faah-faahino dheeraad ah ayaa laga helayaa howl-gal qorsheysan oo ciidamada dowladda ay ka sameeyeen deegaano isku xira gobollada Banaadir, Shabeellaha Hoose iyo Shabeellaha Dhexe.

Howl-galkaasi oo qaatay muddo saacado ah ahaa waxaa si wada-jir ah u fuliyay ciidamo ka tirsan NISA, gaar ahaan Duufaan iyo kuwo kale oo ka tirsan ciidamada Booliska ee u tababaran sida milatariga.

Howl-galka ayaa waxa uu si gaar uga dhacay deegaanafa Geedfaqay, Sabyo, Beerta Cali Mahdi, Walaleey, Shirkada Gumar iyo Basro.

Taliyaha ururka ciidanka Duufaan Karkaar iyo Taliyaha ururka guutada koowaad ee ciidamada u tababaran sida milatariga Dhamme Maxamed Aadan ayaa hoggaaminaayey howl-galkaasi oo u dhacay si nabad ah.

Wararka ayaa intaas kusii daraya in howl-galkaan ay ciidamada kusoo qabteen rag lagu tuhmayo inay ka tirsan yihiin kooxda Al-Shabaab, kuwaasi oo lagu sameynayo baaritaano dheeraad ah.

Deegaana la beegsaday ee uu ka dhacay howl-galkaasi ayaa la xaqiijiyay in ay ahaayeen kuwo istaraatiiji ah oo isku xira gobollada Banaadir iyo Shabeellooyinka.

Dhawaan ayay aheyd markii ciidanka Booliska gaarka ah ee Haramcad ay howl-gal qorsheysan ka sameeyeen deegaano hoostaga degmada Afgooye, kuwaasi oo lagu bartilmaameedsaday goobo muhiim u ahaa kooxda Al-Shabaab.

Ciidanka Haramcad ayaa howl-galkaas waxay ku burburiyeen maxkamad beenaadkii kooxda Al-Shabaab ay ku laheyd deegaanadaasi, sida ay shaacisay wasaaradda warfaafinta Soomaaliya

Ciidamada dowladda ayaa sidan oo kale hore u burburiyay maxkamado ay kooxda ku laheyd duleedka Muqdisho iyo deegaano kale, kuwaasi oo ay ugu yeeri jirtay bulshada caasimada.

Howl-galladan ayaa imanaya, ayada oo uu hakad galay dagaalkii ka dhanka ahaa kooxda Al-Shabaab, oo aysan dowladda muddo qaadin wax howl-gal ah oo muuqda oo kooxda Al-Shabaab ka dhan ah.

Si kastaba, waxaa bilihii dhowaa dowladda federaalka ay sheegeysay inuu billaaban doono wejiga labaad ee dagaalka, inkasta oo aanay weli hadalkaas ficil u beddelin.

Kismaayo (Caasimada Online) – General Cabaas Ibraahim Gurey ayaa loo magacaabay magacaabay in uu noqdo Taliyaha Ciidanka Daraawiishta ee Gobolka Gedo.

Wareegto ka soo baxday Xafiiska Madaxweynaha Jubbaland, Axmed Maxamed Islaam (Axmed Madoobe) ayaa lagu soo magacaabay Taliyaha cusub.

Wareegtada ayaa lagu sheegay in Madaxweynuhu uu garwaaqsaday muhiimadda ay leedahay in dib-u-dhis lagu sameeyo Ciidanka Daraawiishta Qaybta Gobolka Gedo.

Tani ayaa imaanaysa maalin uun ka dib weerarkii maleeshiyada Al Shabaab ay ka gaysteen Xerada Ciidanka Xoogga Dalka iyo kuwa Jubbaland ku leeyihiin deegaanka Gariley ee Gobolka Gedo.

Ciidamada degan Xerada Gariley ayaa u badan kuwo ka amar-qaata General Cabaas Ibraahim Gurey oo ka mid ah Saraakiisha Ciidanka Xoogga Dalka.

Taliska Ciidanka Nabad Ilaalinta Midowga Afrika ee ATMIS ayaa 29-kii bishii June sheegay in xeraadaasi ay ku wareejiyeen Ciidanka Xoogga Dalka iyo Daraawiishta Jubbaland.

Militariga Kenya ee ka tirsan ATMIS ayaa tobankii sano ee ugu dambeysay deganaa xeradaasi, iyagoona qayb ka noqday qorshaha uu Hawlgalka ATMIS ku yareynayo tirada ciidamada ka jooga dalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Fal-celin xooggan ayaa ka dhalatay liis uu shalay shaaciyay Xeer Ilaaliyaha Guud ee Qaranka Suleymaan Maxamed Maxamuud, kaasi oo ay kasoo muuqdeen illaa 18 masuul oo ku eedeysan xatooyo xoolo dadweyne.

Masuuliyiintan loo haysto musuq-maasuqa ayaa waxay Sagaal kamid ah ay baxsad ka yihiin cadaalada, halka Sagaalka kale ay xiran yihiin, sida uu shaaciyay Xeer Ilaaliyaha Guud ee Qaranka.

Sidoo kale waxa uu sheegay in dowladda ay daba-gal ku hayso shaqsiyaadkaasi. islamarkaana ay ku rajo weyn yihiin in cadaaladda la horkeeno masuuliyiintaasi.

“Dowladda Soomaaliya waxay wada shaqeyn la leedahay Booliska Caalamkga ah ee INTERPOL,” ayuu yiri Xeer Ilaaliyaha oo sheegay in kiiskaan ay la kaashan doonaan, si gacanta loogu soo dhigo eedeysanayaasha baxsadka ah oo intooda badan haatan ku sugan dalka dibaddiisa.

Arrintan ayaa kusoo aadeyso, ayada oo horay dowladda federaalka u xirtay masuuliyiin dhowr ah oo loo haysto musuq, kuwaasi oo qaarkood la horgeeyay Maxkamadda Gobolka Banaadir.

Haddaba, Sidee looga fal-celiyay arrintaan?

Ibraahim Saciid: “Wali laysma gaarin intaa arkeeno wasiiro loo xiray musuq-maasuq, howshaan waa billow fiican laakiin wasiirada iyo madaxda sar-sare ku xijiya.”

“Dadbaa hadhow qabiil ku taageeri doona dadka tuugada ah Khawaarijta sida loola dagaalay ayaa tuug loola dagaalamayaa, waa ku mahadsan yahay madaxweyne Xasan Sheekh la-dagaalanka musuqa,” ayuu yiri Maxamed Cadde oo kamid ah dadka ka fal-celiyay arrintaan.

Yuusuf Qurbo: “Kuwa baxsadka waxaa ugu baaqayaa inay sharciga horyimaadaan waxa ay kala kulmaane qaataan.”

Aweys Axmed Taako ayaa isna yiri “Waa wax aad loogu farxo in maanta maqleyno eedeysanayaal loo haysto musuq, waxaa mahadeyda leh madaxda qaran oo igu horeyo Birmad Xasan Shiikh.”

“Masha Allah waa maalin weyn. Kuwa shacabka maatada ah qarxinaya iyo kuwa xaday xoolihii amnigooda lagu sugi lahaa waa isku mid,” ayuu yiri Yuusuf Cali.

Calasow Maxamed oo kamid ah dadka ka fal-celiyay tallaabada ay qaaday Xeer-ilaalinta ayaa yiri “Toos ayaa la iskugu bareeray markaan. Waxaan rajeynaa in madaxweyne Xasan Sheekh dalkaan u jiheeyo meel barwaaqo iyo horumar leh.”

Ustaad Saacid: “Bal meesha ay ku dhamaanayso aan aragno weli waan idinka guraynaa warka.”

“Xoolo dadweyne qof cunay ama awood dowladeed ku tagri falay khasaaro ayuu qabaa, waxaan rajeynayaa in maxkamad cadaaladda lasoo saaro oo siyaasad ka madax-bannaa, lagana ilaaliyo qaabkii Soomaalida inta badan lugu arki jiray ee xilka bursashada ahayd maadaama liiskaan masuuliyiin hore iyo kuwo hadda ahba ku jiraan,” Cabdikariim Xasan.

Liibaan Garaad: “Sidee qof eedeysane ah oo aan la xukmin loo faafin karaa magaciisa mise waa xukmanayaal oo maahan eedeysanayaal?.”

Aweys Axmed Cadaawe ayaa isna yiri “Cajiib qof walba oo dadwaynaha masaakiinta ah xoolohooda ka dhaca waa in la waajibaadkiisa la mariyaa.”

“Intaas oo dhan waxay dhaceen xiligii uu Farmaajo madaxweynaha ahaa markaasee na leeyihiin musuq-maasuq ayuu necbanaa, muxuu wax uga qaban waayay waa-yahee,” ayuu yiri Cali Abuukar Shariif.

Axmed Faarax: “Cudurka halka sare hala ka soo bilaabo hadaad run sheegaysiin, bahashaan looma sinna.”

“Qoladaan laanta socdaalka ka shaqeyso ma waxay ku heshiiyeen dhamaantood in aysan dalka u shaqeyn oo ay ayaga shaqeystaan,” ayuu yiri Cabdirisaaq Maxamed.

Mukhtar Marhaba ayaa isna waxa uu yiri “War dowladnimadii farahey ka baxday mar haddii sidaan dhan loogu falaadaayo musuq-maasuqa laftiisa ayaa si musuq-maasuq ah loola dagaalamayaa.”

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya Mudane Cabdulqaadir Maxamed Nuur (Jaamac) ayaa shaaciyay in ay si buuxda ula wareegeen xarumihii ay baneeyeen ciidanka howl-galka Midowga Afrika ee ATMIS (ex-AMISOM).

Xarumahan oo ay la wareegeen ciidamada dowladda ayaa waxaa baneeyay 2,000 oo kamid ah ciidamada ATMIS, oo qorshuhu ahaa inay dalka ka baxaan daba-yaqaada bishii June.

“Waxaan maanta halkan u joognaa inaan si rasmi ah aan u shaacino una sheegno in aan la wareegnay xarumihii ay banneeyeen labo kun oo kamid ah ciidanka ATMIS, taas oo ah heshiiskii horay loo galay,” ayuu yiri Wasiir Jaamac.

Waxa uu intaas sii raaciyay “Waxaa xaqiiq ah walaalaheen ATMIS oo muddo nala joogay in ay shaqo wanaagsan nala qabteen, waqtina ay geliyeen amniga dalka si ay shacabka Soomaaliyeed u heli lahaayeen amni fiican.”

Wasiirka ayaa qiray in ciidamada xoogga dalka ay gaareen heer lagu haleyn karo amniga dalka una diyaar-garoobeen inta ka dhiman dhamaadka 2024-ka, oo ku aasteysan bixidda askariga ugu dambeeya ee ciidamada ATMIS.

Wasiirka ayaa sidoo kale waxa uu umahad-celiyay cid walba oo ka qeyb qaadatay fulinta qorshahaan, gaar ahaan wasaaradda gaashaandhiga iyo taliska ciidanka xoogga dalka Soomaaliyeed, oo iyagu ka shaqeeyay in xarumahaasi si nabdoon loogala wareego ciidanka ATMIS.

“Waxaa leeyahay waa mahadsan tihiin hay’adihii iyo dhamaan kasoo qeyb-galayaashii fursadaas lagu wareejinayay ciidamadeenii qaranka masuuliyadaas ka qeyb qaatay.”

Ugu dambeyntiina waxa uu shacabka Soomaaliyeed ka codsaday inay ku garab istaagan dowladda iyo ciidankooda sidii ay ula wareegi lahaayeen amniga guud ee dalka.

“Shacabka waa in ku kalsoonaado oo ogaado in amnigeena inaga sugano inay tahay qeyb ka mid ah xoriyadeena iyo gobonimadeena, sidaas darteedna ay ku kaalmeeyaan wiilashooda iyo gabdhahood inay la wareegeen amnigooda.”

Hoos ka daawo muuqaalka

Muqdisho (Caasimada Online) – Agaasimihii hore ee Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda Soomaaliya, Maxamed Aadan Jimcaale (Koofi) oo haatan ku sugan dalka dibaddiisa ayaa usoo jawaabay Xeer Ilaaliyaha Guud ee Qaranka, Suleymaan Maxamed Maxauud oo maanta shaaciyay liiska 18 qof oo uu ku jiro Korneel Koofi, loona haysto musuq-maasuq.

Xeer Ilaaliyaha oo maanta shir jaar’iid ku qabtay Muqdisho ayaa sheegay in Maxamed Aadan Koofi iyo sideed kale oo maqane ah loo haysto xatooyo xoolo dadweyne, ayna baxsad ka yihiin cadaaladda.

Agaasimihii hore ee Hay’adda Socdaalka oo ka jawaabay hadalkan ayaa shaaca ka qaaday in Xeer Ilaaliyaha uu dhibane yahay, islamarkaana aan loo madax banneyn shaqadiisa.

“Xeer ilaaliyaha, raalina ha iga ahaadee, waxaan u arkaa in uu yahey dhibbane aan shaqadiisa loo madax banneyn, waana dareemi karaa culeyska jira” ayuu yiri koofi.

Sidoo kale waxa uu ku dooday in dhammaan eedaha loo jeediyay ay yihiin kuwa lasoo dhoodhoobay, islamarkaana inta uu joogay hay’adda baaris lagu sameeyay dhowr mar.

Waxaa kale oo uu farriin u diray guud ahaan dadka Soomaaliyeed, isaga oo sheegay inuu ka raalli-gelinayo ‘aflagaada uu sheegay in maanta loo gaystay’.

Halkan hoose ka aqriso qoraalka oo dhammeystiran:-

Dacasleey iyo Dowladnimo Maxaa Kala Heysta!

Hay’adda aan ka soo shaqeeyey;

1) Waajibaadkeeda kuma jirin qabasho dakhli ama wax lacag qabasho ah;

2) Sanad kasta, laba heer oo baaris Hanti-dhowr ah ayaa lagu sameynayey hay’adda (Hanti-dhowr guud iyo midka gudaha), mana jirin wax dayac ama xoolo maqan ah oo la sheegey;

3) Shaqada hay’adda waxaan qoraal ku wareejiyey sanado ka hor, waxaana marqaati aheyd dowladdii xilligaas, mana jirin hal shey oo ka dhunsanaa ama ka dayacnaa waajibkii la ii igmadey.

Ujeedada laga leeyahey hore ayaan uga hadley, hase ahaatee, dhareerka Eeyga, haddii uu ku gaaro, todobo jeer, ayaa la iska dhaqaa, wax kale oo dhib ahna ma lahan!

Xeer ilaaliyaha, raalina ha iga ahaadee, waxaan u arkaa in uu yahey dhibbane aan shaqadiisa loo madax banneyn, waana dareemi karaa culeyska jira.

Dhammaan ummadda Soomaaliyeed, gaar ahaan, taageereyaasheyda, waan ka raali gelinayaa, aflagaadada loo geystey maanta!

Ugu danbeyn, Imaam aad ogtahey in uusan wayso qabin, kuma qasbanid inaad Salaadda ku xirato.

Muqdisho (Caasimada Online) – Waxaa saacadihii u dambeeyay si weyn looga hadal hayay baraha bulshada warar sheegayay in uu is-casilay wasiirka arrimaha dibadda Soomaaliya Mudane Abshir Cumar Jaamac (Huruuse).

Wararkaas ayaa waxaa gebi ahaanba jiritaankooda beeniyay wasiirka oo sheegay in uu safar shaqo ugu maqan yahay dalka dibadiisa.

Wasiir Abshir Cumar Jaamac (Huruuse) oo qoraal soo dhigay bartiisa Twitter-ka ayaa waxa uu ku tilmaamay wararka sheegayay inuu is-casilay kuwa been abuur ah oo lagu jahwareerinayo dadweynaha.

“Isma casilin; Wararka sheegaya in aan is casilay waa been abuur lagu jahwareerinayo dadweynaha,” ayuu yiri wasiirka arrimaha dibadda Soomaaliya Mudane Abshir Cumar Jaamac (Huruuse).

Sidoo kale waxa uu ku yiri qoraalkiisa “Safar shaqo ayaan dibadda ugu maqanahay.”

Wararka la isla dhexmarayay ee uu beeniyay wasiirka ayaa waxay kusoo aadeysa saacado kadib markii ay Xeer Ilaalinta sii deysay liiska masuuliyiin loo haysto musuq-maasuq oo qaarkood xiran yihiin, kuwa kalena ay baxsad ka yihiin cadaaladda, oo ay ku maqan yihiin dalka dibadiisa.

Waxay sidoo kale kusoo aadeysa xilli uu wasiirka ka maqan yahay dalka, taasi oo keentay in uu si deg deg u beeniyo wararkaasi oo si weyn la iskula dhex qaadayay saacadihii dambe baraha bulshada ee Internet-ka.

Boosaaso (Caasimada Online) – Dekedda magaalada Boosaaso ee gobolka Bari ayaa lagu soo warramayaa in maanta ay xiran tahay, taas oo saameyn ku yeelatay ganacsatada.

Xirnaashaha dekedda ayaa yimid, kadib markii Shirkadda Imaaraadka ee DP-World ay canshuurTa ku kordhisay ganacsatada wax kala soo daga dekeddaasi oo muhiim u ah Puntland.

Wararka ayaa sheegaya in ganacsatada ay ka biyo diideen lacagaHA canshuuraha ee lagu kordhiyay badeecadaha ay la soo dagaan, taas oo keentay inay shaqadu istaagto.

Qaaf kamid ah ganacsatada ayaa shaaca ka qaaday in aysan aqbaleyn lacagaha dheeriga ah ee ay DP-World kusoo rogtay badeecadaha ay kasoo degsanayaan dekadda Boosaaso.

Horay ayaa siyaasiyiinta kasoo jeeda degaannada Puntland iyo xildhibaano ka tirsan golaha wakiilada waxa ay ku eedeeyeen DP-World in aysan wax muuqda ka qaban marsada ay sanadaha badan gacanta ku hayso, balse taasi bedalkeeda ay samaysay canshuur kordhin.

Ilo wareedyo lagu kalsoonyahay ayaa innoo sheegay in durbo saameynta go’aankan si weyn looga dareemay magaalada Boosaaso oo ah xarunta ganacsiga ee dowlad goboleedka Puntland, waxayna dekeddu aheyd meesha kaliya ee ugu dhaq-dhaqaaqa badan ganacsiga.

Dhanka kale, ma jiro wax hadal ah oo kasoo baxay maamulka sare ee dekedda iyo Puntland oo ku aadan hakadka ku yimid dhaq-dhaqaaqa dekedda.

DP-World ayaa waxaa horay loogu eedeeyay in aysan wax muuqdo ka qaban horumarinta dekedda, gaar ahaan marsada ay sanadaha badan gacanta ku hayso

Si kastaba, shalay ayay aheyd markii qaar ka mid ah xubnaha golaha deegaanka ee degmada Boosaaso, nabadoono, dhalinyaro iyo howlwadeenno kale ay booqdeen dekedda, si ay usoo qiimeeyaan howlaha ballaarinta oo dhan 150M oo dhirer ah iyo 40M oo ballac ah.

Kismaayo (Caasimada Online) – Faahfaahino dheeraad ah ayaa waxaa laga helayaa qarax nooca miinada dhulka lagu aaso oo maanta ciidamo Mareykan ah oo ay wehlinayeen kuwa Danab ee Xoogga dalka Soomaaliyeed lagula eegtay qaybo kamid ah Jubbada Hoose.

Qaraxa oo ahaa mid xoogan ayaa ciidamada huwanta ah lagu beegsaday duleedka magaalo xeebeedka Kismaayo ee xarunta gobolka Jubbada Hoose, sida ay xaqiijisay AFRICOM.

Qoraal kasoo baxay taliska milatariga Maraykanka ee qaaradda Afrika ayaa waxaa lagu sheegay in kolonyadooda lala bartimaameedsaday qarax miino oo la dhigay waddada dhinacdeeda, xilli ay ku socdaaleen agagaarka duleedka magaalada Kismaayo.

AFRICOM waxay sidoo kale sheegtay inaan wax khasaare ah soo gaarin ciidamada Maraykanka iyo sidoo kale kuwa Soomaalida ah labadaba.

Sidoo kale waxa ay intaasi ku dartay inay been yihiin wararka sheegaya inuu khasaare soo gaaray ciidamada Mareykanka iyo kuwa Danab ee lagu qarxiyay halkaasi.

Ciidanka huwanta ayaa weerarka kadib sii watay socdaalkooda oo ku wajahnaa deegaanada hoos-yimaada magaalada Kismaayo, halkaas oo ay ka socdaan howlgallo culus oo ka dhan ah kooxda Al-Shabaab oo weli ku xoogan gobollada Jubbooyinka ee maamulka Jubbaland.

Dhanka kale, Al-Shabaab ayaa sheegatay mas’uuliyadda weerarkan, waxayna shaacisay inay dhimasho iyo dhaawac ku gaarsiiyeen ciidamada Mareykanka iyo kuwa Danab.

Mareykanka ayaa qayb ka ah howlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab, wuxuuna ciidanka Soomaaliya ka taageeraa dhanka hawada, isaga oo duqeeyo goobaha ay joogto kooxda.

Weerarkan qaraxa looo adeegsaday ayaa kusoo aadayo, ayada oo haatan Jubbaland uu ka socdo diyaar-garow ku aadan wajiga labaad ee dagaalka Al-Shabaab.

Si kastana, dagaalkan oo ay dowladdu ugu magac dartay Libaaxa Madow, ayaa sidoo kale la filayaa inay kusoo biiraan waddada safarka hore, sida Kenya, Jabuuti iyo Itoobiya.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xeer ilaaliyaha guud ee Qaranka Suleymaan Maxamed Maxamuud oo maanta shir jaraa’id u qabtay wariyeyaasha ayaa faahfaahin ka bixiyay dagaalka ka dhanka ah musuq-maasuqa, kaas oo ay haatan waddo dowladda Soomaaliya.

Suleymaan Maxamed ayaa shaaciyay liiska 18 mas’uul oo ku eedeysan xatooyo xoolo dadweyne, kuwaas oo uu tilmaamay in 9 kamid ah ay baxsad ka yihiin cadaaladda.

Sidoo kale waxa uu tilmaamay inay xiran yihiin 9 kamid ah eedeysanayaasha, kuwaas oo kala ah

1– Cabdullaahi Maxamed Cali, agaasimihii guud ee wasaaradda shaqada iyo arrimaha bulshada.
2– Maxamed Cabdi Mukhtaar Cabdiraxmaan, agaasimihii hore ee wasaaradda shaqada iyo arrimaha bulshada.
3– Cabdullaahi Maxamed Cosoble, agaasimaha waaxda socdaalka ajaaniibta ee hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda.
4- Cumar Macallin Cali, agaasime ku xigeenka waaxda ajaaniibta ee hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda.
5– Saabir Xasan Cabdinuur, madaxa hubinta Viso kordhinta ee waaxda ajaaniibta ee hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda.
6– Aadan Maxamed Cabdi, maamulaha qaadashada Visaha ee Viso kordhinta hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda.
7– Abuubakar Maxamed Cali, maamulaha xafiiska canshuuraha bariga ee garoonka Aadan Cadde ee wasaaradda maaliyadda xukuumadda Soomaaliya.
8– Cabduqaadir Cabdi Socdaal, khasnajiga qaybta daqliga ajaaniibta ee Bankiga Dhexe
9– Maxamed Aadan Cabdullaahi, maamulaha Bankiga ee laanta garoonka diyaaradaha ee Aadan Cadde.

Xeer ilaaliyaha ayaa sidoo kale soo bandhigay magacyada sagaalka mas’uul ee baxsadka ah, kuwaas oo kala ah:-

1– Cabdiraxmaan Cabdikariin Ibraahin, madaxa madax qeebeedka ruqsad-siinta ajaaniibta ee waaxda sharciga iyo xiriirka shaqaalaha ee wasaaradda shaqada iyo arrimaha bulshada.

2– Cabdullahi Daahir Wehliye, khasnajiga qaybta daqliga ajaaniibta laanta garoonka Aadan Cadde ee Bangiga Dhexe.
3– Cabdiwaaxid Muxsin Ibraahim ,shaqaale ka tirsan qaybta ruqsad-siinta ajaaniibta ee waaxda sharciga iyo xiriirka shaqaalaha ee wasaaradda shaqada iyo arrimaha bulshada.
4– Muxudiin Xasan Jurus (Saabey), agaasimihii waaxda canshuuraha bariga ee wasaaradda maaliyadda.
5-Maxamed Idiris Axmed, madax qaybta canshuuraha dadban ee wasaaradda maaliyaddda.

6-Maxamed Aadan Jimcaale (Koofi), agaasimihii hore ee hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda.
7-Cabduqaadir Cilmi Cali, agaasimaha guud ee hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda
8-Cabdiraxmaan Maxamed Cali (Caato), agaasimihii hore ee waaxda ajaaniibta ee hay’adda Socdaalka.
9-Abuubakar Xasan Aadan, madaxii hore ee xaqiijinta dukumintiyada codsiga Viso kordhinta waaxda ajaaniibta ee hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda.

Xeer ilaaliya ayaa intaas ku daray in dowladda ay dabagal ku heyso shaqsiyaadkaasi, isla-markaana ay ku rajo weyn yihiin in cadaaladda la horkeeno mas’uuliyiintaasi.

Sidoo kale wuxuu tilmaamay in dowladda Soomaaliyeed ay wada shaqeyn la leedahay Booliska Caalmiga ah ee Interpl, isla-markaana ay la kaashan doonto kiiskan, si gacanta loogu soo dhigo eedeysayaasha baxsadka ah oo haatan ku sugan dalka dibaddiisa.

Arrintan ayaa kusoo aadeyso, ayada oo horay dowladdu u xirtay mas’uuliyiin dhowr ah oo loo haysto musuq, kuwaas oo qaarkood la horgeeyay Maxkamadda Gobolka Banaadir.

Muqdisho (Caasimada Online) – Golaha wasiirada xukuumadda federaalka ah ee Soomaaliya ayaa maanta shirkoodii todobaadlaha ahaa ku yeeshay gudaha magaalada caasimada ah ee Muqdisho, waxaana guddoomiyay ra’iisul wasaare Xamza Cabdi Barre.

Inta badan waxaa shirka goobjoog ahaa xubnaha golaha wasiirada Soomaaliya oo shirkooda ku ansixiyay xeer cusub, sidoo kale ku dhageystay warbixino xasaasi ah.

Ugu horreyn kulanka golaha wasiirada ayaa lagu meel-mariyay Xeer Nidaamiyaha Habraaca Hagaha libka Deg-Degga ah, sida lagu sheegay qoraal kasoo baxay xukuumadda.

Sidoo kale golaha ayaa ka dhageystay warbixinno Wasaaradda Difaaca iyo Taliyaha howlgalka Wadajirka ee Wejiga Labaad ee howlgalka ka dhanka ah Al-Shabaab, taas oo la xiriirta diyaar-garowga gulufka cusub ee ay haatan waddo dowladda federaalka ah.

Wasaaradda gaashaandhigga ayaa warbixinteeda ku sheegtay in uu dhawaan bilaaban doono howlgalka wajigiisa labaad oo loo bixiyey Libaaxa Madow.

Ra’iisul wasaare Xamza oo madasha ka hadlay ayaa dhankiisa sheegay in xukuumaddu ay ka go’an tahay dabargoynta kooxda Al-Shabaab, si looga saaro dalka oo dhan.

Dhanka kale, golaha wasiirada ayaa warbixinno ku saabsan Deyn Cafinta iyo Canshuur dhaafka, Wax Soo Saarka Dalka (GDP) 2022 iyo Hannaanka Deeqaha Caalamiga ee (Somalia Aid) ka dhageystay Wasaaradaha Maaliyadda iyo Qorshaynta iyo Maalgashiga Caalamiga ah.

Ugu dambeyn, Guddigii qaban-qaabada Munaasabadaha Toddobaadka Xorriyadda, ayaa golaha la wadaagay sidii guusha ahayd ee ay ku soo dhammaadeen xuskii toddobaadka xorriyadda oo dalka oo dhan lagu qabtay munaasabado lagu wayneynayey, waxa uuna  goluhu ku bogaadiyey guddiga sidii wanaagsanayd ee ay u agaasimeen xuskii maalmihii xorriyadda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Qoraal kasoo baxay Taliska Booliska Gobolka Banaadir ayaa waxaa looga hadlay dil ka dhacay degmada Dayniile, kaas oo uu askari ka tirsan ciidamada dowladda u geystay Hooyo Soomaaliyeed.

Warka kasoo baxay Booliska ayaa waxaa lagu sheegay in askariga uu xabadda ku fakiyay hooyada oo goobta ku geeriyootay, taas oo dhalisay hadal heyn xoogan.

Sidoo kale Booliska ayaa shaaca ka qaaday in eedeysanaha lagu xiray saldhigga booliska Dayniile, isla-markaana laga qaadi doono tallaabo adag.

“Taliska qeybta guud ee booliska gobolka Banaadir, gaar ahaan saldhigga booliska Dayniile ayaa gacanta ku soo dhigay eedeysane xabad ku fakiyay maamo Soomaaliyeed xabadaasi sababtay dhimasho, waxaana la horgeyn doonaa caddaalada.” ayaa lagu yiri qoraalka.

Sidee looga falceliyay qoraalka yaabka leh ee kasoo baxay Taliska Booliska Gobolka Banaadir?

Qaar kamid ah dadweynaha isticmaalaha, gaar ahaan kuwa ku xiran bogga taliska booliska ayaa si adag uga falceliyay qoraalkan, ayaga oo sheegay in qiil loo raadinayo eedeysanaha.

Cabdicasiis Xaaji oo kamid ah dadka ka facleiyay ayaa yiri “Allah unaxriisto Marxuumada, Lkn maxaa sharciga la hor geynaa idinka ayaa qiil u raadinayee edeysanaha wuu ku fakiye maaha Ee wuu ku dhufte dhaha Mahadsanidiin maadama aad gacanta kusoo dhigteen”.

Xasan Sandheere ayaa isna su’aal adag ka keentay warka Booliska “Ku fakiyay maa dhahdeen?”

Cabdalla Suldaan, isna wuxuu yiri “Kufakiyey miyaa? mise ku dhuftay waaye qoralka amuu qiil radin yahay?”

Mursal Xasan ayaa falcelintiisa ku yiri “Muu Hooyo kala doonay Qori, ma xishoonaayo miyaaa? Ar soomali xagee usocotaa?”.