Muqdisho (Caasimada Online) – Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya ayaa maanta yeelanaya kulan wadajir ah, kaasi oo lagu sii amba-qaadayo wax ka beddelka dastuurka oo muran xooggan ka taagan yahay.

Guddoonka ayaa xalay mudaneyaasha labada Aqal ee Baarlamaanka Soomaaliya u diray farriimo wargelin ah, oo looga dalbanayo inay soo xaadiraan kulan maanta, kaasi oo qeyb ka ah dadaallada guddoonka baarlamaanka doonayo in lagu dhameystiro dastuurka KMG ah.

Ajendaha kulanka maanta ayaa ah marxaladda labaad ee ka doodista soo jeedimaha wax ka beddelka dastuurka, cutubyada 7-aad iyo 8-aad, gaar ahaan qodobbada 109-aad illaa 119-aad iyo qodobbada 120-aad illaa 129-aad.

Kulanka wadajirka ah ee labada Aqal ee Baarlamaanka Soomaaliya ayaa maanta ka dhacaya xarunta Villa Hargeysa.

Guddoonka Baarlamaanka oo gadaal ka riixaysa Villa Soomaaliya ayaa qorsheynaya inuu soo afmeero wax ka beddelka dastuurka ka hor furitaanka wada-hadallada Dowladda Federaalka iyo Golaha Mustaqbalka, iyadoo kulamadii u dambeeyay ee baarlamaanka ay ka dhaceen buuq lagu diidan yahay qorshahan.

Guddiga dastuurka labada Aqal ee Baarlamaanka ayaa sidoo kale u kala jabay laba garab, iyadoo Guddoomiye ku-xigeenka Guddiga Dastuurka, Senator Cabdirisaaq Cismaan, iyo xubno kale oo ka tirsan guddiga ay ka horyimaadeen sida loo wado wax ka beddelka dastuurka.

Arrimahan ayaa uga sii daraya xiisadda taagan, xilli madaxweynayaasha Jubaland iyo Puntland ay Muqdisho u yimaadeen wada-hadallada Dowladda Federaalka, si xal looga gaaro arrimaha taagan, gaar ahaan hanaanka doorashada iyo dastuurka.

Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, iyo madaxda Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed ayaa lagu wadaa inay maanta kulan qado ah ku yeeshaan hotelka Decale ee ku yaalla gudaha garoonka Muqdisho, si la iskula qaadaa-dhigo halka ay ka dhacayaan wada-hadallada iyo weliba goorta uu furmayo shirka.

Doodda ugu xooggan ayaa weli ka taagan halka lagu qabanayo wada-hadallada, iyadoo Madaxweyne Xasan Sheekh uu doonayo in shirka lagu qabto Villa Soomaaliya, halka Saciid Deni iyo Axmed Madoobe ay u arkaan in goobta ugu habboon ee shirka lagu qaban karo ay tahay gudaha Xalane, taas oo dib u sii ridday furitaanka shirka.

Hargeysa (Caasimada Online) – Maamulka Somaliland ayaa shaaciyay inuu saxiixayo heshiiska Abraham Accords, kaas oo Madaxweynaha Soomaaliya uu sheegay inuu qeyb ka yahay sababaha Israa’iil ay aqoonsi u siisay Somaliland.

Madaxweyne Xasan Sheekh oo dhawaan wareysi siiyay warbaahinta Al-Jazeera ayaa sheegay in aqoonsiga Israa’iil ee Somaliland uu ku saleysnaa heshiis ay ku jireen qodobo ay ka mid tahay saxiixa Abraham Accords.

Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Somaliland, Cabdiraxmaan Daahir oo la hadlay BBC ayaa sheegay in arrintaasi ay tahay mid dhab ah, isagoo si cad u sheegay inay saxiixayaan heshiiska la yiraahdo Abraham Accords.

Heshiisyada Abraham Accords waa kuwo lagu doonayo in lagu caadiyeeyo xiriirka u dhexeeya Israa’iil iyo dalalka Carbeed, xiriirkaas oo ahaa mid xun tan iyo markii la aas-aasay Israa’iil.

Intii lagu jiray muddo xileedkii koowaad ee Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump sanadkii 2020, Imaaraadka Carabta iyo Baxrayn ayaa saxiixay heshiiskaas, iyagoo jebiyay caado-reebitaan soo jireen ah. Taas ayaa ka dhigtay dowladihii Carbeed ee ugu horreeyay ee aqoonsada Israa’iil muddo rubuc qarni ah.

Morooko iyo Suudaan ayaa iyaguna ku xigay, iyagoo ku biiray heshiiska Abraham Accord. Sidoo kale, dowladda Kazakhstan ayaa dhawaan ku biirtay heshiiska.

Haatan, maamulka Somaliland ayaa u arka ku biirista heshiiskan mid loogu gogol xaarayo nabadda gobolka iyo tan caalamkaba.

Si kastaba, aqoonsi la sheegay in Israa’iil ay siisay Somaliland ayaa wajahaya diidmo adag, iyadoo Madaxweynaha Soomaaliya uu sheegay inuu khatar ku yahay amniga gobolka.

Dowladda Federaalka ayaa tallaabadaasi ku tilmaamtay xadgudub sharci-darro ah iyo daandaansi ka dhan ah madax-bannaanida Soomaaliya, iyadoo wacad ku martay difaaca madax-bannaanideeda, una adeegsaneysa dhammaan marinnada diblomaasiyadeed, kuwa siyaasadeed iyo sharciga caalamiga ah.

Mareykanka ayaa sidoo kale kamid ah dalalka ka horyimid aqoonsigan, isagoo si cad u muujiyay in Washington ay garab taagan tahay Muqdisho iyo ururrada waaweyn ee gobolka, kuwaas oo muddo dheer taageersanaa ilaalinta xuduudaha caalamiga ah ee Soomaaliya.

Sidoo kale, isbahaysi ballaaran oo ka kooban dalal iyo ururro Carbeed, Islaam iyo Afrikaan ah ayaa si wadajir ah u diiday aqoonsiga Israa’iil, iyagoo ka digay “cawaaqib-xumo halis ah” oo ka dhalan karta tallaabadaas, taasoo khatar ku ah nabadda iyo amniga Geeska Afrika iyo gobolka Badda Cas.

Waxay si adag u diideen tallaabo kasta oo lagu doonayo in si qasab ah lagu barakiciyo Falastiiniyiinta, taasoo ka tarjumeysa dareenka guud ee gobolka ee ku aaddan qorshayaal bilihii la soo dhaafay la hadal-hayay oo ku saabsan in shacabka Gaza loo raro dhul ka baxsan dalkooda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa wada-hadal miro dhal ah oo khadka taleefanka ah la yeeshay Amiirka Dowladda Qatar, Sheekh Tamiim Bin Hamad Al-Thaani.

Labada hoggaamiye ayaa ka wada-hadlay xaaladda guud ee Soomaaliya, iyagoo si gaar ah uga wada-hadlay amniga, xasilloonida, iyo ilaalinta midnimada dhuleed ee dalka.

“Madaxweynaha iyo Amiirka ayaa wada-hadalkooda diiradda ku saaray xoojinta iyo horumarinta xiriirka istiraatiijiga ah ee ka dhexeeya Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya iyo Dowladda Qatar, iyadoo labada hoggaamiye ay isla qaateen muhiimadda ay leedahay in la sii adkeeyo iskaashiga iyo wadashaqeynta ka dhaxeeya labada dal,” ayaa lagu yiri qoraal kasoo baxay Madaxtooyada Soomaaliya.

Amiirka Qatar ayaa Madaxweynaha Soomaaliya u xaqiijiyay in dowladdiisu si buuxda u garab taagan tahay hay’adaha Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo dadaallada lagu xaqiijinayo nabadda.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa dhankiisa uga mahadceliyay Dowladda Qatar taageerada joogtada ah ee ay la garab taagan tahay Soomaaliya, isagoo tilmaamay in iskaashiga dhinacyada siyaasadda iyo horumarinta uu door weyn ka qaato xasilloonida iyo kobaca dalka.

Wada-hadalka labada hoggaamiye ayaa sidoo kale taabtay xoojinta xiriirka labada dal iyo sii ambaqaadidda iskaashiga mustaqbalka.

“Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa uga mahadceliyey Dowladda Qatar, go’aankii aan leex leexadka lahayn ee ay ku garab istaagtay madax-bannaanida iyo wadajirka dhuleed ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya,” ayaa sidoo kale lagu yiri qoraalka Madaxtooyada Soomaaliya.

Labada dhinac waxay isla garteen in la sii xoojiyo fursadaha horumarineed ee Soomaaliya iyo in la helo taageero dheeraad ah oo ka timaadda Qatar si loo hormariyo mashaariicda muhiimka ah ee dalka.

Amiirka Qatar ayaa mar kale ku celiyay sida ay muhiim u tahay in la taageero dadaallada nabadeynta iyo xasilloonida ee socda gudaha Soomaaliya.

Ugu dambeyna, wada-hadalka ayaa ku soo dhammaaday isfaham buuxa oo ku saabsan sii ambaqaadidda iskaashiga labada dal iyo horumarinta xiriirka siyaasadeed, amni iyo dhaqaalaha ee mustaqbalka.

Qatar oo kamid ah dalalka sida dhow u taageera dib u dhiska ciidanka qalabka sida, ayaa mar kale lagu wadaa inay xoojiso taageerada milatari ee dalka.

Soomaaliya ayaa dabacsanaan wayn u muujisay Dooxa, si ay u noqoto beddelka Abu Dubai oo dhawaan ay kala tageen, kadib go’aankii Golaha Wasiirada oo lagu burburiyay heshiisyadii horay loola galay Imaaraadka.

Ankara (Caasimada Online) – Dowladda Turkiga ayaa qorsheynaysa inay Soomaaliya dib ugu soo celiso dhallinyaro Soomaali ah oo muddo ka badan afar bilood ku xirnaa xabsiyo ku yaalla dalkaas.

Dhallinyaradan oo isugu jira wiilal iyo gabdho ayaa la sheegay inay Turkiga gaareen waqtiyo kala duwan, iyagoo damacsanaa inay halkaas uga sii gudbaan dalal kale.

Badankood waxaa la qabtay xilli ay isku diyaarinayeen safarro tahriib ah, kaddib markii ay gacanta ku dhigeen ciidamada ammaanka Turkiga.

Wararka ayaa sheegaya in laga soo kala qabtay goobo kala duwan, ka hor inta aan loo gudbin xabsiyo si baaritaanno iyo hubin sharciyeed loogu sameeyo.

Qaar ka mid ah dadka xiran ayaa eheladooda u sheegay in lagu wargeliyay in muddo ku dhow 72 saacadood gudahood dib loogu soo celin doono Soomaaliya.

Mas’uuliyiin ka tirsan dowladda Turkiga ayaa la sheegay inay ku booqdeen xabsiyada, iyagoo si rasmi ah ugu gudbiyay qorshaha la xiriira dib u celintooda.

Turkiga ayaa horey u masaafuriyay muwaadiniin Soomaali ah, kuwaas oo qaarkood uu ka dhacay sharcigii deggenaanshaha, halka kuwo kalena la qabtay iyagoo isku dayayay inay si sharci darro ah uga sii gudbaan dalal ka tirsan Yurub.

Si kastaba, sanadihii u dambeeyay Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa fududeysay soo celinta qaxootiga, muhaajiriinta iyo maxaabiista ku xiran dalalka dibadda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed ayaa kulamo ka wada magaalada Muqdisho, iyadoo maanta madaxda golaha ay la kulmeen ururrada bulshada Soomaaliyeed.

Kulankan ayaa ka dhacay Airport Hotel oo ku yaalla xayndaabka garoonka ee xerada Xalane, halkaas oo ay degan yihiin madaxweynayaasha Puntland iyo Jubaland.

Kulanka waxaa looga hadlay xaaladda guud ee dalka, gaar ahaan dhinacyada siyaasadda, amniga iyo shirka dhowaan uu goluhu la yeelanayo Dowladda Federaalka, si dalka looga badbaadiyo hubanti la’aan iyo firaaq dastuuri ah.

Waxaa goobjoog ka ah kulanka madaxweynihii hore Sheekh Shariif Sheekh Axmed, ra’iisul wasaareyaashii hore Xasan Cali Khayre iyo Maxamed Xuseen Rooble, iyo sidoo kale madaxweynayaasha Puntland iyo Jubaland, Saciid Cabdullaahi Deni iyo Axmed Madoobe.

Shirkan waxaa ka horreeyay kulamo kale oo dhexmaray madaxda Puntland, Jubaland iyo madaxweynihii hore Maxamed Cabdullaahi Farmaajo iyo ra’iisul wasaarihii hore Cumar Cabdirashiid Cali Sharmaarke, kuwaas oo iyagana looga hadlay xaaladda dalka iyo sidii looga gudbi lahaa marxaladda kala guurka ah ee xilligan lagu jiro.

Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed oo ku guda jira wadatashiyada ayaa sidoo kale dhawaan la kulmay qaar kamid ah xildhibaannada Baarlamaanka Federaalka ah ee Soomaaliya.

Shirka u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo Golaha Mustaqbalka ayaa lagu wadaa inuu ka furmo magaalada Muqdisho, inkastoo weli la isku mari la’yahay goobta uu ka qabsoomayo shirka.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa doonaya in shirka lagu qabto Villa Soomaaliya, halka Saciid Deni iyo Axmed Madoobe ay u arkaan in goobta ugu habboon ee shirka lagu qaban karo ay tahay gudaha Xalane, maadaama ay qabaan walaac amni.

Madaxda Puntland iyo Jubaland ayaa xaqiijiyay in aysan magaalada Muqdisho ka tagi doonin illaa heshiis buuxa laga gaaro arrimaha lagu muransan yahay, iyagoo Madaxweynaha ugu baaqay inuu si dhab ah u wajaho wada-hadallada loo ballansan yahay.

Madaxda Golaha Mustaqbalka ayaa sidoo kale caddeeyay in dalka u baahan yahay badbaado iyo in heshiis laga gaaro hannaanka doorashada, xilli bilo kooban ka harsan yihiin muddo xileedka Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Si kastaba, Soomaaliya ayaa haatan wajaheysa mid ka mid ah caqabadihii ugu adkaa, waxaana la isku hayaa hannaanka doorashooyinka guud ee dalka iyo wax ka beddelka dastuurka, oo ay isku fahmi la’yihiin Villa Soomaaliya iyo mucaaradka.

Baydhaba (Caasimada Online) – Madaxweynaha Maamul-goboleedka Koonfur Galbeed, Mudane Cabdicasiis Xasan Maxamed Laftagareen oo maanta guddoomiyey shir looga hadlayey xaqiijinta amniga guud ee deegaannada maamulkaasi ayaa amar siiyay saraakiisha u xilsaaran amina ee uu la kulmay.

Shirka oo ahaa mid xasaasi ah ayaa waxaa ka qeyb-galay Wasiirka Amniga, Taliyaha Ciidanka Daraawishta, iyo Saraakiisha Ciidanka Daraawiishta iyadoo  diiradda lagu saaray dardargelinta howlgallada amni, xoojinta wada shaqeynta hay’adaha amniga, iyo sugidda nabadgelyada guud ee Koonfur Galbeed.

Madaxweyne Laftagareen oo kulanka ka hadlay ayaa faray laamaha amniga inay sii xoojiyaan dadaallada lagu xaqiijinayo amniga, isla markaana la laba jibbaaro howlgallada ka dhanka ah kooxaha nabad-diidka ah ee carqaladeynaya xasilloonida iyo horumarka deegaannada Koonfur Galbeed.

Intaas kadib saraakiisha ka qayb-galay kulanka ayaa Madaxweynaha la wadaagay warbixin ku saabsan xaaladda amni ee guud iyo guulaha laga gaaray howlgalladii ugu dambeeyey ee ka dhacay gobollada maamulkaasi.

Waxaa kale oo ay ballan qaadeen in ay sii wadi doonaan dadaallada lagu sugayo amniga iyo badqabka shacabka ku nool guud ahaan Koonfur Galbeed.

Ugu dambeyn waxaa shirka laga soo saaray go’aanno wax ku ool ah oo lagu xoojinayo istaraatiijiyadda amniga iyo kor u qaadidda wada shaqeynta hay’adaha kala duwan ee Dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed Soomaaliya.

Dhawaan ayay ahayd markii Baydhaba uu ka dhacay dagaal u dhexeeyay ciidanka Koonfur Galbeed iyo kuwa kale oo taabacsan mucaaradka, kaas oo dhaliyay khasaare dhimasho, dhaawac iyo burbur hantiyeed oo xooggan.

Si kastaba, xaaladda ayaa hadda deggan, wuxuuna maamulka isku dayaa inuu ka hortago in tallaabo ciidan loo adeegsado isbeddal ka dhaca Koonfur Galbeed.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa maanta dib ugu soo laabtay, kadib shirar muhiim ah oo uu uga soo qayb-galay magaalada Addis Ababa ee caasimada dalka Itoobiya.

Madaxweynaha ayaa soo laabashadiisa si weyn looga dareemayaa caasimada oo haatan ay ka socdaan dhaq-dhaqaaqyo siyaasadeed oo xoogleh.

Sida uu qorshuhu yahay Villa Soomaaliya ayaa haatan xoogga saareysa furitaanka shirka ay la leedahay Golaha Mustaqbalka oo ay qayb ka yihiin madaxweynayaasha Maamul-goboleedyada Jubbaland iyo Puntland.

Ilo wareedyo xilkas ah ayaa innoo sheegay in Xasan Sheekh uu si deg-deg ah u gada-geli doono qabashada gogosha uu dhigay, si looga wada-hadlo is mari-waaga weli ka taagan hannaanka loo wajahayo doorashooyinka iyo dastuurka.

Gogosha ayaa haatan wajahaysa caqabado waa wayn, waxaana weli lagu heshiin la’ahay goobta lagu qabanayo shirka, maadaama Axmed Madoobe iyo Saciid Deni ay ka caga jiidayaan inay tegaan Xarunta Villa Soomaaliya.

Dhinaca kale Agaasimaha Hay’adda NISA Mahad Maxamed Salaad oo xalay booqasho ugu tegay madaxweynayaasha Jubbaland iyo Puntland ayaa sameeyay isku dayo uu ku qancinayo labada madaxweyne, isaga oo la sheegay inuu u fidiyay damaanad amni’ si ay u tegaan  Madaxtooyada, looguna qabto shirka ay la leeyihiin madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Mahad Salaad ayaa sidoo kale xalay la shiray madaxweynihii hore ee dalka Mudane Maxamed Cabdullaahi Maxamed (Farmaajo), isaga oo kala hadlay is mari-waaga taagan iyo sidii xal loogu heli lahaa caqabadaha jira ee ka dhashay hanaanka doorashooyinka iyo wax ka bedelka Dastuurka KMG ka ah.

Si kastaba, waxaan haatan socda kulamo gaar gaar ah oo ay wadaan labada dhinac, kuwaas oo xal loogu raadinayo inay dhacaan wada-hadallada la qorsheeyay.

Arusha (Caasimada Online) – Dowladaha Soomaaliya iyo Tanzania ayaa maanta kala saxiixday heshiis ku saabsan in muwaadiinta Soomaaliyeed ee tegaya dalkaas ay fiisaha ku heli karaan marka ay ka dagaan garoonka.

Heshiiska oo ah is-Afgarad (MoU) ayaa waxaa dhinaca Soomaaliya u saxiixay Wasiirka Amniga Gudaha, Mudane Cabdullaahi Sheekh Ismaaciil Fartaag, halka dhinaca Tanzania uu u saxiixay Wasiirka Arrimaha Gudaha, Mudane Patrobas Paschal Katambi.

Sidoo kale waxaa goobjoog ka ahaa madaxda hay’adaha socdaalka ee labada dal, Mudane Mustafa Duhulow iyo Marwo Dr. Anna P. Makakala.

Sida ku cad qoraal ay soo saareen labada dowladood heshiiskan waxa uu xoojinayaa xiriirka diblomaasiyadeed, amni iyo ganacsi ee labada dal, isaga oo qayb ka ah dadaallada lagu hormarinayo iskaashiga dalalka ku bahoobay Bulshada Bariga Afrika.

Labada dhinac ayaa sidoo kale isla qaatay in la hirgeliyo qodobbada heshiiska, kuwaas oo diiradda saaraya isu-socodka muwaadiniinta sita baasaboorrada diblomaasiga iyo kuwa shaqaalaha dowladda, kuwaas oo laga dhaafay dal-ku-galka (visa).

Sidoo kale, muwaadiniinta ku safaraya baasaboorrada caadiga ah ee labada dal ayaa 24 saacadood gudahood ku heli doona dal-ku-gal, si loo fududeeyo isu-socodka muwaadiniinta iyo ganacsatada.

Dhanka kale, waxaa loo mahadceliyay safiirka Soomaaliya ee Tanzania oo isagu dadaal geliyay saxiixa heshiiskan oo muhiim ah shacabka Soomaaliyeed.

“Waxaa si gaar ah loogu mahadcelinayaa dadaalka iyo shaqada hagar la’aanta ah ee Safiirka Dowladda Federaalka Soomaaliya u fadhiya Tanzania, Amb. Ilyaas Cali Xasan, iyo dhammaan shaqaalaha safaaradda ee ka howlgala dalka Tanzania” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Agaasimaha Hay’adda NISA Mahad Maxamed Salaad oo xalay booqasho ugu tegay madaxweynayaasha Jubbaland iyo Puntland ayaa la sheegay in damaanad amni uu u fidiyay’ si ay u tegaan xarunta Villa Soomaaliya, looguna qabto shirka ay la leeyihiin madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Mahad Salaad oo dhex-dhexaadin sameeyay ayaa Axmed Madoobe iyo Deni kula shiray hoteelka ay ka dagan yihiin xeyndaabka garoonka ee xerada Xalane, isaga oo ku booriyay inay ogolaadaan in Madaxtooyada lagu qabto wada-hadallada u dhexeeya Villa Soomaaliya iyo Golaha Mustaqbalka ee looga hadlayo xaaladda siyaasadeed ee dalka, si xal loo gaaro.

Sidoo kale, Agaasimaha NISA ayaa xalay la shiray madaxweynihii hore ee dalka Mudane Maxamed Cabdullaahi Maxamed (Farmaajo), isaga oo kala hadlay is mari-waaga taagan iyo sidii xal loogu heli lahaa caqabadaha jira ee ka dhashay hanaanka doorashooyinka iyo wax ka bedelka Dastuurka kumeel gaarka ah.

Dood xooggan ayaa weli ka taagan halka lagu qabanayo wada-hadallada, waxaana Villa Soomaaliya ka gows adeegsayo madaxweynayaasha Jubbaland iyo Puntland oo dhowr cisho ku sugan gudaha xerada Xalane ee magaalada Muqdisho.

“Deni iyo Axmed Madoobe kuma qasbana inay tegaan Madaxtooyada ee inay Soomaaliya badbaadiyaan ayey u joogaan, Ninka dhallinyarada ah ee Wasiiru-dowlaha Gaashaandhigga ahna shaqadiisa nin yaqaanna maaha,” ayuu yiri Wasiirka Warfaafinta Jubbaland oo jawaab ka bixiyay hadal kasoo yeeray Wasiir ka tirsan xukuumadda Dan-Qaran oo sheegay in Axmed Madoobe iyo Saciid Deni ay ku qasban yihiin inay tegaan Villa Soomaaliya.

Waxaa kale oo uu sii raaciyay “Ninkaas Wasiirka ka ah Gaashaandhigga waxa ay ahayd inuu ka hadlo Ciidanka NISA Jubbaland guulihii ay ka gaareen howdka Badda Madow oo lagu burburiyay warshadii qaraxyada Al-Shabaab”.

Kulamada ayaa weli sii socda, waxaana shirar gaar gaar ah ay hadda u socdaan labada madaxweyne iyo qaar kamid ah xubnaha mucaaradka ee iyana kasoo horjeeda qorshaha madaxweynaha Soomaaliya.

Si kastaba, Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyada oo haatan xaaladda dalka ay cakiran tahay, unna weli taagan yahay is mari-waa xooggan oo u dhexeeya xubnaha mucaaradka iyo hoggaanka dalka, kaas oo ka dhashay doorashooyinka.

Dimishiq (Caasimada Online) – Wasaaradda Gaashaandhigga ee dalka Suuriya ayaa shaacisay Axaddii in ciidamadeedu ay si rasmi ah ula wareegeen gacan-ku-haynta saldhigga milateri ee Al-Shadadi oo ku yaalla gobolka waqooyi-bari ee dalkaas, tallaabadan oo timid maalmo uun kadib markii ay la wareegeen xarun kale oo istiraatiiji ah oo ku taalla soohdinta Urdun iyo Ciraaq.

War-saxaafadeed kasoo baxay wasaaradda ayaa lagu yiri: “Ciidamada Carabta ee Suuriya waxay la wareegeen saldhigga Al-Shadadi ee dhaca miyiga gobolka Xasaka, kadib isku-duwid iyo wada-hadal dhex maray dhanka Mareykanka.”

Saldhiggan ayaa ahaa fariisin muhiim ah oo ay ku sugnaayeen ciidamada Mareykanka ee qeybta ka ah isbaheysiga caalamiga ah ee la dagaalanka kooxda Daacish.

Magaaladan ayaa sidoo kale hoy u ahayd xabsi ay ciidamada Kurdiyiintu ku hayeen xubno ka tirsan kooxdaas xagjirka ah, ka hor inta aysan ciidamada dowladda la wareegin gacan-ku-haynta aaggaas bishii hore.

Ku dhawaaqistan Axadda ayaa kusoo aadeysa iyadoo Mareykanku uu Khamiistii xaqiijiyay inay banneeyeen saldhigga Al-Tanf ee ku yaalla xuduudda isku xirta Suuriya, Urdun iyo Ciraaq.

Isbedelka isbaheysiga

Ciidamada Dimoqraadiga Suuriya (SDF) ee ay hoggaamiyaan Kurdiyiinta ayaa ahaa saaxiibka ugu weyn ee Mareykanka ee dagaalkii ka dhanka ahaa Daacish, iyagoo door weyn ka qaatay jabinta awooddii dhuleed ee kooxdaas sanadkii 2019.

Hase yeeshee, tan iyo markii uu dhacay maamulkii muddada dheer jiray ee Bashaar Al-Asad bishii Diseembar 2024, Washington waxay u janjeersatay dhanka dowladda cusub ee Dimishiq, iyadoo dhowaan ku dhawaaqday in baahidii loo qabay isbaheysiga Kurdiyiinta ay soo dhammaatay.

Inkastoo kooxda Daacish laga qabsaday dhulkii ay maamuli jirtay, haddana weli waa ay firfircoon tahay.

Taliska Dhexe ee Mareykanka (CENTCOM) ayaa Sabtidii sheegay in ciidamadoodu ay duqeeyeen in ka badan 30 bartilmaameed oo kooxdaas ay ku lahayd gudaha Suuriya bishan gudaheeda.

Bayaanka CENTCOM ayaa lagu xusay in duqeymahaas oo dhacay intii u dhaxeysay 3-dii ilaa 12-kii Febraayo lala beegsaday “kaabayaasha iyo goobaha hubka lagu keydiyo” ee kooxda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dhoolatus milateri oo ay sameeyeen diyaaradaha dagaalka ee Turkiga nooca F-16 dabayaaqadii bishii Janaayo ayaa cirka ku shareeriyay saadaasha siyaasadeed ee Geeska Afrika, iyadoo diyaaradahan ay dul heehaabeen hawada magaalada Muqdisho.

Sida ay sheegeen saraakiisha Turkiga, ujeedka tallaabadan ayaa ahayd mid lagu ilaalinayo danaha Turkiga ee gobolka, laguna taageerayo dadaallada dowladda Soomaaliya ee ka dhanka ah kooxda Al-Shabaab.

Hase yeeshee, tallaabadan ayaa si toos ah u daba-socotay go’aankii bishii Diseembar ay Israa’iil ku aqoonsatay Somaliland, tallaabo ay Ankara ku tilmaamtay mid khatar ku ah midnimada iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya.

Soli Ozel, oo ah khabiir ku takhasusay cilaaqaadka caalamiga ah ee Turkiga, ayaa sheegay in farriinta ay xambaarsan yihiin diyaaradahaas ay ku socoto Israa’iil: “Ha ku ciyaarina danaheenna halkan.”

Waxa uu saadaaliyay in Soomaaliya ay noqon doonto furimaha cusub ee loolanka u dhexeeya labadan Ankara iyo Tel Aviv.

“Uma maleynayo inay toos u dagaalami doonaan, balse labada dhinacba waxay muujinayaan awooddooda,” ayuu yiri Ozel. “

Aqoonsiga Israa’iil ee maamulka Somaliland iyo Turkiga oo diraya F-16 iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn (Drones) waa isku-day ay qolo walba xariiqda cas ugu dhigayso qolada kale.”

Kala-shaki

Dhacdadan ayaa ka tarjumaysa xurgufta sii kordheysa ee u dhaxaysa xiriirka Turkiga iyo Israa’iil, kaas oo horey u cakirnaa sababo la xiriira taageerada Ankara ee Xamaas iyo dagaalka Gaza.

“Waa bog cusub oo u furmay loolanka u dhexeeya labada dal, kuwaas oo hadda ah quwadaha milateri ee ugu tunka weyn Bariga Dhexe,” ayuu yiri Norman Ricklefs, oo ah madaxa shirkadda la-talinta siyaasadda juqraafiyeed ee Namea Group.

Gallia Lindenstrauss, oo ah khabiir ku takhasustay siyaasadda arrimaha dibadda ee Israa’iil, kana tirsan machadka daraasaadka amniga qaranka ee Tel Aviv, ayaa ku doodaysa in Israa’iil aysan dooneyn inay tartan la gasho Turkiga ama Soomaaliya.

Taa beddelkeeda, waxay sheegtay in aqoonsiga Israa’iil ee Somaliland iyo ballaarinta iskaashiga ay salka ku hayaan muhiimadda istiraatiijiyadeed ee Somaliland oo ku beegan dalka Yemen, halkaas oo ay ku sugan yihiin fallaagada Xuutiyiinta oo sannadkii hore weerarro ku qaaday magaalooyinka Israa’iil.

“Xuutiyiintu waxay ahaayeen kooxdii ugu dambaysay ee weli gantaallo ku weeraraysa Israa’iil, iyagoo ka wakiil ah Iiraan. Tani waa khatarta ugu weyn ee Israa’iil haysata,” ayay tiri Lindenstrauss.

Si kastaba ha ahaatee, waxay qiratay in labada dhinac ay tallaabooyinka midba midka kale u arko mid shaki ku jiro. “Waxa Israa’iil u aragto difaac, Turkigu wuxuu u arkaa tallaabo ka dhan ah Ankara.”

Isbaheysiyo is-diidan

Shakiga Turkiga ayaa sii kordhi kara haddii Israa’iil ay qalab milateri geysto Somaliland si ay uga hortagto khatarta Yemen, qorshe uu khabiir Israa’iili ah sheegay inuu yahay yiigsiga Israa’iil.

Ricklefs ayaa ka digaya in Israa’iil ay u baahan tahay inay si taxadar leh u tallaabsato, marka la eego maalgashiga baaxadda leh ee Turkiga ku sameeyay Soomaaliya 15-kii sano ee lasoo dhaafay.

Turkiga wuxuu Soomaaliya ku leeyahay saldhigga milateri iyo safaaradda ugu weyn ee uu ku leeyahay dibadda, wuxuuna heshiisyo la galay Muqdisho oo ku saabsan baarista shidaalka iyo difaaca badda.

“Turkiga ayaa gacanta ku haya dekedda Muqdisho, tababarka ciidamada, hay’adaha samafalka iyo NGO-yada. Sidaas darteed, Soomaaliya aad ayey muhiim ugu tahay hamiga istiraatiijiyadeed ee Turkiga,” ayuu yiri Ricklefs.

Lindenstrauss ayaa xustay in loolanka Turkiga iyo Israa’iil ee Soomaaliya uu sii cakirayo soo ifbaxa laba isbaheysi oo iska soo horjeeda gobolka: “Dhinac waxaad ku arkaysaa Giriigga, Qubrus, Israa’iil iyo Imaaraadka. Dhinaca kalena waxaad arkaysaa Turkiga, Sacuudiga, Pakistan, Masar iyo Qadar,” ayay tiri.

Ricklefs ayaa xusay in xiisadahan ay horey ugu horseedeen iska horimaad meelo kale, sida Liibiya, halkaas oo ay ku loolameen kooxo kala taabacsan Imaaraadka iyo Turkiga.

Mar wax laga weydiiyay in xaalad taas la mid ah ay ka dhici karto Soomaaliya, Ricklefs wuxuu sheegay inuusan aaminsanayn in xaaladdu weli heerkaas gaartay.

“Uma maleynayo inaynu weli heerkaas gaarnay marka laga hadlayo Somaliland iyo Soomaaliya,” ayuu yiri. “Run ahaantii, dhinaca kaliya ee door dhexdhexaadin ah ka ciyaari kara, xiisaddana qaboojin kara, waa Mareykanka.”

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Warfaafinta Jubbaland Cabdifataax Mukhtaar oo shir jaraa’id u qabtay Wariyeyaasha ayaa si kulul ugu jawaabay Waiiru Dowlaha Wasaaradda Difaaca Soomaaliya, Mudane Cumar Cali Cabdi oo shalay weerar afka ah ku qaaday Axmed Madoobe iyo Saciid Deni.

Wasiir Cumar ayaa shaaca ka qaaday in dalka looga taliyo Madaxtooyada, isla markaana ay ku qasban yihiin inay tegaan madaxda maamullada Jubbaland iyo Puntland oo hadda ka caga jiidayo in Xasan  ay ugu tegaan xafiiskiisa.

“Waddanka waxaa laga xukumaa Villa Soomaaliya. Deni iyo Axmed Madoobe waa ku qasban yihiin inay yimaadaan” ayuu yiri Wasiir Cumar Cali Cabdi.

Intaas kadib waxaa soo jawaabay Wasiirka Warfaafinta Jubbaland oo isna sheegay in labada madaxweyne aysan ku qasbaneyn inay tegaan Villa Soomaaliya,balse ay u joogaan kaliya in dalka ay badbaadiyaan.

Sidoo kale, wuxuu tilmaamay in wasiirka hadlay aanu garaneyn shaqadiisa, isla markaana ay ahayd inuu ka hadlo guulaha ciidamada ee howlgallada.

“Deni iyo Axmed Madoobe ma qasbana ee inay Soomaaliya badbaadiyaan ayey u joogaan,Ninka dhallinyarada ah ee Wasiiru-dowlaha Gaashaandhigga ahna shaqadiisa nin yaqaanna maaha”. ayuu yiri Wasiirka Warfaafinta Jubbaland.

Waxaa kale oo uu sii raaciyay “Ninkaas Wasiirka ka ah Gaashaandhigga waxa ay ahayd inuu ka hadlo Ciidanka NISA Jubbaland guulihii ay ka gaareen howdka Badda Madow oo lagu burburiyay warshadii qaraxyada Al-Shabaab”.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyada oo haatan xaaladda dalka ay cakiran tahay, unna weli taagan yahay is mari-waa xooggan oo u dhexeeya xubnaha mucaaradka iyo hoggaanka dalka, kaas oo ka dhashay doorashooyinka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Maxkamadda Ciidamada Qalabka Sida ayaa saaka xukun dil toogasho ah ku fulisay laba xubnood oo ka tirsanaa Al-Shabaab, kuwaas oo usoo gacan galay dowladda, kadibna lagu xukumay dilka saaka lagu fuliyay.

Raggan ayaa saaka aroortii hore la geeyay tiirka toogashada, halkaas oo ay ku toogteen ciidamo ka tirsan kuwa ammaanka ee dowladda Soomaaliya.

Labada marxuum ayaa waxaa lagu kala magacaabi jiray Xasan Cali Iftiin Buule oo Al-Shabaab looga dhex yaqiinay (Gacmey) iyo Xasan Cali Ibraahim Maxamed Axmed oo isna magacyadiisa afgarashada ay kala ahaayeen (Baari, Biibaaye, Sacad).

Sida ay maxkamaddu sheegtay raggan ayaa waxaa lagu helay dilal & qaraxyo ka dhacay caasimada laguna guumaday Muwaadiniin Soomaaliyeed, waxaana ugu dambeyn maanta laga oofiyay xadkii qisaasta ahaa ee ay horay ugu xukuntay Maxkamadda Ciidamada Qalabka Sida Soomaaliya.

Fagaaraha lagu toogtay raggan ayaa waxaa sidoo kale goobjoog ahaa mas’uuliyiin ka tirsan Maxkamadda Ciidamada Qalabka Sida oo goobta kula hadlay warbaahinta, isla markaana ka warbixiyay toogashada labadaas nin ee horay uga tirsanaa maleeshiyaadka argagixisada ah.

Maalmo kahor ayay ahayd markii sidana oo kale loo toogtay xubno ka tirsanaa Khawaarijta oo iyana la geeyay fagaaraha toogashada, kuwaas oo kooxa u qaabilsanaa madax jabiska iyo fulinta weerarada gaadmada ah.

Maxkamadda Ciidamada Qalabka Sida ee Soomaliya ayaa dhawaan shaaca ka qaaday inay dib u billowday fulinta xukunnada dilalka toogashada ah ee ay horay u ridday, waxaa kamid ah shaqsiyaadka kale ee lagu fuliyay laba askari oo ka tirsanaa ciidanka Xoogga oo lagu helay la shaqeynta Al-Shabaab.

Ankara (Caasimada Online) – Madaxweynaha dalka Turkiga, Recep Tayyip Erdogan, ayaa dib u dhigay booqasho rasmi ah oo uu qorsheynayay inuu ku tago dalka Imaaraadka Carabta, kadib markii la shaaciyay in Madaxweynaha Imaaraadka, Sheikh Mohammed bin Zayed Al Nahyan, uu wajahayo “xaalad caafimaad.”

Madaxtooyada Turkiga ayaa warkan xaqiijisay Axadda, iyadoo sheegtay in go’aankan la qaatay kadib wada-hadal dhanka taleefonka ah oo dhex maray labada hoggaamiye.

Intii uu socday wada-hadalka, Erdogan ayaa muujiyay sida uu uga xun yahay xaaladda lasoo deristay dhiggiisa, oo loo yaqaan MBZ, isagoo u rajeeyay soo kabasho degdeg ah, sida ay sheegtay madaxtooyada.

“Madaxweyne Erdogan wuxuu caddeeyay inuu booqashada dib u dhigay sababo la xiriira xaaladda caafimaad ee Madaxweyne Al Nahyan, wuxuuna xaqiijiyay inuu safarkaas ku tegi doono waqti kale oo ku habboon,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeed kasoo baxay Madaxtooyada Turkiga.

Warbixinta laguma faahfaahin nooca xanuunka ama xaaladda caafimaad ee haysata hoggaamiyaha Imaaraadka, mana la cayimin waqtiga rasmiga ah ee safarka dib loo qorsheeyay. Dowladda Imaaraadka wax war ah kama soo saarin arrintan.

Tallaabadan ayaa kusoo aadeysa xilli Ankara iyo Abu Dhabi ay isku dayayaan in ay xoojinayaan xiriirkooda kadib sanado badan oo ay ka dhex aloosnayd xurguf siyaasadeed iyo loolan goboleed, inkasta oo weli ay isku khilaafsan yihiin arrimaha qaar.

Tobankii sano ee lasoo dhaafay, labada quwadood ee gobolka ayaa kala taageerayay dhinacyo iska soo horjeeda colaadaha Bariga Dhexe, oo ay kamid yihiin dagaallada sokeeye ee Liibiya, xaaladda siyaasadeed ee Soomaaliya, iyo go’doomintii diblomaasiyadeed ee la saaray dalka Qadar.

Khilaafkaas ayaa salka ku hayay kala-aragti duwanaansho dhanka fikirka ah oo ku aaddanaa Kacdoonkii Gu’ga Carabta iyo taageerada Turkiga ee dhaq-dhaqaaqyada Islaamiyiinta, taasoo Imaaraadku u arkayay khatar ku ah xasiloonida gobolka.

Si kastaba ha ahaatee, dabeylo diblomaasiyadeed oo cusub ayaa billowday sanadkii 2021, markaasoo Turkigu uu bilaabay dadaallo ballaaran oo uu ku hagaajinayo xiriirka waddamada Khaliijka, oo uu ku jiro Sacuudiga, si uu u helo maalgashi shisheeye oo lagu kabo dhaqaalaha dalkaas oo la daalaa-dhacayay sicir-barar iyo hoos u dhaca lacagta Lira-da.

Tan iyo xilligaas, labada dal ayaa si xowli ah u soo celiyay iskaashigooda. Sheikh Mohammed ayaa booqday Ankara dhammaadkii 2021, isagoo kormeeray saxiixa heshiisyo maalgashi oo qiimahoodu gaarayo balaayiin doollar. Erdogan ayaa isna booqasho taariikhi ah ku tagay Imaaraadka bishii Febraayo 2022, taasoo ahayd tii ugu horreysay muddo ku dhow toban sano.

Labada dowladood ayaa dhowaan dhaqan-geliyay heshiis iskaashi dhaqaale oo dhameystiran (CEPA), kaasoo ujeedkiisu yahay in ganacsiga labada dhinac la gaarsiiyo $40 bilyan shanta sano ee soo socota.

Safarka haatan baaqday ayaa la filayay in diiradda lagu saaro ballaarinta iskaashiga dhinacyada tignoolajiyadda gaashaandhigga, tamarta, iyo saadka, iyadoo labada dhinac ay doonayaan inay sii qoto-dheereeyaan iskaashigooda istiraatiijiyadeed iyo kan dhaqaale.

Addis Ababa (Caasimada Online) – Ururka Midowga Afrika ayaa markale adkeeyay sida ay uga soo horjeedaan xad-gudubka Israa’iil ay kula kacday Soomaaliya, iyadoo ururku uu hoosta ka xarriiqay muhiimadda ay leedahay ilaalinta mabaa’di’da aas-aasiga ah ee ururka.

War-murtiyeed ka soo baxay Midowga Afrika ayaa si cad u cambaareeyay aqoonsiga hal-dhinaca ah ee Israa’iil ay sheegtay in ay siisay Somaliland. Ururku wuxuu sheegay in tallaabadaasi ay si toos ah uga hor imaanayso qawaaniinta iyo heshiisyada lagu dhisay wadajirka Afrika.

Midowga Afrika ayaa sii adkeeyay mowqifkiisa ku aaddan ilaalinta madax-bannaanida, midnimada iyo wadajirka dhuleed ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.

Waxay sheegeen in mabda’a dhowrista xuduudaha dalalka xubnaha ka ah uu yahay tiir-dhexaadka xasilloonida qaaradda.

Shirka hoggaamiyeyaasha Afrika ayaa sidoo kale taageeray bayaankii uu 26-kii December 2025 soo saaray Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yuusuf. Bayaankaas ayaa si cad u diiday tallaabo kasta ama hindise kasta oo lagu aqoonsanayo Somaliland.

Hoggaamiyeyaasha Afrika ayaa carrabka ku adkeeyay in aqoonsi kasta oo hal-dhinac ahi uu ka hor imaanayo mabaadi’da aasaasiga ah ee Midowga Afrika iyo Axdiga Qaramada Midoobay. Waxay tilmaameen in tallaabooyinka noocaas ahi ay abuuri karaan xiisado siyaasadeed iyo kuwo amni oo halis ah.

Sidoo kale, waxay ka digeen in aqoonsi aan loo marin hannaan sharci iyo wada-tashi caalami ah uu dhaawici karo kalsoonida iyo wadajirka dalalka Afrika. Arrintan ayaa la sheegay inay saameyn ku yeelan karto nabadda iyo xasilloonida guud ee qaaradda.

Golaha Midowga Afrika ayaa xusay muhiimadda ay leedahay ixtiraamka xuduudaha si caalami ah loo aqoonsan yahay. Waxayna ku baaqeen in dhammaan dhinacyadu ay u hoggaansamaan shuruucda caalamiga ah iyo heshiisyada ay wada saxiixeen.

Ugu dambeyn, Midowga Afrika ayaa ku boorriyay in khilaafaadka jira lagu xalliyo wada-hadal iyo hannaan sharci oo waafaqsan qawaaniinta qaaradda iyo kuwa caalamiga ah.

Waxay caddeeyeen in wada-xaajoodku yahay waddada kaliya ee lagu gaari karo xal waara oo lagu ilaaliyo midnimada iyo xasilloonida Soomaaliya iyo guud ahaan Afrika.

Qaar ka mid ah xubnaha Guddiga Madaxbannaan ee Xuquuqul Insaanka Qaranka ayaa soo saaray bayaan ay walaac ku muujiyeen, kuna saabsan tallaabooyin ay sheegeen inay ka hor imanayaan sharciga iyo xeerarka u degsan guddiga.

Xubnahan waxay sheegeen in kulamo dhowaan la qabtay aysan buuxin shuruudihii sharci ee kooramka iyo habraaca go’aan-qaadashada, sida ku cad Qodobka 14aad, faqraddiisa 2aad iyo 3aad ee Sharciga Lr. 16 ee soo baxay 27 Juun 2016, kaasoo lagu aasaasay guddiga. Waxay tilmaameen in go’aanno lagu gaaray qaab aan waafaqsanayn habraaca saxda ah, taasoo shaki gelinaysa ansaxnimadooda sharci.

Sidoo kale, bayaanka waxaa lagu sheegay in ay jiraan khaladaad maamul iyo habraac oo saameyn ku yeeshay hufnaanta, wada-tashiga iyo sharciyadda kulamada guddiga, arrintaas oo xubnuhu ku tilmaameen mid dhaawici karta kalsoonida shacabka iyo waajibaadka guddiga.

Xubnaha bayaanka soo saaray ayaa si gaar ah uga digay ansixinta habraacyo shaqo iyo xeerar cusub, iyagoo sheegay in weli ay jiraan khilaafaad sharci oo aan la xallin. Waxay ku doodeen in tallaabooyinka noocaas ahi ay wiiqi karaan midnimada hay’adda, isla markaana dhaawici karaan madaxbannaanida guddiga.

Dhanka kale, bayaanka waxaa lagu xusay in magacabid la sameeyay kadib doorashadii hoggaanka ee 4 Febraayo 2026, gaar ahaan 7 Febraayo 2026, iyadoo la tilmaamay in habka loo maray aanu si buuxda ula jaanqaadin sharciga iyo talo-wadaagga xubnaha.

Xubnahan waxay ugu baaqeen in si degdeg ah loogu laabto ku dhaqanka buuxa ee Sharciga Lr. 16 (27 Juun 2016), dibna loo eego ama loo hakiyo go’aannada muranka dhaliyay ilaa laga caddeeyo sharciyadooda. Waxay sidoo kale ku baaqeen in khilaafaadka jira lagu xalliyo hannaan sharci ah oo wadajir ah, isla markaana la xoojiyo wada-tashiga iyo go’aan-qaadashada ku dhisan is-afgarad.

Gabagabadii, xubnaha bayaanka soo saaray waxay carrabka ku adkeeyeen in Guddiga Xuquuqul Insaanka Qaranka loo aasaasay ilaalinta sharciga iyo difaaca xuquuqda aadanaha, sidaas darteedna ay muhiim tahay in hay’addu u shaqeyso si waafaqsan sharciga, si loo ilaaliyo kalsoonida iyo sumcadda ay ku dhex leedahay bulshada Soomaaliyeed.

HOOS KA AKHRISO WARSAXAAFADEEDKA