Addis-Ababa (Caasimada Online) – Itoobiya “waxay dagaal u iclaaminaysaa” Eritrea, taas oo ku aaddan fikradda helidda bad, ayuu yiri Wasiirka Arrimaha Dibadda Eritrea, Yemane G/Masqal.

Wuxuu dowladda Abiy Axmed ku eedeeyay inay sharraxayso sababo ay u aragto ku filan si ay dagaal ugu qaaddo Eritrea, sida uu ku qoray bartiisa X.

“Waxay aflagaaddo ku tahay madax-bannaanida Eritrea in si joogto ah loogu dhawaaqo ‘waa in aan xoogag milatari ka samaysannaa Badda Cas’ si xoog ah,” ayuu bartiisa X ku qoray Yemane G/Masqal.

Wuxuu sidoo kale Itoobiya ku eedeeyay in labadii sano ee lasoo dhaafay ay ka shaqaynaysay sidii ay isaga dhigi lahayd “mid ku taagan is-difaacid” si ay dagaal ugu qaaddo Eritrea.

Maxay Itoobiya tiri?

Wasiirka Arrimaha Dibadda Itoobiya, Dr. Gideon Timothy, ayaa dhowaan sheegay in dowladda federaalka aysan ka sii aamusnaan doonin in ay qaaddo tallaabo ka dhan ah “xadgudubka” ay Eritrea ku samaysay “madaxbannaanida dhuleed” ee Itoobiya.

Wasiirka waxa uu sidoo kale sheegay in Cassab ay u leedahay “muhiimad sare” dowladda federaalka, sababtuna uu ku sheegay in ay “ku maalgeliyeen hanti badan dekedda Cassab ka hor iyo kaddib markii ay Eritrea ka go’day Itoobiya.”

Dr. Gideon hadalkaas waxa uu shalay ka sheegay madal siyaasadeed oo ay soo qabanqaabiyeen hay’adda Horn Review iyo Jaamacadda Addis Ababa.

Wasiirka waxa uu madasha ka hadlay siyaasadda Itoobiya ee la xiriirta waxyaabihii ugu dambeeyay ee ka soo kordhay gobolka Geeska Afrika. Madasha waxaa sidoo kale joogay diblomaasiyiin iyo safiirro ka kala socday dalal badan.

Hadalka wasiirka arrimaha dibadda waxa uu diiradda saarayay xiriirka ka dhexeeya Itoobiya iyo Eritrea. Waxa uu sheegay in khilaafka muddada dheer soo jiray ee u dhexeeya labada dal uusan ku ekeyn dekedo iyo bad kaliya. Hadalka wasiirka oo dhameystiran waxaa lagu daabacay bogga Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Itoobiya.

Mid ka mid ah waxyaabaha ugu waaweyn ee keenay khilaafka ayuu ku sheegay wasiirku in ay tahay faragelinta dowladda Eritrea ay ku hayso arrimaha gudaha Itoobiya.

“Dowladda Eritrea waxay dareemaysaa in ay xaq u leedahay oo ay kaalin ka qaadato siyaasadda gudaha Itoobiya,” ayuu yiri wasiirka, isaga oo dhaliilay hoggaanka Eritrea oo uu ku sheegay in ay u janjeeraan adeegsiga dhammaan awood kasta oo ka horjeeda danaha Itoobiya.

Sidoo kale wuxuu ku dhaliilay hoggaanka dalka in ay “si weyn u doonayaan in ay gobolka ka noqdaan dal taageera dagaallada si ay u gaaraan danahooda.”

Wasiirka wuxuu kaloo ka hadlay arrin kale oo ku saabsan Eritrea oo ah “Siyaasadda Isaiah”, taas oo uu ku sifeeyay mid ku salaysan in jiritaanka Eritrea uu ku jiro dhibaatada, qeybsanaanta iyo degganaansho la’aanta Itoobiya.

Wuxuu u sheegay wasiirku dadkii madasha joogay in Eritrea ay gashay “xadgudub ka dhan ah madaxbannaanida dal iyo dhuleed ee Itoobiya”.

“Hadda ciidamada Eritrea ayaas maamula dhowr deegaan oo ku yaalla waqooyiga Itoobiya,” ayuu yiri wasiirka, isaga oo intaas ku daray in goobahaas “ay ka mid yihiin dhulka Itoobiya ee madaxbannaan.”

Wuxuu kaloo ku eedeeyay in dowladda Eritrea ay “faragelin ku hayso arrimaha gudaha Itoobiya, iyadoo taageero siinaysa kooxaha hubeysan ee ka horjeeda dowladda.”

Dr. Gideon waxa uu sheegay in tallaabooyinka dowladda Asmara ay yihiin wax “ku filan Itoobiya oo ay ku qaadi karto tallaabooyin ay isku difaacdo”, hase yeeshee wuxuu kaloo sheegay in dowladdiisu ay diidday in ay qaaddo tallaabo arrintan la xiriirta.

“Inkastoo Itoobiya ay wajaheyso xadgudubyo halis ah oo lagu sameynayo madaxbannaanideeda dhuleed, haddana kama aysan qaadin tallaabo ay isku difaaceyso,” ayuu yiri wasiirka, oo sheegay in mowqifkan looga fogaanayo dagaalka “uusan ahayn mid sii jiri doona.”

Wasiirka Arrimaha Dibadda waxa uu kaloo ka hadlay arrinta ku saabsan doonista Itoobiya ee ah in ay hesho deked. Wuxuu ku celiyay hadalladii hore ee dowladdiisu ee ahaa in arrinta dekedaha ay u tahay “Itoobiya nolol iyo geeri”, isaga oo xusay in 130-ka milyan ee reer Itoobiya ay u baahan yihiin deked la isku halayn karo oo ammaan ah.

Dr. Gideon wuxuu sheegay in dekedda Cassab ay dowladda Itoobiya ugu jirto “mudnaanta koowaad”.

Dr. Gideon wuxuu kaloo ka hadlay “maalgelinta weyn ay Itoobiya ku samaysay dekedda ka hor iyo kaddib markii Eritrea go’day” in ay tahay tan ay mudnaanta koowaad siinayaan. Wuxuu sheegay in dalabka dowladda ee dekedda uu yahay mid cadaalad ah oo macquul ah marka la eego xaaladda dhaqaale ee Itoobiya.

Wasiirka wuxuu kaloo sheegay in xiisadda ka dhextaagan labada dal lagu xallin karo oo kaliya “isdhexgal dhaqaale oo goboleed” oo u dhexeeya labada dal. Wuxuu kaloo sheegay Dr. Gideon in doonista Itoobiya ee deked lagu xallin karo habkan.

Wasiirka waxaa la weydiiyay waxa ay noqonayaan tallaabooyinka xiga haddii ay guul-darreystaan tallaabooyinka diblomaasiyadeed ee socda. Isagoo taas ka jawaabaya, wasiirka waxa uu sheegay in Itoobiya ay ka “go’an tahay in ay ka fogaato wax kasta oo keenaya dagaal.”

“Marka la eego xaaladda jilicsan ee ka jirta dhammaan gobolka Geeska Afrika, dagaal kale waa musiibo,” ayuu yiri wasiirka, oo intaas ku daray in dowladda Itoobiya ay “iska dhaaftay” in arrintan ay kaga aargudato Eritrea.

Dr. Gideon, oo sheegay in dowladda Itoobiya ay “diyaar u tahay wadahadal” si loo beddelo mustaqbalka labada dal, ayaa ugu baaqay bulshada caalamka in ay cadaadis saaraan Eritrea.

Xudur (Caasimada Online) – Warsaxaafadeed kasoo baxay dowladda Soomaaliya ayaa waxaa looga hadlay howlgal qorsheysan oo maanta ka dhacay duleedka degmada Xudur ee xarunta gobolka Bakool, kaas oo lagu beegsaday maleeshiyo ka tirsan kooxda Al-Shabaab.

Howlgalka ayaa si gaar ah uga dhacay aagga deegaanka Moora-Gaabeey, oo 37 KM u jirta degmada Xuddur, waxaana jab culus lagu gaarsiiyay Khawaarijta.

Sida lagu sheegay qoraalka waxaa weerar lagu dilay ugu yaraan saddex xubnood, halka lagu dhaawacay 10 kale oo ku sugnaa goobta uu howlgalka ka dhacay.

“Howlgalka oo si xeeladeysan loo abaabulay ayaa waxaa lagu dilay in ka badan saddex dhagarqabe, waxaana lagu dhaawacay in ka badan toban xubnood oo ka tirsan maleeshiyaadka Khawaarijta ah” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka kasoo baxay dowladda.

Sidoo kale ciidamada ayaa soo furtay hub iyo saanad ciidan oo ay lahaayeen Al-Shabaab, kadib markii ay uga carareen deegaanka lagu weeraray ee Moora-Gaabeey

“Ciidanka Xoogga Dalka, gaar ahaan Guutada 9-aad ee Qeybta 60-aad, ayaa sidoo kale ku soo furtay agab ciidan oo ay ku jirtaan hub iyo saanad ay isticmaalayeen kooxaha nabad-diidka ah” ayaa mar kale lagu yiri qoraalka.

Howlgalkan ayaa sidoo kale qayb ka ahaa dadaallada joogtada ah ee lagu ciribtirayo Khawaarijta, waxaana weli ciidamada ay sii baacsanayaan firxadka Al-Shabaab, sida uu sheegay taliyaha qeybta 60-aad ee Ciidanka Xoogga dalka, Gaashaanle Sare Maxamed Yariis Aadan, oo la hadlay Warbaahinta Ciidamada.

Xudur iyo nawaaxigeeda ayaa waxaa maalmahan ka socday howlgallo xoreyn ah, waxaana dhawaan markii halkaas lagu laayay ugu yaraan 10 ka tirsanaa Al-Shabaab oo ku sugnaa deegaan 8 KM u jira magaaladaasi, iyada oo sidoo kale lagu soo furtay qoryo AK47 ah.

Nairobi (Caasimada Online) – Beelaha Cali Saleebaan, oo shir laba maalmood socday ku yeeshay magaalada Nairobi ee dalka Kenya, ayaa soo saaray war-saxaafadeed ay ku dalbanayaan in dib u eegis lagu sameeyo qaab dhismeedka dowladnimo ee Puntland.

Shirka oo dhacay 15-16 Nofeembar 2025, ayna ka qaybgaleen Isimo, siyaasiyiin, ganacsato iyo waxgarad kale, ayaa sidoo kale lagu sheegay in dagaalka Cal-Miskaad uu u daba dheeraaday “wadashaqayn la’aanta xukuumada Federaalka ah iyo tan Puntland.”

War-saxaafadeedka kasoo baxay beelaha ayaa lagu xusay in heshiiskii bulsho ee Puntland lagu dhisay 1998-dii uu asiibay “dil-dilaac siyaasadeed oo saameeyay qaab dhismeedkii dastuuriga ahaa.”

Sidaa darteed, bayaanka ayaa lagu yiri: “Shirku wuxuu isla gartay in la joogo wakhtigii dib u eegis lagu samayn lahaa qaab dhismeedka dowladnimo ee Puntland, arrintaas oo ay horay usoo jeediyeen isimada Puntland.”

Shirka ayaa sidoo kale ku baaqay in Puntland ay “soo ceshato kaalinteedii hormuudnimo ee dowlad dhiska Soomaaliya, sidoo kalena ilaaliso kaalinteedii midnimada iyo wadajirka Soomaaliyeed”.

Arrimaha dagaalka Cal-Miskaad

Mar uu shirku ka hadlay xaaladda dagaalka Cal-Miskaad, wuxuu si kulul uga digay in la siyaasadeeyo hawlgallada socda.

“Shirku wuxuu ku baaqayaa inaan la siyaasadayn hawlgalka ciidamada oo aan lagu dhawaaqin guul aan wakhtigeedii weli la gaarin, si aan baylah loogu noqon khatarta argagixisada,” ayaa lagu yiri bayaanka.

Beelaha Cali Saleebaan waxay sidoo kale garawsadeen in dagaalka oo daba dheeraaday ay sabab u tahay iskaashi la’aanta u dhaxeysa dowladda Federaalka iyo tan Puntland.

Inkastoo ay walaacaas muujiyeen, haddana shirku wuxuu “si buuxda u taageerayaa naf-hurinimada ciidamada geesiyaasha ah ee Puntland,” wuxuuna u mahadceliyay dowladda iyo dadweynaha reer Puntland ee taageerada muujiyay. Waxaa sidoo kale lagu go’aamiyay in la “yagleelo sanduuqa Horumarinta Cal-Miskaad.”

Go’aano kale

Ugu dambayn, shirka waxaa la isku raacay in dalka gudihiisa, gaar ahaan magaalada Boosaaso, lagu qabto “Shirweyne ay isugu imaanayaan Qaybaha kala duwan beelaha Cali Saleebaan bisha January.”

Waxaa kale oo shirku “si mug iyo miisaan leh u taageerayaa dhismaha wadada Dhaadaar iyo Boosaaso.”

Hoos ka aqriso bayaanka oo dhameystiiran

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddiga Madax-Bannaan ee Doorashooyinka Qaranka iyo Soohdimaha ayaa caawa soo saaray wargelin sharciyeed, taas oo uu ku caddeeyay in dhameystirka dhammaan heerarka kala duwan ee doorashooyinka ay ku dhici doonaan muddadooda dastuuriga ah.

Guddiga ayaa sidoo kale daneeyayaasha doorashada ka codsaday, si uu u guto waajibaadkiisa dastuuriga ah, inay gacan ka siiyaan abuurista jawi suurtagelinaya isfaham siyaasadeed oo meel looga soo wada jeesto hirgelinta doorasho qof iyo cod ah oo dalka ka dhacda.

Sidoo kale, waxa uu guddigu ku baaqay in lagala shaqeeyo xoojinta, dhameystirka iyo tayeynta howl-gallada sugidda amniga doorashooyinka, oo muhiimad gaar ah leh.

“Waxa uu ku wargelinayaa dhammaan daneeyayaasha arrimaha doorashooyinka in guddigu ku talo-galkiisu yahay in uu ku dhameystiro dhammaan heerarka kala duwan ee doorashooyinka muddadooda dastuuriga ah ee golayaasha qaranka.”

Guddiga ayaa dalbaday diyaarinta miisaaniyad dhaqaale oo lagu hirgeliyo dhammaan heerarka kala duwan ee doorashooyinka dalka, oo ay ugu horeyso tan golaha deegaanka oo dhawaan ka dhici doonta magaalada Muqdisho.

Sidoo kale, daneeyayaasha, ururrada bulshada rayidka ah, ururrada siyaasadda, ururrada caalamiga ah, goboleedyada sida: UNO, AU, EU, IGAD, ARAB LEAGUE, OIC iyo waddamada saaxiibka la’ah Soomaaliya, ayuu guddigu ka codsaday inay door firfircoon ka qaataan kor-joogteynta dhammaan howlaha doorashada ee dalka ka socda, si loo xaqiijiyo hufnaanta iyo daah-furnaanta doorashada.

Guddiga Doorashooyinka Qaranka ayaa Sabtidii magaalada Muqdisho ka bilaabay qeybinta kaararka codbixinta, iyadoo wajiga hore lagu bilaabay degmooyinka Xamar Weyne, Shangaani, Boondheere, Xamar Jajab, Waaberi, Shibis iyo Cabdicasiis.

Guddigu waxa uu sheegay in guud ahaan 42 goobood loo hirgeliyey qeybinta kaararka doorashada, si ay dadka deegaanka ugu fududaato helitaanka kaarka codbixinta.

Sida lagu sheegay warbixinta guddiga, tirada dadka hore iskaga diiwaangeliyey gobolka Banaadir ayaa kor u dhaaftay 900,000 qof, taas oo muujinaysa sida shacabka ay ugu diyaar-garoobeen doorashooyinka heer degmo ee la qorsheeyay.

Arrimahan ayaa imanaya xilli ay weli bannaanka ka joogaan arrimaha doorashooyinka qof iyo codka maamullada Jubbaland, Puntland iyo siyaasiyiinta mucaaradka ee Madasha Samatabixinta, kuwaas oo si adag uga hor yimid hanaanka loo maray doorashooyinka qorsheysan iyo guddiga loo igmaday.

Guriceel (Caasimada Online) – Wararka ka imaanaya degmada Guriceel ee gobolka Galgaduud ayaa sheegaya in caawa halkaasi lagu dilay ganacsade caan ka ahaa magaalada.

Ganacsadaha la dilay oo lagu magacaabi jirey Deeq Cabdi Jaamac ayaa la sheegay in koox hubeysan ay ku beegsadeen gudaha magaalada, xilli uu kasoo baxay salaadda maqrib.

Goobjoogayaal ayaa sheegay in falka dilka ah uu dhacay si kedis ah, isla markaana uusan jirin wax dood ama muran ka horreeyay, taas oo sare u qaaday su’aalaha la iska weydiinayo sababta loo bartilmaameedsaday ganacsadahan.

Kooxdii dilka geysatay ayaa goobta si dhaqso ah uga baxsaday, mana jirto ilaa hadda cid loo soo qabtay, inkastoo booliska magaalada ay bilaabeen baaritaan hordhac ah.

Laamaha amniga ee Guriceel ayaa goobta gaaray waxyar kadib dilka, waxayna sheegeen in ay wadaan baaritaano lagu raadinayo kooxdii falka ka dambeysay.

Dilka caawa ayaa qeyb ka ah dilal qorsheysan oo ka dhaca gudaha magaalada Guriceel, kuwaas oo inta badan loo tiriyo aanooyinka qabiil iyo kooxda Al-Shabaab, oo mararka qaar falal noocaan ah ka geysata gobolka.

Galmudug ayaa waxaa muddooyinkii dambe kusoo badanayay dhacdooyinka dilalka ah ee salka ku haya aanooyinka qabiil, iyadoo weli uu maamulka u maaro la’yahay falalka noocaan ah oo ay ku baxeen dad badan oo wax-gal ah iyo kuwa aan waxba galabsan.



Muqdisho (Caasimada Online) – Wasaaradda Batroolka iyo Khayraadka Macdanta ee Xukuumadda Federaalka Soomaaliya ayaa digniin adag kasoo saartay shirkado iyo shaqsiyaad Soomaali iyo ajaanib oo si sharci darro ah ugu hawlan macdan qodis.

Wasaaradda ayaa sheegtay in ay si dhow ula socoto dhaq-dhaqaaqyada macdan qodista sharci-darrada ah ee ka socda qaybo kamid ah dalka, iyadoo fartay dhammaan shakhsiyadda iyo hay’adaha ku lugta leh hawlahan ay si deg-deg ah u joojiyaan una hakiyaan dhammaan hawlahooda aan sharciyeysnayn.

“Wasaaradda Batroolka iyo Khayraadka Macdanta, iyadoo gudanaysa xilkeeda sharci, waxay il gaar ah ku haysaa hawlaha macdamaysiga sharci-darada ah oo ay ku hawlan yihiin shakhsiyad iyo shirkado isugu jira muwaadiniin iyo shisheeye,” ayaa lagu yifi war-saxaafadeed kasoo baxay wasaaradda.

Wasaaradda ayaa sheegtay in qaanuunka caalamiga ah iyo dastuurka federaalka Soomaaliya ay si cad u dhigayaan in maamulka, sahminta iyo ka faa’iideysiga kheyraadka dabiiciga ah uu yahay awood ay leedahay owladda Federaalka oo keliya.

“Macdamaysiga Sharci-darrada ah kaliya ma aha xad-gudub liddi ku ah gobannimada Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, balse, waa il dhaqaale sharci­darro ah laga sameeyo kaasoo loo adeegsado maalgellinta falal argagaxis oo halis ku ah amniga iyo nabadda Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya iyo dalalka geeska Afrika,” ayaa lagu yiri qoraalka.

Dowladda Soomaaliya ayaa sheegtay in ay qaadi doonto dhammaan tallaabooyinka sharci ee lagama maarmaanka u ah, iyadoo waafajinaysa shuruucda dalka iyo kuwa caalamiga ah, si loo ilaaliyo, loo dhowro, loona dhaqan-geliyo xuquuqdeeda ku saabsan khayraadka macdanta ee dalka.

Inkastoo wasaaraddu aysan xusin shirkadaha iyo shaqsiyaadka ku lugta leh hawlaha macdan qodista sharci-darrada, haddana waxay imaaneysa xilli bariga gobolka Sanaag oo ay maamusho Puntland ay yihiin meelaha ugu badan ee isha lagu hayo macdan qodista.

Hoggaanka maamulka ayaa horey u sheegay in uu soo dhaweynayo cid kasta oo maalgashi ku sameynaysa sidii looga faa’iidaysan lahaa kheyraadka macdanta ku jirta degaanadeeda, taas oo si adag uga soo horjeedo dowladda dhexe.

Hoos ka aqriso war-saxaafadeedka:

Wasaaradda Batroolka iyo Khayraadka Macdanta ee Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, iyadoo gudanaysa xilkeeda sharci, waxay il gaar ah ku haysaa hawlaha macdamaysiga sharci-darada ah oo ay ku hawlan yihiin shakhsiyad iyo shirkado isugu jira muwaadiniin iyo shisheeye.

Si waafaqsan maba’da qaanuunka caalamiga ah ee jiddaynaya gobannimada dalalku ku leeyihiin khayraadkooda dabiiciga ah, Dastuurka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya iyo Heshiiska lahaanshaha, maamulka iyo wadaaga dakhli­ga khayraadka macdanta iyo shuruucda kale ee dalka.

Wasaaraddu waxay ogaysiinaysaa cid kasta oo ku hawlan macdamaysiga sharci-darrada ah in oggolaanshaha sharci ee sahminta iyo soo saarista khayraadka macdanta ee geyiga Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ay u xilsaaraan tahay Xukuumadda Federaalka Soomaaliya.

Macdamaysiga Sharcidarrada ah kaliya ma aha xadgudub liddi ku ah gobannimada Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, balse, waa il dhaqaale sharci­darro ah laga sameeyo kaasoo loo adeegsado maalgellinta falal argagaxis oo halis ku ah amniga iyo nabadda Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya iyo dalalka geeska Afrika.

Sidaas darteed, Wasaaraddu waxay si rasmi ah ugu baaqaysaa dhammaan shakhsiyadda iyo hay’adaha ku lugta leh hawlaha macdan qodista sharci-darrada in ay si deg deg ah u joojiyaan una hakeeyaan dhammaan hawlahooda aan sharciyeysnayn.

Haddaan lagu hoggaansamin, Dowladda Federaalka Soomaaliya waxay qaadi doontaa dhammaan tallaabooyinka sharci ee lagama maarmaanka u ah, iyadoo waafajinaysa shuruucda dalka iyo kuwa caalamiga ah, si loo ilaaliyo, loo dhowro, loona dhaqan geliyo xuquuqdeeda ku saabsan khayraadka macdanta ee dalka, oo ah hanti ay si wadajir ah u leeyihiin shacabka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Wasaaradda Amniga Gudaha ee Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Cabdullaahi Sheekh Ismaaciil (Fartaag) ayaa maanta si rasmi ah u magacaabay Maxamed Kaasim inuu noqdo Agaasime Ku-xigeenka Guud ee Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda Soomaaliyeed.

Wareegto kasoo baxday xafiiska wasiirka ayaa lagu sheegay in magacaabistan ay qeyb ka tahay dadaallada lagu xoojinayo howlaha hortabinta u leh hay’adda socdaalka iyo jinsiyadda.

Tan ayaa door weyn ka qaadaneysa sidii kor loogu qaadi lahaa adeegyada socdaalka iyo jinsiyadda ee ay hay’addu u qabato muwaadiniinta Soomaaliyeed iyo ajaanibta, sida lagu yiri wareegtada.

Wasiirka ayaa kula dardaarmay agaasimaha cusub in uu si hufan, masuuliyad iyo daacadnimo leh u guto waajibaadkiisa shaqo, isla markaana uu hormuud u noqdo dadaallada hay’addu ku horumarinayso adeegyada muhiimka ah ee ay bulshada u qabato.

Wasaaradda Amniga Gudaha waxay mar kale adkeynaysaa go’aankeeda ku aaddan xoojinta maamulka, kor u qaadidda hufnaanta shaqo, iyo dhiirrigelinta adeegyada dowladeed, si loo xaqiijiyo amniga, xasilloonida iyo horumarka dalka.

Agaasime Maxamed Kaasim ayaa beddelaya Xuseen Cabdullaahi Sheekh, oo haatan hayay xilka Agaasime Ku-xigeenka Guud ee Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda.

Magacaabistan ayaa imaneysa xilli ay hay’addu xaqiijisay in uu dhacay “xad-gudub sharci darro ah” oo lagu beegsaday nidaamka e-Visa, iyadoo sheegtay in isla markiiba ay qaaday tallaabooyin deg-deg ah oo lagu hakiyay, laguna baarayo falkaas, si loo yareeyo saamaynta uu yeelan karo.

“Dowladda Soomaaliya waxa ay arrintan siisay muhiimad gaar ah, iyadoo loo magacaabay guddi baaritaan heer qaran ah oo ka kooban hay’adaha amniga, khubaro caalami ah oo ku takhasusay forensic, iyo hay’addaha dowliga ah ee khuseeya ilaalinta xogta,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeed kasoo baxay hay’adda.

Guddiga baaritaan ee la magacaabay ayaa waxay hay’addu sheegtay inay baaritaan qoto dheer ku sameynayaan baaxadda isku dayga xad-gudubka ah, halka uu ka yimid iyo saamaynta uu yeelan karo.

Hay’adda ayaa sheegtay in marka baaritaanka rasmiga ah la soo gaba-gabeeyo la soo saari doono warbixin dhammaystiran oo faah-faahinaysa natiijooyinka, xogta la xaqiijiyay iyo tallaabooyinka sixidda ah ee la qaaday.

Sidoo kale waxay sheegtay inay xoojinayso nidaamyada amniga dijitaalka ah, oo ay ku jiraan heerarka casriga ah ee xog ilaalinta iyo multi-factor authentication dhammaan adeegyada hay’adda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda Soomaaliya ayaa xaqiijisay in uu dhacay “xad-gudub sharci darro ah” oo lagu beegsaday nidaamka e-Visa.

Hay’adda ayaa sheegtay in isla markii ay arrintu soo baxday ay qaaday tallaabooyin deg-deg ah oo lagu hakiyay, laguna baarayo falkaan, si loo yareeyo saamaynta uu yeelan karo.

“Dowladda Soomaaliya waxa ay arrintan siisay muhiimad gaar ah, iyadoo loo magacaabay guddi baaritaan heer qaran ah oo ka kooban hay’adaha amniga, khubaro caalami ah oo ku takhasusay forensic, iyo hay’addaha dowliga ah ee khuseeya ilaalinta xogta,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeed kasoo baxay hay’adda.

Guddiga baaritaan ee la magacaabay ayaa waxay hay’addu sheegtay inay baaritaan qoto dheer ku sameynayaan baaxadda isku dayga xad-gudubka ah, halka uu ka yimid iyo saamaynta uu yeelan karo.

Hay’adda ayaa sheegtay in marka baaritaanka rasmiga ah la soo gaba-gabeeyo la soo saari doono warbixin dhammaystiran oo faah-faahinaya natiijooyinka, xogta la xaqiijiyay iyo tallaabooyinka sixidda ah ee la qaaday.

“HSJ waxa ay ka xun tahay dhacdadan, waxaana ay mar kale xaqiijinaysaa in ilaalinta xogta dadka iyo adeegyaga qaranka ay tahay mudnaanta koowaad,” ayaa sidoo kale lagu yiri qoraalka.

Hoos ka aqriso war-saxaafadeedka oo dhameystiran:

Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda Soomaaliya (HSJ) waxa ay xaqiijineysaa in ay ogaatay xadgudub sharci–darro ah oo lagu beegsaday qeybo ka mid ah xogta rakaabka u socdaalaya Soomaaliya (e-TAS).

Isla markii arrintu soo baxday, Hay’addu waxa ay qaaday tallaabooyin degdeg ah oo lagu hakiyay laguna baarayo falkan, si loo yareeyo saamaynta uu yeelan karo.

Dowladda Soomaaliya waxa ay arrintan siisay muhiimad gaar ah, iyadoo loo magacaabay guddi baaritaan heer qaran ah oo ka kooban hay’adaha amniga, khubaro caalami ah oo ku takhasusay forensic, iyo hay’addaha dowliga ah ee khuseeya ilaalinta xogta.

Guddigu waxa uu baaritaan ku sameynayaa baaxadda isku dayga xadgudubka ah, halka uu ka yimid, iyo saamaynta uu yeelan karo.

Marka baaritaanka rasmiga ah la soo gabagabeeyo, waxa la soo saari doonaa warbixin dhammaystiran oo faahfaahinaysa natiijooyinka, xogta la xaqiijiyay, iyo tallaabooyinka sixidda ah ee la qaaday.

Inta lagu jiro muddada baaritaanka, dhammaan dadka laga yaabo in ay saamayn ku yeelatay arrintan si toos ah ayaa loogu wargelin doonaa, waxaana la adeegsaan doonaa oo keliya marinada rasmiga ah ee Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda waxa ay ku boorinaysaa shacabka iyo Socdaalayaasha caalamiga ah in ay macluumaadkooda ka helaan oo keliya Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda, si looga hortago xog khaldan ama marin–habaaw.

HSJ waxa ay ka xun tahay dhacdadan, waxaana ay mar kale xaqiijinaysaa in ilaalinta xogta dadka iyo adeegyaga qaranka ay tahay mudnaanta koowaad. Hay’addu waxa ay xoojinaysaa nidaamyada amniga dijitaalka ah, oo ay ku jiraan heerarka casriga ah ee xog–ilaalinta iyo multi-factor authentication dhammaan adeegyada HSJ.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre ayaa maanta dhagax-dhigay dhismaha xarunta cusub ee Machadka Cilmi-baarista Beeraha Qaranka, taas oo muhiim u ah dalka, maadaama ay wax badan soo kordhin doonto.

Xamza oo munaasabadda ka hadlay ayaa sheegay in uu rajo weyn ka qabo machadkani in uu soo saari doono khubaro Soomaaliyeed oo door muuqda ka qaata horumarinta wax soo saarka beeraha dalka.

Sidoo kale wuxuu tilmaamay in beeruhu ay yihiin laf-dhabarta dhaqaalaha dalka, sidoo kalena muhiimad weyn u leeyihiin horumarinta bulshooyinka dunida oo dhan.

Waxaa kale oo uu carrabka ku adkeeyey in Xukuumadda DanQaran ay mudnaanta koowaad siinayso kordhinta wax soo saarka gudaha, maadaama uu caalamku wajahayo cabsi ku saabsan cunno yaraan, taas oo waddamo badan ku qasabtay in ay joojiyaan dhoofinta dalagyadooda.

“Dhulkeennu waa mid aad ugu habboon beerista oo leh biyo ku filan, waxaan nahay dal isku filnaan kara haddii la horumariyo wax soo saarka beeraha. Xukuumaddana waxaa ka go’an in ay xoogga saarto kobcinta dhaqaale ku saleysan beeraha iyo xoolaha. ayuu yiri Ra’iisul wasaare Xamza.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa sidoo kale uga mahadceliyey Wasaaradda Beeraha iyo Waraabka dadaalka ay ugu jirto abaabulka beeraleyda iyo iskaashatooyinka, xaruntana wax badan ka tari doonto howlaha wax soo saarka ee dalka.

“Soomaaliya waxa ay ku taallaa goob istaraatiji ah oo dunida oo idil muhiim u ah, waxaana jira dalal badan oo diyaar u ah in ay dalkeenna maalgashadaan, gaar ahaan beeraha iyo xoolaha”. ayuu yiri Ra’iisul wasaaruhu

Ugu dambeyn Ra’iisul wasaaraha ayaa sii adkeeyey baahida loo qabo in la kordhiyo wacyigelinta iyo aqoontooda, isaga oo ugu baaqay ganacsatada Soomaaliyeed in ay dib u eegaan maalgashiyadooda, isla markaana ku dhiirradan in ay maal geliyaan wax soo saarka gudaha, gaar ahaan beeraha oo uu sheegay in ay leeyihiin fursado dhaqaale oo ballaaran.

Muqdisho (Caasimada Online) – Waxaa dhowaan la filayaa in Kismaayo uu ka qabsoomo shir ay ka soo qayb galayaan siyaasiyiinta ku mideysan Golaha Mustaqbalka Soomaaliya, oo ay maamullada Jubaland iyo Puntland horseed ka yihiin.

Si kastaba, caqabad aan la filayn ayaa soo food saartay qabanqaabiyayaasha shirka, oo markii hore aan loo sheegin in ka-qaybgalka Xildhibaannada iyo Senatarrada Somaliland ee doorasho dadban lagaga hadli doono.

Madaxweynaha Maamulka Jubaland oo ku doodaya in dhammaan xildhibaannada iyo Senatarrada uu maamulkiisu soo xulay ay daacad u yihiin siyaasaddiisa ku aaddan Dowladda Federaalka, ayaa taageeray mowqif uu Madaxweynaha Puntland soo qaatay 2023-kii markii uu joojiyay wada-shaqeynta uu la leeyahay hay’adaha federaalka.

Dhammaan xildhibaannada iyo Senatarrada uu Madaxweyne Siciid Cabdullaahi Deni soo xulay ayaa taageeray siyaasadda Dowladda Federaalka, gaar ahaan wax ka beddelka dastuurka ku-meel-gaar ka ah.

Maamulka Jubaland wuxuu ku doodayaa in xildhibaannada iyo Senatarrada Somaliland noqdaan xubno sharafeed inta Somaliland sheeganayso inay dal gaar ah tahay kana soo jeeddo qarannimada Soomaaliya. Ma cadda sida uu madaxweynihii hore ee Soomaaliya, Shariif Sheekh Axmed, u arko mowqifka ay Puntland iyo Jubaland ku mideysan yihiin hadda.

Xubno ka tirsanaa Golaha Mustaqbalka Soomaaliya ayaa dhowaan ku biiray xisbi lagaga dhawaaqay Turkiga. Waxaa xubnahaas ka mid ah Cabdi Faarax Shirdoon, Ra’iisul Wasaarihii hore ee Soomaaliya. Xisbigan ayaa sidoo kale uu ku jira Fahad Yaasiin.

Golaha ayaa bayaan dhowr qodob ka kooban oo uu soo saaray 12-kii November, ku iclaamiyay shirweyne wada-tashi ah oo ay sheegeen inay ku qaban doonaan gudaha dalka, kaas oo looga hadli doono mustaqbalka dalka, sida ay hadalka u dhigeen.

Sidoo kale, Golaha ayaa war-saxaafadeedka ku sheegay inuu si cad uga soo horjeedo in muddo-kororsi loo sameeyo Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, iyaga oo digniin culus ka soo saaray.

Waxaa kale oo ay diideen wax ka beddelka lagu sameeyay dastuurka iyo qabashada doorasho aan heshiis lagu ahayn oo ka dhacda dalka.

Tallaabadan ayaa kusoo aadeyso iyada oo weli is mariwaa uu ka taagan yahay hannaanka doorashooyinka dalka, gaar ahaan in la aado qof iyo cod, si ay shacabka usoo doortaan hoggaankooda.