Gaarisa (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa kasoo baxaya dagaal culus oo maanta ka dhacay deegaan dhaca xadka u dhexeeya dalalka Soomaaliya iyo Kenya, kaas oo u dhex-maray xubno ka tirsan kooxda Al-Shabaab iyo ciidamada difaaca ee dalka Kenya.

Dagaalka oo ahaa mid xooggan ayaa yimid, kadib markii maleeshiyaadka Al-Shabaab ay weerareen saldhig ciidamada Kenya ay ku leeyihiin deegaanka Dhaashow oo hoostaga magaalada Gaarisa ee Gobolka Waqooyi Bari, halkaas oo uu kadib ka qarxay dagaal foolka fool ah oo u dhexeeyay labada dhinac.

Ilo deegaanka ah ayaa innoo sheegay inay maqlayeen rasaasta ay is waydaarsanayeen Al-Shabaab iyo ciidanka Kenya, waxaana jira khasaare isugu jiro dhimasho iyo dhaawac.

Kooxda Al-Shabaab oo qoraal soo saartay ayaa guul ka sheegatay dagaalka ay la gashay ciidamada Kenya, isla markaana ay u gaysatay khasaare lixaad leh.

Sidoo kale, Al-Shabaab ayaa sheegtay in dagaalka kadib ay xerada ku dageen diyaaradaha u kaca qumaatiga, ayna maydad iyo dhaawacyo ka qaadeen halkaasi.

Dhanka kale, ma jiro wax hadal ah oo kasoo baxay saraakiisha laamaha ammaanka Kenya oo ku aadan weerarkaas iyo dagaalka xigay ee ay guulaha ka sheegteen dagaalyahannada kooxda Al-Shabaab.

Xaaladda ayaa weli kacsan, waxaana haatan dhaq-dhaqaaqyo laga dareemayaa qaybo badan oo kamid ah xadka dheer ee ay wadaagaan dalalka Soomaaliya iyo Kenya, halkaas oo ay dhuumaaleysi uga gudbaan xubnaha Shabaab ee weerarada ka fuliya Waqooyi Bari.

Inta badan maleeshiyada Al-Shabaab ayaa weeraro ku dhufo oo ka dhaqaaq ah ku qaada xarumaha ciidamada Kenya ku yaalla halkaasi, maadaama ay weli kooxda si weyn ugu xoogan tahay gobollada Jubbooyinka ee koonfurta dalka Soomaaliya.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi oo kamid ah Guddiga Qaban-qaabada ee Todobaadka Xorriyadda iyo Midnimada Qaranka ayaa maanta isaga iyo xubnaha kale ee guddiga waxay kormeer ku tageen Xerada Jeneraal Gordon ee magaalada Muqdisho, halkaas oo ay ku jiraan ciidamo ka tirsan kuwa Xoogga Dalka.

Guddiga ayaa si gaar ah u booqday cutubyo ka tirsan Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed oo ku jira diyaar-garowgii ugu dambeeyay ee munaasabadda wayn ee 1-da Luulyo oo foodda inagu soo hayso maalmaha soo socda.

Ciidamadan ayaa loo diyaariyay inay soo bandhigaan dhoollatusyo iyo bandhigyo lagu maamuusayo maalinta madax-bannaanida iyo midnimada Soomaaliya, si ay qayb uga noqdaan dabaal-degga maalinta Kowda Luulyo.

Inta uu socday kormeerka xubnaha guddiga ayaa warbixin ka dhageystay saraakiisha hoggaaminaysa ciidamada, kuwaas oo faahfaahin ka bixiyay heerka uu marayo tababarka iyo qorshaha lagu soo bandhigayo dhoolatusyada kala duwan.

Saraakiishu waxay sheegeen in ciidamada ay si buuxda ugu diyaar garoobeen inay shacabka Soomaaliyeed u soo bandhigaan xirfaddooda iyo awooddooda ciidan.

Wasiirka Gaashaandhigga oo dhankiisa hadlay ayaa boggaadiyay heerka uu marayo diyaar-garowga Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, wuxuuna ku dhiirrigeliyay ciidamada inay sii laba jibbaaraan dadaalkooda, si ay shacabka Soomaaliyeed ugu soo bandhigaan tayadooda iyo awooddooda.

“Waa heybad cadowguna ka baqo, qarankuna ku faano waa Xooga dalka iyo dadka Soomaaliyeed oo isu diyaarinaya ka qeybqaadashada dabaaldagga maalinta Qaran ee Kowda Luulyo. Guulaysta, muuqaalkiinu wuxuu quusinayaa damaca cadowga iyo dabaligkiisa” ayuu yiri wasiirku.

Si kastaba, Soomaaliya ayaa haatan ku jirto marxalad xasaasi ah oo kala guur ah, waxaana taagan xiisad siyaasadeed oo ka dhalatay hannaanka loo wajahayo doorashooyinka dalka iyo wax ka beddel lagu sameeyay dastuurka KMG ka ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Fal-celin aan caadi ahayn iyo hadal-heyn ayaa ka dhalatay talaabadii uu maanta qaaday Ciidanka Booliska Soomaaliyeed oo magaalada Muqdisho ku soo bandhigay dhalinyaro caan ka ah baraha bulshada, kuwaas oo lagu eedeeyay inay faafiyeen anshax-xumo, iyagoo adeegsanayay aaladaha internet-ka.

Afhayeenka ciidanka booliska, Gaashaanle Cabdifitaax Aadan Xasan ayaa sheegay in dhalinyarada la soo bandhigay ay tiradoodu gaareyso toban ruux, kuwaas oo ku lug leh falal la xiriira anshax-xumo iyo baahinta muuqaallo aan waafaqsanayn diinta iyo dhaqanka bulshada Soomaaliyeed, sida uu sheegay.

Sidoo kae, Afhayeenka ayaa xusay in eedeysanayaashan ay muddo ku hawlanaayeen duubista iyo faafinta muuqaallo lagu baahiyay baraha bulshada ee TikTok, YouTube iyo Facebook, kuwaas oo saameyn taban ku yeeshay bulshada, gaar ahaan dhalinyarada.

Dhanka kale, Waxa uu digniin u diray maamullada hoteellada iyo goobaha kale ee lagu duubo muuqaallada noocan ah, isagoo ugu baaqay inay ka fogaadaan martigelinta ama fududeynta falalka ka hor imanaya sharciga iyo anshaxa suubban ee bulshada.

Haddaba sidee looga fal-celiyay tallaabada Ciidamada Booliska Soomaaliyeed?

Qaar kamid ah dadweynaha Soomaaliyeed ee isticmaala baraha bulshada oo siyaabo kala duwan uga hadlay howlgalka Booliska ayaa intooda badan ku boggaadiyay inay la dagaalamaan dhalinyarada faafineysa dhaqan xumada.

Axmed Dhaaye: “Dowladdu shaqo fiican ayey haysaa dhaqan dooriska halala dagaalamo”.

Qalinle Maxamed Cali: “Waxaan idinku raacsanahay in dhaqankaan xun la suuliyo”.

Axmed Muuse Caraaye: “Hotelladii ay wax ku duubi jireen kuwii lahaa amaa la soo xiraa?”.

Ibnu Sheekh Axmed: “Weli shaqo ayaa idiin dhiman oo ah kurayada tooreeyaha wata ee odayasha koofiyadaha iyo cimaamafaha ka dafa”.

Prof-Maxamed Cali “Tallaabo wanaagsan waaye inta dhimmana hala soo qabto xukun adagna halagu rido”.

Cabdiraxmaan Cumar: “Waa arrin aad u fiican oo in la boggaadiyo u baahan guul ciidanka booliska soomaaliyeed”.

Maxamed Cawil Siraaji: “Dhowr sano dhaqan celin ah ha loo sameeyo dhamaantooda”.

Addis Ababa (Caasimada Online) –  Madaxweynaha Soomaaliya Mudane Xasan Sheekh Maxamuud iyo wafdi uu hoggaaminayo ayaa galabta gaaray magaalada Addis Ababa ee caasimada dalka Itoobiya, halkaasi oo si diiran loogu soo dhoweeyay.

Madaxtooyada Soomaaliya oo qoraal kooban soo saartay ayaa tilmaamtay in booqashadan ay tahay mid shaqo, isla markaana ay qaadan doono muddo 2 cisho ah.

Ujeedka safarka Madaxweyne Xasan Sheekh iyo wafdiisa ayaa daaran xoojinta xiriirka diblomaasiyadeed iyo iskaashiga istiraatiijiga ah ee ka dhexeeya Soomaaliya iyo Itoobiya, iyadoo mudnaanta la siinayo arrimaha amniga, xasilloonida gobolka iyo horumarinta danaha wadajirka ah ee labada dal.

Sidoo kale Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa inta uu ku sugan yahay Addis Ababa kulan la yeelan doona Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Mudane Abiy Ahmed, iyagoo ka wada hadli-doona xoojinta iskaashiga labada dal, gaar ahaan dhinacyada amniga, dhaqaalaha iyo arrimaha gobolka Geeska Afrika.

Safarkan waxaa ka horreeyay booqasho uu maalin kahor Xasan Sheekh ku tegay dalka Jamhuuriyadda Jabuuti oo uu uga qayb-galay  munaasabadda qaran ee xuska 49 sano guurada kasoo wareegatay markii dalkaasi xorriyaddiisa ka qaatay gumeystihii Faransiiska, waqtigaasi oo ku beegan 27-kii bishii Juun, sanadkii 1977-dii.

Waxaa kale oo uu Madaxweynuhu todoaad kahor booqday dalka Kenya, isaga oo beer ku taalla magaalada Narok kula kulmay dhigiisa dalkaas, William Ruto oo ay ka wada-hadleen arrimo ay kamid yihiin xoojinta xiriirka laba geesoodka ah ee ka dhexeeya Soomaaliya iyo Kenya, iyagoo adkeeyay muhiimadda ay leedahay sii wadista iskaashiga iyo wadashaqaynta labada dal.

Kenya, Jabuuti iyo Itoobiya ayaa ka mid ah waddamada dariska ah ee haddane xiriirka wanaagsan la leh Soomaaliya, waxayna sidoo kale ka qayb-qaadataan howlgalka AUSSOM ee Midowga Afrika oo xoogga saaro amniga iyo la dagaallanka kooxda Al-Shabaab.

Safarradan uu galay Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa ku soo aadaya xilli xasaasi ah oo ay mucaaradka Soomaaliya ku baaqeen qabashada doorashooyin toos ah oo degdeg ah, iyagoo dalbanaya in la helo hannaan doorasho oo ay ku wada qanacsan yihiin dhinacyada siyaasadda dalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre ayaa maanta xafiiskiisa ku qaabilay, Liibaan Axmed Xasan  (Liibaan Shuluq), kaas oo loo gartay inuu noqdo musharraxa Galmudug ee Xisbiga Cadaaladda iyo Wadajirka ee uu hoggaamiyo Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Ra’iisul wasaaraha ayaa xafiiskiisa si diirran ugu soo dhaweeyay musharraxa, waxayna kadib ka wadahadleen xaaladaha Galmudug iyo doorashada kusoo foodka leh, maadaama ay dowladdu heshiis la gaartay Axmed Qoor Qoor.

Liibaan Shuluq oo warsaxaafadeed soo saaray ayaa Ra’iisul wasaaraha uga mahadceliyay soo dhaweyntiisa iyo doorka uu ka qaaday arrimaha Galmudug, maadaama wadahadal iyo deganaan lagu dhammeeyay xiisaddii maamulkaas.

“Waxaan maanta booqasha-sharafeed ugu tegay Ra’iisulwasaaraha Jamhuuriyadda Federaalka ah ee Soomaaliya, Mudane Xamse Cabdi Barre, ahna Guddoomiye-ku-xigeenka Xisbiga JSP, isaga oo si diirran iigu soo dhoweeyay xafiiskiisa. Ra’iisulwasaaraha JFS ayaan uga mahadceliyay dadaalkii muuqday iyo kaalintii wax-ku-oolka ahayd ee uu ka qaatay geeddisocodka siyaasadeed iyo taageerada Dawladgoboleedka Soomaaliyeed ee Galmudug” ayuu yiri Musharrax Madaxweyne Liibaan Axmed Xasan (Shuluq).

Sidoo kale, wuxuu ka hadlay arrimo ku aadan mustaqbalkiisa siyaasadeed ee Galmudug, wuxuuna u mahad-celiyay hoggaanka iyo xubnaha JSP, isaga oo sidoo kale ballan qaaday inuu Galmudug ku hoggaamin doono cadaalad, nabad iyo horumar.

‘Waxaan Xisbiga JSP uga mahadceliyay kalsoonida weyn ee ay igu aamineen, taas oo ah musharraxnimada hoggaanka Galmudug; anigoo ballanqaaday in aan shacabka Galmudug ugu adeegi doono, kuna hoggaamin doono: caddaalad, midnimo, nabad, iyo horumar,” ayuu sii raaciyay.

Si kastaba, ha’ahaatee, dadka reer Galmudug ayaa si weyn isha ugu hayo arrimaha Galmudug, gaar ahaan doorashada kusoo foodka leh maamulkaasi.

Dhawaan Villa Soomaaliya ayaa doorasho ka qabatay Koonfur Galbeed, halkaas oo uu isbeddal ka dhacay, kadib markii uu doorashada kusoo baxay Guddoomiyihii hore ee Baarlamaanka Sheekh Aadan Madoobe oo ahaa musharrixii matelayay Xisbiga JSP ee Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha Gobolka Banaadir, ahna Duqa magaalada Muqdisho Xasan Maxamed Xuseen (Muungaab) oo maanta hadal siiyay warbaahinta ayaa weerar culus oo dhanka afka ah ku qaaday Madaxweynihii hore ee dalka, Maxamed Cabdullahi Farmaajo iyo kooxdiisa.

Muungaab ayaa si kulul ugu jawaabay kooxda Nabad iyo Nolol oo maalmahan eedeymo u jeedinayay Dowladda Federaalka, wuxuuna tusaale ugu soo qaatay dhacdooyin dhacay xilligoodii, gaar ahaan qaraxii ay dadka badan ku dhinteen ee Zoobe oo uu tilmaamay in aan la iloobi karin, sida uu hadalka u dhigay.

Duqa Muqdisho ayaa sidoo kale sheegay in aan la qarin karin guulaha waa wayn iyo horumarka muuqda ee ay ku tallaabsatay Dowladda Federaalka Soomaaliya.

“Shan boqol oo qof ayaa hal maalin magaalada Muqdisho dhaxdeeda lagu xasuuqi jiray markaas ayey mas’uuliyiintii waqtigaas maro gaduudan garbaha kusoo xirteen sida reer Galbeedka,” ayuu yiri duqa Magaalada Muqdisho.

Waxaa kale oo uu kusii daray “Horumarka dowladdeenna gaartay dabool lama saari karo, arrintaasna waa mid dadka oo dhan u muuqata”.

Hadalkan ayaa kusoo beegmaya xilli uu haatan  sii xoogeysanayo loollanka siyaasadeed ee u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo mucaaradka, kuwaas oo uu haatan ka dhexeeyo khilaaf xooggan oo ka dhashay doorashooyinka dalka.

Inta badan madaxda dowladda Soomaaliya iyo kuwa mucaaradka ayaa iska weerara warbaahinta iyo baraha bulshada, maadaama lagu jiro xilli adag oo kala guur ah oo ay taagan tahay xiisad siyaasadeed oo u dhexeysa labada dhinac.

Caabudwaaq (Caasimada Online) – Taliyaha Hay’adda Sirdoonka iyo Nabad Sugidda Qaranka (NISA), Mahad Maxamed Salaad ayaa maanta magaalada Caabudwaaq ka dhagax-dhigay xero ciidan oo ay yeelanayso hay’adda NISA, taas oo qeyb ka ah qorshaha lagu xoojinayo awoodda amni ee gobolka Galgaduud.

Munaasabadda dhagax-dhigga ayaa waxaa ka qayb-galay masuuliyiin ka tirsan Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo saraakiil ka socota Dowlad-Goboleedka Galmudug, kuwaas oo si wadajir ah u taageeray hirgelinta xaruntan cusub ee ciidamada.

Taliyaha NISA ayaa sheegay in xaruntan ay muhiim u tahay sugidda amniga deegaannada waqooyiga Galgaduud, isla markaana ay kaalin weyn ka qaadan doonto la dagaallanka kooxaha khatarta ku ah xasilloonida gobolka.

Intii uu ku sugnaa Caabudwaaq, Taliyuhu wuxuu sidoo kale kulammo wadatashi ah la qaatay masuuliyiinta deegaanka iyo qaybaha kala duwan ee bulshada, iyadoo diiradda la saaray xoojinta amniga iyo wada shaqeynta hay’adaha ammaanka.

Kulamadaas ayaa lagu falanqeeyay xaaladda guud ee amniga, caqabadaha jira, iyo sidii loo adkeyn lahaa iskaashiga u dhexeeya dowladda iyo shacabka si loo gaaro nabad waarta oo ka hanaqaadda gobolka.

Intaas kadib, Agaasimaha NISA, Mahad Maxamed Salaad iyo wafdigiisa ayaa usii gudbay degmada Xeraale ee gobolka Galgaduud, halkaas oo uu kula kulmayo mas’uuliyiin iyo odayaasha dhaqanka.

Booqashada Xeraale ayaa qayb ka ah socdaal shaqo oo uu Taliyuhu ku marayo deegaanno ka tirsan Galgaduud, kaas oo lagu xoojinayo amniga iyo is-dhexgalka hay’adaha amniga iyo bulshada deegaanka.

Garoowe (Caasimada Online) – Madaxweynaha Dowlad-goboleedka Puntland, Siciid Cabdullaahi Deni ayaa magaalada Garoowe ka bilaabay kulamo siyaasadeed oo ballaaran, kuwaas oo la xiriira walaaca iyo culayska uu ka qabo joogitaanka ciidamo ka tirsan Dowladda Federaalka Soomaaliya oo ku sugan deegaannada Puntland.

Sida ay xaqiijiyeen ilo kala duwan oo ku dhow madaxtooyada Puntland, Madaxweyne Deni ayaa maanta la filayaa inuu la kulmo odayaasha dhaqanka, siyaasiyiinta, saraakiisha amniga, bulshada rayidka ah iyo qaybaha kale ee bulshada, si uu ugala hadlo xaaladda taagan iyo aragtida Puntland ee ku aaddan ciidamada federaalka.

Kulamadan ayaa lagu wadaa in madaxweynuhu uu dhinacyada kala duwan uga warbixiyo wax uu maamulka ku tilmaamay culays siyaasadeed iyo mid amni oo ka dhashay joogitaanka ciidamada federaalka, iyadoo Puntland ay hore u muujisay walaac ku saabsan dhaq-dhaqaaqyada ciidamadaas.

Wararka la helayo ayaa sheegaya in Siciid Deni uu ka doonayo qaybaha bulshada iyo hoggaanka dhaqanka inay door muuqata ka qaataan ka hortaga qorshahan, xilli ay kasii dareyso xiisadda kala dhexeysa dowladda dhexe.

Xiisaddan ayaa sare u kacday maalmihii la soo dhaafay kadib hadallo adag oo ay is dhaafsadeen mas’uuliyiin ka tirsan dowladda federaalka iyo kuwa Puntland, kuwaas oo sii xoojiyay walaaca laga qabo in khilaafka siyaasadeed uu saameyn ku yeesho xaaladda amniga.

Ilo xog-ogaal ah ayaa tilmaamaya in dadaallada uu wado Madaxweyne Deni ay qayb ka yihiin qorshe lagu mideynayo mowqifka gudaha Puntland, xilli la dareemayo cabsi laga qabo in khilaafka jira uu horseedo isku dhac ama gacan ka hadal haddii aan xal degdeg ah laga gaarin.

Si kastaba, maamulka Puntland ayaa dhawaan deegaannadiisa ka mamnuucay siyaasiyiinta iyo saraakiisha federaalka, isagoo sababta ku sheegay inay ka hortagayso qalqalgelinta amniga deegaannada maamulkaasi.

Puntland ayaa si toos ah dowladda Soomaaliya ugu eedeysay inay hub ku daabulayso deegaanno ka tirsan maamulkaas, iyadoo sheegtay in hubkaasi laga dejinayo garoomada diyaaradaha, waxayna digniin u dirtay diyaaradaha taga deegaannadeeda.

Sidoo kale, Puntland ayaa deegaannadeeda ka mamnuucday in dhaqdhaqaaq ay ka sameeyaan maleeshiyaad hubeysan ama ciidamo cusub laga qorto, taas oo ay uga hortagayso dhaq-dhaqaaqyo ciidan oo ay dowladda ka sameyso deegaanno ka tirsan maamulkaasi. Tani waxay ku soo beegmaysaa xilli dowladda federaalka ay maalmihii u dambeeyay waday qorshe lagu doonayo in dib loogu hawlgeliyo cutubyo ka tirsan ciidanka xoogga dalka oo hore ugu sugnaa deegaannadaas.

Hargeysa (Caasimada Online) – Eedeymo cusub oo ku saabsan in askar Israa’iili ah la geeyay Somaliland ayaa mar kale dhalisay su’aalo culus oo ku saabsan xiriirka amni ee sii xoogeysanaya ee u dhexeeya Tel Aviv iyo maamulka Hargeysa, xilli ay sidoo kale indhaha ku dhacayaan doorka Imaaraadka Carabta ee gobolka.

Warbixinno dhawaan soo baxay ayaa sheegay in ku dhowaad 50 askari oo Israa’iili ah la geeyay Somaliland horaantii sanadkan, kaddib markii Israel ay si rasmi ah u aqoonsatay Somaliland.

Xogtaas oo lagu saleeyay hadal laga soo xigtay sarkaal sare oo ka tirsan dowladda Soomaaliya ayaa sheegtay in ciidankaas ay qeyb ka ahaayeen iskaashi amni oo ballaaran oo u dhexeeya Somaliland iyo Israel.

Israel ayaa beenisay wararka ku saabsan in ciidamo ay geysay Somaliland, halka mas’uuliyiinta Somaliland ay iyaguna si cad u beeniyeen in saldhig ciidan oo Israel leedahay laga dhisayo dhulka Somaliland.

Hase yeeshee, muranka cusub wuxuu dib u soo celiyay dood ka weyn su’aasha ah in askartaasi joogaan iyo in kale. Su’aasha ugu weyn ayaa noqotay: Sidee ayay Israel ugu suurtagashay inay xiriir amni oo qoto dheer la yeelato Somaliland, oo muddo dheer ka baxsaneyd nidaamka diblomaasiyadeed ee Bariga Dhexe?

Diblomaasiyiin iyo falanqeeyayaal badan ayaa jawaabta su’aashaas ku xiraya Abu Dhabi.

Saameynta Imaaraadka

Imaaraadka Carabta ayaa muddo ka badan toban sano si tartiib ah ugu dhex jiray Somaliland, gaar ahaan magaalada dekedda leh ee Berbera. Abu Dhabi waxay maalgelin ku sameysay dekedda, adeegyada saadka, kaabeyaasha dhaqaalaha iyo xiriirro amni oo ay la yeelatay maamulka Hargeysa.

Berbera oo hore u aheyd deked aan si weyn uga dhex muuqan loollanka gobolka ayaa maanta noqotay goob istaraatiiji ah oo ku taalla marinka Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed. Goobta ay ku taallo ayaa ka dhigeysa meel muhiim u ah dalalka doonaya inay saameyn ku yeeshaan marin-biyoodka Bab al-Mandab.

Falanqeeyayaal ayaa qaba in xiriirka Israel iyo Somaliland uusan si lama filaan ah ku dhalan. Waxay tilmaamayaan in deegaanka siyaasadeed, amni iyo saadka ee Imaaraadku ka dhisay Berbera uu fududeeyay in quwado kale, oo ay Israel ku jirto, ay si sahlan ugu soo dhowaadaan Somaliland.

Inkasta oo Imaaraadka uu marar badan ku adkeystay in howlaha uu ka wado Somaliland ay yihiin kuwo dhaqaale iyo horumarineed, haddana dadka dhaliila doorkiisa waxay sheegayaan in maalgelinta dekedda iyo xiriirrada amni ay abuureen saldhig juqraafi-siyaasadeed oo ka weyn ganacsi keliya.

Xiriir qarsoodi ahaa

Israel ayaa noqotay dalkii ugu horreeyay ee si rasmi ah u aqoonsada Somaliland, tallaabo ka careysiisay dowladda federaalka Soomaaliya, oo ku tilmaantay xadgudub ka dhan ah madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee dalka.

Aqoonsigaas kaddib, xiriirka labada dhinac ayaa si degdeg ah u muuqday inuu kor u kacay. Mas’uuliyiin Israel ah ayaa martigeliyay Madaxweynaha Somaliland Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullaahi, waxaana labada dhinac ay ka hadleen iskaashi dhinacyada amniga, ganacsiga iyo maalgashiga ah.

Wasiirka Difaaca Israel, Israel Katz, ayaa sidoo kale sheegay in Israel iyo Somaliland ay muddo dheer si hoose u wada shaqeynayeen. Hadalkaas ayaa si weyn u xoojiyay shakiga ay horey u qabeen qaar badan oo ka mid ah dowladaha gobolka.

“Sanado badan ayaan si qarsoodi ah u wada shaqeynaynay,” ayuu Katz yiri, sida ay warbaahinta Israel iyo tan gobolka baahisay.

Hadalkaas wuxuu dhaliyay su’aalo kale oo muhiim ah: Maxay ahayd wada-shaqeynta qarsoon? Yaa fududeeyay? Maxaase kaabayaal ah oo loo adeegsaday?

Dad badan ayaa aaminsan in su’aalahaas aan laga jawaabi karin iyadoo la iska indho-tirayo saameynta Imaaraadka ee Berbera.

Berbera iyo loollanka Badda Cas

Berbera waxay ku dhowdahay Bab al-Mandab, oo ka mid ah marin-biyoodka ugu muhiimsan caalamka. Halkaas waxaa isaga goosha maraakiibta ganacsiga ee u kala safarta Yurub, Aasiya iyo Bariga Dhexe.

Muhiimadda goobtan ayaa sii korortay tan iyo markii kooxda Xuutiyiinta Yemen ay bilaabeen weerarro ka dhan ah maraakiibta maraya Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed, iyagoo arrintaas ku xiray dagaalka Gaza.

Warbixinno kala duwan ayaa sheegay in Israel ay Somaliland u aragto meel ku habboon la socodka dhaqdhaqaaqyada badda, uruurinta xogaha sirdoonka, taageerada saadka iyo howl-gallo ka fog xuduudaheeda.

Arrintan waxay walaac ku abuurtay Soomaaliya iyo dalal kale oo gobolka ah, maadaama joogitaan kasta oo ciidan oo Israel ku yeelato meel u dhow Bab al-Mandab uu wax ka beddeli karo xisaabta amni ee gobolka.

Dowladda Soomaaliya waxay weli ku adkeysaneysaa in Somaliland ay tahay qeyb ka mid ah Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, ayna wax heshiisyo amni ama diblomaasiyadeed ah la geli karin dalal shisheeye.

Eedeymaha cusub weli si madax-bannaan looma xaqiijin. Sidoo kale ma cadda heerka dhabta ah ee ay gaarsiisan tahay joogitaanka Israel ee Somaliland.

Laakiin isku-darka aqoonsiga Israel, hadalka Katz ee ku saabsan wada-shaqeynta qarsoodiga ah, tababarrada ay Somaliland sheegtay in Israel siisay ciidamadeeda, iyo doorka Imaaraadka ee Berbera ayaa abuuray sawir muujinaya isbeddel weyn oo ka socda gobolka.

Somaliland hadda ma aha oo keliya arrin ku saabsan aqoonsi siyaasadeed. Waxay si degdeg ah ugu dhex milmeysaa loollan ballaaran oo ku saabsan Badda Cas, saameynta dalalka Khaliijka, danaha Israel iyo amniga marin-biyoodka Bab al-Mandab.

Arrintaas ayaana ka dhigeysa doorka Imaaraadka mid aan si fudud looga indho-tiri karin.

Dubrovnik (Caasimada Online) – Wasiirka Arrimaha Dibadda iyo Iskaashiga Caalamiga ah ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Cabdisalaan Cabdi Cali ayaa kulan laba geesood ah la yeeshay Wasiirka Arrimaha Dibadda iyo Arrimaha Yurub ee Jamhuuriyadda Croatia, Gordan Grlić Radman.

Kulankan ayaa ka dhacay intii ay socotay Madasha Dubrovnik Forum, iyadoo labada dhinac ay ka wada hadleen xoojinta xiriirka diblomaasiyadeed iyo ballaarinta iskaashiga u dhexeeya Soomaaliya iyo Croatia.

Labada wasiir ayaa diiradda saaray sidii loo horumarin lahaa iskaashiga dhinacyada siyaasadda, diblomaasiyadda iyo danaha wadajirka ah ee labada dal, iyagoo adkeeyay muhiimadda ay leedahay joogteynta wada-hadallada heerka sare.

Intii uu kulanku socday, labada mas’uul ayaa kala saxiixday heshiis is-afgarad (MoU) oo ku saabsan wadatashiyada siyaasadeed, kaas oo dhigaya hannaan rasmi ah oo lagu joogteynayo wada-hadallada siyaasadeed ee labada dal.

Heshiiskan ayaa la filayaa inuu xoojiyo xiriirka diblomaasiyadeed, isla markaana uu sare u qaado iskaashiga labada dowladood ee dhinacyada kala duwan, iyadoo la abuurayo hannaan joogto ah oo wada-shaqeyn ah.

Labada wasiir ayaa sidoo kale soo dhaweeyay horumarka laga gaaray xiriirka Soomaaliya iyo Croatia tan iyo kulankoodii ka dhacay magaalada Brussels bishii Nofeembar 2025, gaar ahaan aqbalidda safiirkii ugu horreeyay ee aan degganayn ee Soomaaliya u qaabilsan Croatia.

Ugu dambeyn, labada dhinac ayaa dib u xaqiijiyay sida ay uga go’an tahay sii xoojinta iskaashiga laba geesoodka ah iyo horumarinta xiriirka istaraatiijiyadeed ee u dhexeeya Soomaaliya iyo Croatia, iyagoo muujiyay rabitaankooda ku aaddan ballaarinta wada-shaqeynta mustaqbalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xarigga magaalada Muqdisho loogu geystay Cabdikariim Cabdullaahi Iidle, oo ka mid ah dadka ugu muhiimsan ee lagu tuhmayo kiiska musuq-maasuqa weyn ee Feeding Our Future, ayaa Soomaaliya ka dhaliyay dood xasaasi ah oo taabaneysa dhalashada, sharciga iyo xiriirka Muqdisho iyo Washington.

Cabdikariim, oo 42 jir ah, oo deganaa Burnsville, Minnesota, ayaa lagu qabtay Muqdisho 25-kii June, sida ay sheegeen dacwad-oogayaasha Mareykanka. Dowladda Mareykanka ayaa ku tilmaantay mid ka mid ah dadka lagu eedeeyay inay door weyn ku lahaayeen waxa Waaxda Caddaaladda Mareykanka ku sheegtay musuq-maasuqii ugu weynaa ee dhacay xilligii cudurka Covid-19.

Kiiska Feeding Our Future ayaa la xiriira lacag ka badan 240 milyan oo dollar oo la sheegay in laga leexsaday barnaamij federaal ah oo loogu talagalay quudinta carruurta danyarta ah.

Cabdikariim ayaa dacwad lagu soo oogay bishii September 2022, waxaana wajahaya 31 qodob oo ay ka mid yihiin khiyaano, laaluush la xiriira barnaamij federaal ah iyo lacag-dhaqid.

Dacwad-oogayaasha Mareykanka ayaa sheegay in Cabdikariim, oo ka tirsanaa hay’adda Feeding Our Future, uu xilkiisa u adeegsaday inuu lacago laaluush ah ka qaato ganacsato, islamarkaana in ka badan 5 milyan oo dollar oo la sheegay inay ahaayeen laaluush iyo dhaqaale sharci-darro ah lagu shubay akoonno lala xiriiriyay shirkado magac-u-yaal ah.

FBI-da Mareykanka ayaa si cad ugu mahadcelisay Hay’adda Nabad-sugidda iyo Sirdoonka Qaranka ee NISA, iyadoo ku ammaantay “iskaashi muuqda” oo ay ka geysatay helista iyo qabashada Cabdikariim.

Balse hadalkaas ayaa Muqdisho ka abuuray laba aragti oo iska soo horjeeda. Qaar ka mid ah taageerayaasha dowladda ayaa u arkay in Soomaaliya muujisay iskaashi caalami ah iyo inay aysan gabbaad siin dadka baxsadka ah. Dhanka kale, sharci-yaqaanno iyo dad kale ayaa su’aal ka keenay habka loo maray xarigga iyo haddii ay jirto hannaan maxkamadeed oo cad.

Dood sharci oo culus

Doodda ugu weyn ma aha in Cabdikariim uu cadaaladda ka baxsado iyo in kale. Su’aasha adag waxay tahay: Soomaaliya ma u gacan-gelin kartaa dal shisheeye qof muwaadin Soomaaliyeed, iyadoo aan la marin hannaan sharci oo cad?

Dadka arrintan ka walaacsan ayaa sheegaya in muwaadinnimada ay leedahay ilaalin sharci. Haddii ciidamada Soomaaliya ay qof muwaadin ah qabtaan, dabadeedna u wareejiyaan dal kale iyada oo aan maxkamad Soomaaliyeed arrinta eegin, waxay taasi abuuri kartaa halis mustaqbalka ka weyn.

Waxay ku doodayaan in maanta uu noqon karo qof lagu eedeeyay musuq-maasuq, balse berri ay noqon karto suxufi, siyaasi mucaarad ah ama ganacsade ay dowlad awood badan dooneyso.

Jabriil Cabdullaahi, oo ah falanqeeye sharci oo ku sugan Muqdisho, ayaa sheegay in iskaashiga Mareykanka uu muhiim yahay, balse loo baahan yahay in la ilaaliyo dastuurka iyo nidaamka garsoorka.

“Sida uu dhigayo qodobka 36-aad ee dastuurka, muwaadin lama dhiibi karo haddii aysan jirin heshiis rasmi ah oo masaafurin ama kormeer maxkamadeed oo adag. Soomaaliya iyo Mareykankana hadda ma laha heshiis rasmi ah oo soo dhiibid,” ayuu yiri Jabriil.

“Walaaca ugu weyn waa habka loo maray. Ma is-dhiibid rasmi ah ayay ahayd, ma masaafurin ayay ahayd, mise si qarsoodi ah ayaa loo wareejiyay? Garsoore Soomaaliyeed ma eegay kiiskan, mise ciidamada amniga ayaa si hoose u wareejiyay?”

Soomaaliya iyo Mareykanka haddii aysan lahayn heshiis rasmi ah oo soo dhiibid ah, wareejin kasta waxay dhalin kartaa su’aalo sharci. Waxaa jiri kara waddooyin kale sida masaafurin ama ka saarid maamul, balse dadka dhaliila arrintan waxay sheegayaan in maxkamadaha laga tallaabsado ay wiiqi karto madax-bannaanida sharciga Soomaaliya.

Si kastaba, kiiska Cabdikariim wuxuu yahay mid ka dhigaya iskaashiga Mareykanka arrin adag in la diido.

Dacwad-oogayaasha Mareykanka waxay sheegeen in dambiyada lagu eedeeyay ay ka dhaceen nidaamka maaliyadeed ee Mareykanka, ayna ku lug leeyihiin lacag canshuur-bixiyayaal Mareykan ah, bangiyo, markhaatiyaal iyo hay’ad fadhigeedu yahay Minnesota.

Soomaaliya waxay baaritaan ku sameyn kartaa haddii lacago sharci-darro ah ay soo galeen nidaamkeeda bankiyada. Laakiin in Muqdisho lagu maxkamadeeyo kiiska ugu weyn ee musuq-maasuqa lagu eedeeyay waxay noqon kartaa arrin aad u adag, maadaama caddeymaha, dhibbanayaasha iyo hay’adaha ay dacwaddu khuseyso ay ku sugan yihiin Mareykanka.

“Dambiga, caddeymaha iyo dhibbanayaasha waxay joogaan Minnesota; in maxkamad lagu qabto Muqdisho waxay noqon lahayd riyo aan sahlaneyn,” ayuu yiri Jabriil.

Diidmada iskaashiga Mareykanka ma keeneyso in cadaaladdu soo dhowaato. Waxay taa beddelkeeda Soomaaliya gelin kartaa sawir ah inay gabbaad u noqoneyso dad lagu eedeeyay inay xadeen lacago dadweyne oo loogu talagalay carruur sabool ah.

Maxkamad, ee ma ahan xukun

Haddii Cabdikariim si sharci ah loogu wareejiyay Mareykanka, taasi micnaheedu ma aha in xabsi si toos ah loogu diray.

Waxay ka dhigan tahay in loo celiyay nidaam garsoor oo ay dacwad ka taagan tahay, halkaas oo uu weli yahay qof aan dambi lagu helin ilaa maxkamad caddeyso. Wuxuu xaq u leeyahay qareen, inuu ka jawaabo caddeymaha, inuu su’aalo weydiiyo markhaatiyaasha, iyo inuu kiiskiisa ka hor difaaco garsoore iyo xeerbeegti.

Farqigaas ayaa muhiim ah.

Qaar ka mid ah doodda ka socota Soomaaliya waxay iska dhigeysaa in la shaqeynta FBI-da ay la mid tahay in qofka la ciqaabay. Sidaas ma aha. Waxay la macno tahay in qof lagu eedeeyay dambi loo celiyo meesha ay dacwad-oogayaashu sheegayaan in dambigu ka dhacay.

Haddii Cabdikariim uu yahay qof aan wax dambi ah gelin, maxkamadda federaalka Mareykanka ayaa ah meesha uu ku caddeyn karo. Haddii dacwad-oogayaasha ay ku guuldareystaan inay caddeeyaan eedeymaha, waa inuu xor noqdaa.

Laakiin in qof dacwad federaal ah lagu soo oogay uu dal kale u baxsado, kaddibna uu ka dhigto meesha uu ka soo jeedo gabaad uu kaga dhuunto sharciga, ma noqon karto xal.

Waxaa sidoo kale jira dood sheegaysa in Cabdikariim uu yahay muwaadin Mareykan ah oo dhalasho qaatay. Haddii arrintaas la xaqiijiyo, waxay xoojin kartaa doodda Washington ee ah in kiiska lagu qaado Mareykanka.

Hase yeeshee, haddii uu sidoo kale yahay muwaadin Soomaaliyeed, taasi kama qaadeyso xuquuqda uu ku leeyahay in Soomaaliya ay u marto hannaan sharci oo cad ka hor wareejin kasta.

Xisaab siyaasadeed

Kiiska Cabdikariim wuxuu sidoo kale leeyahay miisaan siyaasadeed iyo dhaqaale.

Soomaaliya waxay ku jirtaa marxalad dowlad-dhis ah, kaddib markii ay heshay cafin buuxda oo deynta ah. Si ay u ilaaliso kalsoonida nidaamka maaliyadeed ee caalamka, Muqdisho waxay u baahan tahay inay muujiso inaysan fududeysaneyn lacag-dhaqidda iyo dambiyada maaliyadeed.

Soomaaliya waxay sidoo kale si weyn ugu tiirsan tahay taageerada Mareykanka ee amniga, diblomaasiyadda iyo dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab. Mareykanka wuxuu weli tababar iyo taageero siiyaa ciidamada Soomaaliya, oo ay ku jiraan cutubka Danab.

Axmed Cabdi, oo ah falanqeeye siyaasadeed oo ku sugan Muqdisho, ayaa sheegay in dowladda Soomaaliya ay qaadatay go’aan ku dhisan dan siyaasadeed iyo amni.

“Muqdisho waxay sameysay xisaab siyaasadeed oo ay ku qasabneyd,” ayuu yiri Axmed. “Waxaan Washington uga baahan nahay taageerada ugu muhiimsan ee amniga. In xiriirkaas halis loo geliyo qof baxsad ah oo lagu eedeeyay inuu dhacay lacag loogu talagalay quudinta carruurta waxay ahaan lahayd khalad siyaasadeed iyo mid diblomaasiyadeed.”

Dooddaas ma qancin doonto dadka diidan in muwaadin Soomaaliyeed loo gacan-geliyo dal kale. Laakiin waxay ka tarjumeysaa xaqiiqada ay wajahdo dowlad weli ku tiirsan iskaashi amni oo caalami ah, islamarkaana dooneysa inay u muuqato dowlad mas’uul ah.

Kiiska Feeding Our Future wuxuu sidoo kale saameyn ku yeeshay jaaliyadda Soomaaliyeed ee Mareykanka, gaar ahaan Minnesota oo hoy u ah Soomaalida ugu badan ee ku nool Mareykanka.

Jaaliyaddaas waxay dhistay ganacsiyo, canshuur bixisay, waxayna ka qeyb gashay siyaasadda iyo adeegyada bulshada. Laakiin ficillada shaqsiyaad dacwad lagu soo oogay ayaa mararka qaar loo adeegsaday in si guud loogu weeraro Soomaalida Mareykanka.

Dambiyada waxaa gala shaqsiyaad, ee ma galaan bulsho dhan.

Haddii Soomaaliya ay si sharci ah ula shaqeyso hay’adaha Mareykanka, waxay direysaa farriin ah in Soomaalida aan si guud loogu eedeyn karin dambiyo ay shaqsiyaad wajahaan, isla markaana qof lagu tuhmayo inuu ku takri-falay lacag dadweyne uusan Muqdisho uga dhigan karin gabaad qabiil ama dhalasho.

Isu-dheelitirka saxda ah

Go’aanka saxda ah wuxuu u baahan yahay in laga fogaado laba daraf: in si indho la’aan ah loogu hoggaansamo dal shisheeye, iyo in si toos ah loo difaaco qof kasta oo baxsad ah kaliya sababtoo ah waa Soomaali.

Kiiska Cabdikariim, iskaashiga Mareykanka wuxuu u muuqdaa go’aan diblomaasiyadeed iyo moral ahaan la fahmi karo — balse waa inuu ku dhisnaadaa hannaan sharci oo la aqoonsan yahay.

“In dib loogu celiyo si uu xeerbeegti u wajaho waxay ahayd go’aan sax ah, laakiin dowladda waa inay caddeysaa in ay adeegsatay hannaan sharci iyo mid maxkamadeed,” ayuu yiri Jabriil.

“Madax-bannaani dhab ah ma aha in baxsad la difaaco; waa in maxkamadaheenna ay iyagu go’aannadaas gaaraan, halkii lagu tiirsanaan lahaa heshiisyo qarsoodi ah oo amni.”

Soomaaliya waxay noqon kartaa dal si dhab ah ula shaqeeya beesha caalamka, isla markaana difaacda dastuurkeeda iyo madax-bannaanideeda sharci.

Dowladda federaalka waxaa hadda la gudboon inay si cad u sheegto habka sharci ee loo maray xarigga iyo wareejinta Cabdikariim, haddii wareejin dhacday.

Arrintaas waxay yareyn kartaa walaaca sharci, waxay muujin kartaa madax-bannaani dhab ah, waxayna caddeyn kartaa in iskaashiga Mareykanka uusan ka dhigneyn in laga tanaasulo ku dhaqanka sharciga. 

Muqdisho (Caasimada Online) – Taliska Ciidanka Booliska Soomaaliyeed ayaa maanta magaalada Muqdisho ku soo bandhigay dhalinyaro caan ka ah baraha bulshada, kuwaas oo lagu eedeeyay inay faafiyeen anshax-xumo, iyagoo adeegsanayay aaladaha internet-ka.

Afhayeenka ciidanka booliska, Gaashaanle Cabdifitaax Aadan Xasan ayaa sheegay in dhalinyarada la soo bandhigay ay tiradoodu gaareyso toban ruux, kuwaas oo ku lug leh falal la xiriira anshax-xumo iyo baahinta muuqaallo aan waafaqsanayn diinta iyo dhaqanka bulshada Soomaaliyeed, sida uu sheegay.

Afhayeenka ayaa xusay in eedeysanayaashan ay muddo ku hawlanaayeen duubista iyo faafinta muuqaallo lagu baahiyay baraha bulshada ee TikTok, YouTube iyo Facebook, kuwaas oo saameyn taban ku yeeshay bulshada, gaar ahaan dhalinyarada.

Gaashaanle Cabdifitaax ayaa sheegay in hay’adaha amniga ay wadaan baaritaanno dheeraad ah oo la xiriira kiiskan, isagoo tilmaamay in dhammaan eedeysanayaasha la horgeyn doono maxkamad si sharciga loo mariyo.

Waxa uu sidoo kale digniin u diray maamullada hoteellada iyo goobaha kale ee lagu duubo muuqaallada noocan ah, isagoo ugu baaqay inay ka fogaadaan martigelinta ama fududeynta falalka ka hor imanaya sharciga iyo anshaxa suubban ee bulshada.

Dhanka kale, Taliska booliska ayaa ku dhawaaqay in markii ugu horreysay Soomaaliya laga hirgeliyay xarun gaar ah oo u xil-saaran dabagalka iyo baarista dambiyada ka dhaca internet-ka, taas oo la sheegay inay ka shaqeyn doonto la-dagaallanka dambiyada dhanka tiknoolajiyadda.

Tallaabadan ayaa ku soo beegmaysa xilli ay sii kordhayaan isticmaalka baraha bulshada iyo doodaha la xiriira xakamaynta waxyaabaha lagu baahiyo internet-ka, iyadoo hay’adaha ammaanka ay sheegeen inay sii xoojin doonaan la socodka iyo ka hortagga falalka ay u arkaan kuwo khatar ku ah anshaxa iyo amniga bulshada.

Hoos ka daawo muuqaalka

Dhuusamareeb (Caasimada Online) – Kadib markii Madaxweynaha Dowlad-goboleedka Galmudug, Axmed Cabdi Kaariye (Qoorqoor), uu ka tanaasulay doorashada madaxtinimada Galmudug ayay saraakiisha ciidamada Dowladda Federaalka magaalada Dhuusamareeb ka bilaabayaan dadaallo lagu xakameynayo hubka yaalla magaaladaasi.

Wararka ayaa sheegaya in saraakiisha ciidamada Booliska, Nabad-sugidda iyo Qaybta 21-aad ee Ciidanka Xoogga Dalka ee ku sugan magaalada ay qaadi doonaan tallaabooyin lagu xoojinayo amniga xarunta Dowlad-goboleedka Galmudug ee Dhuusamareeb.

Tani ayaa imaaneysa mar haddii xal laga gaaray khilaafkii ka taagnaa doorashooyinka Galmudug, kaas oo bishii May xaalad amni-darro ka abuuray magaalada, xilli ciidamadii amniga ka wada shaqeynayay ay kala raaceen Madaxtooyada Galmudug iyo Dowladda Federaalka.

Muddadii uu khilaafku taagnaa, Madaxweyne Qoorqoor ayaa ku adkeystay in Dhuusamareeb aysan gebi ahaanba ka bixin gacanta maamulkiisa, si uusan u lumin gorgortankii siyaasadeed ee ugu dambeyntii uu dhawaan ku aqbalay in wadahadal nabadeed lagu dhameeyo khilaafka maamulka iyo habraaca doorashada.

Tanaasulka Madaxweyne Qoorqoor ayaa Dowladda Federaalka u oggolaanaya inay xaddiddo dhinacyada hubeysan ee ku sugan magaalada, si halkaasi looga hoggaamiyo doorashooyinka Galmudug. Dhuusamareeb ayaa muhiim u ah hawlgalka xubnaha Guddiga Doorashooyinka Qaranka, kuwaas oo lagu wado inay doorashooyinka Galmudug ka qabtaan 11 magaalo oo ka kala tirsan gobollada Galgaduud iyo Mudug.

Go’aanka Qoorqoor ayaa sidoo kale meesha ka saaraya hubanti la’aantii amni ee muddooyinkan ka jirtay Dhuusamareeb, taasina waxay dhabaha u xaareysaa in Dowladda Federaalka ay la wareegto ciidamadii isaga taageersanaa, kuwaas oo isugu jira Daraawiishta Galmudug iyo maleeshiyaad u badan beesha Dhuusamareeb oo hubka u qaatay in aan Qoorqoor xilka laga qaadin. Maleeshiyaadkan ayaa suurtagal ah in hub ka dhigis lagu sameeyo, ama lagu amro inay qoryaha guryahooda dhigtaan.

Guddoomiyaha Guddiga Doorashooyinka Qaranka, Cabdikariin Axmed Xasan, iyo xubnaha kale ee la shaqeeya ayaa la filayaa inay ka hawlgalaan magaaladaasi, iyagoo maamulaya doorashooyinka xubnaha golaha deegaanka, xildhibaannada Golaha Wakiillada iyo hoggaamiyaha Galmudug, oo lagu dooran doono Dhuusamareeb.

Guddiga Doorashooyinka Qaranka ayaa la filayaa inuu soo saaro jadwal cusub oo ku saabsan waqtiga la qabanayo doorashooyinka maamulkaasi.

Guddiga ayaa qorsheynaya inuu magaalada Dhuusamareeb ka bilaabo bixinta kaarka codbixinta, si loo siiyo dadkii isku diiwaangeliyay inay codeeyaan doorashooyinka golaha deegaanka degmooyinka iyo Baarlamaanka Galmudug.

Dad badan oo ku nool magaalooyinka waaweyn ee Galmudug ayaa isku diiwaangeliyay inay codkooda dhiibtaan doorashada qof iyo codka ah ee 57 sano ka dib laga qabanayo gobollada dhexe.

Si kastaba ha ahaatee, dadaallada lagu xakameynayo hubka Dhuusamareeb ayaa lagu sheegay kuwo looga hortagayo in hubkaasi u gacan galo cid kale.

Beledweyne (Caasimada Online) – Macawiisleyda Beesha Xawaadle ee gobolka Hiiraan ayaa si kulul uga hadlay hadalka soo yeeray Wasiirka Gaashaandhigga, Axmed Macallin Fiqi oo maanta weerar afka ah ku qaaday Agaasimihii hore ee NISA, Cabdullahi Sanbaloolshe oo kasoo jeedo gobolkaasi.

Fiqi oo maanta Beledweyne uga qayb-galay xuska maalinta xorriyadda ee dalka Jabuuti ayaa sheegay in Sanbaloolshe iyo nimanka kale ee mucaaradka ee dhawaan magaalada Muqdisho kula dagaalamay dowladda ay doonayeen in la gubo caasimada, balse isku daygoodii laga hortegay, sida uu ku dooday. Sidoo kale wuxuu tilmaamay in nimanka sidaas sameeyay la fasaxay, isla markaana ay weli sii doodayaan, sida in dhib loo gaystay oo kale.

“Ninka madfaca kusoo riday Madaxtooyada Soomaaliya ayaa wuxuu leeyahay waa lay soo weeraray ninka haamaha shidaalka dekedda rabay inuu gubo oo 10 mitir u jirsaday hoobihii uu riday haamaha magaalada oo dhan gubi lahaa ayaa wuxuu leeyahay waa lay dili rabay weligey ma cafinayo inuu noolyahay ayaa naxariis ah oo weliba la fasaxay,” ayuu yiri Wasiir Axmed Macallin Fiqi.

Intaas kadib waxaa soo jawaabay Macawiisleyda Hiiraan oo sheegay inay garab taagan yihiin Sanbaloolshe, waxayna wax laga xumaado ku tilmaamay hadalka kasoo yeeray Wasiirka Gaashaandhigga Xukuumadda Soomaaliya.

“Sanbaloolshe lama dili karo cidina uma gefi karto waa Libaax ina sankataabte ayaa la yiraahdaa haddii uu Fiqi Habargidir yahay, Sanbaloolshana waa nimanka la yiraahdo Xawaadle.” ayuu yiri sarkaal u hadlay Macawiisleyda.

Sidoo kale wuxuu intaas ku daray in ay diyaar u yihiin inay difaacaan Sanbaloolshe, haddii la’isku dayo in khatar la geliyo nafsaddiisa.

“Sanbaloolshe kaligiis ma’aha ciidankiisa ayaana diyaar u ah haddii aan nahay Macawiisleyd waa kacsanahay waxayna diidan yihiin gardarrada,” ayuu sii raaciyay.

Si kastaba, Hadalkan ayaa daba socda is weerarka dhanka baraha bulshada ee muxaafadka iyo mucaaradka oo dhawaan dagaal toos ah uu ku dhex-mara xaafado ka tirsan magaalada Muqdisho, kaas oo gaystay khasaare kala duwan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi oo saaka booqasho ku tegay magaalada Beledweyne oo uu uga qayb-galay maalinta xorriyadda ee dalka Jamhuuriyadda Jabuuti ayaa galabta dib ugu soo laabtay magaalada Muqdisho ee caasimada dalka.

Fiqi oo intii uu ku sugnaa Beledweyne weeraray Agaasimihii hore ee NISA, Cabdullahi Maxamed Cali (Sanbaloolshe) iyo xubnaha kale ee mucaaradka ayaa sheegay in naxariis ay tahay haddii ay maanta noolyihiin, kadib dagaalkii ay dhawaan magaaada Muqdisho kula galeen ciidamada dowladda Soomaaliya.

Intaas kadib hadalka wasiirka ayaa dhaliyay caro xooggan, waxaana soo baxday warar sheegaya in Macawiiseyda Hiiraan ay is abaabuleen, iyaga ka xumaaday hadalkaas, isla markaana si weyn loogu baahiyay baraha bulshada in uu socda qorshe ay ku hor istaagayaan in Fiqi uu ka baxo magaaladaasi.

Hase’ahaatee, Wasiirka oo ay wehliyaan mas’uuliyiinta maamulka degmada iyo  madax sare oo ka tirsan HirShabelle ayaa ugu dambeyn si nabad uga soo kicitimay halkaasi, kadibna dib ugu soo laabtay magaalada Muqdisho.

Axmed Macallin Fiqi oo ka hadlay wararka baahay ayaa beeniyay, wuxuuna tilmaamay in Beledweyne ay tahay magaaladiisa, uuna ka shaqeynayo hormarkeda.

“Waxa igu hareereysan waa Xawaadle, HirShabelle oo dhan ayaa ila socota si nabad ah ayaana ku duuleynaa,” ayuu yiri Wasiirka Gaashaandhigga

Sidoo kale wuxuu sii raaciyay “Magaaladan waa magaaladaydii waxaasna waa hadallo raqiis ah magaaladan sidii ay ku hormari lahayd, dalkaana ku hormari lahaa baan ka shaqeyneynaa”.

Dhinaca kale, waxaa mar kale soo hadlay Cabdullahi Sanbaloolshe oo jawaab siiyay Wasiirka Gaashaandhigga, isaga oo tilmaamay in hadalkiisa uu caddeyn u yahay in Madaxweyne Xasan Sheekh iyo kooxdiisa ay bannaysteen dhiigooda”.

“Cabsi ma jebiso dad horay u bartay adkeysi Hadalka ay ka muuqato fulaynimadu ee Axmed Macallin Fiqi oo ah in nala dilo aniga, madaxda kale iyo duubabkii dhaqanka ee nagula weeraray xaafadda Barmuudo 3-4 bisha june, si naloo qaarajiyo, balse uu ku tilmaamay in ay “naxariis” tahay in aan weli nool nahay oo ay ahayd in nala dilo.” ayuu yiri Agaasimihii hore ee NISA.

“Hadalka Wasiirka Gaashaandhigga Xukuumadda xil-gaarsiinta, waxa uu caddayn u yahay in Xasan Sheekh iyo kooxdiisa ay bannaysteen dhiigeenna, si ay noo cabsi-geliyaan oo ay xukunka sharci-darro kusii joogaan. Marnaba nalagu cabsi-gelin kari maayo. Waxaannu hore u soo marnay oo uga adkaanay rajiimyo ka adag kan. “Qofka bartay sida loo dhinto, wuxuu illoobay sida addoon loo noqdo.” Cabsi ma jebiso dad hore u bartay adkaysiga”.