Accra (Caasimada Online) – Wasiirka Caafimaadka Soomaaliya Mudane Cali Cali Xaaji Aadan, ayaa maanta magaalada Accra ee dalka Ghana uga qayb galay furitaanka shir madaxeedka aan caadiga ahayn ee Midowga Afrika ee caafimaadka, kaas oo ay isugu yimaadeen madaxda dowladaha, wasiirrada caafimaadka iyo hoggaamiyeyaasha hay’adaha caafimaadka ee Afrika.

Shirkan oo ah madal heer sare ah ayaa waxaa diiradda lagu saarayaa sidii loo dardargelin lahaa hirgelinta istaraatiijiyadaha caafimaadka ee Afrika, iyadoo si gaar ah xoogga loo saarayo ciribtirka cudurka AIDS-ka marka la gaaro sannadka 2030-ka.

Sidoo kale waxaa looga hadlayaa dadaallada dhimmista dhimashada hooyada iyo dhallaanka ee laga hortagi karo, xakamaynta cudurrada faafa iyo kuwa aan faafin, sare u qaadidda tayada adeegyada caafimaadka, iyo dhisidda nidaamyo caafimaad oo adkaysi u leh dhibaatooyinka iyo xaaladaha degdegga ah.

Wasiirka Cali Xaaji Aadan, oo ka hadlay muhiimadda shirkan, ayaa sheegay in Soomaaliya ay u aragto madashan fursad muhiim ah oo lagu xoojinayo iskaashiga caafimaadka ee heer gobol iyo heer caalami.

Waxa kale oo uu tilmaamay in Dowladda Federaalka Soomaaliya ay mudnaan gaar ah siisay dib-u-habaynta iyo tayeynta adeegyada caafimaadka, si shacabka Soomaaliyeed ay u helaan adeegyo caafimaad oo loo siman yahay, tayo leh, isla markaana gaara dhammaan gobollada dalka.

Wasiirku sidoo kale wuxuu xusay in Soomaaliya ay sannadihii u dambeeyay qaaday tallaabooyin wax ku ool ah oo lagu horumarinayo kaabeyaasha caafimaadka, tayeynta adeegyada hooyada iyo dhallaanka, kordhinta tallaalka carruurta, xoojinta la socodka cudurrada faafa, iyo kobcinta awoodda shaqaalaha caafimaadka.

Cali Xaaji ayaa carrabka ku adkeeyay in guulahaas ay saldhig u yihiin iskaashi dhow oo u dhexeeya Dowladda Federaalka Soomaaliya, dowlad-goboleedyada iyo bahwadaagta caalamiga ah.

Dhanka kale waxa uu wasiirku ka qayb geli doona doodaha heer wasiir, kulamada guud iyo kuwa doceedyada, halkaas oo uu ku soo bandhigi doono horumarka ay Soomaaliya ka gaartay dib-u-dhiska iyo xoojinta nidaamka caafimaadka.

Shirkan ayaa la filayaa in laga soo saaro go’aanno iyo qorshayaal mideynaya dadaallada dalalka Afrika ee ku wajahan horumarinta caafimaadka, xoojinta maalgashiga adeegyada caafimaadka, iyo xaqiijinta in gobolka uu gaaro yoolalka horumarineed ee la xiriira caafimaadka marka la gaaro sannadka 2030.

Washington (Caasimada Online) – Soomaaliya ayaa isku diyaarinaysa booqasho taariikhi ah oo uu dhammaadka sanadkan Muqdisho ku imaan doono Madaxweynaha FIFA, Gianni Infantino, taas oo loo arko tallaabo muhiim u ah horumarinta kubadda cagta dalka.

Booqashadan ayaa ka dambeysay wada-shaqeyn dhow oo u dhexeysa Wasaaradda Dhallinyarada iyo Ciyaaraha ee Xukuumadda Federaalka Soomaaliya oo uu hoggaamiyo Wasiir Maxamed Cabduqaadir Cali iyo Xiriirka Kubadda Cagta Soomaaliyeed, taas oo horseedday guulo wax-ku-ool ah oo sare u qaaday sumcadda kubadda cagta Soomaaliya ee fagaaraha caalamka.

Guddoomiyaha Xiriirka Kubadda Cagta Soomaaliyeed, ahna Madaxweyne Ku-xigeenka CECAFA, Cali Cabdi Maxamed (Cali Shiine) oo muddooyinkii u dambeeyay ka qeyb-galayay kulamo heer sare ah oo ka dhacay dalka Mareykanka ayaa shaaca ka qaaday in wada-hadalladii uu la yeeshay Madaxweynaha FIFA ay Soomaaliya u horseedeen fursado iyo is-afgarad muhiim ah.

Cali Shiine ayaa sheegay in wada-hadalladaasi ay diiradda saareen horumarinta kubadda cagta Soomaaliya iyo sidii loo xoojin lahaa iskaashiga u dhexeeya FIFA iyo hay’adaha kubadda cagta ee dalka.

Waxa uu sidoo kale xusay in iskaashiga joogtada ah ee u dhexeeya Wasaaradda Dhallinyarada iyo Ciyaaraha iyo Xiriirka Kubadda Cagta Soomaaliyeed uu door weyn ka qaatay xoojinta xiriirka kala dhexeeya FIFA, taas oo ugu dambeyn horseedday in Gianni Infantino uu go’aansado inuu dhammaadka sanadkan booqasho rasmi ah ku yimaado Soomaaliya.

Guddoomiyaha ayaa tilmaamay in booqashadan la filayo ay ka tarjumeyso kalsoonida ay FIFA ku qabto horumarka kubadda cagta Soomaaliya, isla markaana ay sare u qaadi doonto xiriirka iyo iskaashiga labada dhinac.

Waxa uu intaas ku daray in booqashadu ay dhabaha u furi doonto iskaashi cusub, maalgelin iyo mashaariic lagu horumarinayo garoomada kubadda cagta, kor u qaadidda aqoonta tababarayaasha iyo garsoorayaasha, horumarinta ciyaartoyda da’yarta, kobcinta kubadda cagta haweenka iyo xoojinta dhinacyada farsamada iyo maamulka kubadda cagta Soomaaliya.

Muqdisho (Caasimada Online) – Maamulka Gobolka Banaadir oo tallaabo deg-deg ah qaaday ayaa maanta ku guuleystay in la xakameeyo, lana damiyo dab saaka ka kacay qaybta Cabdalla Shiddeeye ee Suuqa Bakaaraha, kadib markii ay si naf-hurnimo leh uga hawlgaleen shaqaalaha Waaxda Gurmadka Degdegga ah ee Dowladda Hoose.

Mas’uuliyiin uu horkacayo Guddoomiye ku-xigeenka Maamulka Gobolka ee Hawlaha Guud Mudane Cabdimajiid Daahir Aadan, ayaa kormeer ku tegay goobta uu dabku ka kacay, isaga oo u kuurgalay xaaladda guud iyo hawlaha gurmadka ee ay wadeen kooxaha dab-damiska.

Sidoo kale wuxuu waaxda dab-damiska ku ammaanay gudashada waajibaadkooda shaqo, dadaalka joogtada ah iyo sida ay degdegga uga jawaabeen xaaladda gurmadka u baahnayd, taas oo door muhiim ah ka qaadatay xakameynta dabka iyo yareynta khasaaraha ka dhalan karay.

Guddoomiye Cabdimajiid Daahir Aadan ayaa sidoo kale bogaadiyay hannaanka xirfadeed ee loo maareeyay hawlgalka gurmadka, isagoo tilmaamay in diyaar-garowga, isku-duwidda iyo dadaalka shaqaalaha Waaxda Gurmadka Degdegga ahi ay ka tarjumayaan gudashada mas’uuliyadda ka saaran ilaalinta badqabka nafta iyo hantida shacabka.

Waxaa kale oo uu uga mahadceliyay maamulka degmada Hawlwadaag, ganacsatada Suuqa Bakaaraha iyo bulshada sida ay ula shaqeeyeen kooxaha gurmadka intii ay socdeen hawlaha lagu xakameynayay dabka.

“Waxaan mahad celinayaa Gudoomiya ha dagmada hool-wadaag iyo geesiyaasha Waaxda Gurmadka Degdegga ah ee Dowladda Hoose ee Xamar, kuwaas oo muujiyay geesinimo, naf-hurnimo iyo xirfad sare intii lagu jiray hawlgalkii lagu daminayay dabkii ka kacay Suuqa Bakaaraha. Dadaalkiinnu wuxuu badbaadiyay naf iyo hanti, wuxuuna mar kale caddeeyay sida aad uga go’an tihiin u adeegidda bulshada,” ayuu yiri guddoomiye ku xigeenku

“Sidoo kale, waxaan mahad gaar ah u dirayaa Shirkadda Isgaarsiinta Hormuud Telecom iyo shaqaalaheeda dab-damiska oo si degdeg ah uga qeyb qaatay gurmadka. Iskaashiga adag ee u dhexeeya dowladda iyo hay’adaha gaarka loo leeyahay waa tiirka lagu xaqiijiyo badbaadada shacabka. Alle ha idinka abaalmariyo dadaalkiinna iyo adeeggiinna qiimaha badan”.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre ayaa sheegay in wada-hadallada u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo dhinacyada mucaaradka ay marayaan heer wanaagsan, isla markaana ay jiraan rajooyin muujinaya in dhinacyadu ku dhow yihiin inay gaaraan heshiis siyaasadeed.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa sheegay in khilaafaadka siyaasadeed lagu xalin karo oo keliya wada-hadal, is-afgarad iyo isu tanaasul, isaga oo ku baaqay in dhammaan dhinacyada siyaasadda ay mudnaanta siiyaan danta guud ee dalka, kana fogaadaan wax kasta oo carqaladeyn kara geeddi-socodka wada-hadallada.

Hadalka Xamza ayaa kusoo beegmaya xilli maanta magaalada Muqdisho dib uga bilowdeen kulamadii u dhexeeyey Dowladda Federaalka iyo mucaaradka, kuwaas oo ay garwadeen ka tahay Dowladda Turkiga, si loo gaaro is-afgarad ku saabsan arrimaha siyaasadda iyo doorashooyinka.

Wada-hadalladan oo si rasmi ah u billowday 9-kii bishan ayaa diiradda lagu saaray hannaanka doorashooyinka dalka, hannaanka siyaasadda iyo sidii loo yareyn lahaa kala aragti duwanaanshaha u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo kooxaha mucaaradka.

Dowladda Federaalka iyo saddexda garab ee mucaaradka oo kala ah Golaha Mustaqbalka, Golaha Midnimo Qaran iyo Isbahaysiga Nabad iyo Nolol ayaa la sheegay inay isku mowqif ka yihiin hirgelinta doorasho qof iyo cod ah, inkasta oo ay weli jiraan qodobo kale oo u baahan in la isku afgarto.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa muujiyey rajo ah in wada-hadalladu kusoo dhammaan doonaan is-afgarad, isaga oo xusay in xal kasta oo waara uu ku imaan karo wada-tashi, tanaasul iyo ilaalinta midnimada dalka.

Si kastaba, hadalka ra’iisul wasaaraha ayaa kusoo aadaya xilli kulankii ugu dambeeyey ee ay yeesheen dhinacyada uu ku soo dhammaaday natiijo la’aan, inkastoo la filayo in wada-hadalladu ay sii socdaan, iyadoo dadaallada dhex-dhexaadinta ay weli socdaan.

Boosaaso (Caasimada Online) – Dowlad-goboleedka Puntland ayaa war-saxaafadeed ka soo saartay xiisaddii dagaal ee ka taagnayd deegaanka Laag ee duleedka Boosaaso, taas oo u dhexeysay ciidamada ammaanka Puntland iyo ciidanka gaarka ah ee PSF.

Puntland ayaa sheegtay inay si buuxda u soo afjartay hawl-galkii ka socday deegaankaasi, isla markaana ciidamada ammaanku ay gacanta ku dhigeen goobihii ay ku sugnaayeen kooxihii ay la dagaallamayeen.

War-saxaafadeedka Puntland ayaa lagu eedeeyay Dowladda Federaalka inay ka dambeysay abaabulka maleeshiyaadka ay sheegtay inay ku lug lahaayeen dagaalka, iyadoo ku tilmaantay dowladda dhexe “xukuumad wakhtigeedu dhammaaday.”

“Puntland waxay aaminsan tahay in xukuumadda wakhtigeedu dhammaaday ee sharci-darrada ku joogta dalka ay maleeshiyaadkan u abaabushay si ay u waxyeelleeyaan amniga, xasilloonida, wadajirka, dowladnimada iyo nabadda Puntland,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeedka Puntland.

Sidoo kale, Puntland waxay sheegtay in ciidamada ammaanku ay hawl-galka ku qabteen gaadiid ciidan, hub noocyo kala duwan ah iyo maxaabiis, iyadoo intaas ku dartay in weli la baadi-goobayo xubno ka firxaday goobta dagaalka.

Maamulka ayaa sheegay in ciidamada ammaanku ay ku raad-joogaan firxadka kooxdaasi, isla markaana ay filayaan in hawl-gallada harsan lagu soo gaba-gabeeyo saacadaha soo socda.

Dowladda Federaalka Soomaaliya weli kama hadlin eedeymaha ay Puntland u jeedisay.

Si kastaba, dagaalkan oo shalay ilaa fiidkii xalay ka socday deegaanka Laag ee gobolka Bari, kuna dhexmaray ciidamada Daraawiishta Puntland iyo ciidanka sida gaarka ah u tababaran ee PSF, oo Puntland sheegtay inay taabacsan yihiin Dowladda Federaalka ayaa billowday kadib markii ciidamo ka tirsan PSF oo ka baxay magaalada Boosaaso kuna sii jeeday dhinaca degmada Xaafuun lagu hakiyay buundo ku dhow deegaanka Laag.

Ciidamada Daraawiishta Puntland ayaa la sheegay inay PSF ka dalbadeen inay dib ugu laabtaan Boosaaso, isla markaana aysan sii wadan karin safarkooda iyagoo aan fasax ka haysan taliska ciidamada Puntland.

Arrintaas ayaa dhalisay ismari-waa iyo hadallo kulul oo dhexmaray saraakiisha labada ciidan, kahor inta aysan xaaladdu isu beddelin iska hor-imaad hubeysan.

Rasaasta ay labada dhinac is-weydaarsadeen ayaa hakad gelisay isu socodkii gaadiidka ee waddada xiriirisa Boosaaso iyo deegaannada dhaca xeebaha gobolka Bari, waxaana dadka deegaanka soo wajahay cabsi iyo walaac xooggan.

Ilo deegaanka ku sugan ayaa markaas sheegay in dagaalku uu socday si goos-goos ah laga soo billaabo galabnimadii ilaa fiidkii xalay, iyadoo labada ciidan ay isku hor fadhiyeen goobo aan sidaas isu jirin.

Xiisadda u dhexeysa Puntland iyo PSF ayaa ku soo aadeysa xilli maamulka Puntland uu soo saaray amar dhigaya in deegaannadiisa aysan ka howl-geli karin ciidamo aan hoos imaan taliskiisa ama aan amar ka qaadan hay’adaha amniga ee maamulka.

Puntland ayaa ku eedeyneysa PSF inay xilligan xiriir toos ah la leedahay Dowladda Federaalka Soomaaliya, isla markaana ay ka baxday nidaamka taliska ciidamada maamulka.

Washington (Caasimada Online) – Machad cilmi-baaris oo fadhigiisu yahay Washington ayaa maamulka madaxweyne Donald Trump ugu baaqay inuusan Mareykanku aqoonsan Somaliland, isaga oo ka digay in tallaabadaasi ay qalqal gelin karto Soomaaliya, kordhin karto awoodda Al-Shabaab ee qorista dagaalyahanno cusub, isla markaana Washington ku sii dhex-milmi karto colaadaha Geeska Afrika.

Machadka Defense Priorities ayaa sheegay in aqoonsiga Somaliland aanu Mareykanka u soo hoyn doonin faa’iidooyin istaraatiiji ah oo muuqda, balse uu abuuri karo khataro siyaasadeed iyo kuwo amni oo culus.

“Aqoonsigu wuxuu Mareykanka u keeni doonaa faa’iidooyin aan jirin, balse wuxuu yeelan karaa kharash aad u weyn,” ayaa lagu yiri warbixinta oo cinwaan looga dhigay Exiting Somalia’s War: End US Military Operations.

Warbixinta waxaa qoray William Walldorf, oo ah cilmi-baare sare oo ka tirsan machadka, waxaana la daabacay 14-kii July.

Warbixintu ma sheegin in maamulka Trump uu go’aan ku gaaray aqoonsiga Somaliland. Waxayse qiimeyneysaa cawaaqibka ka dhalan kara haddii Washington ay ka tanaasusho mowqifkeeda muddada dheer ee taageeraya midnimada dhuleed iyo madax-bannaanida Soomaaliya.

Somaliland ayaa sanadkii 1991 ku dhawaaqday inay ka go’day Soomaaliya, waxayna tan iyo xilligaas sameysatay maamul, ciidan, lacag iyo hay’ado u gaar ah.

Madaxda Somaliland ayaa ku doodaya inay xaq u leedahay aqoonsi caalami ah, maadaama dhulkii hore ee maxmiyadda Ingiriiska uu muddo kooban xorriyad qaatay bishii June 1960, ka hor inta aanu si ikhtiyaari ah ula midoobin dhulkii Talyaanigu maamuli jiray, si loo dhiso Jamhuuriyadda Soomaaliya.

Aqoonsigii Israa’iil ee December 2025 ayaa Somaliland siiyay aqoonsigii ugu horreeyay ee rasmi ah, waxaana uu sare u qaaday rajada Hargeysa ee ah in dalal kale ay ku daydaan.

Soomaaliya ayaa go’aankaas ku tilmaantay weerar sharci-darro ah oo lagu qaaday madax-bannaanideeda, waxayna ballanqaadday inay adeegsan doonto waddooyin diblomaasiyadeed, siyaasadeed iyo sharci si ay u difaacdo xuduudaheeda caalamku aqoonsan yahay.

Mareykanka ma uusan raacin tallaabadii Israa’iil, wuxuuna mar kale xaqiijiyay inuu aqoonsan yahay madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya, oo ay Somaliland ka mid tahay.

Digniin ku saabsan qorista Al-Shabaab

Defense Priorities ayaa ka digay in aqoonsi uu Mareykanku siiyo Somaliland uu kicin karo dareenka waddaniyadeed ee Soomaalida, isla markaana Al-Shabaab uu siin karo arrin awood leh oo ay u adeegsato dacaayadda iyo qorista xubno cusub.

“Aqoonsigu wuxuu sii hurin doonaa walaaca waddaniyadeed ee muddada dheer ka jiray Soomaaliya ee ku saabsan faragelinta shisheeye, taas oo iyaduna kordhin doonta qorista Al-Shabaab iyo suurtagalnimada burburka dowladda Soomaaliya,” ayaa lagu yiri warbixinta.

Machadku wuxuu cawaaqibka suurtagalka ah barbar dhigay xiisaddii ka dhalatay is-afgaradkii January 2024 ay wada saxiixdeen Itoobiya iyo Somaliland.

Heshiiskaas, Itoobiya oo aan bad lahayn ayaa doonaysay inay marin u hesho Badda Cas, iyadoo adeegsanaysa xeebaha Somaliland. Saraakiisha Hargeysa ayaa iyaguna sheegay inay filayeen in Addis Ababa ay ugu dambeyn aqoonsato madaxbannaanida Somaliland.

Soomaaliya ayaa heshiiskaas si adag u diidday, kuna tilmaantay xadgudub lagu sameeyay madax-bannaanideeda iyo midnimadeeda dhuleed. Arrintaasi waxay dhalisay mid ka mid ah khilaafyadii diblomaasiyadeed ee ugu xooganaa ee muddo sanado ah dhex mara Muqdisho iyo Addis Ababa.

Warbixinta ayaa sheegtay in Al-Shabaab uu murankaas u adeegsaday inuu isu muujiyo difaacaha madax-bannaanida iyo midnimada Soomaaliya.

Waxay soo xigatay qiimeyn lagu sheegay in heshiiskii Itoobiya iyo Somaliland uu Al-Shabaab “hub ahaan ugu adeegsaday qorista dagaalyahanno cusub” iyo wiiqidda amniga gobolka.

Kooxda ayaa sidoo kale murankaas u adeegsatay inay isku soo bandhigto “difaacaha waddaniyadda iyo madax-bannaanida Soomaalida,” sida ay warbixintu sheegtay.

Defense Priorities ayaa ku doodday in aqoonsi uu Mareykanku bixiyo uu dhalin karo falcelin ka xoog badan tii ka dhalatay heshiiska Itoobiya iyo Somaliland, maadaama Washington ay muddo ka badan labaatan sano door weyn oo militari iyo siyaasadeed ku lahayd Soomaaliya.

Mareykanka ayaa duqeymo ka fuliyay Soomaaliya oo lagu beegsaday Al-Shabaab iyo kooxda Daacish, wuxuu tababaray ciidamada Soomaaliya, wuxuuna dalka ku leeyahay joogitaan militari oo qeyb ka ah ololihiisa la-dagaallanka argagixisada.

Halista kala qaybsanaanta Soomaaliya

Machadka ayaa sidoo kale ka digay in aqoonsiga Somaliland uu sii xoojin karo khilaafka u dhexeeya dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada.

Warbixinta ayaa sheegtay in tallaabadaasi ay Puntland iyo Jubaland ku dhiirrigelin karto inay sii fogeeyaan xiriirkooda Muqdisho, taas oo daciifin karta nidaamka federaalka, isla markaana dedejin karta kala daadashada Soomaaliya.

Xasillooni-darrada ka dhalata xaaladdaas ayaa fursado dheeraad ah siin karta Al-Shabaab, oo maamusha ama ku loollanta dhulal ku yaalla koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya, sida ay sheegtay warbixinta.

Al-Shabaab ayaa marar badan ka faa’iideystay khilaafaadka siyaasadeed, tabashooyinka beelaha iyo murannada u dhexeeya dowladda federaalka iyo maamul-goboleedyada, si ay u ballaariso saameynteeda.

Defense Priorities ayaa sheegtay in aqoonsigu sidoo kale kordhin karo halista ah in Soomaaliya noqoto dowlad burburtay, taas oo Washington ku qasbi karta inay dhaqaale iyo ciidan dheeraad ah ku bixiso xasilinta dalka.

Machadka ayaa ku dooday in Mareykanku uu ku xannibmi karo maalgelintii iyo dadaalladii hore ee uu ku bixiyay Soomaaliya, taas oo maamullada isaga dambeeya ku riixi karta inay sii ballaariyaan faragelinta, halkii ay ka joojin lahaayeen siyaasad aan guuleysan.

Xiisadaha gobolka Geeska Afrika

Warbixinta ayaa sidoo kale ka digtay in aqoonsi uu Mareykanku siiyo Somaliland uu dib u soo nooleyn karo xiisadda Soomaaliya iyo Itoobiya, gaar ahaan haddii Addis Ababa ay raacdo go’aanka Washington.

Itoobiya, oo ah dal aan bad lahayn oo ay ku nool yihiin in ka badan 100 milyan oo qof, ayaa muddo dheer raadineysay marin joogto ah oo ay ku gaarto dekedaha Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed.

Soomaaliya waxay ku adkeysaneysaa in heshiis kasta oo khuseeya xeebteeda ama dhul-badeedkeeda uu oggolaansho ka helo dowladda federaalka ee Muqdisho.

Defense Priorities ayaa sheegtay in aqoonsiga Somaliland uu kordhin karo suurta-galnimada isku dhac toos ah oo dhex mara Soomaaliya iyo Itoobiya.

Waxay sidoo kale sii ballaarin kartaa xiisadaha gobolka ee la xiriira Masar iyo Itoobiya, oo muddo dheer ku loollamayay arrimo istaraatiiji ah, xilli Qaahira ay sii xoojisay xiriirkeeda siyaasadeed iyo amni ee Muqdisho.

Midowga Afrika ayaa kasoo horjeeda aqoonsiga Somaliland, isaga oo ku adkeysanaya in gobolku ka tirsan yahay Soomaaliya, kana digaya in aqoonsi hal dhinac ahi uu tusaale halis ah u noqon karo dhaqdhaqaaqyada gooni-u-goosadka ee qaaradda.

Defense Priorities ayaa maamulka Trump ugu baaqday inuu diido baaqyada ku aaddan aqoonsiga Somaliland, kana fogaado inuu Mareykanka si qoto dheer ugu lug yeesho murannada gudaha Soomaaliya iyo khilaafaadka gobolka.

“Mareykanku waa inuusan aqoonsan Somaliland,” ayaa lagu soo gabagabeeyay warbixinta, iyadoo lagu dooday in go’aankaasi uu dhalin doono kharash weyn, isaga oo aan wax horumar ah u keeneyn danaha amni ee Washington.

Boosaaso (Caasimada Online) – Markabka ganacsiga ee MT ASANA, oo ay Jimcihii ku afduubteen burcad-badeed Soomaali ah xilli uu marayay Gacanka Cadmeed, meel ka baxsan xeebaha dalka Yemen ayaa hadda la geeyey xeebta magaalada Caluula ee gobolka Raas Caseyr ee Puntland, sida ay werisay wakaaladda wararka AP.

Markabka oo ka diiwaangashan dalka Tanzania, una rarnaa Soomaaliya ayaa lagu weeraray meel qiyaastii 26 mayl-badeed (48 kiiloomitir) u jirta xeebaha gobolka Xadramuut ee bariga Yemen.

Koox hubeysan oo lagu sheegay burcad-badeed Soomaali ah ayaa la wareegtay markabka, iyadoo la rumeysan yahay inay madax-furasho malaayiin doollar ah ka dalbanayaan shirkadda iska leh.

Ilaalada xeebaha Yemen ayaa sheegay in xaruntooda howlgalladu ay xiriir la sameysay hay’adaha caalamiga ah iyo ciidamada badda ee ka howlgala gobolka si loo xaqiijiyo xaaladda markabka, loona dabagalo dhaqdhaqaaqiisa.

Xogtii ugu horreysay ayaa muujisay in ugu yaraan hal qof lagu arkay buundada laga hago markabka, isagoo markaas u jihaysnaa dhinaca xeebaha Soomaaliya.

Hay’adda UK Maritime Trade Operations (UKMTO) ayaa sidoo kale xaqiijisay in dad aan loo oggolayn ay xoog ku fuuleen markab marayay koonfurta magaalada Al-Mukalla ee Yemen, halka shirkadda amniga badaha ee Ambrey ay sheegtay in markabka uusan la socon koox amni oo hubeysan, isla markaana uu diray fariin gurmad ah ka hor intii aan la qabsan.

MT ASANA oo hadda lagu hayo xeebta Caluula ayaa ku biiraya illaa afar markab oo kale oo ay burcad-badeeddu hore ugu haysteen xeebaha bari ee Puntland.

Afduubkan ayaa noqonaya dhacdadii ugu dambeysay ee muujineysa dib u soo laba-kacleynta burcad-badeedda Soomaalida, kaddib sannado ay weerarradoodu aad u yaraayeen.

Bishii Abriil, saddex markab ayaa lagu afduubtay muddo toddobaad gudaheed ah xeebaha Soomaaliya. Waxaa ka mid ahaa markabka saliidda qaada ee Honour 25 iyo markabka sibirka qaada ee Sward, oo ay burcad-badeeddu la wareegeen xilli uu kusii jeeday magaalada Mombasa ee Kenya.

Bishii May, markabka shidaalka ee Eureka ayaa sidoo kale lagu afduubtay xeebaha Yemen, kaddibna loo soo jiheeyay dhinaca Soomaaliya. Markabkaas oo ay saarnaayeen badmaaxiin Masaari ah ayaa la sheegay in burcad-badeeddu madax-furasho ka dalbadeen shirkadda iska leh.

Khubarada amniga badaha ayaa rumeysan in kooxaha burcad-badeeddu ay ka faa’iideysanayaan hoos u dhaca ciidamada caalamiga ah ee gaaf-wareegayay xeebaha Soomaaliya, maadaama qayb ka mid ah awooddooda loo wareejiyay Badda Cas iyo marin-biyoodka Hormuz.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dab xooggan ayaa maanta ka kacay Suuqa Bakaaraha ee magaalada Muqdisho, gaar ahaan agagaarka Isgoyska Cabdalla Shideeye, kaas oo geystay khasaare hantiyeed oo baaxad leh, sida ay sheegeen goobjoogayaal ku sugnaa goobta.

Dabka ayaa la sheegay inuu ka billowday gudaha suuqa, isagoo si xowli ah ugu fiday dhowr goobood oo ganacsi, waxaana ku basbeelay hanti kala duwan oo ay lahaayeen ganacsato halkaas ku ganacsanayay.

Qiiq madow iyo holac xooggan ayaa cirka isku shareeray, iyadoo dadweyne iyo ganacsato badan ay isku dayeen inay badbaadiyaan qayb ka mid ah hantidooda, hase yeeshee xawaaraha uu dabku ku fiday ayaa adkeeyay dadaalladaasi.

Ciidamada dab-damiska gobolka Banaadir ayaa si degdeg ah u gaaray goobta, iyagoo bilaabay howl-gallo lagu daminayo dabka laguna xakameynayo inuu ku fido qeybaha kale ee Suuqa Bakaaraha, oo ah xarunta ugu weyn ee ganacsiga caasimadda.

Ciidamada ammaanka ayaa sidoo kale xiray qaar ka mid ah waddooyinka ku dhow goobta dabku ka kacay, si ay ugu sahlaan gaadiidka dab-damiska inay gutaan waajibaadkooda, isla markaana loo ilaaliyo badqabka shacabka.

Mid ka mid ah ganacsatada hantidooda ku waayay dabka ayaa sheegay in dabku baabi’iyay dhammaan wixii uu ku tiirsanaa, isagoo sheegay in goobtiisa ganacsi ay ahayd ilihii uu ka maareyn jiray nolosha qoyskiisa.

“Hanti way gubatay, goobteyda ganacsiga qoys badan ayaan ka korinayay, wax ii haray ma jiro,” ayuu yiri mid ka mid ah ganacsatada uu dabku saameeyay.

Ilaa iyo hadda ma jiro war rasmi ah oo kasoo baxay maamulka gobolka Banaadir ama hay’adaha kale ee dowladda oo ku saabsan sababta dhalisay dabka, sidoo kale lama shaacin qiime rasmi ah oo ku saabsan khasaaraha guud ee ka dhashay.

Suuqa Bakaaraha ayaa ah xarunta ugu weyn ee ganacsiga Soomaaliya, waxaana marar badan oo hore ka dhacay dabab sababay khasaare hantiyeed oo baaxad leh. Inta badan dababka noocan oo kale ah ayaa loo aaneynayaa cilado koronto ama sababo kale oo aan weli si rasmi ah loo xaqiijin.

Sanca (Caasimada Online) – Kooxda Xuutiyiinta Yemen ee taageerada ka hesha Iran ayaa Isniintii ku dhawaaqday inay xannibaad badeed kusoo rogtay Sacuudi Carabiya, tallaabo sii ballaarin karta dagaalka u dhexeeya Mareykanka iyo Iran, isla markaana halis cusub gelinaysa maraakiibta ganacsiga iyo sahayda shidaalka caalamka.

Afhayeenka ciidamada Xuutiyiinta ayaa sheegay in xannibaadda ay si degdeg ah u dhaqan-gashay, isaga oo ku tilmaamay jawaab laga bixinayo waxa kooxdu ugu yeertay go’doominta iyo weerarrada Sacuudigu ku hayo Yemen.

“Waxaan ku dhawaaqeynaa xannibaad badeed oo ka dhan ah cadowga Sacuudiga, annaga oo ku dhaqmeyna mabda’a ah il ka il,” ayaa lagu yiri bayaanka Xuutiyiinta.

Dowladda Sacuudi Carabiya ayaan si degdeg ah uga jawaabin ku dhawaaqista kooxda.

Tallaabadan ayaa furaysa jiho cusub oo dagaal xilli Mareykanka iyo Iran ay maalintii sagaalaad isku weydaarsanayaan weerarro culus, kuwaas oo ku fiday dalal dhowr ah oo ku yaalla Bariga Dhexe.

Iran ayaa maalmihii la soo dhaafay Xuutiyiinta ku cadaadineysay inay xiraan marin-biyoodka Bab al-Mandab haddii Mareykanku sii wado weerarrada uu ku hayo kaabeyaasha tamarta iyo korontada Iran, sida ay ilo xog-ogaal ah u sheegeen Reuters.

Bab al-Mandab waa marin istaraatiiji ah oo isku xira Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed, waxaana mara qayb muhiim ah oo ka mid ah shidaalka iyo badeecadaha u kala goosha Aasiya, Bariga Dhexe iyo Yurub.

Haddii marinka si buuxda loo xiro, waxaa hakad geli kara shidaal u dhigma ku dhowaad toddoba boqolkiiba sahayda caalamka, iyadoo inta badan dhoofinta shidaalka Sacuudiga ee dhinaca Badda Cas ay ku adkaan karto inay gaarto suuqyada caalamka.

Dagaalka ka socda Gacanka ayaa durba hoos u dhigay qulqulka shidaalka caalamka qiyaastii 10 boqolkiiba, taas oo sare u qaadday qiimaha tamarta, gaadiidka iyo badeecadaha kale. Qiimaha shidaalka ayaa markii hore kor u kacay kadib ku dhawaaqista Xuutiyiinta, balse dib ayuu hoos ugu soo laabtay markii suuqyadu rajo ka muujiyeen dadaallada diblomaasiyadeed.

Dadaallo lagu raadinayo xabbad-joojin

Xiisaddan cusub ayaa soo baxday xilli Iran iyo Mareykanka ay muujiyeen inay weli diyaar u yihiin in dib loogu laabto wada-hadallada, inkasta oo labada dhinac ay sii wadaan weerarrada militari.

Sarkaal sare oo Iranian ah ayaa Reuters u sheegay in Tehran ay dhex-dhexaadiyeyaal ka heshay qorshe lagu soo jeedinayo xabbad-joojin soconaysa 10 maalmood.

Qorshaha ayaa la doonayaa inuu dib u soo nooleeyo heshiis ku-meel-gaar ah oo la gaaray bishii hore, kaas oo la filayay inuu gogol-xaar u noqdo heshiis joogto ah oo lagu soo afjarayo dagaalka bilowday 28-kii Febraayo, markii Mareykanka iyo Israel ay weerarro ku qaadeen Iran.

Wasaaradda Arrimaha Dibadda Iran ayaa xaqiijisay in fikrado iyo soo-jeedimo ay dhawaan kasoo gaareen dhex-dhexaadiyeyaal, balse ma aysan shaacin faahfaahinta qorshaha.

Laba sarkaal oo ka tirsan dowladda Pakistan ayaa sidoo kale sheegay in wasiirka arrimaha gudaha Iran, Eskandar Momeni, uu Islamabad ka codsaday inay dib u bilowdo doorkeedii dhexdhexaadinta Mareykanka iyo Iran.

Momeni ayaa booqashadiisii labaad ku tegay Pakistan muddo ka yar toddobaad, taas oo muujineysa in Tehran ay raadineyso waddo diblomaasiyadeed oo lagu joojiyo dagaalka sii fidaya.

Dadaallada diblomaasiyadeed ayaa socda iyadoo Mareykanku habeenkii sagaalaad oo xiriir ah weerarro ka fuliyay gudaha Iran.

Taliska Dhexe ee ciidamada Mareykanka, CENTCOM, ayaa sheegay in weerarrada loogu talagalay in lagu wiiqo awoodda Iran ay ugu hanjabeyso maraakiibta ganacsiga ee isticmaalaya marin-biyoodka Hormuz.

Qaraxyo ayaa laga maqlay magaalooyinka Tabriz, Chabahar, Konarak, Bandar Mahshahr iyo Bandar Imam Khomeini. Wakaaladda wararka Iran ee IRNA ayaa sheegtay in hal qof lagu dilay, dhowr kalena lagu dhaawacay meel koonfur-galbeed kaga beegan Tabriz.

Ciidamada Ilaalada Kacaanka Iran ayaa dhinacooda sheegay inay gantaallo ballistic ah ku weerareen diyaarado Mareykan ah oo ku sugnaa garoonka Aqaba ee Jordan, iyo saldhigyo militari oo ku yaalla Kuwait iyo Syria.

Digniino dhanka cirka ah ayaa Isniintii laga maqlay Bahrain, halka ciidamada Kuwait ay sheegeen inay soo rideen diyaarado aan duuliye lahayn oo Iran laga leeyahay.

Dowladda Kuwait ayaa sidoo kale sheegtay in xarun biyaha badda lagu macaaneeyo la weeraray maalintii labaad oo xiriir ah, taas oo sababtay dab.

Xarumaha biyaha lagu macaaneeyo ayaa ah isha ugu weyn ee biyaha la cabo ee dalal badan oo Khaliijka ah, waxaana ku tiirsan tobannaan milyan oo qof oo ku nool mid ka mid ah gobollada ugu qalalan dunida.

Iran ayaa horay uga digtay inay bartilmaameedsan doonto xarumaha noocaas ah ee dalalka Khaliijka, haddii Mareykanku weeraro kaabeyaasha biyaha iyo tamarta Iran.

Maraakiib ku qaraxday Marinka Hormuz

Ilaalada Kacaanka Iran ayaa sidoo kale sheegay in laba markab oo shidaal ay qarxeen kadib markii ay isku dayeen inay maraan waddo ay ku tilmaameen mid aan ammaan ahayn oo ku taalla marin-biyoodka Hormuz.

Ma aysan bixin magacyada maraakiibta, tirada shaqaalaha saarnaa ama khasaaraha ka dhashay dhacdada, mana jirto cid madax-bannaan oo si degdeg ah u xaqiijisay sheegashada Iran.

Hay’adda UK Maritime Trade Operations ayaa dhinaceeda sheegtay in markab marayay meel ka baxsan xeebaha Cumaan lagu dhuftay walax aan la aqoonsan. Markabka ayaa istaagay, balse shaqaalihii saarnaa dhammaantood way badbaadeen.

Xoghayaha Arrimaha Dibadda Mareykanka Marco Rubio ayaa sheegay in Washington ay sii wadi doonto weerarrada ka dhanka ah Iran inta ay Tehran faragelin ku hayso isu socodka maraakiibta ganacsiga.

Rubio ayaa dhinaca kale sheegay in Mareykanku weli u furan yahay xal diblomaasiyadeed, halka afhayeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Iran Esmaeil Baghaei uu sheegay in albaabka wada-hadalladu uusan si buuxda u xirmin.

Dagaalka u dhexeeya Mareykanka iyo Iran ayaa dilay kumannaan qof, kuwaas oo intooda badan ku dhintay Iran iyo Lubnaan, iyadoo ku lug lahaanshaha Xuutiyiinta ay hadda sare u qaadayso khatarta ah in colaadda ay si buuxda ugu faafto Badda Cas iyo dalalka Khaliijka.

Boosaaso (Caasimada Online) – Dagaal culus oo galabnimadii maanta ilaa fiidkii caawa deegaanka Laag ee gobolka Bari ku dhexmaray ciidamada Daraawiishta Puntland iyo ciidanka sida gaarka ah u tababaran ee PSF, ee taabacsan dowladda federaalka, ayaa istaagay, waxaana hadda degan xaaladda goobihii lagu dagaallamay.

Wararka laga helayo deegaanka Laag, oo ku yaalla koonfurta magaalada Boosaaso, ayaa sheegaya in labada dhinac ay joojiyeen rasaastii ay is-weydaarsanayeen, inkasta oo ciidamo ka kala tirsan labada dhinac ay weli ku sugan yihiin deegaannada ku dhow goobihii lagu dagaallamay.

Iska hor-imaadka ayaa billowday kadib markii ciidamada PSF oo ka baxay magaalada Boosaaso, kuna sii jeeday dhinaca degmada Xaafuun, lagu hakiyay buundo ku dhow deegaanka Laag.

Ciidamada Daraawiishta Puntland ayaa la sheegay inay PSF ka dalbadeen inay dib ugu laabtaan Boosaaso, isla markaana aysan sii wadan karin safarkooda iyaga oo aan fasax ka haysan taliska ciidamada Puntland.

Arrintaas ayaa dhalisay ismari-waa iyo hadallo kulul oo dhexmaray saraakiisha labada ciidan, kahor inta aysan xaaladdu isu beddelin iska hor-imaad hubeysan.

Rasaasta ay labada dhinac is-weydaarsadeen ayaa hakad gelisay isu socodkii gaadiidka ee waddada xiriirisa Boosaaso iyo deegaannada dhaca xeebaha gobolka Bari, waxaana dadka deegaanka soo wajahay cabsi iyo walaac xooggan.

Ilo deegaanka ku sugan ayaa sheegay in dagaalku uu socday si goos-goos ah laga soo billaabo galabnimadii ilaa fiidkii, iyadoo labada ciidan ay isku hor fadhiyeen goobo aan sidaas isugu fogeyn.

Ilaa hadda ma jiro war rasmi ah oo kasoo baxay maamulka Puntland ama taliska PSF oo lagu xaqiijinayo khasaaraha ka dhashay dagaalka. Wararka hordhaca ahna ma caddeynayaan inay jiraan dhimasho ama dhaawacyo soo gaaray ciidamada iyo dadka rayidka ah.

Wada-hadallo lagu joojiyay dagaalka

Saraakiil ka kala tirsan Taliska Daraawiishta Puntland iyo PSF ayaa intii ay xiisaddu socotay yeeshay wada-hadallo degdeg ah oo looga gol lahaa in lagu joojiyo dagaalka, lagana hortago inuu ku faafo deegaanno kale oo ka tirsan gobolka Bari.

Warar hore ayaa sheegay in wada-hadallada lagu gaaray is-afgarad dhigaya in ciidamadii PSF ay dib ugu laabtaan magaalada Boosaaso, si xaaladda loo dejiyo loona soo celiyo isu socodka gaadiidka.

Hase yeeshee, xiisadda ayaa markii dambe mar kale cirka isku shareertay, waxaana labada ciidan dhexmaray dagaal xooggan oo socday ilaa fiidkii, kahor inta aysan xabbad-joojin ka dhaqan-gelin goobihii lagu dagaallamay.

Xaaladda deegaanka Laag ayaa caawa deggan, waxaana dib u billowday dhaqdhaqaaqa gaadiidka qaarkood, inkasta oo dadka deegaanka ay weli ka walaacsan yihiin suurtagalnimada in xiisaddu mar kale soo laba-kacleyn karto.

Xiisadda u dhexeysa Puntland iyo PSF ayaa kusoo aadeysa xilli maamulka Puntland uu soo saaray amar dhigaya inaysan deegaannadiisa ka howlgeli karin ciidamo aan hoos imaan taliskiisa ama aan amar ka qaadan hay’adaha amniga maamulka.

Puntland ayaa ku eedeyneysa PSF inay xilligan xiriir toos ah la leedahay Dowladda Federaalka Soomaaliya, isla markaana ay ka baxday nidaamka taliska ciidamada maamulka.

Toddobaadyadii ugu dambeeyay waxaa gobollada Nugaal, Bari iyo Mudug laga soo sheegayay dhaqdhaqaaqyo ciidan iyo xiisado la xiriira ciidamo la sheegay inay daacad u yihiin Dowladda Federaalka Soomaaliya, kuwaas oo fariisimo ka sameysanayay qaybo ka mid ah deegaannada Puntland.

Maamulka Puntland ayaa ka digay in ciidamo aysan iyadu maamulin laga dhex abaabulo deegaannadeeda, halka Dowladda Federaalka Soomaaliya aysan si rasmi ah uga hadlin eedeymaha kasoo baxaya Puntland.

Dhanka kale, Taliyaha Qaybta 54-aad ee Ciidanka Xoogga Dalka, Jimcaale Jaamac Takar, oo dhowaan dowladda federaalka u magacowday inuu hoggaamiyo ciidamada ku sugan deegaannada Puntland, ayaa gaaray taliska ciidankiisa oo ku yaalla duleedka magaalada Garoowe.

Wararka la helayo ayaa sheegaya in Madaxweyne Saciid Cabdullaahi Deni iyo Taliye Jimcaale ay yeesheen wada-hadallo ku saabsan joogitaanka iyo dhaqdhaqaaqyada ciidamada uu hoggaamiyo, balse aan weli laga gaarin heshiis rasmi ah.

Khilaafka PSF iyo Puntland

PSF waa ciidan si gaar ah loogu tababaray hawlgallada la-dagaallanka argagixisada, sirdoonka iyo fulinta hawlgallada gaarka ah.

Ciidankan waxaa markii hore dhinacyada dhaqaalaha, tababarka iyo qalabka ka taageeri jiray hay’ado iyo shirkado amni oo xiriir la leh Mareykanka.

Hase yeeshee, kadib doorashadii madaxtinnimada Puntland ee 2019, oo uu ku guuleystay Saciid Cabdullaahi Deni, waxaa cirka isku shareeray khilaafka u dhexeeya madaxtooyada Puntland iyo hoggaanka PSF.

Ciidanka ayaa noqday laan aan si buuxda uga amar qaadan maamulka Madaxweyne Deni, waxaana dhinacyada marar kala duwan ku dhexmaray iska hor-imaadyo hubeysan oo ka dhacay Boosaaso iyo deegaanno kale oo ka tirsan gobolka Bari.

Dagaalka maanta ka dhacay deegaanka Laag ayaa muujinaya in khilaafkii hore u dhexeeyay Puntland iyo PSF uusan weli xal rasmi ah helin, isla markaana muranka ku saabsan cidda maamuleysa ciidamada ka howlgala deegaannada Puntland uu mar kale isu beddeli karo isku dhac hubeysan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa shaacisay in hawl-gal qorsheysan oo ay si wadajir ah u fuliyeen Hay’adda Sirdoonka iyo Nabadsugidda Qaranka (NISA), ciidanka xoogga dalka Soomaaliyeed iyo saaxiibbada caalamiga ah lagu dilay horjooge sare oo ka tirsanaa Golaha Shuurada kooxda Al-Shabaab, laguna magacaabi jiray Macalin Jinaaw Ibraahim.

Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi oo shir jaraa’id ku qabtay magaalada Muqdisho ayaa sheegay in hawl-galkaasi uu dhacay 5-tii Luulyo 2026, kadib baaritaan iyo daba-gal sirdoon oo socday muddo 14 bilood ah.

Wasiirka ayaa xusay in hawl-galku uu ahaa mid si taxaddar leh loo qorsheeyay kadib markii la xaqiijiyay dhaq-dhaqaaqa horjoogaha.

Duqeynta lagu dilay Macalin Jinaaw ayaa ka dhacday deegaanka Sabiyo oo u dhexeeya degmooyinka Afgooye iyo Basra ee gobolka Shabeellada Hoose. Wasiirka ayaa sheegay in horjoogaha lagu bartilmaameedsaday isaga oo ku sugnaa cariish ku dhex taalla beer, halkaas oo ay ilaalinayeen maleeshiyaad ka tirsan Al-Shabaab.

Fiqi ayaa sheegay in Macalin Jinaaw uu ka mid ahaa aas-aasayaashii Al-Shabaab, isla markaana uu ahaa xubinta sagaalaad ee Golaha Shuurada kooxda. Sida uu sheegay, wuxuu door weyn ku lahaa dejinta istaraatiijiyadda iyo hagidda howlaha kooxda.

Wasiirka ayaa intaas ku daray in Macalin Jinaaw uu mas’uul ka ahaa hoggaaminta jabhadaha dagaallama, ururinta lacago baad ah oo shacabka laga qaado iyo abaabulka weerarrada Al-Shabaab. Waxa uu sidoo kale sheegay inuu ahaa la-taliye sare oo aad ugu dhow hoggaamiyaha Al-Shabaab, Axmed Diiriye (Abuu Cubeyda).

Sidoo kale, Wasiir Fiqi ayaa ku eedeeyay horjoogaha la dilay inuu mas’uul ka ahaa falal amni-darro oo ka dhacay gobollada Bay, Bakool, Hiiraan iyo Galgaduud, kuwaas oo ay kamid ahaayeen dilal qorsheysan, askareyn qasab ah oo carruurta lagu sameyn jiray, hub ka ururin lagu hayay beelaha iyo cabburinta waxgaradka deegaannadaas.

Wasiirka Gaashaandhigga ayaa sheegay in dowladda ay si rasmi ah u xaqiijisay geerida Macalin Jinaaw, kaddib markii la helay xog sirdoon oo caddeysay inuu ku dhintay duqeynta. Wuxuu tilmaamay in tani ay qeyb ka tahay howl-gallada lagu bartilmaameedsanayo hoggaanka sare ee Al-Shabaab.

Wuxuu sidoo kale sheegay in sannadihii u dambeeyay ciidamada dowladda iyo saaxiibbadooda caalamiga ah ay dileen tiro ka mid ah madaxda sare ee Al-Shabaab, isagoo xusay in howl-gallada noocan oo kale ah ay sii socon doonaan ilaa laga wiiqo awoodda hoggaanka kooxda.

Wasiir Fiqi ayaa carrabka ku adkeeyay in Dowladda Federaalka ay ka go’an tahay sii wadidda dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab, isla markaana aysan joogsan doonin howlgalada lagu baacsanayo horjoogeyaasha kooxda meel kasta oo ay ku sugan yihiin.

Ugu dambeyntiina, wasiirka ayaa hambalyo u diray ciidanka xoogga dalka iyo hay’adaha amniga doorkii ay ka qaateen howl-galka, isagoo sidoo kale uga mahadceliyay saaxiibbada caalamiga ah taageerada ay siiyaan Soomaaliya ee la-dagaallanka Al-Shabaab.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre ayaa galabta ka qeyb-galay munaasabadda qalin-jabinta Dufcaddii Koowaad ee heerka Master-ka ee Dacwadda iyo Garsoorka, kuwaas oo noqday ardaydii ugu horreysay ee ka qalin-jabisa Machadka Sare ee Arrimaha Dacwadda iyo Daraasaadka Islaamka.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa hambalyo u diray dhammaan ardayda qalin-jabisay, isagoo ku bogaadiyay dadaalka, kartida iyo dulqaadka ay ku gaareen heerkan sare ee waxbarashada, isla markaana ku boorriyay inay aqoontooda u adeegsadaan ilaalinta caddaaladda, ku dhaqanka sharciga iyo u adeegidda bulshada Soomaaliyeed si daacadnimo iyo hufnaan leh.

Mudane Xamza ayaa sheegay in dadka bartay culuumta Islaamka ay yihiin kuwa laf-dhabarta u ah ilaalinta caqiidada saxda ah iyo Sunnada Nabiga (NNKH), isla markaana ay door weyn ku leeyihiin hagidda bulshada.

“Aqoonyahanka bartay dacwadda waxa ay rajo u yihiin ummadda Islaamka ah, waxa ay albaab u furaan kuwa quustay, waxa ayna ilaaliyaan midnimada ummadda. Doorarkaas muhiimka ah ayay culimada Soomaaliyeed u taagan yihiin,” ayuu yiri ra’iisul wasaaraha.

Sidoo kale, ra’iisul wasaaraha ayaa sheegay in xukuumadda Dan-Qaran ay dejisay siyaasad qaran oo lagu nidaaminayo barashada culuumta shareecada, taas oo lagu salaynayo caqiidada saxda ah, isla markaana lagu mideeyay dugsiyada lagu barto cilmiga dacwadda.

Dhanka kale, ra’iisul wasaare Xamza ayaa bogaadiyay wada-hadallada u socda dowladda iyo saamileyda siyaasadda, isagoo sheegay inay muhiim u yihiin xasilloonida, horumarka qaranka iyo danaha shacabka Soomaaliyeed.

Ugu dambeyntiina wuxuu ugu baaqay dhammaan dhinacyada siyaasadda inay dowladda ku garab istaagaan dadaallada lagu ciribtirayo argagixisada iyo xoojinta midnimada qaranka, si loo xaqiijiyo nabad waarta iyo dowladnimo adag.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wada-hadalladii u dhexeeyay Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo garabyada mucaaradka ayaa maanta lagu kala kacay kadib markii dhinacyadu isku mari waayeen hannaanka doorashooyinka dalka.

Wada-hadalladan oo ay beesha caalamku dhex-dhexaadinaysay ayaa maanta ka qabsoomay xayndaabka Garoonka Aadan Cadde ee Muqdisho.

Kulanka ayaa meesha ka saaray rajadii laga qabay isku soo dhowaanshaha labada dhinac, kuwaas oo hore ugu heshiiyay mabda’a doorasho qof iyo cod ah, hase yeeshee waxay isku mari waayeen hannaanka loo qabanayo doorashadaas.

Dowladda Federaalka ayaa ku adkaysatay in la qabto doorasho dadweyne oo ku saleysan nidaamka xisbiyada, halka Golaha Mustaqbalka uu isna miiska soo saaray hannaan doorasho toos ah oo ku saleysan hab-beeleedka 4.5.

Golaha ayaa sidoo kale si adag uga horyimid doorashooyinka ay dowladda ka waddo dowlad-goboleedyada, arrintaas oo mas’uuliyiinta dowladda federaalku diideen in laga hadlo.

Sidoo kale, waxaa jira kala aragti duwanaansho ku saabsan goobaha ay doorashooyinku ka dhici doonaan. Qaar kamid ah mucaaradka ayaa qaba in doorashada lagu koobo magaalooyin cayiman, halka Dowladda Federaalka iyo xubno kale oo mucaaradka ka tirsan ay ku doodayaan in doorasho qof iyo cod ah laga qabto guud ahaan dalka.

Beesha caalamka ayaa la sheegay inay hadda qorshaynayso inay keento hannaan doorasho oo dhex-dhexaad ah, kaas oo isku daraya soo-jeedimaha dowladda iyo garabyada mucaaradka oo ay ku jiraan Golaha Mustaqbalka, Nabad iyo Nolol, iyo Golaha Midnimo Qaran.

Si kastaba, dowladda iyo mucaaradka ayaa isku waafaqsan in dalka laga qabto doorasho toos ah, balse waxa la isku hayaa laba qodob oo waaweyn: in doorashadu ku salaysnaato nidaamka xisbiyada mise hab-beeleedka 4.5 iyo in ay maamusho hal guddi oo mideysan mise laba guddi oo kala duwan.

Boosaaso (Caasimada Online) – Iska hor-imaad culus ayaa maanta deegaanka Laag ee gobolka Bari ku dhexmaray ciidamo ka tirsan ciidanka PSF iyo ciidamo taabacsan Daraawiishta maamulka Puntland.

Iska hor-imaadkan oo socday muddo kooban ayaa la sheegay inuu yimid kadib markii ciidamada taabacsan Dowladda Federaalka Soomaaliya ee PSF oo ka yimid magaalada Boosaaso kuna sii jeeday degmada Xaafuun lagu hakiyay buundo ku taalla meel u dhow deegaanka Laag.

Tallaabadaasi ayaa dhalisay ismari-waa u dhexeeyay labada ciidan, taas oo ugu dambeyn sababtay inay isweydaarsadaan rasaas kooban.

Rasaasta labada dhinac ay is dhaafsadeen ayaa la sheegay inay hakad gelisay isu socodkii gaadiidka ee isticmaala waddada deegaanka, iyadoo dadka shacabka ah ay dareemeen cabsi iyo walaac ka dhashay xiisadda lama filaanka ah.

Ilo deegaanka ku sugan ayaa sheegay in labada ciidan ay muddo isku hor fadhiyeen goobta ay xiisaddu ka taagnayd, inkastoo aan la soo sheegin dagaal ballaaran oo halkaasi ka dhacay. Xaaladda ayaa la sheegay inay ahayd mid aad u kacsan kahor inta aan la bilaabin dadaallada lagu dejinayay.

Ilaa iyo hadda ma jiro war rasmi ah oo ka soo baxay maamulka Puntland ama talisyada ciidamada oo lagu faah-faahinayo sababta rasmiga ah ee keentay iska hor imaadka iyo sidoo kale haddii uu jiro khasaare ka dhashay rasaasta labada dhinac ay is dhaafsadeen.

Dhanka kale, ilo amni ayaa xaqiijiyay in saraakiil ka tirsan Taliska Daraawiishta Puntland iyo saraakiil ka tirsan PSF ay yeesheen wada-hadallo degdeg ah oo looga gol lahaa in lagu qaboojiyo xiisadda, isla markaana laga hortago inay isu beddesho dagaal ballaaran.

Sida ay sheegeen ilo xog ogaal ah, wada-hadalladaasi waxay ku dhammaadeen is-afgarad, waxaana lagu heshiiyay in ciidamadii PSF ee ku sugnaa goobta ay dib ugu laabtaan magaalada Boosaaso, si loo dejiyo xaaladda amni ee deegaanka Laag.

Go’aankaasi ayaa la sheegay inuu soo afjaray xiisaddii taagnayd, isla markaana dib loo furay isu socodkii gaadiidka. Si kastaba ha ahaatee, maamulka Puntland weli kama uusan soo saarin war rasmi ah oo ku saabsan dhacdada iyo natiijada wada-hadalladii deg-degga ahaa ee lagu dejiyay xiisadda.