Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha Guddiga Madax-bannaan ee Dib-u-eegista iyo Hirgelinta Dastuurka, Burhaan Aadan Cumar oo ka hadlay dastuurka cusub ee lagu muransan yahay ayaa sheegay in dhammaan hay’adaha dowladda looga baahan yahay inay si buuxda u dhaqan-geliyaan dastuurka cusub.

Guddoomiye Burhaan Aadan ayaa ku tilmaamay inuu yahay saldhigga maamulka, sharciyeynta iyo hannaanka dowladnimo ee dalka. Burhaan ayaa xusay in hirgelinta dastuurka aysan ku koobnayn daabacaadda ama qaybinta nuqulladiisa, balse ay lama huraan tahay in hay’adaha sharci-dejinta, fulinta iyo garsoorku ay shaqadooda ku saleeyaan qodobbada dastuurka.

Wuxuu sheegay in xeerarka muhiimka ah ee dalka ay sidoo kale u baahan yihiin in la waafajiyo Dastuurka cusub. Guddoomiyuhu ayaa tilmaamay in sharciyada la xiriira doorashooyinka, axsaabta siyaasadda iyo arrimaha maamulka dalka ay ka mid yihiin xeerarka mudnaanta leh ee u baahan in dib loo waafajiyo si ay ula jaanqaadaan qodobbada dastuurka.

Sidoo kale, Burhaan Aadan Cumar ayaa shaaca ka qaaday in guddigu diyaariyey nuqullo dijitaal ah oo dastuurka ah, kuwaas oo markii ugu horreysay u suuragelinaya shacabka Soomaaliyeed inay si toos ah uga helaan internet-ka.

Burhaan ayaa sheegay in adeeggan lagu bixin doono barnaamij ay horumarisay shirkad Soomaaliyeed oo ka shaqeysa dhinaca tiknoolajiyadda. Sidoo kalena wuxuu sheegay in geeddi-socodka dib-u-eegista iyo dhammaystirka dastuurka uu qaatay waqti ka badan qorshihii hore loo dejiyay, hase yeeshee uu ku tilmaamay guul muhiim ah in Soomaaliya ay maanta yeelatay dastuur ay ka shaqeeyeen hay’adaha dowladda iyo khubaro Soomaaliyeed.

Guddoomiyuhu wuxuu sidoo kale sheegay in marxaladaha xiga ay ka mid yihiin dhismaha hay’adaha uu dastuurku farayo, waafajinta dastuurada dowlad-goboleedyada iyo dardargelinta hirgelinta qodobbada weli harsan ee la xiriira maamulka iyo nidaamka dowladeed.

Burhaan Aadan Cumar ayaa ugu dambeyn ugu baaqay hay’adaha dowladda iyo shacabka Soomaaliyeed inay si buuxda uga faa’iideystaan dastuurka cusub ee dhaliyay xiisadda siyaasadeed ee ka taagan dalka, isagoo xusay in nuqullada daabacan iyo kuwa elektaroonigga ahba la gaarsiin doono bulshada si kor loogu qaado wacyiga iyo dhaqan-gelinta dastuurka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasaaradda hawlaha guud, dib-u-dhiska iyo guriyeynta ee Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa maanta martigelisay munaasabad lagu saxiixayay qandaraas-bixinta waddada Gaalkacyo–Hobyo, gaar ahaan qaybta Gaalkacyo–Ceelguula oo dhererkeedu yahay 100 kiiloomitir.

Munaasabadda oo ka dhacday xarunta wasaaradda ayaa waxaa shir-guddoomiyay wasiirka hawlaha guud, dib-u-dhiska iyo guriyeynta ee dowladda Soomaaliya, Ayuub Ismaaciil Yuusuf. Waxaa sidoo kale ka qayb-galay Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya, Wasiirka Hawlaha Guud ee Galmudug, Agaasimaha Guud ee IBS Bank, wakiillo ka socday GOB Community Organisation iyo mas’uuliyiinta shirkadda KKATT Consult Limited.

Waddada Gaalkacyo–Hobyo ayaa muddo dheer loo aqoonsanaa mid ka mid ah kaabeyaasha ugu muhiimsan uguna istiraatiijisan ee bartamaha Soomaaliya, maadaama ay isku xirto deegaannada gudaha dalka iyo dekedaha ku yaalla xeebaha Badweynta Hindiya.

Muddo sanado ah, bulshada deegaanka, ganacsatada, qurbo-joogta iyo maamullada kala duwan ayaa dadaal joogto ah ku bixiyay hirgelinta mashruucan, iyagoo u arkayay mid muhiim u ah kobcinta ganacsiga, fududeynta isu-socodka, xoojinta amniga iyo kor u qaadista isdhexgalka dhaqaalaha dalka.

Bilowga daraasadaynta iyo naqshadaynta qaybta 100-ka kiiloomitir ee Gaalkacyo–Ceelguula ayaa loo arkaa tallaabo muhiim ah oo saldhig u noqon doonta hirgelinta iyo dhismaha guud ahaan waddada Gaalkacyo–Hobyo oo dhererkeedu dhan yahay 260 kiiloomitir.

Wasiirka Hawlaha Guud, Ayuub Ismaaciil Yuusuf ayaa sheegay in mashruucani yahay mid muhiimad gaar ah u leh horumarinta kaabeyaasha dhaqaalaha dalka, isaga oo ammaanay dadaalka ay muujiyeen GOB Community Organisation iyo dhammaan dhinacyada ka shaqeeyay hirgelinta mashruuca.

Wasiirku wuxuu xusay kaalinta muuqata ee bulshada iyo daneeyayaasha kala duwan ay ka qaateen abaabulka taageerada mashruuca, wuxuuna adkeeyay sida ay dowladda uga go’an tahay inay si dhow ula shaqeyso maamulka Galmudug, bah-wadaagta horumarinta, ganacsatada gaarka loo leeyahay iyo bulshada deegaanka si loo dardargeliyo maalgashiga kaabeyaasha dhaqaalaha dalka.

Dhankiisa, Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya ayaa bogaadiyay dadaalka Wasaaradda Hawlaha Guud ee ku aaddan hirgelinta mashruucan, isaga oo si gaar ah u xusay doorka wasiirka hawlaha guud ee dardargelinta geeddi-socodka mashruuca iyo gaarsiintiisa heerka saxiixa qandaraaska.

Qandaraaska maanta la saxiixay ayaa shirkadda KKATT Consult Limited u xil-saaraya fulinta daraasaadka farsamo, naqshadaynta hordhaca ah iyo tan faahfaahsan, qiimeynta saameynta deegaanka iyo bulshada, iyo diyaarinta dukumentiyada qandaraas-bixinta ee qaybta Gaalkacyo–Ceelguula.

Mashruucan ayaa qayb ka ah barnaamijka Horumarinta Kaabeyaasha Waddooyinka Soomaaliya (RIPSOM), kaas oo ay maalgelinayaan Bangiga Horumarinta Afrika (AfDB) iyo Midowga Yurub (EU), halka ay fulinayso Wasaaradda Hawlaha Guud, Dib-u-dhiska iyo Guriyeynta ee Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Garoowe (Caasimada Online) – Dowlad-goboleedka Waqooyi Bari Soomaaliya ayaa sheegtay in xaaladda deegaanka Ari-Caddeeye ee gobolka Sool ay haatan deggan tahay kadib dagaal beeleed khasaare xooggan geystay oo sababay dhimashada in ka badan 20 qof iyo dhaawaca tiro kale oo badan.

Maamulka ayaa sheegay in dadaallo lagu xasilinayo xaaladda ay si rasmi ah u socdaan, iyadoo ciidamada ammaanka iyo mas’uuliyiin ka tirsan dowladda loo diray deegaanka si loo sugo amniga loogana hortago in dagaalladu dib u qarxaan.

Wasiir Ku-xigeenka Arrimaha Gudaha Waqooyi Bari Soomaaliya, Cali Axmed Cali, ayaa sheegay in maamulka uu si dhow ula socdo xaaladda deegaanka, isla markaana uu wado dadaallo lagu kala dhexgelinayo beelaha ay dirirtu dhex martay. Wuxuu xusay in khilaaf hore oo ka jiray deegaanka la xalliyay, balse ay mar kale soo cusboonaatay xiisad kale.

“Waxaan u ballansaneyn inaan tii hore xallinno, laakiin qaddar ayaa dhacday,” ayuu yiri wasiir ku-xigeenka, isaga oo tilmaamay in dowladda ay sii wadi doonto dadaallada lagu soo afjarayo colaadda.

Dagaalka Ari-Caddeeye ayaa la sheegay inuu salka ku hayo aanooyin qabiil oo muddo dheer soo jiitamayay. Xiisaddan ayaa dib u soo cusboonaatay kadib dhacdo lagu beegsaday laba nin oo safar ahaa, taas oo horseedday iska horimaadkii ugu dambeeyay ee deegaanka ka dhacay.

Dadaallo hore oo ay hormuud ka ahaayeen odayaasha dhaqanka, culimada iyo waxgaradka deegaanka ayaa lagu doonayay in lagu xalliyo khilaafka. Hase yeeshee, isku dayadaas ayaa guul buuxda laga gaari waayay, iyadoo colaaddu mar kale dib u qaraxday.

Suldaan Mustafe Maxamuud Aw-Seed oo ka mid ah salaadiinta dhaqanka ee beesha Fiqishini ayaa sheegay in dadka ku dhintay dagaalka ay ku jiraan haween, carruur iyo waayeel, isaga oo ku tilmaamay dhacdada musiibo naxdin leh. “Sida aan warku ku hayo, 24 qof ayaa ku dhintay,” ayuu yiri suldaanka.

Dhankiisa, Garaad Mukhtaar Garaad Cali Buraale oo ka mid ah madax-dhaqameedka beesha Dhulbahante ayaa sheegay in odayaasha dhaqanku ay ka argagaxeen tirada dadka lagu aasay deegaanka, isaga oo ku baaqay in si degdeg ah loo joojiyo colaadda lana qaado tallaabooyin dib loogu soo celinayo nabadda iyo wada noolaanshaha bulshada deegaanka.

Garoowe (Caasimada Online) – Wasaaradda Amniga Puntland oo warsaxaafadeed kasoo saartay shir ku saabsan amniga deegaannada maamulkaas ayaa ku dhawaaqday go’aanno xasaasi ah oo uga sii dari kara xiisadda siyaasadeed ee haatan kala dhexeysa Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Ugu horreyn Puntland ayaa deegaanadeeda ka mamnuucday siyaasiyiinta iyo saraakiisha Federaalka, waxayna sababta ku sheegtay inay ka hortegayso in la qalqal-geliyo amniga deegaannada maamulkaasi.

“Dadka magacaaban ee darajooyinka iyo xilalka ka haya Dowladda Federaalka oo raba inay qas iyo dhibaato ka abuuraan Puntland kama soo geli karaan dhammaan xuduudaha iyo garoomada Puntland,” ayaa lagu yiri go’aanka.

Puntland ayaa si toos ah Dowladda Soomaaliya ugu eedeysay inay hub ku daabuleyso deegaanno kamid ah maamulkaas, iyada oo sheegtay inay ka dajineyso garoomada, waxayna digniin u dirtay diyaaraha tega deegaannadeeda.

“Waxaan Dowladda Federaalka uga digeynaa hubka sharci darrada ah oo ay kusoo daabuleyso gudaha deegaanada Puntland , kana soo dajineyso garoomada. Sidoo kale waxaan uga digeynaa in aysan diyaaradaha soo qaadin hub sharci darro ah, diyaaraddii soo qaadda wixii soo gaara ayadaa mas’uul ka ah,” ayaa mar kale lagu yiri warsaxaafadeedka kasoo baxay Puntland.

Sidoo kale, Puntland ayaa deegaannadeeda ka mamnuucday in dhaq-dhaqaaq ay ka sameeyaan maleeshiyaadka hubeysan, sidoo kalena ciidamo laga qorto.

“Waxaa la mamnuucay in ciidamo maleeshiyaad ah Puntland laga dhex qorto ciddii qorta iyo maleeshiyaadkaas waxaa laga qaadayaa tallaabo sharci ah,” ayaa la sii raaciyay bayaanka kasoo baxay Wasaaradda Amniga Puntland.

Si kastaba, go’aankan ayaa u muuqda mid uu maamulka Puntland oo xiisad siyaasadeed kala dhaxeyso hoggaanka Dowladda Federaalka uga hortagayo dhaq-dhaqaaqyo ciidan oo ay dowladda ka sameyso deegaanno ka tirsan Puntland, xilli ay maalmihii u dambeeyay waday qorshe lagu doonayay in dib loogu hawlgeliyo cutubyo ka tirsan ciidanka xoogga oo hore ugu sugnaa deegaannadaas.

Hargeysa (Caasimada Online) – Guddoomiyaha Golaha Somaliland  Mudane Yaasiin Xaaji Maxamuud Xiir (Faratoon) iyo qaar kamid ah xubnaha Guurtida iyo Wakiilada ee laga soo doorto gobolka Sool ayaa ka hadlay dagaalkii ka dhacay deegaanka Ari-Caddeeye ee dadka badan lagu laayay, kadib markii la beegsaday dad shacab ah oo ay ku jiraan carruur, haween iyo dad da’ah.

Guddoomiye Faratoon oo ka hadlay shirka jaraa’id ayaa xusay in Somaliland ay ka xun taay dhacdadaasi, maadaama la laayay dad gaaraya illaa 21 qof.

“Annaga oo ah xubnihii goleyaasha Jamhuuriyadda Somaliand Guurtida iyo Golaha Wakiilada ee laga soo doortay gobolka waxaynu aad iyo aad uga xunahay oo aan halkan ka direynaa tacsi murugo leh oo aan ku tacsiyeyneyno dadkii walaalaha ahaa ee halkaa wada daganaa mashaqada ka dhex dhacday iyo geerida faraha badan leh ee halkaa ka dhacday,” ayuu yiri Faratoon.

Guddoomiyaha oo hadalkiisa sii wata ayaa sidoo kale baaq u diray beelaha labada dhinac, wuxuuna ka dalbaday inay is xakameeyaan, isla markaana wada-hadal iyo deganaan ay ku dhameeyaan falka dhacay.

“Waxaan ugu baaqeynaa dadkaas walaalaha ee aan kala maaranmeyn mashaqooyinka waa iska dhacaan in halkaa arrinta lagu hakiyo oo lagu joojiyo, sababtoo ah wax aan laga heshiin kareyn ma jiro,” ayuu markale yiri.

Sidoo kale, wuxuu kusii daray “Haddii ay sii socdaan nolol dambe jiri meyso wax isku ahaansho ma jirto, halkaas ayay kasii bilaabaneysaa dhibaato kale”.

Xaaladda deegaanka Ari-Caddeeye ee gobolka Sool ayaa hadda deggan, waxaana la wareegay ciidamada ammaanka ee Maamulka Waqooyi Bari, kadib markii gudaha magaalada laga saaray maleeshiyaadka labada beelood, waxaana haatan socdo baaritaano iyo dadaallo ay wadaan waxgaradka deegaanka.

Dagaalkan ayaa ku soo beegmaya xilli gobolka Sool ay marar kala duwan ka dhacayeen xiisado iyo dilal la xiriira aanooyin hore iyo khilaafaad deegaan, iyadoo shacabka deegaanku ay ka cabsi qabaan in xaaladdu mar kale faraha ka baxdo haddii aan xal degdeg ah laga gaarin.

Dhuusamareeb (Caasimada Online) – Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre iyo wafdi uu hoggaaminayo ayaa maanta gaaray magaalada Dhuusamareeb ee caasimada Galmudug, halkaas oo ay kusoo dhaweeyeen Madaxweyne Qoor Qoor, Mahad Salaad iyo mas’uuliyiin kale oo isugu jiro heer federaal iyo heer dowlad goboleed intaba.

Ujeedka safarka Ra’iisul wasaaraha ayaa la xiriira sidii loo dhammeyn lahaa khilaafka ka taagan doorashooyinka, wuxuuna la kulmi doonaa Madaxweyne Axmed Cabdi Kaariye (Qoor Qoor), si loo soo afjaro xiisadda labada dhinac.

Safarkana ayaa horay loo sii qorsheeyay, iyada oo Galmudug ay si weyn ugu diyaar garowday soo dhaweynta Ra’iisul wasaaraha iyo wafdigiisa. Sidoo kale  ammaanka ayaa aad loo adkeeyay, iyada oo ciidamo dheeraad ah la dhigay meelaha muhiimka ah ee Dhuusamareeb, si ay u sugaan amniga guud.

Waxaa sidoo kale, magaalada horay ugu sugnaa Agaasimaha Hay’adda NISA, Mahad Maxamed Salaad oo wada-hadallo dhowr wareeg ah la galay Madaxweynaha Galmudug, Axmed Cabdi Kaariye (Qoor Qoor), kuwaas oo looga hadlay xiisadda siyaasadeed ee haatan taagan, gaar ahaan arrimaha doorashooyinka.

Wararka ayaa sheegaya in dadaallada socda uu sidoo kale ka qayb-geli doono Ra’iisul wasaare Xamza, si loo qanciyo Qoor Qoor, kadibna doorasho qof iyo cod ah looga qabto deegaannada Dowlad-goboleedka Galmudug.

Wada-hadalladan ayaa lagu soo warramayaa in is-faham hordhac ah laga gaaray, isla markaana dhamaystirkooda uu goobjoog ahaan doono Xamza, iyada oo kadib qorshuhu yahay in doorasho toos ah laga qabto Galmudug.

Villa Somalia ayaa dooneysa in isbeddel siyaasadeed laga sameeyo Galmudug, isla markaana doorashada madaxtinimada Galmudug ee la qabanayo bisha July lagu doorto musharrax ka imaan doona urur-siyaasadeedka JSP. Waxaa aad loo hadal hayaa in musharraxaasi noqon karo ganacsade Liibaan Axmed Xasan, haddii uusan isbeddelin mowqifka taageerada madaxtooyada ee ku aaddan ninkaas.

Si kastaba, ha’ahaatee, dadka reer Galmudug ayaa isha ku haya xiisadda taagan, oo ay garowsan yihiin inay khatar dhab ah ku tahay jiritaanka Galmudug, isla markaana ay sii kala fogeyn karto bulshada maamulkaasi.

Muqdisho (Caasimada Online) – Mas’uul sare oo ka tirsan dhaqdhaqaaqa Xuutiyiinta Yemen ayaa si adag uga digay in ciidamo Israel ama Mareykan ah ay saldhig ama joogitaan militari ku yeeshaan biyaha Soomaaliya, isaga oo sheegay in tallaabo noocaas ah loo arki doono “bartilmaameed sharci ah”.

Mohammed al-Farah, oo ka tirsan xafiiska siyaasadda ee Ansarullah, ayaa sheegay in kooxdu si dhow ula socoto dhaqdhaqaaqyada ka socda Badda Cas, marin-biyoodka Baab al-Mandab iyo xeebaha ku dhow Soomaaliya, gaar ahaan kadib warbixinno muran dhaliyay oo sheegayay in Israel ay ciidamo geysay Somaliland.

“Waxaan Badda Cas iyo marin-biyoodka Baab al-Mandab u aragnaa meel istiraatiiji ah oo aad muhiim u ah,” ayuu yiri Farah.

Wuxuu intaas ku daray in dhaqdhaqaaq kasta oo ay sameeyaan “cadowga Sahyuuniyadda iyoMareykanka” loo fasiran doono isku day lagu doonayo in saameyn colaadeed lagu yeesho gobolka, lagu maamulo marin-biyood muhiim ah, isla markaana lagu khatar geliyo amniga dalalka gobolka, oo ay ku jirto Sacuudiga.

Hadalkan ayaa imanaya xilli xiisadda Badda Cas ay weli sareyso, kadib markii Xuutiyiintu ay tan iyo bilowgii dagaalka Gaza weerarro ku qaadeen maraakiib ay ku sheegeen inay xiriir la leeyihiin Israel. Tallaabooyinkaas ayaa Baab al-Mandab ka dhigay mid ka mid ah marinnada badeed ee ugu halista badan caalamka.

Baab al-Mandab waa marin dhuuban oo isku xira Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed, wuxuuna u dhexeeyaa Yemen, Jabuuti iyo Eritrea. Khalkhal kasta oo ka dhaca halkaas wuxuu saameyn karaa ganacsiga caalamiga ah, maraakiibta shidaalka iyo howlgalada ciidamada badda ee dalal shisheeye.

Al-Farah ayaa sheegay in joogitaan militari oo Israel ku yeelato biyaha Soomaaliya uu noqon doono halis toos ah oo ku wajahan Yemen.

“Annaga Yemen ahaan, dhaqdhaqaaqyada noocaas ah waxaan u aragnaa khatar toos ah oo ku wajahan amniga qaranka Yemen iyo madax-bannaanideeda,” ayuu yiri.

Wuxuu sheegay in hoggaamiyaha Xuutiyiinta, Abdul-Malik al-Houthi, uu hore u bixiyay “digniin cad oo adag”, taas oo ku saabsan in joogitaan kasta oo Israel ama Mareykanku ku yeeshaan gobolka Somaliland “si xoog leh loola macaamili doono”.

Al-Farah ayaa ku adkeystay in Xuutiyiintu ay tallaabadaas u arki doonaan “khad cas” iyo “bartilmaameed sharci ah”.

Sidoo kale wuxuu meesha ka saaray doodda ah in saldhigyo shisheeye ama ciidamo ka socda dalal dibadeed loo baahan yahay si loo sugo amniga Badda Cas. Wuxuu sheegay in mas’uuliyaddaas ay saaran tahay dalalka gobolka, gaar ahaan kuwa ku teedsan marin-biyoodka.

“Badda Cas ma aha meel u furan quwadaha shisheeye,” ayuu yiri, isaga oo Israel iyo Mareykanka ku eedeeyay inay doonayaan inay marin-biyoodka u adeegsadaan “ajendeyaal Sahyuuni ah, gardarro iyo qorshayaal Mareykan ah”.

Digniintan ayaa daba socota warbixin uu baahiyay Middle East Eye, oo ay xigtay Somalia Today, taas oo sheegtay in Israel ay ku dhowaad 50 askari u dirtay Somaliland kadib markii ay aqoonsatay maamulkaas bishii December.

Warbixinta, oo soo xiganeysay sarkaal sare oo ka tirsan dowladda Soomaaliya, ayaa sheegtay in sirdoonka Soomaaliya uu rumeysan yahay in askartaasi ay yimaadeen kadib markii uu dib u billowday dagaalka Israel iyo Iran dabayaaqadii Febraayo.

Sarkaalku wuxuu sheegay in Israel ay si gaar ah u dooratay askar asal ahaan ka soo jeeda Afrika, “gaar ahaan Itoobiyaan”, si aan loo dareemin dhaqdhaqaaqooda.

Militariga Israel ayaa ka gaabsaday inuu si toos ah uga jawaabo eedeynta, isaga oo sheegay in arrintani ay “khuseyso dhinaca siyaasadda”, sida ay qortay warbixintu.

Hase yeeshee Wasaaradda Arrimaha Dibadda Israel ayaa markii dambe si kooban u beenisay warbixinta, iyadoo dhowr akoon oo rasmi ah ku qortay: “FAKE NEWS”.

Maamulka Somaliland wali si cad uma uusan xaqiijin eedeynta la xiriirta in ciidamo Israel ah la geeyay dhulkiisa.

Dhinaca kale, wasiirka gaashaandhigga Somaliland, Maxamed Yuusuf Cali, ayaa hore u beeniyay in Israel ay saldhig militari ka sameysatay Somaliland, balse wuxuu xaqiijiyay in ay jirto taageero dhanka amniga ah.

“Ma jiro joogitaan militari ama saldhigyo militari oo Israel ku leedahay Somaliland,” ayuu yiri. “Laakiin Israel way caawineysaa Somaliland… waxay naga taageereysaa tababar loo sameynayo qaar ka mid ah booliska iyo militariga.”

Hadalkaas ma uusan joojin shakiga ku saabsan nooca xiriirka amni ee cusub ee ka dhex sameysmay Israel iyo Somaliland.

Wasiirka gaashaandhigga Israel, Israel Katz, ayaa intii uu la kulmayey hoggaamiyaha Somaliland, Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullaahi Cirro, sheegay in labada dhinac ay muddo dheer lahaayeen xiriir amni oo qarsoodi ahaa.

“Sanado badan ayaan si qarsoodi ah isaga kaashanay howlgallo kala duwan oo weli qarsoodi ahaan doona,” ayuu yiri Katz.

Madaxweynaha Somaliland ayaa isna shir ganacsi oo ka dhacay Tel Aviv ku sheegay in Somaliland ay diyaar u tahay maalgashi iyo iskaashi cusub oo ay la yeelato Israel.

“Somaliland waxay u furan tahay ganacsi, Somaliland-na waxay diyaar u tahay maalgashiga Israel,” ayuu yiri.

Aqoonsiga ay Israel siisay Somaliland 26-kii December ayaa soo dhoweeyn ka helay Hargeysa, balse si adag uga careysiiyay Muqdisho.

Dekedda Berbera, oo ah dekedda ugu weyn gobolka Somaliland, waxay ku taallaa Gacanka Cadmeed, meel aan ka fogeyn marinnada laga galo Baab al-Mandab. Taas ayaa ka dhigeysa goob istiraatiiji ah oo ay daneyn karaan quwadaha doonaya inay saameyn ku yeeshaan marinada Badda Cas.

Xuutiyiinta ayaa bishan ku dhawaaqay xayiraad ay sheegeen inay saarayaan maraakiibta Israel ee mara Badda Cas, taas oo sii kordhisay cabsi laga qabo in joogitaan Israel ay ku yeelato meel u dhow Yemen uu Somaliland iyo biyaha Soomaaliya u beddeli karo goob cusub oo xiisad goboleed ka qaraxdo.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya Dhuusamareeb ayaa sheegaya in meel wanaagsan ay marayaan wada-hadallada u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo hogaamiyaha maamulkaasi, Axmed Cabdi Kaariye (Qoor Qoor), kuwaas oo ku aadan arrimaha doorashooyinka qof iyo codka ah.

Wada-hadalladan oo galay dhowr wareeg ayaa waxaa ay u dhexeeyeen ergo ka socota dowladda dhexe oo uu hoggaaminayo Taliyaha NISA Mahad Salaad, kuwaas oo la fariistay Axmed Qoor Qoor, iyada oo ugu dambeyn laga gaaray is-fahan hordhac ah, sida ay innoo xaqiijiyeen ilo wareedyo xilkas ah.

Wararka ayaa sheegaya in Ra’iisul waaaraha Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre oo isna saacadaha soo socda ku wajahan Dhuusamareeb uu ka qayb-geli doono dhammaystirka is-afgaradka labada dhinac, si loo soo afjaro xiisadda siyaasadeed ee Galmudug, kadibna loo guda galo doorashooyinka maamulka.

Qaban qaabada soo dhaweynta Ra’iisul wasaaraha ayaa sidoo kale hadda laga dareemayaa magaalada Dhuusamareeb, oo uu ka bilaabi doono kulamo, sida ay soo sheegayaan Wariyeyaal ku sugan deegaannada Galmudug.

Ammaanka ayaa dhanka kale aad loo adkeeyay, iyada oo ciidamo dheeraad ah la dhigay meelaha muhiimka ah ee caasimada, si ay ula socdaan dhaq-dhaqaaqa gud, una sugaan amniga Ra’iisul wasaaraha iyo wafdigiisa.

Villa Somalia ayaa dooneysa in isbeddel siyaasadeed laga sameeyo Galmudug, isla markaana doorashada madaxtinimada Galmudug ee la qabanayo bisha July lagu doorto musharrax ka imaan doona urur-siyaasadeedka JSP. Waxaa aad loo hadal hayaa in musharraxaasi noqon karo ganacsade Liibaan Axmed Xasan, haddii uusan isbeddelin mowqifka taageerada madaxtooyada ee ku aaddan ninkaas.

Si kastaba, ha’ahaatee, dadka reer Galmudug ayaa isha ku haya xiisadda taagan, oo ay garowsan yihiin inay khatar dhab ah ku tahay jiritaanka Galmudug, isla markaana ay sii kala fogeyn karto bulshada maamulkaasi.

Dhawaan Villa Soomaaliya ayaa doorasho ka qabatay Koonfur Galbeed, halkaas oo uu isbeddal ka dhacay, kadib markii uu doorashada kusoo baxay Guddoomiyihii hore ee Baarlamaanka Sheekh Aadan Madoobe oo ahaa musharrixii matelayay Xisbiga JSP ee Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Benghazi (Caasimada Online) — Maamulka ka dhisan bariga Libya ayaa Talaadadii mamnuucay in muwaadiniinta Soomaaliya, Sudan, Eritrea iyo Itoobiya ay galaan dhulka Libya, tallaabo uu sarkaal ka tirsan maamulkaasi ku sheegay mid “dib loogu habeynayo” nidaamka soo gelitaanka ajaaniibta dalkaas.

Wareegto kasoo baxday maamulka fadhigiisu yahay magaalada Benghazi ayaa lagu sheegay in “muwaadiniinta Sudan, Eritrea, Itoobiya iyo Soomaaliya laga mamnuucay inay soo galaan dhulka Libya, iyaga oo adeegsanaya dhammaan dekedaha dhulka, badda iyo hawada.”

Maamulka Benghazi ee uu hoggaamiyo Osama Hamad ayaa xulufo la ah taliyaha militariga bariga Libya Khalifa Haftar, kaas oo gacanta ku haya bariga dalkaas iyo qeybo ballaaran oo ka mid ah koonfurta Libya.

Libya ayaa weli u kala qeybsan labo maamul oo iska soo horjeeda, iyadoo dowladda caalamku aqoonsan yahay ee uu hoggaamiyo Abdulhamid Dbeibah ay fadhigeedu yahay magaalada Tripoli. Dbeibah ayaa xukunka ku yimid hannaan ay Qaramada Midoobay taageertay sanadkii 2021.

Sarkaal ka tirsan maamulka bariga Libya ayaa wakaaladda Reuters u sheegay in go’aankan uu qeyb ka yahay dadaal lagu “habeynayo soo gelitaanka ajaaniibta ee Libya,” balse faahfaahin dheeraad ah kama bixin sababta si gaar ah loogu bartilmaameedsaday afartan dal ee Afrikaan ah.

Go’aanka ayaa ka reebaya xubnaha safaaradaha iyo qunsuliyadaha rasmiga ah ee dalalkaas, iyo sidoo kale xubnaha qoysaskooda. Waxaa sidoo kale laga reebay shaqaalaha ka howlgala waxbarashada, caafimaadka iyo adeegyada la xiriira, haddii ay haystaan oggolaanshaha lagama maarmaanka ah iyo qandaraasyo shaqo oo sharci ah oo ay ka heleen hay’adaha ku shaqada leh.

Libya ayaa muddo sanado ah ahayd waddo muhiim ah oo ay isticmaalaan muhaajiriinta ka imanaya dalal ay ka jiraan dagaallo, saboolnimo iyo xasillooni-darro, kuwaas oo doonaya inay Yurub uga gudbaan badda Mediterranean-ka.

Tan iyo markii la riday hoggaamiyihii Libya Muammar Gaddafi sanadkii 2011, kaddib kacdoon ay taageereen dalalka NATO, dalkaas ayaa galay qalalaase siyaasadeed iyo mid amni. Khilaafka kooxaha hubeysan iyo maamullada iska soo horjeeda ayaa sii xoogaystay sanadkii 2014, taas oo dalka u kala qeybisay bariga iyo galbeedka.

Xog ay Qaramada Midoobay uruurisay horaantii sanadkan ayaa muujineysa in Libya ay ku sugan yihiin in ka badan 900,000 oo muhaajiriin ah, kuwaas oo badankood ka yimid dalal Afrikaan ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa soo dhaweysay go’aanka kasoo baxay Qaramada Midoobay ee Ururka Ahlu Sunna Waljamaaca looga saaray liiska xadgudubyada loo gaysto carruurta, xilliyada colaadaha.

Warbixin sanadle ah oo kasoo baxday QM oo ku saabsan carruurta iyo colaadaha hubeysan, ayaa si rasmi ah loogu xaqiijiyay in Ahlu Sunna looga saaray liiska dhinacyada ku lugta leh xadgudubyada carruurta ee xilliyada dagaallada.

Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya oo iyadu ka qayb-qaadatay dadaallada la sameeyay ayaa soo dhaweysay go’aanka Qaramada Midoobay, waxayna sheegtay in arrintan lagu gaaray geeddi-socod, qiimeyn iyo wada-tashiyo ay ka qeyb qaateen hay’adaha Dowladda Federaalka Soomaaliya,

Ahlu Sunna ayaa muddo ku jirtay lifaaqyada warbixinnada Qaramada Midoobay ee carruurta iyo colaadaha hubeysan, basle waxaa hadda la xaqiijiyay in ururkaasi aanu hubeysneyn, isla markaana xubnihiisii ay ku milmeen hay’adaha amniga Qaranka Soomaaliyeed.

Hoos ka akhriso warsaxaafadeedka;-

Wasaaradda Gaashaandhigga Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxay soo dhoweynaysaa warbixinta sannadlaha ah ee Qaramada Midoobay (A/80/723-S/2026/357) ee ku saabsan Carruurta iyo Colaadaha Hubeysan, taas oo si rasmi ah u xaqiijisay in ururkii Ahlu Sunna Waljamaaca (ASWJ) laga saaray liiska dhinacyada ku lugta leh xadgudubyada carruurta xilliyada colaadaha hubeysan. ASWJ, oo muddo ku jirtay lifaaqyada warbixinnada Qaramada Midoobay ee Carruurta iyo Colaadaha Hubeysan, ayaa laga saaray liiska kadib markii la xaqiijiyay in ururkaasi aanu mar dambe u jirin koox hubeysan oo madaxbannaan, isla markaana xubnihiisii ay ku milmeen hay’adaha amniga Qaranka Soomaaliyeed.

Go’aankan muhiimka ah wuxuu ka tarjumayaa horumarka ay Dowladda Federaalka Soomaaliya ka gaartay dib-u-habeynta hay’adaha amniga, xoojinta dowladnimada iyo hirgelinta waajibaadka la xiriira ilaalinta carruurta. Sidoo kale, wuxuu caddeyn u yahay dadaallada wadajirka ah ee Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo saaxiibbadeeda caalamiga ah ee ku aaddan xaqiijinta ilaalinta carruurta xilliyada colaadaha hubeysan.

Wasaaradda Gaashaandhigga ayaa hormuud ka ahayd dadaalladii iyo wada-hadalladii farsamo ee horseeday dib-u-eegista xaaladda Ahlu Sunna Waljamaaca, iyadoo soo gudbisay codsi rasmi ah oo lagu waafajinayo qiimeynta Qaramada Midoobay iyo xaqiiqooyinka ka jira Soomaaliya. Xaqiijintan waxaa lagu gaaray geeddi-socod qiimeyn, daraasayn, xog-ururin, xaqiijin iyo wada-tashiyo ay ka qeyb qaateen hay’adaha Dowladda Federaalka Soomaaliya, Dowlad-goboleedyada xubnaha ka ah Dowladda Federaalka, Qaramada Midoobay iyo saaxiibbada kale ee caalamiga ah.

Wasaaraddu waxay uga mahadcelinaysaa Qaramada Midoobay, UNICEF, hay’adaha Dowladda Federaalka Soomaaliya, Dowlad-goboleedyada xubnaha ka ah Dowladda Federaalka Soomaaliya, gaar ahaan Dowlad-goboleedka Galmudug, iyo dhammaan saaxiibbada caalamiga ah taageerada iyo wada-shaqeynta ay ka geysteen guushan muhiimka ah.

Dowladda Federaalka Soomaaliya waxay mar kale xaqiijinaysaa sida ay uga go’an tahay ilaalinta carruurta, dhowrista xuquuqda aadanaha, hirgelinta Siyaasadda Qaranka ee llaalinta Rayidka, iyo dhismaha hay’ado amni oo masuul ah, isla markaana waafaqsan heerarka iyo waajibaadka caalamiga ah.

Muqdisho (Caasimad Online) – Guddoomiyaha Ururka Haweenka Gobolka Banaadir, Jawaahir Baarqab oo maanta shir jaraa’id ku qabatay magaalada Muqdisho ayaa ka hadashay arrimo ku aadan falkii lagu dhibaateeyay gabar ku sugneyd goob fagaare ah oo ku taalla Muqdisho, laguna soo dhaweynayay mid kamid gabdhaha isticmaala baraha bulshada oo kusoo laabatay caasimada.

Muuqaalka gabadha yar oo ku baahay baraha bulshada ayaa muujinayo wiilal dhalinyaro ah oo ku xadgudbayo gabadha, waxaana ka dhashay caro xoogan.

Marwo Jawaahir Baarqab ayaa shaaca ka qaaday in ay raadiyeen gabadha la dhibaateeyay balse ay waayeen, iyada oo su’aal ka keentay sida ay wax u dheceen.

Guddoomiyaha Haweenka Gobolka Banaadir ayaa sidoo kale sheegtay in dhacdadan ay u eeg-tahay mid lasoo abaabulay oo laga leeyahay dano gaar ah.

“Gabadhii dhibka ku dhacay waxaan ka raadinay gobolka Banaadir meel walba ka raadinay waan la’nahay marka ma iyaga ayaa gabadha soo abaabulay oo qorshe ay wadeen ayay ahayd? waayo falka dhacay iyo hadalkooda ayaa isku xigsaday,” ayay tiri guddoomiyaha haweenka ee gobolka Banadir.

Sidoo kale waxay jawaab adag siisay gadhihii mudaharaadka dhigay u dacwooday beesha caalamka. “Gabdhahaas tacaddiga, dulmiga iyo beenta sheeganaayo iyo Xalane ayaan u dirsaneynaa beesha caalamka la hadleynaa waddankan beel caalam kama talisee waxay caawisaa bulshada Soomaaliyeed”.

Dhinaca kale, waxay farriin u dirtay laamaha amniga Soomaaliya oo ay ugu baaqday inay tallaabo deg-deg ah ka qaadaan gabdhaha siyaasadeynaya kiiskan ee baraha bulshada ka wada ololaha xooggan.

“Waxaan rabnaa laamaha amniga in tallaabo sharciga waafaqsan ay ka qaadaan gabdhahaas, gabar rabta iyadoo qaawan inay Liido isku soo duubto oo xeebaha ay tagto oo Jasiiro tagto, haddana rabto inay xijaab soo qaadato oo boor kale Feminist keento qof ka yeelaayo ma jirto,” ayay markale tiri.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyada oo haatan ciidamada Booliska Soomaaliya ay weli baadi goob ugu jiraan raggii ka dambeeyay falkaasi, si cadaaladda loo horkeeno dambiileyaasha.

Xeer Ilaalinta Qaranka ayaa dhankeeda baaris ku haysa dhacdada, waxayna sheegtay in tallaabo laga qaadi doono cid kasta oo lagu helO inay ku lug lahayd falka lagu dhibaateeyay gabadha yar.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Arrimaha Gudaha Soomaaliya,Cali Yuusuf Cali (Xoosh) oo wareysi kooban siiyay Telefishinka Soomaali Cable ayaa ka hadlay dagaalka ka dhacay deegaanka Ari-Caddeeye ee gobolka Sool, kaas oo lagu xasuuqay dad badan oo shacab ah ayna ku jiraan dad Birmageydo ah.

Wasiir Cali Xoosh ayaa falka ka dhacay ku tilmaamay wax aan la aqbali karin, isla markaana aan u fiicneen Waqooyi Bari iyo guud ahaan Soomaali.

“Deegaanka Ari-Caddeeye fidno ayaa ka dhacday oo aan u fiicneyn deegaanka iyo Soomaali aad iyo aad ayaan uga xunahay wixii dhacay waana wax aan u fiicneen qalbiga daahirka ah” ayuu yiri Wasiirka Arrimaha Gudaha Soomaaliya.

Sidoo kale, wuxuu tacsi u diray ehellada dadka lagu dilay Ari-Caddeeye oo maanta aas wadareed loo sameeyay, isaga oo kuwa dhaawaca ah u rajeeyay caafimaad buuxa.

“Waxaan Alle uga baryeynaa in intii ku dhimatay uu Eebbe u naxariisto intii ku dhaawacantana uu u booga dhayo,” ayuu mar kale Wasiir Cali Xoosh.

Dhinaca kale, bayaan goor sii horreysay kasoo baxay Wasaaradda Arrimaha Gudaha oo lagu cambaareeyay dhacdadan ayaa baaq loogu diray beelaha labada dhinac oo loogu baaqay inay joojiyaan dagaallada dhexdooda ah iyo in lasii huriyo colaadda ka taagan duleedka magaalada Laascaanood.

“Wasaaraddu waxay ku baaqaysaa in si degdeg ah oo shuruud la’aan ah loo joojiyo khilaafaadka iyo dhammaan falalka hurin kara colaadda, iyadoo dhinacyada ay khusayso loogu baaqayo inay ka hormariyaan nabadda, wada noolaanshaha iyo ilaalinta Xasiloonida shacabka,” ayaa lagu yiri bayaanka.

Xaaladda deegaanka ayaa haatan deggan, kadib dagaal shalay halkaas ka dhacay oo sababay dhimashada in ka badan 20 ruux iyo dhaawaca tobannaan kale, sida ay xaqiijiyeen ilo deegaanka ah oo lagu kalsoonaan karo.

Dagaalka ayaa galaaftay nolosha dad rayid ah, iyadoo qaar ka mid ah dadkii ku dhintay maanta la aasay, halka dhaawacyada qaar loo qaaday goobo caafimaad oo ku yaalla deegaannada u dhow, gaar ahaan Laascaanood.

Wararka haatan laga helayo Ari-Caddeeye ayaa sheegaya in dadka ku dhintay dagaalka ay ku jireen haween, carruur iyo dad da’ ah, taas oo sare u qaadday walaaca laga qabo saameynta uu dagaalku ku yeeshay shacabka rayidka ah ee ku nool degmada.

Dhanka kale, waxgaradka iyo odayaasha dhaqanka ee degmada Ari-Caddeeye ayaa wada dadaallo lagu qaboojinayo xaaladda, iyagoo ku baaqaya in la joojiyo colaadda iyo falalka aargoosiga ah ee keeni kara dagaallo hor leh.

Dagaalka ka dhacay degmada Ari-Caddeeye ayaa ku soo beegmaya xilli gobolka Sool ay marar kala duwan ka dhacayeen xiisado iyo dilal la xiriira aanooyin hore iyo khilaafaad deegaan, iyadoo shacabka deegaanku ay ka cabsi qabaan in xaaladdu mar kale faraha ka baxdo haddii aan xal degdeg ah laga gaarin.

Dhuusamareeb (Caasimada Online) – Wafdi ka socda Dowladda Federaalka Soomaaliya oo galabta ka ambabaxay Muqdisho ayaa gaaray magaalada Dhuusamareeb ee caasimada Galmudug, halkaas oo lagu soo dhaweeyay.

Sida ay ogaatay Caasimada Online, wafdigan ayaa hordhac u ah Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre oo lagu wado inuu berri gaaro magaalada Dhuusamareeb. Sidoo kale xubnaha wafdiga ee lagu soo dhaweeyay halkaas waxaa kamid ah ilaalada gaarka ah ee Ra’iisul wasaaraha.

Qaban qaabada soo dhaweynta Ra’iisul wasaaraha ayaa sidoo kale hadda laga dareemayaa magaalada Dhuusamareeb, oo uu ka bilaabi doono kulamo, sida ay soo sheegayaan Wariyeyaal ku sugan deegaannada Galmudug.

Dhanka kale, ammaanka ayaa aad loo adkeeyay, iyada oo ciidamo dheeraad ah la dhigay meelaha muhiimka ah ee caasimada, si ay ula socdaan dhaq-dhaqaaqa gud, una sugaan amniga Ra’iisul wasaaraha iyo wafdigiisa.

Waxaa sidoo kale, magaalada haatan ku sugan Agaasimaha Hay’adda NISA, Mahad Salaad oo wada-hadallo dhowr wareeg ah la galay Madaxweynaha Galmudug, Axmed Cabdi Kaariye (Qoor Qoor), kuwaas oo looga hadlay xiisadda siyaasadeed ee taagan, gaar ahaan arrimaha doorashooyinka.

Wararka ayaa sheegaya in dadaallada socda uu sidoo kale ka qayb-geli doono Ra’iisul wasaare Xamza, si loo qanciyo Qoor Qoor, kadibna doorasho qof iyo cod ah looga qabto deegaannada Dowlad-goboleedka Galmudug.

Wada-hadalladan ayaa lagu soo warramayaa in is-faham hordhac ah laga gaaray, isla markaana dhamaystirkooda uu goobjoog noqon doono Xamza, iyada oo kadib qorshuhu yahay in doorasho toos ah laga qabto Galmudug.

Villa Somalia ayaa dooneysa in isbeddel siyaasadeed laga sameeyo Galmudug, isla markaana doorashada madaxtinimada Galmudug ee la qabanayo bisha July lagu doorto musharrax ka imaan doona urur-siyaasadeedka JSP. Waxaa aad loo hadal hayaa in musharraxaasi noqon karo ganacsade Liibaan Axmed Xasan, haddii uusan isbeddelin mowqifka taageerada madaxtooyada ee ku aaddan ninkaas.

Si kastaba, ha’ahaatee, dadka reer Galmudug ayaa isha ku haya xiisadda taagan, oo ay garowsan yihiin inay khatar dhab ah ku tahay jiritaanka Galmudug, isla markaana ay sii kala fogeyn karto bulshada maamulkaasi.

Doha (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya oo warsaxaafadeed soo saartay ayaa ka hadashay qaraxii xoogganaa ee ka dhacay xarunta ugu weyn ee dalka Qatar ee lagu sifeeyo gaaska dabiiciga ah ee dareeraha ah (LNG), taas oo ku taalla Aagga Warshadaha ee Ras Laffan.

Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya ayaa marka hore u tacsiyeeysay dowladda iyo shacabka Qatar, maadaama waxyeelo uu gaystay qaraxaasi oo sababay dhimasho iyo dhaawac intaba.

“Dowladda Soomaaliya waxay tacsida iyo murugada la  wadaagaysaa Dowladda iyo shacabka Qatar, sidoo kale qoysaska ay dhibaatadu saameysay, waxayna dhaawacyada u rajaynaysaa caafimaad degdeg ah,” ayaa lagu yiri bayaanka.

Sidoo kale, Soomaaliya ayaa garab istaag wayn u muujisay dowladda Qatar, waxayna sheegtay inay la qaybsaneyso murugada dhacdadaasi.

“Wasaaradda Arrimaha Dibadda iyo Iskaashiga Caalamiga ah ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxay garab istaag iyo taageero buuxda u muujineysaa  Dowladda walaalaha ah ee Qatar, kaddib dhacdadii ka dhacday xarun gaas oo ku taalla Aagga Warshadaha ee Ras Laffan,” ayaa mar kale yiri warsaxaafadeedka.

Ugu yaraan 13 qof ayaa ku geeriyooday, dhowr iyo toban kalena way dhaawacmeen, kaddib qarax ka dhacay xarun gaas oo ku taalla Aagga Warshadaha ee Ras Laffan, sida ay xaqiijiyeen mas’uuliyiinta dalkaasi.

Wasiirka Tamarta ee Qatar, Sacad Al-Kaabi, oo ka hadlay masiibadan, ayaa sheegay in qaraxa ka dhacay xarunta weyn ee Ras Laffan uu ka dhashay “cilad farsamo”, wuxuuna meesha ka saaray inuu ahaa weerar ka yimid dhinac cadow ah. Wasiirku wuxuu intaas ku daray in dhoofinta gaaska LNG ee Qatar aysan wax saameyn ah ku yeelan doonin dhacdadan.

Sidan dalalka kale ee ku yaalla Khaliijka, Qatar ayaa horay ula kulamay weerarro gantaallo iyo diyaarado aan duuliye lahayn (drones) oo uga yimid dhinaca Iiraan, intii uu socday dagaalka u dhexeeya Mareykanka iyo Israa’iil oo dhinac ah iyo Iiraan.

Qaraxan ayaa yimid xilli shaqaaluhu ay dib u bilaabayeen hawlgallada xarunta gaaska, taas oo hawlaheeda la hakiyay kadib weerarkii Iiraan ay qaaday bishii Maarso ee sannadkan.

Nairobi (Caasimada Online) – Wasiirka Caafimaadka Kenya, Aadan Barre Ducaale ayaa maanta soo gaaray Maxkamadda Kilimani ee magaalada Nairobi, halkaas oo lagu dhageysanayo xukun la xiriira dacwad maxkamadeed oo ka dhalatay mashruuca dhismaha xarun karantiil oo loogu talagalay cudurka Ebola.

Ducaale ayaa lagu helay dembi maxkamadeed kaddib markii maxkamaddu ay ku eedeysay inuu iska indho tiray amar hore oo lagu joojiyay dhismaha xarun go’doon oo leh 50 sariirood, taas oo laga dhisayo saldhig ciidan oo ku yaalla magaalada Nanyuki, qiyaastii 140 kiiloomitir waqooyi kaga beegan Nairobi.

Bishii hore, Maxkamadda Sare ee Kenya ayaa amar ku bixisay in la hakiyo mashruuca ilaa laga dhageysanayo dacwad ay gudbisay hay’adda xuquuqda aadanaha ee Katiba Institute, oo ka digtay in xaruntu ay keeni karto “khatar weyn oo degdeg ah” oo ku wajahan caafimaadka dadweynaha.

Si kastaba, garsoore Patricia Nyaundi ayaa Isniintii sheegtay in wasiirka caafimaadku uu ogaa amarka maxkamadda, isla markaana uu oggolaaday in shaqada mashruucu sii socoto. Garsooruhu waxay sheegtay in dowladda aysan ka baxsan karin fulinta amarka maxkamadda iyadoo dib u magacaabaysa ama dib u qeexaysa mashruuca socda.

“Amarka maxkamaddu ma ahayn martiqaad hal-abuur leh, balse wuxuu ahaa amar waajib ah oo la fuliyo,” ayay tiri garsoore Nyaundi, iyadoo intaas ku dartay in Ducaale uu si buuxda u fahmay in dhismaha xarunta Nanyuki la joojiyay.

Xarunta karantiilka ayaa loogu talagalay muwaadiniinta Mareykanka ee looga shakiyo inay qaadeen cudurka Ebola ee ka dillaacay Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo, waxaana mashruuca maalgelinaya dowladda Mareykanka.

Qorshahan ayaa dhaliyay mudaaharaadyo xooggan oo ka dhacay magaalada Nanyuki, halkaas oo ugu yaraan saddex qof ay ku dhinteen kaddib markii boolisku isku dayeen inay kala eryaan dadkii dibadbaxa dhigayay.

Dadka dhintay waxaa ku jiray Sylvester Muigai Ndung’u oo ahaa arday 17 jir ah oo dugsiga sare dhigta, kaas oo markhaatiyaal ay sheegeen in madaxa laga toogtay, inkastoo boolisku ay sheegeen inay sugayaan natiijada baaritaanka meydka.

Wasaaradda Caafimaadka Kenya ayaa ku dooday inaysan jebin amarkii maxkamadda, iyadoo sheegtay in shaqada socota ay tahay mashruuc ay dowladda Kenya si madax-bannaan u fulinayso si looga hortago halista Ebola.

Dhanka kale, Madaxweynaha Kenya William Ruto ayaa si cad u difaacay mashruuca xarunta karantiilka, isagoo sheegay in dowladda Mareykanka ay codsi rasmi ah u gudbisay Kenya, isla markaana diidmada codsigaasi ay noqon lahayd “mid aan bani’aadamnimo ahayn.”

Ruto ayaa sidoo kale ugu baaqay siyaasiyiinta iyo shacabka inay ka fogaadaan siyaasadeynta arrimaha la xiriira cudurka Ebola, isagoo ku tilmaamay arrintaasi mid aad u xasaasi ah.

Garoowe (Caasimada Online) – Waxaa saaka deggan xaaladda degmada Ari-Caddeeye ee gobolka Sool ee dowlad-goboleedka Waqooyi Bari Soomaaliya kadib dagaal shalay halkaas ka dhacay oo sababay dhimashada in ka badan 20 ruux iyo dhaawaca tobannaan kale, sida ay xaqiijiyeen ilo deegaanka ah.

Dagaalka ayaa galaaftay nolosha dad rayid ah, iyadoo qaar ka mid ah dadkii ku dhintay ayaa la aasay, halka dhaawacyada qaar loo qaaday goobo caafimaad oo ku yaalla deegaannada u dhow.

Wararka laga helayo Ari-Caddeeye ayaa sheegaya in dadka ku dhintay dagaalka ay ku jireen haween, carruur iyo dad da’ ah, taas oo sare u qaadday walaaca laga qabo saameynta uu dagaalku ku yeeshay shacabka rayidka ah ee ku nool degmada.

Ilo kala duwan oo deegaanka ah ayaa Caasimada Online u sheegay in weerarka ka dhacay Ari-Caddeeye uu daba socday dilal hore uga dhacay qaybo ka mid ah gobolka Sool, inkasta oo aan si rasmi ah loo shaacin sababta rasmiga ah ee horseeday iska horimaadka.

Saraakiisha hay’adaha ammaanka ee maamulka Waqooyi Bari Soomaaliya ayaa la sheegay inay yeesheen kulamo la xiriira xaaladda amni ee degmada iyo sidii loo xakameyn lahaa xiisadda. Hase yeeshee, ilaa hadda wax war ah kama aysan soo saarin go’aannada laga gaaray ama tallaabooyinka la qorsheynayo.

Dhanka kale, waxgaradka iyo odayaasha dhaqanka ee degmada Ari-Caddeeye ayaa wada dadaallo lagu qaboojinayo xaaladda, iyagoo ku baaqaya in la joojiyo colaadda iyo falalka aargoosiga ah ee keeni kara dagaallo hor leh.

Dagaalka ka dhacay degmada Ari-Caddeeye ayaa ku soo beegmaya xilli gobolka Sool ay marar kala duwan ka dhacayeen xiisado iyo dilal la xiriira aanooyin hore iyo khilaafaad deegaan, iyadoo shacabka deegaanku ay ka cabsi qabaan in xaaladdu mar kale faraha ka baxdo haddii aan xal degdeg ah laga gaarin.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa soo dhaweysay isfahamka iyo is-afgaradka (memorandum of understanding) u dhexeeya dowladaha Mareykanka iyo Jamhuuriyadda Islaamiga ah ee Iiraan.

Dowladda Soomaaliya ayaa sheegtay inay is-afgaradkan u aragto tallaabo wanaagsan oo lagu yareynayo xiisadaha, laguna xoojinayo wada-hadallada, laguna adkeynayo xasilloonida gobolka.

“Dowladda Soomaaliya waxay ku bogaadinaysaa labada dhinac inay doorteen diblomaasiyad iyo wada-xaajood si loo dhimo xiisadaha loona horumariyo nabadda,” ayaa lagu yiri bayaan kasoo baxay Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya.

Dowladda Soomaaliya waxay sidoo kale bogaadisay dadaallada wax-ku-oolka ah ee Jamhuuriyadda Islaamiga ah ee Pakistan, dowladda Qatar, Jamhuuriyadda Carabta ee Masar, Boqortooyada Sacuudi Carabiya iyo Jamhuuriyadda Türkiye, kuwaas oo taageeray horumarkan diblomaasiyadeed.

Sidoo kale, dowladda Soomaaliya ayaa sheegtay inay aqoonsan tahay doorka muhiimka ah iyo dadaallada Madaxweyne Donald Trump ee lagu hormarinayo nabadda.

Soomaaliya waxay rajaynaysaa in isfahamkan lagu dhaqan-geliyo niyad wanaagsan, islamarkaana uu gacan ka geysto ilaalinta nolosha dadka rayidka ah, sugidda xorriyadda maraakiibta iyo isu-socodka badda, iyo ka hortagga sii kordhaya ee xiisadaha.

Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxay mar kale xaqiijinaysaa taageeradeeda ku aaddan diblomaasiyadda, ixtiraamka sharciga caalamiga ah, iyo xallinta khilaafaadka si nabad ah.

Soomaaliya waxay soo dhaweynaysaa dhammaan dadaallada lagu horumarinayo nabadda, amniga iyo xasilloonida Bariga Dhexe, Geeska Afrika iyo gobolka Badda Cas.

Doha (Caasimada Online) – Ugu yaraan 13 qof ayaa ku geeriyooday, dhowr iyo toban kalena way ku dhaawacmeen kadib markii qarax xooggan uu ka dhacay xarunta ugu weyn ee dalka Qatar ee lagu sifeeyo gaaska dabiiciga ah ee dareeraha ah (LNG), sida ay xaqiijiyeen mas’uuliyiinta dalkaas.

Wasiirka Tamarta ee Qatar, Sacad Al-Kaabi, oo ka hadlay masiibadan, ayaa sheegay in qaraxa ka dhacay xarunta weyn ee Ras Laffan uu ka dhashay “cilad farsamo”, wuxuuna meesha ka saaray inuu ahaa weerar ka yimid dhinac cadow ah. Wasiirku wuxuu intaas ku daray in dhoofinta gaaska LNG ee Qatar aysan wax saameyn ah ku yeelan doonin dhacdadan.

Sida dalalka kale ee ku yaalla Khaliijka, Qatar ayaa horay ula kulantay weerarro gantaallo iyo diyaarado aan duuliye lahayn (drones) oo uga yimid dhinaca Iiraan, intii uu socday dagaalka u dhexeeya Mareykanka iyo Israa’iil oo dhinac ah iyo Iiraan.

Qaraxan ayaa yimid xilli shaqaaluhu ay dib u bilaabayeen hawlgallada xarunta gaaska, taas oo hawlaheeda la hakiyay kadib weerarkii Iiraan ay qaaday bishii Maarso ee sannadkan.

“Tani waxay ahayd shil caadi ah, mana ahayn fal kharbudaad ama weerar cadow. Wax-soo-saarka warshadda waxaa si ku meel gaar ah loo joojiyay tan iyo bishii Diseembar 2025 sababo la xiriira dayactir degdeg ah, waxaana dib loo bilaabay laba maalmood ka hor oo keliya,” ayuu yiri Al-Kaabi.

Wasiirka ayaa xaqiijiyay in dadka ku dhintay qaraxa ay dhammaantood u dhasheen Hindiya iyo Pakistan, halka xaaladda dadka dhaawacmay aysan mas’uuliyiintu weli faahfaahin ka bixin.

Dhanka kale, Wasaaradda Arrimaha Gudaha ee Qatar ayaa bayaan ay soo saartay ku sheegtay in aanu jirin wax gaas ah oo ku daatay goobta, islamarkaana aanay jirin khatar ku wajahan badqabka guud ee dadweynaha.

Shirkadda QatarEnergy oo maamusha xarunta, ayaan bixin faah-faahin ku saabsan goobta saxda ah ee uu qaraxu ka dhacay iyo baaxadda rasmiga ah ee khasaaraha maaliyadeed ee ka dhashay. Wasiir Al-Kaabi oo sidoo kale ah madaxa fulinta ee shirkadda ayaa sheegay in la furay baaritaan rasmi ah si loo ogaado sababta dhabta ah ee qaraxa.

“Arrintani marnaba saameyn kuma yeelan doonto dhoofintayada aan u dirno suuqyada caalamka,” ayuu ku adkeystay wasiirku.

Shirkadda QatarEnergy ayaa sheegtay in kooxaha gurmadka degdegga ah ay si dhaqso leh uga hawlgaleen goobta markii uu qaraxu ka dhacay xarunta gaaska ee Barzan, isla markaana lagu guuleystay in dabka la xakameeyo.

Magaalada warshadaha ee Ras Laffan, oo qiyaastii 80 kiiloomitir waqooyi kaga beegan caasimadda Doha ayaa hoy u ah xarunta ugu weyn ee dhoofinta gaaska dabiiciga ah ee dareeraha ah (LNG) ee caalamka, iyadoo soo saarta ku dhowaad shan meelood meel sahayda LNG-da adduunka.

Bishii Maarso 2026, dowladda Qatar ayaa ku dhawaaqday in xaruntan warshadeed uu soo gaaray “khasaare weyn” kadib weerarro gantaallo iyo diyaarado aan duuliye lahayn oo ay Iiraan ku qaaday.