Sanca (Caasimada Online) – Mahdi al-Mashat, oo ah madaxa Golaha Sare ee Siyaasadda ee Xuutiyiinta, fadhigiisuna yahay magaalada Sanca ee dalka Yemen, ayaa dhaleeceeyay tallaabooyinka ay Somaliland ugu dhaqaaqday xiriirka Israel, isaga oo ku tilmaamay “qalad halis ah” oo aan la aqbali karin, khatarna ku ah Yemen iyo xasilloonida gobolka.

Hadalka al-Mashat ayaa ku soo beegmay xilli Somaliland ay soo dhoweysay magacaabista ergayga Israel u qaabilsan Hargeysa, halka Somaliland-na ay sheegtay inay safaarad ka furaneyso magaalada Qudus, oo ay Muslimiintu u yaqaannaan Baytul Maqdis, isla markaana ah goob barakaysan oo ku taalla dhulka Falastiin ee la haysto.

Al-Mashat ayaa sidoo kale ka digay weerar kasta oo cusub oo Mareykanka ama Israel ay ku qaadaan Yemen iyo gobolka intiisa kale, isaga oo sheegay in Sanca ay diyaar u tahay inay ka jawaabto waxa uu ugu yeeray gardarro cusub.

Wuxuu sheegay in ciidamada Xuutiyiinta ay diyaar u yihiin inay sii wadaan dagaalka illaa laga xoreynayo “meesha ugu dambeysa” ee dhulka Yemen, isaga oo mar kale xaqiijiyay taageerada Sanca ay u fidiso Falastiin, Lubnaan iyo Iiraan.

Khudbad uu jeediyay munaasabadda sanad-guurada 36-aad ee midnimada Yemen ayuu ku sheegay in Mareykanka iyo Israel aysan hadda qarinayn waxa uu ku tilmaamay mashruuca “Israel Weyn”. Wuxuu intaas ku daray in dagaalka ka dhanka ah Iiraan uu ujeedkiisu yahay in meesha laga saaro caqabadda ugu weyn ee hortaagan qorshayaasha Israel ee gobolka.

Al-Mashat ayaa sidoo kale ka digay in Israel ay sii waddo waxa uu ku tilmaamay gardarrada ay ku hayso shacabka Falastiin iyo Lubnaan. Wuxuu ku boorriyay dowladaha Carabta iyo kuwa Islaamka inay qaadaan tallaabooyin dhab ah oo lagu joojinayo waxa uu ugu yeeray dambiyada Sahyuuniyadda, halkii ay ku ekaan lahaayeen qoraallo cambaareyn ah oo kaliya.

Wuxuu carabka ku adkeeyay in Yemen aysan aqbali doonin qorshe kasta oo lagu kala qeybinayo dalkaas, ama isku day kasta oo lagu waxyeelleynayo midnimadiisa. Wuxuu Mareykanka iyo Sacuudi Carabiya ku eedeeyay inay doonayaan inay Yemen u kala qeybiyaan kooxo iska soo horjeeda, iyagoo adeegsanaya dagaal, go’doomin iyo taageero ay siiyaan dhinacyo ay xulafo la yihiin.

Ankara (Caasimada Online) – Madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdogan ayaa sheegay in howlgalka qodista shidaalka ee Turkigu ka wado xeebaha Soomaaliya la filayo inuu ku dhammaado lix illaa sagaal bil gudahood, haddii xaaladaha cimilad ay saamaxaan.

Erdogan ayaa sheegay in howlgalkaas uu yahay mid taariikhi ah, maadaama uu yahay qodistii ugu horreysay ee Turkigu ka sameeyo biyo qoto dheer oo ka baxsan dalkiisa.

“Holwlgallada aan ka wadno xeebaha Soomaaliya waa kuwo taariikhi ah,” ayuu yiri Erdogan, isagoo ka hadlayay shir looga hadlayay kheyraadka dabiiciga ah oo lagu qabtay Istanbul.

“Haddii cimilada iyo xaaladaha hawadu saamaxaan, waxaan fileynaa in aan howlgalka qodista ku dhammeyno lix illaa sagaal bil gudahood,” ayuu raaciyay.

Madaxweynaha Turkiga ayaa sidoo kale sheegay in Ankara ay rajeyneyso inay shacabka Soomaaliyeed u keento war wanaagsan oo muddo dheer la sugayay.

“Rajadeennu waa inaan gaarsiino shacabka Soomaaliyeed ee walaalaha nala ah warka wanaagsan ee ay muddo dheer sugayeen, iyagoo sanado badan la daalaa-dhacayay xasillooni darro iyo macluul,” ayuu yiri Erdogan.

Hadalkan ayaa muujinaya in Turkigu hadda si rasmi ah ugu jiro marxalad muhiim ah oo lagu tijaabinayo rajada shidaalka badda Soomaaliya, kaddib sanado ay arrintu ku koobneyd heshiisyo, sahanno iyo hadal siyaasadeed.

Ceelkii ugu horreeyay

Markabka Turkiga ee Cagri Bey ayaa billaabay qodista ceelka Curad-1, oo ku yaalla meel ka baxsan xeebaha Soomaaliya, meel aad uga fog dhul xeebeedka Muqdisho.

Ceelkan ayaa loo arkaa tijaabadii ugu weynayd ee illaa hadda lagu sameeyo rajada shidaalka badda Soomaaliya.

Mas’uuliyiinta Turkiga ayaa hore u sheegay in ceelka la qodayo uu gaari karo kumannaan mitir oo qoto dheer, taas oo ka dhigeysa howlgal farsamo ahaan adag, kharash badanna ku baxayo.

Magaca Curad-1 ayaa si gaar ah u xambaarsan macne Soomaali ah, maadaama “curad” uu tilmaamayo ilmihii ugu horreeyay ee qoys u dhasha. Turkiga ayaa magacaas u adeegsaday inuu muujiyo in ceelkan yahay bilow cusub oo u dhaxeeya Ankara iyo Muqdisho.

Wasiirka Tamarta Turkiga Alparslan Bayraktar ayaa hore u sheegay in howlgalka Soomaaliya uu furayo “bog cusub” oo ku saabsan raadinta shidaalka iyo gaaska ee Turkiga.

“Waxaan rumeysanahay in marxalad cusub oo tamareed ay ka billaabaneyso Soomaaliya,” ayuu yiri Bayraktar, isagoo sheegay in Turkigu rajeynayo natiijo wanaagsan.

Kheyraad qaran

Dowladda Soomaaliya ayaa isku dayeysa inay howlgalka shidaalka u soo bandhigto mashruuc qaran, halkii laga dhigi lahaa arrin gobol ama deegaan gaar ah ku kooban.

Arrintaas ayaa muhiim u ah Soomaaliya, maadaama kheyraadka dabiiciga ah, dakhliga iyo sida loo qeybsanayo ay yihiin mowduucyo siyaasadeed oo xasaasi ah.

Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa hore u sheegay in kheyraadka dabiiciga ah uu yahay hanti qaran oo ay ka wada faa’iideysan doonaan dhammaan dadka Soomaaliyeed.

“Kheryaadku waa hanti qaran, waxaana ka faa’iideysan doona dhammaan Soomaalida,” ayuu yiri Xasan Sheekh.

Hadalkan ayaa u muuqday farriin ku socota siyaasiyiinta iyo maamullada xubnaha ka ah dowladda federaalka, xilli Soomaaliya ay weli la tacaaleyso muranno ku saabsan awoodaha dowladda dhexe, maamullada iyo qeybsiga dakhliga mustaqbalka.

Haddii shidaal laga helo badda Soomaaliya, dowladda federaalka ayaa wajihi doonta su’aalo adag oo ku saabsan sida loo maamuli doono dakhliga, cidda go’aanka yeelan doonta iyo sida looga hortagi doono in kheyraadkaasi noqdo il cusub oo khilaaf siyaasadeed.

Xiriir sii ballaaranaya

Howlgalka qodista shidaalka ayaa qeyb ka ah xiriirka sii xoogeysanaya ee Soomaaliya iyo Turkiga.

Xiriirka labada dal ayaa markii hore xoogga saaray gargaar bani’aadanimo, dhismaha kaabayaasha, waxbarashada iyo caafimaadka, balse sanadihii dambe wuxuu si weyn ugu fiday difaaca, amniga badda iyo tamarta.

Turkiga ayaa Soomaaliya ka dhisay saldhiggiisa milateri ee ugu weyn dibadda, wuxuuna tababar siiyay ciidamo Soomaali ah. Sidoo kale wuxuu door muhiim ah ku yeeshay mashaariic horumarineed oo ka socda Muqdisho iyo meelo kale.

Hadda, howlgalka shidaalka wuxuu xiriirka labada dal siinayaa waji cusub oo dhaqaale iyo istiraatiiji ah.

Turkiga wuxuu doonayaa inuu xoojiyo joogitaankiisa gobolka Geeska Afrika, halka Soomaaliya ay raadineyso dalal awood u leh inay ka caawiyaan ka faa’iideysiga kheyraadkeeda badda.

Inkastoo hadalka Erdogan uu sare u qaaday rajada laga qabo shidaalka Soomaaliya, haddana khubarada ayaa og in qodista badda qoto dheer aysan ahayn hawl fudud.

Laakiin dowladda Soomaaliya iyo Turkiga labaduba waxay hadda howlgalka u arkaan tijaabo weyn oo lagu ogaanayo waxa ku jira badda Soomaaliya.

Minneapolis (Caasimada Online) – Eedeysane kabo-la’aan ku baxsaday, oo lala xiriirinayo kiis khayaano caafimaad oo ka badan $90 milyan oo ka dhacay gobolka Minnesota, ayaa la qabtay saacado kadib markii uu ka cararay ciidamada FBI-da, xilli muuqaal ay duubtay kaamirada CCTV-ga uu muujiyay isagoo hal kab gacanta ku haysta, lugna ka dhutinaya.

Muhammad Abdulqadir Omar, oo 32 jir ah, kana soo jeeda Roseville, Minnesota, ayaa ka mid ah 15 qof oo lagu soo oogay eedeymo la xiriira khayaano lagu bartilmaameedsaday barnaamijyada Medicaid ee gobolka Minnesota. Omar ayaa lagu eedeeyay inuu ka booday balkoon ku yaalla dabaqa afraad ee dhisme si uu uga baxsado xarigga, sida uu sheegay Agaasimaha FBI-da Kash Patel.

“Kadib shirkii jaraa’id ee ay maanta si wadajir ah u qabteen hay’adaha kala duwan, kaas oo lagu shaaciyay 15 eedeyn oo la xiriira khayaano ka dhan ah barnaamijyada caafimaadka dadweynaha ee Minnesota, qofka hoos ku xusan ee baxsadka ahaa, Muhammad Omar, hadda waa la xiray,” ayuu Patel ku sheegay qoraal uu soo dhigay bartiisa X, isagoo raaciyay sawir muujinaya eedeysanaha oo dhutinaya, gacantana ku haya hal kab.

Patel ayaa sheegay in Omar lagu soo oogay eedeymo la xiriira khayaano caafimaad, oo hoos imaanaya qodobbada 18 U.S.C. § 1349 iyo 18 U.S.C. § 1347. Eedeymaha ayaa la xiriira shirkad ka shaqeynaysay Adeegyada Dejinta Guryaha, ama Housing Stabilization Services, taas oo lagu eedeeyay inay gudbisay sheegashooyin been abuur ah oo ku saabsan adeegyo aan la bixin, isla markaana lacagaha ka soo baxay loo weeciyay dano shakhsi ah.

Muuqaal ay duubtay kaamirada ilaalada ayaa muujiyay Omar oo dhulka ku dhacaya kadib markii uu isku dayay inuu ka baxsado saraakiisha sharciga. Waxaa la arkayay isagoo lug dhaawac ah ku socda, isla markaana gacanta ku haya kabtiisa.

Omar iyo 14 eedeysane oo kale ayaa lagu eedeeyay inay canshuur-bixiyayaasha ka dhaceen lacag ka badan $90 milyan, iyagoo, sida ay dacwad-oogayaashu sheegeen, si been abuur ah lacag uga dalbaday barnaamijyo Medicaid ah oo uu maamulo gobolka Minnesota.

Sida ku cad warqadda eedeynta ee Waaxda Caddaaladda Mareykanka, Omar iyo Ibrahim Bashir Abdi ayaa lagu eedeeyay inay si wadajir ah u lahaayeen una maamulayeen North Home Health Care LLC, halka Omar uu kaligiis lahaa South Home Health Care LLC. Labada shirkadood ayaa lagu eedeeyay inay gudbiyeen sheegashooyin been abuur ah oo dhan $3.3 milyan oo la xiriira Adeegyada Dejinta Guryaha ee Minnesota Medicaid, kuwaas oo qiyaastii $3.2 milyan la bixiyay.

Dacwad-oogayaashu waxay sheegeen in Omar iyo Abdi ay Medicaid ka dalbadeen lacag adeegyo aan la bixin, ama adeegyo laga badbadiyay tiradooda. Waxaa sidoo kale lagu eedeeyay inay sameeyeen diiwaanno been abuur ah si ay ugu muujiyaan in adeegyadaas la bixiyay.

Saraakiisha federaalka ayaa sheegay in Omar uu baxsaday xilli wakiillada federaalka ay fulinayeen hawlgal la xiriiray baaritaanka, saacado ka hor shirkii jaraa’id ee lagu shaacinayay eedeymaha ka dhanka ah dadka lala xiriirinayo khayaanada.

Colin McDonald, oo ah Kaaliyaha Xeer Ilaaliyaha Guud ee Qaybta Dhaqangelinta Sharciga Khayaanada Qaranka, ayaa sheegay in Omar uu wajihi karo eedeymo dheeraad ah oo la xiriira baxsashadiisa iyo isku dayga lagu hor istaagay caddaaladda.

“Farriinta aan u dirayo khayaanoolayaasha waa tan: maanta cuna, cabba, oo farxa, sababtoo ah maalmaha damaashaadkiinna iyo xorriyaddiinna way kooban yihiin,” ayuu McDonald ka sheegay shirkii jaraa’id.

Eedeymaha ka dhanka ah Omar iyo dadka kale weli maxkamad laguma caddeyn, waxaana sharciga Mareykanka uu u aqoonsan yahay eedeysanayaal aan dambi lagu helin ilaa maxkamad si rasmi ah ugu xukunto.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Ganacsiga iyo Warshadaha Soomaaliya, Mudane Jamaal Maxamed Xasan ayaa sheegay in Soomaaliya ay maanta haysato fursad weyn oo taariikhi ah oo dhinaca xoolaha ah, maadaama dalal badan oo suuqa ku xooganaa ay wajahayaan caqabado cusub.

Wasiirka oo ka hadlay kulan ka dhacay Muqdisho ayaa tilmaamay in dagaalka ka socda Suudaan uu si weyn u saameeyay dhoofkii xoolaha ee dalkaas, halka dalalka kale ee Australia iyo New Zealand ay hoos u dhigeen dhoofinta xoolaha nool, iyada oo sidoo kale la filayo in sanadka dambe ay joojiyaan dhoofka xoolaha

Jamaal ayaa xusay in maanta suuqa kaliya ee fursadda haysta uu yahay kan Soomaaliya, uuna ku baaqayo in ganacsatada ay ka faa’iideystaan.

Sidoo kale, wuxuu intaas ku daray in arrintan ay Soomaaliya siinayso fursad weyn oo ay ku ballaarin karto suuqeeda xoolaha ee guud ahaan caalamka.

“Suuqa ugu weyn xoolaha ee caalamka maanta Soomaaliya ayaa haysata, Suudaan waad aragteen dagaal ayaa ka socda,wadamada kalena sidii hore ma ahan fursad weyn ayaa na hortaalla,” ayuu yiri Wasiirka Ganacsiga.

Dhanka kale, waxa uu carrabka ku dhuftay in dowladda Soomaaliya ay waddo qorshe lagu casriyeynayo ganacsiga xoolaha, si dalka uusan ugu ekaan dhoofinta xoolaha nool oo keliya, balse loo abuuro fursado kale oo muhiim ah.

Soomaaliya ayaa hodan ku ah xoolaha nool oo si weyn looga dhaqdo, iyada oo inta badan loo iib geeyo dalalka Khaliijka, gaar ahaan xilliyada Ciidaha, taas oo sare u qaaday baahida loo qabo xoolaha Soomaaliyeed.

Si kastaba, Fursaddan muhiimka ah ayaa Soomaaliya ka dhigi karta in ay noqoto hormuudka ganacsiga xoolaha nool ee gobolka, gaar ahaan Geeska Afrika.

Boosaaso (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya magaalo-xeebeedka Boosaaso ayaa sheegaya in xalay ilaa maanta ay halkaas ka taagan tahay xiisad aad u kacsan, kadib markii ciidamada PMPF ee maamulka Saciid Deni iyo ciidamo ka socda beesha Dashiishe ee degta gobolka Bari ay isku hor fadhiisteen halka uu ku yaallo Hoteel Jubba.

Hoteel Jubba ayaa lagu waday inuu ka dhaco shirweyne ay beesha Dashiishe uga arrinsan lahayd mustaqbalka iyo aayaha beesha, hase ahaatee ciidamo ka socda maamulka Puntland ayaa la soo dhoobay agagaarka goobta uu shirka ka dhici lahaa.

Wararka laga helayo Boosaaso ayaa sheegaya in ciidamada taabacsan maamulka Puntland ay ka soo horjeedaan qabsoomidda shirkaas, oo ay u arkaan mid dhibaato ku ah qorshaha siyaasadeed ee madaxweynaha Puntland, Saciid Deni.

Ilaa hadda ma jiro war ka soo baxay maamulka Puntland oo looga hadlay xiisadda ka soo cusboonaatay magaalada Boosaaso.

Goobjoogayaal ku sugan magaalada Boosaaso ayaa Caasimada Online u sheegay in maanta magaalada laga dareemayo dhaqdhaqaaqyo ciidan iyo feejignaan sare, taasoo abuurtay walaac ay shacabka ka qabaan in isku dhac uu ka dhex qarxo ciidamada labada dhinac.

Shirka waxgaradka iyo siyaasiyiinta beesha Dashiishe, oo abaabulkiisu muddo soo socday, ayaa lagu waday in looga tashado arrimo la xiriira mustaqbalka siyaasadeed ee beesha, xaaladda amni iyo saameynta siyaasadeed ee gobolka Bari.

Beesha Dashiishe, oo ka mid ah beelaha dega gobolka Bari, gaar ahaan Boosaaso, ayaa muddo ka cabanaysay sed-bursi iyo dhaliilo ay ka qabto maamulka uu hoggaamiyo Saciid Cabdullaahi Deni.

Magaalada Boosaaso, oo ah xarunta ganacsiga Puntland, ayaa ah isha ugu weyn ee dhaqaalaha uu maamulkaasi ka helo, halkaasoo ay ku taallo dekedda Boosaaso oo halbowle u ah ganacsiga Puntland iyo gobollada ka baxsan maamulkaasi ee Bartamaha Soomaaliya.

Ankara (Caasimada Online) – Sida ay ku warrameen ilo xog-ogaal ah, dowladda Turkiga ayaa qorsheyneysa inay wafdi heerkiisu sareeyo u dirto magaalada Muqdisho marka laga soo laabto fasaxa Ciidul Adxaa.

Turkiga ayaa doonaya inuu qaato door dhex-dhexaad ah, sida ay sheegayaan ilo diblomaasiyadeed oo la hadlay Caasimada Online. Doorka Ankara ayaa noqon doona sidii xal la isla oggol yahay looga gaari lahaa khilaafka siyaasadeed ee dalka ka jira, kaas oo ka dhashay arrimaha doorashada iyo dhismaha dowlad cusub.

Mas’uuliyiinta Turkiga ayaa xoojiyay dadaallada diblomaasiyadeed toddobaadyadii la soo dhaafay, iyadoo ay sii kordhayaan xiisadaha siyaasadeed ee ka dhashay qaab-dhismeedka doorashada Soomaaliya iyo isbeddellada dastuuriga ah.

Kulamo arrimahan ku saabsan oo dhexmaray mas’uuliyiin ka tirsan Wasaaradda Arrimaha Dibadda Turkiga, hay’adaha sirdoonka Turkiga iyo xubno ka tirsan mucaaradka ayaa lagu soo warramayaa in mucaaradka loogu xaqiijiyay in Turkigu uusan si gaar ah u taageereyn Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, balse uu doonayo in la taageero heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay.

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa, markii ay fashilmeen wada-hadalladii uu kula jiray Golaha Mustaqbalka, kulamo xasaasi ah la yeeshay safiirka Turkiga u fadhiya magaalada Muqdisho, Alper Aktaş.

Labada dhinac ayaa kulankooda diiradda ku saaray xoojinta iskaashiga ka dhaxeeya Soomaaliya iyo Turkiga, gaar ahaan dhinacyada amniga, dhaqaalaha iyo siyaasadda.

Hase yeeshee, kooxaha mucaaradka ayaa kulankaas u arkayay mid muujinaya in Turkigu Xasan Sheekh ku taageerayo inuu xilka sii hayo, iyadoo aan weli heshiis laga gaarin doorasho dalka ka dhacda.

Kulankan ayaa sidoo kale loo arkay dhaq-dhaqaaq siyaasadeed oo uu Madaxweynuhu ku muujinayay la macaamilkiisa saaxiibbada caalamiga ah ee Soomaaliya, xilli uu dhaqan-galay muddo-kordhinta halka sano ah ee uu hore ugu dhawaaqay.

Dadaallada cusub ee Turkiga ayaa loo arkaa calaamad muujineysa in Ankara ay ka walaacsan tahay kala qeybsanaanta siyaasadeed ee sii kordheysa, taas oo sare u qaadaysa cabsida laga qabo daciifnimo ku timaadda maamulka dowladeed.

Mas’uuliyiin siyaasadeed ayaa muddooyinkii dambe dowladda Turkiga ku eedeynayay inay faragelin ku hayso arrimaha gudaha ee Soomaaliya. Cabdicasiis Xasan Maxamed Laftagareen ayaa su’aal ka keenay doorka Ankara ee siyaasadda Soomaaliya, wuxuuna ku eedeeyay inay gacan ka geysatay khilaafaadka siyaasadeed ee la xiriiray isbeddelkii ka dhacay maamulka Koonfur Galbeed.

Turkiga ayaa ah saaxiibka koowaad ee Soomaaliya, wuxuuna taageero mug leh ka geystaa arrimaha amniga, dhisidda ciidamo tayo leh, bixinta iyo kabidda miisaaniyadda dowladda, iyo sidoo kale kor u qaadista kaabayaasha dhaqaale sida dekedda Muqdisho, garoonka diyaaradaha Aadan Cadde iyo dhinaca caafimaadka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Arrimaha Gudaha, Federaalka iyo Dib-u-heshiisiinta Soomaaliya, Cali Yuusuf Cali (Xoosh), ayaa maanta si rasmi ah u furay tababar aqoon kororsi ah oo loo qabanayo Xildhibaannada Golaha Deegaanka degmooyinka Gobolka Banaadir, isaga oo ku dhawaaqay goorta kama dambeysta ah ee lasoo dooranayo guddoomiyeyaasha degmooyinka.

Tababarka loo furay xubnaha Goleyaasha Deegaanka ayaa diiradda saarayo sare u qaadidda karaanka hoggaamineed, ku shaqaynta qaanuunka, maamulka dowladaha hoose iyo dardargelinta adeegyada bulshada.

Munaasabadda furitaanka tababarka ayaa waxaa goobjoog ka ahaa Guddoomiyaha Maamulka Gobolka Banaadir ahna Duqa Magaalada Muqdisho, Dr. Xasan Maxamed Xuseen (Muungaab), mas’uuliyiin ka tirsan dowladda Federaalka, khubarro dhinaca dowladaha hoose ah iyo xubno ka socda hay’adaha taageera geeddi-socodka dowlad-dhiska dalka.

Wasiirka Arrimaha Gudaha XFS Cali Yuusuf Cali (Xoosh) oo jeediyay khudbadda furitaanka yaa sheegay in tababarkani uu qayb ka yahay qorshaha dowladda Federaalka Soomaaliya ee lagu xoojinayo nidaamka dowladaha hoose iyo dhismaha hay’adaha dimuqraadiga ah, isagoo tilmaamay in xildhibaannada goleyaasha deegaanka ay laf-dhabar u yihiin horumarinta adeegyada aas-aasiga ah iyo matalaadda shacabka heer deegaan.

Sidoo kale wuxuu tilmaamay in haatan wixii ka dambeeya ay si toos ah u howlgeli doonaan, isla markaana Ciida kadib ay soo dooran doonaan guddoomiyeyaasha degmooyinka oo ku imaan doono qof iyo cod.

“Ciida ka dib, xubnaha Golihiinna Deegaanka waxay dooran doonaan guddoomiyaasha degmooyinka Gobolka Banaadir,” ayuu yiri Wasiirku

Dhankiisa Duqa Magaalada Muqdisho, Xasan Maxamed Xuseen (Muungaab), oo isna hadal-jeedin sameeyay ayaa ku ammaanay xildhibaannada Golaha Deegaanka dadaalka iyo juhdiga ay u soo galeen sidii ay shacabka kalsoonidooda uga heli lahaayeen, isagoo xusay in guul weyn ay tahay in ay matalaan axsaab siyaasadeed oo ka qayb galay doorasho qof iyo cod ah.

“Waxaa la idiinkaga fadhiyaa inaad noqotaan jiil cusub oo wax ku kordhiya isla-xisaabtanka, adeegga bulsho iyo dowladnimada ku dhisan sharci iyo hufnaan,” ayuu yiri Guddoomiye Muungaab.

Tababarkan ayaa guud mari doono: Habraacyada sharciyeed ee Goleyaasha Deegaanka, maamulka iyo maareynta adeegyada bulshada, Isla-xisaabtanka iyo maamul wanaagga, Hannaanka dejinta xeer-hoosaadyada golayaasha deegaanka iyo Xoojinta wada shaqeynta bulshada iyo dowladda hoose.

Golaha Deegaanka Gobolka Banaadir oo ka kooban 390 xildhibaan, kuwaas oo laga soo doortay 16 degmo oo ka tirsan gobolka Banaadir, ayaa ka dhashay Doorashadii Golaha Deegaanka Gobolka Banaadir ee dhacday 25-kii Diseembar 2025, tallaabadaas oo ahayd mid taariikhi ah oo dib loogu soo noolaynayo nidaamka dowladaha hoose iyo hirgelinta doorashooyin qof iyo cod ah oo heer deegaan ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Senator Cabdi Xasan Cawaale (Qaybdiid) oo ka tirsan Golaha Aqalka Sare ayaa ka hadlay xaaladda siyaasadeed ee dalka, gaar ahaan dhaq-dhaqaaqyada haatan ka socda magaalada Muqdisho.

Cabdi Qaydiid oo ku jira safka mucaaradka ayaa ka hadlay abaabulka dibadbaxa loo ballansanyahay 4-ta June, isaga oo ku hanjabay inay ka hortagi doonaan tallaabo kasta oo xagooda ay usoo qaado dowladda Soomaaliya.

Sidoo kale, wuxuu soo hadal qaaday weerarkii 10-kii May ay gurigiisa ku qaadeen ciidanka dowladda, xilli halkaas ay ku sugnaayeen isaga iyo qaar kamid ah musharixiinta mucaaradka, wuxuuna ku tilmaamay mid sharci darro ah oo lagu beegsaday, balse xilligaas ku talagalkooda aanu ahayn dagaal, sida uu hadalka u dhigay.

“Xasan Sheekh gurigeyga sharci darro ayuu ku soo weeraray ee bal 4-ta June ciidan ha keeno waa la balansanyahaye,” ayuu yiri Senator Cabdi Qaybdiid.

Dhank

Dhanka kale, wuxuu weerarka afka ah ku qaaday Madaxweyne Xasan Sheekh, isaga oo shaaca ka qaaday inuu ka dhammaaday muddo xileedka, loogana baahan yahay inuu talada dhexdo soo dhigto, si looga heshiiyo doorashada.

“Madaxweynuhu mas’uul kama dalka marbuu ka ahaa maanta talo ayuu leeyahay muddo afar sano ah ayaa la siiyay waa dhamaatay inuu odey Soomaaliyed noqdo ayaa waajib ku ah,” ayuu mar kae yiri Senatorku.

Si kastaba, Mucaaradka ayaa maalmahan ku doodayay in Xasan uu sharci darro ku joogo Villa Somalia, isla markaana uu yahay Madaxweyne hore oo lamid ah madaxdii dalka soo martay, sida ay hadalka u dhigeen.

Soomaaliya ayaa haatan ku jirto marxalad xasaasi ah, iyadoo weli la’isku hayo hannaanka doorashooyinka iyo wax ka beddelka dastuutka kumeel gaarka ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Taliska Qaybta Guud ee Booliska oo warsaxaafadeed soo saaray ayaa ka hadlay dhalinyaro Jimcihii lagu xir-xiray gudaha magaalada Muqdisho, kuwaas oo dhigayay dibadbax cabasho ah.

Warsaxaafadeedka ayaa lagu sheegay in dhalinyarada lasoo xiray ay ku lug lahaayeen falal abaabulan oo rabshado iyo saxmad looga sameeyay baro hubin oo ay ciidamada amnigu ay ka sugayeen, kadibna gacanta lagu dhigay.

Booliska ayaa sheegay in dhalinyaradan ay abuureen qalqal-gelin amni oo saameeyay isku socodka dadweynaha iyo gaadiidka.

Sidoo kale, Taliska ayaa sheegay in haatan ay baaris ku socoto ragga lasoo qab-qabtay, isla markaana si deg-deg ah loo horgeyn doono cadaaladda.

“Eedaysanayaashan oo abuuray xaalado khatar ku ah amniga, xasilloonida iyo isu socodka bulshada, ayay ciidamada amnigu ka qabteen Goob Amniga laga sugayay, Waxaana hadda ku socda baaritaanno hordhac ah, iyadoo loo gudbin doono maxkamadda awoodda u leh, Sidoo kale, hay’adaha amniga ayaa weli ku daba jira shaqsiyaad kale oo ku lug leh falal noocan oo kale ah, si sharciga loo Waafajiyo,” ayaa lagu yiri qoraalka kasoo baxay Ciidamada Booliska.

Dhanka kale, Booliska ayaa fariin u diray shacabka, wuxuuna ugu baaqay inay ka digtoonaadaan ku lug lahaanshaha falalka amni darrada aha. Waxaa kale oo uu Boolisku shaaciyay in aan la ogoleyn banaabaxyada aan sharciyeysneyn, isla markaana cid kasta oo aan fasax haysan laga qaadi doono tallaabo adag.

“Hay’adaha amniga waxay markale bulshada ugu baaqayaan inay ka fogaadaan falal abaabulan oo lid ku ah amniga, xasilloonida iyo isu socodka Caasimadda. Waxaa sidoo kale la ogeysiinayaa bulshada inaan la oggolayn bannaan-baxyo ama isu imaatin aan sharciyeysneyn oo aysan fasaxin hay’adaha amniga, islamarkaana aan la qaban karin iyadoo aan la marin habraacyada amni ee muhiimka ah,” ayaa markale lagu yiri bayaanka.

Maalmihii u dambeeyay hay’adaha amniga ayaa ka hortegay dibadbaxyo ay soo abaabuleen mucaaradka oo ku doodaya in muddo xileedkii uu ka dhammaaday Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, waxayna mar kale iclaamiyeen isku soo baxyo kale oo loo ballansan yahay 4-ta bisha June.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya Shabeellaha Hoose ayaa sheegaya in xalay weerar dhanka ah cirka ah uu ka dhacay deegaanka Ugunji, kaas oo ay iska kaashadeen ciidamada dowladda iyo saaxibada caalamiga ah.

Warsaxaafadeed kasoo baxay Wasaaradda Gaashaandhigga Xukuumadda Soomaaliya ayaa waxaa lagu sheegay in duqeynta oo ahayd bartilmaameed lagu beegsaday maleeshiyaad ka tirsan Al-Shabaab oo isku aruursanayay si ay u abaabulaan falal argagixiso oo ka dhan ah shacabka Soomaaliyeed.

Wasaaradda Gaashaandhigga ayaa xaqiijisay in howlgalka uu u dhacay sidii loo qorsheeyay, laguna dilay lix xubnood, sidoo kalena lagu burburiyay hub culus.

“Howlgalka waxaa lagu dilay lix ka mid ah maleeshiyaadka Khawaarijta, iyadoo sidoo kale la burburiyay hub iyo agab ay adeegsanayeen,” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka.

Sidoo kale, qoraalka ayaa lagu sheegay in Ciidamada Xoogga Dalka iyo saaxibadooda ay sii wadi doonaan howlgallada ka dhanka ah argagixisada, isla markaana ujeedka uu yahay in lagu baacsado haraadiga kooxda Al-Shabaab.

“Wasaaradda Gaashaandhigga iyo Taliska Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed waxay xaqiijinayaan in la sii xoojin doono hawlgallada lagu baacsanayo haraadiga argagixisada, laguna beegsan doono goob kasta oo ay ku dhuuntaan, si dalka looga ciribtiro kooxaha Khawaarijta ah ee dhibaatada ku haya shacabka Soomaaliyeed,” ayaa mar kale lagu yiri warka qoraalka ah.

Xaaladda Ugunji ayaa weli cakiran, waxaana haatan ka socda dhaq-dhaqaaqyo iska soo horjeedo, oo u dhexeeyo labada dhinac, sida ay soo sheegayaan dadka deegaanka.

Muddooyinkii ugu dambeeyay dowladda Soomaaliya iyo saaxibada caalamiga ah oo uu ugu horreeyo Mareykanka ayaa kordhiyay duqeymaha ka dhanka ah argagixisada, iyada oo mala kala duwan oo dalka ah lagu beegsaday loogu gaystay khasaare xooggan.

Hargeysa (Caasimada Online) – Somaliland waxay muddo 35 sano ah baadi-goob ugu jirtay sidii ay ku heli lahayd aqoonsi caalami ah, waxayna geed dheer iyo mid gaaban u kortay sidii ay u noqon lahayd qaran ka madax bannaan Soomaaliya.

26-kii December 2025, Ra’iisul Wasaaraha Israa’iil, Benjamin Netanyahu, ayaa si rasmi ah u shaaciyay in dowladdiisu ay aqoonsatay madaxbannaanida Jamhuuriyadda Somaliland, halka Somaliland-na ay dhankeeda aqoonsatay Israa’iil, sida lagu xusay heshiiska labada dhinac.

Heshiiska kaddib, Israa’iil waxay magacawday Michael Lotem oo noqday danjireheeda u qaabilsan Somaliland, iyadoo la qorsheeyay in xafiis diblomaasiyadeed laga furo magaalada Hargeysa. Dhanka kale, Maxamed Xaaji ayaa noqday danjirihii ugu horreeyay ee Somaliland u fadhiyo Israa’iil, kaddib markii uu waraaqihiisa aqoonsiga u gudbiyay Madaxweynaha Israa’iil, Isaac Herzog.

Somaliland waxay ku dhawaaqday inay safaaraddeeda rasmiga ah ka furanayso magaalada Qudus, halkii ay ka furan lahayd Tel Aviv, taasoo ka dhigaysa waddankii siddeedaad ee safaarad ku yeesha magaaladaas.

Qudus waa magaalo Muslimiinta u ah meel barakeysan, isla markaana ay Falastiiniyiintu u arkaan dhul Israa’iil ay xoog ku haysato. Waa arrin loo arko xariiq cas oo lama taabtaan ah, waana xudunta dagaalka muddada dheer soo socday ee u dhexeeya Falastiin iyo Israa’iil.

Israa’iil waxay dan weyn ka leedahay goobta istiraatiijiga ah ee Somaliland, oo ku taalla marin muhiim ah oo u dhow Gacanka Cadmeed iyo Badda Cas. Danahaas waxaa ka mid ah la socodka dhaqdhaqaaqyada Xuutiyiinta Yemen iyo maraakiibta xiriirka la leh Iiraan. Dhanka Somaliland, qorshaheeda ugu weyn waxaa loo arkaa raadinta aqoonsi caalami ah, inkastoo aanay muuqan dan istiraatiiji ah oo u dhiganta tan Israa’iil.

Inkasta oo xukuumadda Somaliland ay aqoonsigan iyo is-dhaafsiga safiirrada u aragto guul weyn oo diblomaasiyadeed, haddana arrintan waxay gudaha Somaliland iyo bulshada dhexdeeda ka dhalisay dood ballaaran iyo diidmo xooggan.

Culimada diinta, siyaasiyiin iyo qaybo ka mid ah bulshada ayaa si adag uga horyimid xiriirkaas, iyagoo u eegaya dhinaca diinta iyo qaddiyadda Falastiin. Taas beddelkeeda, xukuumadda Somaliland waxay si adag u xakameysay hadallada saameyn kara xiriirka diblomaasiyadeed ama sawirka ay Somaliland ka bixinayso fagaarayaasha caalamka.

Culimada iyo madaxda dhaqanka waxaa inta badan laga codsadaa, ama lagu cadaadiyaa, inay ka fogaadaan hadallada kicin kara dareenka dadweynaha, ama abuuri kara khalkhal amni iyo mid siyaasadeed oo gudaha ah.

In laga hadlo arrimaha la xiriira heshiiska Israa’iil iyo Somaliland waxay qofka u horseedi kartaa cadaadis ama xarig. Inkastoo bilowgii bilihii la soo dhaafay qaar ka mid ah culimada diintu ay ku dhiirradeen inay gutaan mas’uuliyaddii ka saarneyd wacdiga iyo digniinta ku saabsan cawaaqibka ka dhalan kara in loo hiiliyo Yuhuudda, haddana digniinahooda lama dhageysan.

Mararka qaar, culimadu waxay ka baqaan in hadalladooda si khaldan loo fasirto, ama ay kooxaha xagjirka ahi ka faa’iideystaan. Taasina waxay halis gelin kartaa nabadda iyo xasilloonida gudaha.

Ugu dambeyn, aamusnaanta culimadu ma aha mid hal dhinac oo keliya ka timid. Waxaa ku lammaan cadaadis siyaasadeed, xeerar adag iyo ka-feejignaan la xiriirta ilaalinta naftooda, si ay uga badbaadaan xarig, xayiraad iyo cawaaqib kale oo ka dhalan kara hadalladooda.

Johannesburg (Caasimada Online) – Wasiirka Ciyaaraha, Farshaxanka iyo Dhaqanka ee Koonfur Afrika, Gayton McKenzie, ayaa amray baaritaan rasmi ah oo lagu sameeyo eedeymo sheegaya in Ururka Soomaalida ee Koonfur Afrika uu si sharci-darro ah u isticmaalay Astaanta Qaranka ee Koonfur Afrika, oo loo yaqaan Coat of Arms.

Waaxda Ciyaaraha, Farshaxanka iyo Dhaqanka ayaa sheegtay in ururku uu u muuqdo mid Astaanta Qaranka, ama nuqul ka mid ah, ku dhex daray astaanta ururka iyo agabka aqoonsiga ee uu adeegsado.

Gayton McKenzie ayaa sheegay in isticmaalka, samaynta ama dib-u-soo-saaridda astaanta dowladda, iyadoo aan la haysan oggolaansho qoraal ah oo ka timid Maamulaha Astaamaha Qaranka, ay mamnuuc ka tahay sharciyada astaamaha ee Koonfur Afrika.

“Astaanta Qaranka ee Koonfur Afrika waa mid ka mid ah calaamadaha ugu muhiimsan ee qarankayaga. Waxay ka tarjumaysaa madaxbannaanida, hiddaha iyo qiyamka dastuuriga ah ee nidaamkeenna dimoqraadiga ah. Isticmaalkeedana waxaa si adag u xukuma Heraldry Act 18 of 1962,” ayuu yiri Wasiir McKenzie.

Astaanta Qaranka ee Koonfur Afrika waxaa la bilaabay Maalinta Xorriyadda, 27-kii Abriil 2000, taasoo ka tarjumaysay ujeeddada dowladda ee ahayd in lagu muujiyo isbeddelka dimoqraadiga ah ee dalka iyo dareenka cusub ee waddaninimada.

Halkudhigga ku qoran Astaanta Qaranka ayaa ah “!ke e: /xarra //ke”, oo ku qoran luqadda dadka /Xam ee Khoisan, macnihiisuna yahay “dad kala duwan oo midoobay”.

McKenzie ayaa sheegay inuu arrintan si rasmi ah ugu gudbiyay Thembinkosi Mabaso, oo ah Maamulaha Astaamaha Qaranka ee Xafiiska Astaamaha, isagoo ku amray inuu sameeyo baaritaan rasmi ah oo lagu ogaanayo in astaanta iyo agabka aqoonsiga ee Ururka Soomaalida Koonfur Afrika ay ka dhigan yihiin xadgudub ka dhan ah Sharciga Astaamaha.

Wuxuu sidoo kale xafiiska ku amray in, haddii xadgudub la helo, la soo saaro ogeysiis u hoggaansanaan ah oo dalbanaya in si degdeg ah loo joojiyo isticmaalka astaanta, lana dabaqo tallaabooyinka sharciga ah ee la heli karo haddii ururku ku guuldareysto inuu u hoggaansamo amarka.

“Xafiiska Astaamaha waxaa laga codsaday inuu natiijada baaritaankiisa ku soo gudbiyo xafiiskayga muddo toban maalmood oo shaqo ah gudahood. Astaanta Qaranku ma aha walax qurxin ah oo urur kasta uu iska qaadan karo marka uu doono,” ayuu yiri McKenzie.

McKenzie wuxuu sheegay in waaxdiisu ay si adag tallaabo uga qaadi doonto meel kasta oo sharciga lagu xadgudbo, wuxuuna ku daray in arrintan loo maareyn doono si tusaale u noqota habka mustaqbalka loo xallinayo kiisaska noocan oo kale ah.

Dhanka kale, Ururka Soomaalida ee Koonfur Afrika ayaa sheegay in isticmaalka astaantu uu ahaa khalad aan ula kac ahayn, isla markaana ujeeddadu ahayd in lagu muujiyo xiriirka iyo saaxiibtinimada Soomaaliya iyo Koonfur Afrika. Ururku wuxuu sheegay inuusan ka warqabin xayiraadaha sharci ee ku saabsan isticmaalka astaamaha qaranka, wuxuuna raalli-gelin ka bixiyay arrintaas.

Ururka ayaa sidoo kale sheegay inuu meesha ka saaray sawirkii muranka dhaliyay, uuna diyaar u yahay inuu la shaqeeyo Waaxda Ciyaaraha, Farshaxanka iyo Dhaqanka inta baaritaanku socdo.

Arrintan ayaa sidoo kale dhalisay caro ka timid kooxo ka soo horjeeda muhaajiriinta, kuwaas oo la sheegay inay tageen safaaradda Soomaaliya ee Pretoria, iyagoo ka cabanaya isticmaalka astaanta qaranka Koonfur Afrika. Ilaa hadda, ma jirto jawaab rasmi ah oo ka soo baxday dowladda Soomaaliya oo ku saabsan murankan.

Minneapolis (Somalia Today) – Aimee Bock, oo ahayd madaxa hay’adda Feeding Our Future ee gobolka Minnesota, ayaa lagu xukumay ku dhawaad 42 sano oo xabsi ah, kadib markii lagu helay inay hormuud ka ahayd mid ka mid ah kiisaskii ugu waaweynaa ee khiyaano dhaqaale ee la xiriira barnaamijyadii gargaarka COVID-19 ee dalka Mareykanka.

Garsoore federaal ah oo ku sugan Minneapolis ayaa Khamiistii Bock ku xukuntay 500 bilood oo xabsi ah, taas oo u dhiganta 41 sano iyo 8 bilood. Xukunka ayaa la xiriira qorshe lagu dhacay ku dhawaad $250 milyan oo doollar oo loogu talagalay barnaamijyo federaal ah oo lagu quudinayay carruurta xilligii faafitaanka COVID-19.

Xeer-ilaaliyayaasha federaalka ayaa sheegay in Feeding Our Future ay noqotay xarunta shabakad ballaaran oo lagu gudbin jiray sheegashooyin been abuur ah, lagu abuuri jiray goobo cunto-qaybin oo aan jirin ama aan shaqayn, laguna sameyn jiray liisas carruur ah oo been ah si lacag looga helo dowladda federaalka.

Xukun culus 

Bock, oo 45 jir ah, ayaa sanadkii 2025 xeerbeegti federaal ah ku heshay dambiyo ay ka mid yihiin shirqool, khiyaano dhanka isgaarsiinta ah iyo laaluush. Waxay muddo dheer ku adkaysanaysay inaysan dambi gelin, balse waxay maxkamadda ka hor sheegtay inay fahamsan tahay in barnaamijkii ay ilaalin lahayd uu fashilmay.

“Waan fahamsanahay inaan guuldarraystay. Waxaan guuldarreystay dadweynaha, qoyskayga iyo qof walba,” ayay Bock ka sheegtay maxkamadda, iyadoo ilmaynaysa ka hor inta aan xukunka lagu ridin.

Xeer-ilaaliyayaasha ayaa codsaday in lagu xukumo 50 sano oo xabsi ah, iyagoo ku dooday in dambiyadeedu ay keeneen khasaare baaxad leh oo saameyntiisu ka baxsan tahay lacagtii la dhacay. Qareenkeeda, Kenneth Udoibok, ayaa codsaday xukun aad uga gaaban, isagoo sheegay in Bock si qaldan loogu sawiray inay ahayd maskaxdii keliya ee ka dambeysay khiyaanada.

Garsoore Nancy Brasel ayaa sheegtay in Bock ay ku jirtay “xudunta” shabakad khiyaano ah oo si weyn u dhaawacday kalsoonida shacabka ee barnaamijyada dowladda. Maxkamaddu waxay sidoo kale ku amartay inay bixiso in ka badan $240 milyan oo doollar oo magdhow ah.

Lacag carruur laheyd

Feeding Our Future ayaa sheegan jirtay inay malaayiin cunto ah gaarsiisay carruur danyar ah xilligii iskuulladu xirnaayeen ee COVID-19. Hase yeeshee, baarayaasha federaalka ayaa sheegay in lacag badan lagu qaatay dalabyo been ah, halka qayb weyn oo ka mid ah dhaqaalihii la dhacay lagu iibsaday guryo, gaadiid qaali ah, safarro, dahab iyo hanti kale.

Kiiska ayaa billowday inuu si weyn u soo shaac baxo kadib markii FBI-du ay 2022 baaritaanno ku sameysay xarumo la xiriiray Feeding Our Future. Tan iyo markaas, tobannaan qof ayaa lagu soo oogay dacwado la xiriira khiyaanada cuntada, halka ugu yaraan 65 qof lagu xukumay ama ay qirteen dambiyo la xiriira kiisaska is-dul saaran ee Minnesota.

Inkasta oo dad badan oo lagu soo oogay kiiska ay yihiin Soomaali-Mareykan, Bock lafteedu kama tirsanayn bulshada Soomaalida. Arrintaas ayaa noqotay mid muhiim ah, maadaama kiisku uu si weyn ugu dhex milmay dood siyaasadeed oo ka dhalatay eedeymo guud oo lagu jeediyay Soomaalida Minnesota.

Dacwado cusub 

Xukunka Bock ayaa yimid isla toddobaad ay mas’uuliyiinta federaalka ku dhawaaqeen dacwado cusub oo lagu soo oogay 15 qof oo kale oo lagu eedeeyay khiyaano la xiriirta barnaamijyada Medicaid iyo adeegyada bulshada ee gobolka Minnesota. Wasaaradda Caddaaladda Mareykanka ayaa sheegtay in dacwadahaas cusub ay la xiriiraan in ka badan $90 milyan oo doollar oo lacag dadweyne ah.

Dadka dacwadaha cusub wajahaya waxaa ka mid ah Fahima Mahamud, oo ahayd madaxa Future Leaders Early Learning Center, xarun xannaano carruureed oo ku taal Minneapolis. Xeer-ilaaliyayaasha ayaa ku eedeeyay in xarunteedu ay si khaldan u heshay ku dhawaad $4.6 milyan oo doollar oo la xiriira barnaamijka kaalmada daryeelka carruurta, iyadoo sidoo kale horay loogu soo oogay dacwad la xiriirta barnaamijkii Feeding Our Future. Mahamud ayaa horey u beenisay eedeymaha la xiriira khiyaanada cuntada.

Laba qof oo kale ayaa lagu eedeeyay inay u shirqooleen inay qaataan $975,000 oo ka yimid barnaamijyo Medicaid ah oo loogu talagalay adeegyada guriyeynta, iyadoo la sheegay in adeegyadaas aan la bixin. Laba kale ayaa lagu eedeeyay inay heleen $21.1 milyan iyagoo Medicaid ka dalbaday lacag loogu magac daray daaweynta carruurta qaba autism-ka, taas oo baarayaashu sheegeen inay ahayd mid aan loo baahnayn ama aan la bixin.

Kiis la siyaasadeeyay 

Kiiska Feeding Our Future ayaa muddooyinkii dambe ka baxay maxkamadaha, wuxuuna noqday arrin siyaasadeed oo qaran. Madaxweyne Donald Trump ayaa sanadkii hore u adeegsaday kiisaska khiyaanada ee Minnesota inuu ku weeraro Soomaalida gobolkaas iyo maamulka guddoomiye Tim Walz.

Trump ayaa baraha bulshada ku sheegay in Minnesota ay noqotay xarun lagu dhaqo lacagaha khiyaanada ah, isagoo si gaar ah u weeraray Soomaalida gobolka. Hadalladaas ayaa dhaliyay cambaareyn xooggan, iyadoo hoggaamiyeyaal bulsho iyo siyaasiyiin Minnesota ah ay ku eedeeyeen inuu falalka dad gaar ah u adeegsanayo beegsi guud oo ka dhan ah bulshada Soomaalida-Mareykanka.

Dabayaaqadii 2025, maamulka Trump ayaa sidoo kale qaaday tallaabooyin la xiriira lacagaha federaalka ee daryeelka carruurta, isagoo sabab uga dhigay eedeymo khiyaano oo ka jiray Minnesota. Walz ayaa xilligaas ku eedeeyay Trump inuu siyaasadeynayo baaritaannada, isla markaana uu si gaar ah u bartilmaameedsanayo bulshooyinka Soomaalida-Mareykanka.

Kiiska Bock ayaa hadda noqday mid ka mid ah xukunnadii ugu cuslaa ee laga rido dacwadaha khiyaanada ee xilligii COVID-19, wuxuuna sii kordhiyay cadaadiska saaran Minnesota ee ku saabsan sida ay u ilaaliso barnaamijyada adeegyada bulshada ee lagu bixiyo lacagta canshuur-bixiyayaasha.

Baydhabo (Caasimada Online) – Wararka aan ka helayno gobolka Baay ayaa sheegaya in xiisad colaadeed ay ka taagan tahay duleedka magaalada Baydhabo, kadib dagaal culus oo xalay dhex-maray ciidamo ka tirsan maamulka Koonfur Galbeed iyo maleeshiyaad la sheegay inay taabacsan yihiin madaxweynihii hore ee maamulkaasi, Cabdicasiis Lafta-gareen.

Dagaalka ayaa si gaar ah uga dhacay deegaanka Iidoow Dhagoole oo dhaca waqooyiga magaalada Baydhabo, halkaas oo ay labada dhinac isku adeegsadeen hubka noocyadiisa kala duwan. Ilo deegaanka ah ayaa sheegay in iska horimaadka uu socday saacado badan, isla markaana uu sababay khasaare isugu jira dhimasho iyo dhaawac.

War-saxaafadeed maanta kasoo baxay Wasaaradda Amniga ee maamulka Koonfur Galbeed ayaa lagu sheegay in ciidamada ammaanka ay ka hortageen weerar qorsheysan oo lagu soo qaaday magaalada Baydhabo.

Wasaaraddu waxay maleeshiyaadka weerarka soo qaaday ku tilmaamtay “Shabaabka cusub,” iyadoo ula jeedda ciidamo daacad u ah Lafta-gareen. Sidoo kale, wasaaraddu waxay sheegtay in howlgalka lagu dilay xubno ka tirsan maleeshiyaadkaasi, isla markaana lagu qabtay hub iyo saanad ciidan.

Si kastaba, maamulka ayaa wax faahfaahin ah ka bixin khasaaraha dhinaca ciidamadiisa kasoo gaaray dagaalka ka dhacay deegaankaasi.

Mas’uuliyiinta Koonfur Galbeed ayaa sidoo kale ugu baaqay waalidiinta iyo ehellada dhalinyarada ku sugan furimaha dagaalka inay kasoo saaraan goobaha ay ku sugan yihiin, iyagoo ballan-qaaday in loo fidin doono cafis haddii ay iska soo dhiibaan maamulka.

“Dhalinyaradaasi waa la marin habaabiyay, waxaana loogu baaqayaa qoysaskooda inay ku qanciyaan inay kasoo baxaan duurka, si loogu soo celiyo bulshada dhexdeeda,” ayaa lagu yiri baaqa maamulka Koonfur Galbeed.

Xiisaddan ayaa kusoo aadeysa xilli gobolka Baay ay ka jiraan dhaq-dhaqaaqyo ciidan iyo abaabullo siyaasadeed oo ka dhashay isbeddelkii dhawaan ka dhacay hoggaanka maamulka Koonfur Galbeed. Taageerayaasha Lafta-gareen ayaa weli kasoo horjeeda sida ay wax u dhaceen, waxaana jira cabsi laga qabo in colaaddu sii fiddo.

Tan iyo markii xilka laga qaaday Lafta-gareen, qaar kamid ah ciidamadii daacadda u ahaa ayaa isku uruursaday deegaanno ka tirsan gobolka Baay, halkaas oo ay ka wadaan kacdoon ka dhan ah Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo maamulka cusub ee Koonfur Galbeed. Xiisaddan ayaa sare u qaaday walaaca laga qabo amniga guud ee magaalada Baydhabo iyo nawaaxigeeda.

Amsterdam (Caasimada Online) – Muddoyinkii u dambeeyay waxaa soo baxayay dhibaatooyin soo wajahay bulshada Soomaaliyeed ee ku nool Netherlands, kuwaas oo la xiriira duruufo kala duwan oo dhinaca dhaqanka, nolosha iyo deegaanka ah.

Guddoomiyaha Ururka Jaaliyadda Somalische Federatie Organisatie, Abdikadir Ali Nuune, ayaa sheegay in bulshada Soomaaliyeed ay la kulanto dhibaatooyin kala duwan marka qof ehelkooda ka mid ah, ama qof asal ahaan Soomaali ah, uu geeriyoodo. Arrintan ayuu sheegay inay inta badan ka timaaddo aqoon-darro bulshada ka haysata nidaamka dalka iyo hab-raacyada aaska.

Mararka qaar, ayuu sheegay, maamullada degmooyinka waxay soo jeediyaan in meydka la gubo, maadaama duugistiisu ay kharash badan ku kacdo. Arrintaas oo kale, ayuu tilmaamay, waxay u baahan tahay in ururrada Soomaalidu bulshada ku baraarujiyaan, isla markaana loo tilmaamo in ay jiraan caymisyo qaabilsan aaska iyo asturidda meydka.

Guddoomiyaha SFON, Abdikadir Ali Nuune, ayaa xusay in mid ka mid ah dhibaatooyinka ugu waaweyn ee xilligan haysata bulshada Soomaalida ay tahay sida loo maareeyo meydka qofka marka uu geeriyoodo. Aqoon-darrada baahsan ee dhinaca shuruucda dalka iyo hab-raaca aaska ayaa keentay in qoysas badan ay hay’adda SFON ka caawiso sidii ay ula xiriiri lahaayeen dawladda hoose ee Gemeente, si ay u helaan taageero dhinacyo kala duwan leh.

Waxa ugu daran ee uu guddoomiyuhu farta ku fiiqay ayaa ah in mararka qaar maamullada degmooyinka ay soo jeediyaan in meydka la gubo, maadaama nidaamka duugista rasmiga ah uu yahay mid aad qaali u ah. Qoysaska qaar, dadka keligood nool iyo dhallinyarada ku jira kaamamka qaxootiga ayaan awoodin inay bixiyaan kharashkaas badan marka qof ka geeriyoodo.

Arrinta gubidda meydka waxay si toos ah uga hor imaanaysaa caqiidada Islaamka, sharafta hiddaha iyo dhaqanka Soomaaliyeed, waxayna naxdin iyo walbahaar hor leh ku abuurtaa ehelka qofka geeriyooday.

Si looga baaqsado dhibaatooyinkaas dhaawacaya bulshada diin ahaan iyo dhaqan ahaanba, Ururka Somalische Federatie Organisatie wuxuu qaatay door hoggaamineed. Ururku wuxuu marar badan la kulmaa maamullada degmooyinka ee Gemeenten, si uu ugu fahamsiiyo xasaasiyadda ay arrinta gubidda meydku ku leedahay bulshada Soomaaliyeed, iyo sidii loo heli lahaa xalal kale oo la awoodi karo, isla markaana waafaqsan sharciga dalka iyo diinta Islaamka.

Dhawaan waxaa kaam qaxooti ku geeriyooday nin waayeel ah oo sharci la’aan ahaa. Hay’adda SFON iyo guddoomiyaheeda ayaa ku guuleystay in meydkiisa loo qaado magaalada Muqdisho, iyadoo dhaqaalihii ku baxay ay ka caawisay hay’adda maamusha kaamamka qaxootiga ee COA.

Sidoo kale, guddoomiye Nuune iyo hay’addiisa ayaa ka hortagay in la gubo meydka wiil lagu magacaabi jiray Farah Gutale, kaas oo markii dambe loo aasay sida ay shareecadu qabto.

SFON waxay sidoo kale u taagan tahay hanuuninta bulshada Soomaaliyeed ee dalkaas ku nool, gaar ahaan dhallinyarada ku cusub waddanka iyo kuwa ku jira kaamamka qaxootiga. Ururku wuxuu bulshada u furay goobo lagu madadaalo iyo xafiisyo gaar ah oo ka caawiya la-qabsiga nidaamka dalka, fahamka xuquuqdooda iyo gudashada waajibaadkooda.

Waxay sidoo kale leeyihiin xafiis lagu magacaabo Wegwijzer, kaas oo caawiya dadka helay sharciga cusub. Xafiiskaas waxaa jooga dad yaqaanna luqadda Soomaaliga, kuwaas oo si fudud wax ugu sharxi kara dadka u baahan taageerada.

Ugu dambeyn, SFON waxay bulshada u noqotay buundo isku xirta baahiyaha Soomaalida iyo shuruucda adag ee dalka Netherlands. Ururku wuxuu ka shaqeeyaa ilaalinta sharafta, diinta, dhaqanka iyo jiilka mustaqbalka soo koraya. Waxa kale oo uu abaabulaa doodo iyo kulamo ay dhallinyaradu kaga hadlaan arrimaha noloshooda khuseeya iyo mustaqbalka dalka ay ku nool yihiin.

Waxaa diyaariyay
Ali Muhiyaddiin