Washington (Caasimada Online) – Agaasimaha Guud ee Hay’adda Sirdoonka iyo Nabadsugidda Qaranka (NISA), Mahad Maxamed Salaad ayaa maalmihii la soo dhaafay kulamo muhiim ah kula yeeshay magaalada Washington madaxda hay’adaha sirdoonka Mareykanka ee CIA iyo FBI.

Kulamadan ayaa diiradda lagu saaray xoojinta iskaashiga dhinacyada sirdoonka, la-dagaallanka argagixisada, iyo horumarinta xiriirka taariikhiga ah ee u dhexeeya Soomaaliya iyo Mareykanka, sida ay sheegeen ilo xog-ogaal ah.

Agaasimaha NISA ayaa kulamadaas ku soo bandhigay dadaallada dowladda Soomaaliya ee ku aaddan sugidda amniga iyo ciribtirka kooxaha Al-Shabaab iyo Daacish, isaga oo carrabka ku adkeeyay baahida loo qabo in la sii xoojiyo wada-shaqeynta labada dhinac.

Sidoo kale, Mahad Maxamed Salaad ayaa booqday xarunta Ciidamada Howl-gallada Gaarka ah ee Mareykanka ee Fort Bragg, oo ku taalla gobolka North Carolina, halkaas oo uu kulan kula yeeshay Korneyl Benander, oo ah taliye sare oo ka tirsan ciidamada gaarka ah ee Mareykanka.

Korneyl Benander ayaa la sheegay inuu hore uga soo shaqeeyay Soomaaliya, iyadoo labada dhinac ay yeeshaan wada-hadal qoto dheer oo ku saabsan xaaladda amni ee dalka iyo sidii loo xoojin lahaa howl-gallada socda.

Dhankiisa, Agaasimaha NISA ayaa uga mahadceliyay Dowladda Mareykanka taageerada joogtada ah ee ay siiso Soomaaliya, gaar ahaan dhinacyada amniga, tababarrada ciidamada iyo la dagaallanka argagixisada.

Iskaashigan ayaa la sheegay inuu horseeday guulo la taaban karo, oo ay ka mid yihiin howl-galladii ugu dambeeyay ee lagu bartilmaameedsaday horjoogeyaasha sare ee Khawaarijta, kuwaas oo si weyn u wiiqay awooddooda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaarihii hore ee Soomaaliya, Cumar Cabdirashiid Cali Sharmaarke ayaa si kulul uga hadlay xaaladda siyaasadeed ee ka taagan dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed, isagoo sheegay in hoos loo dhigay awoodii maamulkaas.

Cumar Cabdirashiid ayaa waxa uu sheegay in awooddii maamulka Koonfur Galbeed loo rogay awood hoose oo si toos ah uga amar qaata Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Sidoo kale wuxuu sheegay in aanay jirin wax sharci ah oo ogolaanaya in dowlad-goboleed lagu beddelo maamul KMG ah oo ka amar qaata dowladda dhexe, isagoo carrabka ku adkeeyay in nidaamka federaalka uu ku dhisan yahay awood qeybsiga dowlad-goboleedyada iyo dowladda dhexe.

“Doorashooyin waa lagu qaban karaa iyadoo uu jiro maamul ku-meel-gaar ah oo heer dowlad-goboleed ah, balse su’aasha taagan waa haddii Dowladda Federaalka ay isku dayeyso inay dib u qorto jihada mustaqbalka nidaamka federaalka,” ayuu yiri Ra’iisul wasaarihii hore.

Wuxuu sidoo kale ka digay in tallaabo kasta oo loogu xadgudbo dastuurka dalka ay dib u celin karto horumarka siyaasadeed ee la gaaray, isla markaana ay dalka gelin karto qalalaase cusub oo dhinaca dowladnimada ah.

Hadalka Cumar Cabdirashiid ayaa imanaya xilli ay jiraan dooddo xooggan oo ku saabsan go’aamada Dowladda Federaalka ee ku aaddan maamulka Koonfur Galbeed, iyadoo siyaasiyiin iyo qeybaha bulshada qaarkood ay muujinayaan walaac ku saabsan ilaalinta nidaamka federaalka iyo madax-bannaanida dowlad-goboleedyada.

Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya Xamza Cabdi Barre ayaa Arbacaddii soo saaray digreeto uu ku magacaabayo hoggaamiye KMG ah oo uu yeelanayo maamulka Koonfur Galbeed, kaasi loo magacaabay Jibriil Cabdirashiid Xaaji.

Jibriil ayaa hadda ahaa Ra’iisul Wasaare ku-xigeenka labaad ee dalka, wuxuuna beddelayaa Cabdicasiis Lafta-gareen, oo awood ciidan lagu dhaafiyay xukunka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ciidanka Kumaandooska ee Gorgor oo kaashanaya howlgalka Midowga Afrika ee AUSSOM ayaa gacanta ku dhigay sarkaal sare oo ka tirsan Al-Shabaab, kadib howlgal qorsheysan oo ka dhacay gobolka Shabeellaha Hoose, sida ay sheegeen saraakiil ka tirsan ciidamada.

Sarkaalka ayaa magaciisa lagu sheegay Salaad Cusmaan Macalin, oo 40 jir ah, waxaana laga soo qabtay deegaanka Mubaarak ee gobolka Shabeellaha Hoose.

Wararka laga helayo ciidamada ayaa sheegaya in ninkan uu ka tirsanaa saraakiisha Al-Shabaab ee qaabilsanaa basaasidda iyo qorsheynta weerarrada lagu qaado xeryaha iyo saldhigyada ciidamada dowladda.

Saraakiisha ammaanka ayaa sheegay in qabashada ninkan ay ka dambeysay xog uruurin muddo socotay, isla markaana uu door muhiim ah ku lahaa isku dubaridka weerarro lagu beegsan lahaa fariisimaha ciidamada iyo goobaha muhiimka ah.

Qabashadiisa ayaa lagu tilmaamay dhabar-jab ku yimid shabakadaha basaasidda ee kooxda Al-Shabaab.

Dhinaca kale, Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed oo howlgallo ka wada bariga gobolka Hiiraan ayaa weerar dhabagal ah ku qaaday maleeshiyaad ka tirsan Al-Shabaab oo ku sugnaa deegaanka Abaar Cano-weyn, oo u dhexeeya deegaanka Yasooman iyo degmada Moqokori ee gobolka Hiiraan.

Weerarkaasi ayaa la sheegay in lagu beegsaday gaari nooca Cabdi-bile ah oo ay wateen maleeshiyaadka, waxaana halkaasi lagu gubay gaarigii, laguna dilay dhammaan maleeshiyaadkii saarnaa, sida warbaahinta u xaqiijiyay Taliyaha Qeybta 27-aad ee Ciidanka Dhulka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, Kornayl Cali Cagey.

Taliyaha ayaa sidoo kale sheegay in ciidamadii fuliyay howlgalka ay si nabad ah ugu soo laabteen goobihii ay ka baxeen, kadib markii ay fuliyeen weerarka, isla markaana ay soo qaniimaysteen hubkii ay wateen maleeshiyaadka la dilay.

Howlgalladan ayaa qeyb ka ah dadaallada sii kordhaya ee ciidamada dowladda iyo kuwa deegaanka ay ku doonayaan in ay ku wiiqaan awoodda Al-Shabaab, gaar ahaan deegaannada dhaca bartamaha iyo koonfurta dalka, halkaas oo ay ka socdaan howlgallo joogto ah.

Dowladda Soomaaliya ayaa marar badan sheegtay in howlgallada milatari ee socda ay ujeedkoodu yahay ciribtirka Al-Shabaab iyo dib u soo celinta deegaannada ay weli ku sugan yihiin kooxda, iyadoo ciidamada ay marar badan guulo ka sheegteen howlgallada ay ka fuliyaan gobollada dalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Golaha Mustaqbalka ayaa si adag uga horyimid magacaabista hoggaamiyaha KMG ah ee dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed, iyagoo ku baaqay in la qabto doorasho loo dhan yahay oo ka gedisan midda ay wado Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Ra’iisul Wasaare Xamza Cabdi Barre ayaa xalay soo saaray digreeto uu Jibriil Cabdirashiid Xaaji ugu magacaabayo inuu noqdo hoggaamiye KMG ah oo uu yeelanayo maamulka Koonfur Galbeed.

Jibriil ayaa hadda ahaa Ra’iisul Wasaare ku-xigeenka labaad ee dalka, wuxuuna beddelayaa Cabdicasiis Lafta-gareen, oo awood ciidan lagu dhaafiyay xukunka.

Golaha Mustaqbalka ayaa tallaabadan ku tilmaamay jebin cad oo ka dhan ah Dastuurka Federaalka iyo kan maamulka Koonfur Galbeed, isla markaana ah weerar toos ah oo lagu qaaday tiirarka nidaamka federaalka ee Soomaaliya, sida lagu yiri war-saxaafadeed kasoo baxay golaha.

“Dastuurka Koonfur Galbeed wuxuu si cad u dhigaya in haddii Madaxweynaha xilkiisa gudan waayo ama is casilo, in muddo 30 maalmood gudahood ah lagu qabto doorasho madaxtinimo,” ayaa lagu yiri qoraalka Golaha Mustaqbalka oo ay ku mideysan yihiin siyaasiyiinta mucaaradka iyo madaxweynayaasha Puntland iyo Jubaland.

Sidoo kale, Golaha ayaa ku baaqay in muddo 30 maalmood gudahood ah lagu qabto doorasho loo dhan yahay, oo ay ku heshiinayaan dhammaan saamileyda siyaasadeed ee Koonfur Galbeed, isla markaana si buuxda ugu saleysan dastuurka dowlad-goboleedka.

Hoos ka aqriso war-saxaafadeedka oo dhameystiran:

Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed wuxuu si adag uga soo horjeedaa maamulka ay Dowladda Federaalka u magacowday Dowlad Goboleedka Koonfur Galbeed, tallaabadan waa jebin cad oo ka dhan ah Dastuurka Federaalka iyo kan Koonfur Galbeed, waana weerar toos ah oo lagu qaaday tiirarka nidaamka federaalka ee Soomaaliya.

Dastuurka Koonfur Galbeed wuxuu si cad u dhigaya in haddii Madaxweynaha xilkiisa gudan waayo ama is casilo, in muddo 30 maalmood gudahood ah lagu qabto doorasho madaxtinimo.

Dhaqanka xarun-ka-taliska ah ee lagu maamulayo dowlad-goboleedyada leh hay’ado dastuur ah, iyadoo loo marayo amarro iyo digreetooyin, wuxuu si toos ah uga hor imaanayaa Dastuurka, mabda’a awood-qaybsiga, iyo nidaamka federaalka

Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed wuxuu ku baaqayaa in muddo 30 maalmood gudahood ah lagu qabto doorasho loo dhan yahay, oo ay ku heshiinayaan dhammaan saamileyda siyaasadeed ee Koonfur Galbeed, islamarkaana si buuxda ugu saleysan dastuurka dowlad goboleedka.

Goluhu wuxuu ka digayaa in jihadani aysan ahayn oo keliya mid khaldan, balse ay tahay dib u noqosho dhaqankii kali talisnimo ee horseeday burburkii dowladnimada Soomaaliyeed.

Goluhu wuxuu mar kale caddeynayaa go’aankiisa uu ku difaacayo dastuurka iyo nidaamka federaalka ah, isagoo adeegsanaya dhammaan hababka sharci iyo kuwa nabadeed si uu uga hortago isku day kasta oo lagu burburinayo nidaamkaas ama lagu hirgelinayo xukun kelitalisnimo.

– Dhammaad –

Muqdisho (Caasimada Online) – Munaasabadda dhaarinta xubnaha Golaha Deegaanka ee magaalada Muqdisho oo si heer sare ah loo soo agaasimay ayaa maanta ka qabsoontay magaalada Muqdisho.

Xubnaha Golaha Deegaanka Gobolka Banaadir oo tiradoodu gaareyso 390 mudane ayaa si rasmi ah loo dhaariyey, waxaana dhaariyey Guddoomiyaha Maxkamadda Gobolka Banaadir, Saalax Cali Maxamuud.

Guddoomiyaha ayaa xildhibaannada kula dardaarmay inay si hufan oo cadaalad ah ugu adeegaan bulshada ay matalayaan.

Munaasabadda dhaarinta waxaa ka qayb-galay wasiirro ka tirsan xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Guddoomiyaha Guddiga Madaxa-bannaan ee Doorashooyinka Qaranka, Guddoomiyaha Gobolka Banaadir iyo mas’uuliyiin kale oo ka tirsan dowladda iyo maamulka gobolka, kuwaas oo dhammaantood bogaadiyey tallaabadan muhiimka ah.

Mas’uuliyiintii halkaas ka hadashay ayaa sheegay in dhismaha Golayaasha Deegaanka ee ku yimid doorasho qof iyo cod ah ay tahay tallaabo taariikhi ah oo dib u soo celinaysa nidaamka dowladnimo iyo matalaadda shacabka, maadaama ay muddo dheer ka maqnaayeen doorashooyin noocan ah.

Guddoomiyaha Guddiga Madaxa-bannaan ee Doorashooyinka Qaranka, Cabdikariim Axmed Xasan, ayaa munaasabadda ka sheegay in dhowaan ay soo saari doonaan jadwalka doorashooyinka deegaannada Koonfur Galbeed, kuwaas oo ah doorashooyin isku xiran oo lagu dooran doono golayaasha deegaanka degmooyinka iyo xubnaha Golaha Wakiillada.

Sidoo kale, wuxuu xusay in guddiga doorashooyinka ay ka go’an tahay in dalka laga hirgeliyo doorashooyin qof iyo cod ah, si ay shacabka Soomaaliyeed u helaan matalaad dhab ah oo ay iyagu doortaan, taas oo xoojinaysa dimuqraadiyadda iyo dowlad-dhiska dalka.

Si kastaba, dhaarinta xubnaha Golaha Deegaanka Gobolka Banaadir ayaa la sheegay inay tahay mid ka mid ah tallaabooyinka ugu muhiimsan ee lagu hirgelinayo nidaamka dowladaha hoose ee dalka, iyadoo hanaanka doorasho ee ay ku soo baxeen xildhibaannada ay meel adag ka istaageen siyaasiyiinta mucaaradka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xubnaha Golaha Wasiirrada Xukuumadda Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, oo maanta yeeshay kulankoodii toddobaadlaha ahaa ayaa ansixiyey Hindise-sharciyeedyo, Heshiisyo iyo Xeer—nidaamiyayaal muhiim ah oo waxtar u leh tayeynta hey’adaha dowladda, iskaashiga iyo horumarka dalka, waxa ayna kala yihiin.

1- Hindise-Sharciyeedka Hey’adda Maamulka Garoommada Diyaaradaha Soomaaliyeed.

2- Siyaasadda-Qaran ee Ilaalinta Badqabka Rayidka Xilliyada Howlgallada Ciidan iyo Colaadaha.

3- Hindise-Sharciyeedka La-dagaallanka Tahriibta iyo ka Ganacsiga Dadka

4- Xeer-nidaamiyaha Sharciga Shaqada Arrimaha Dibadda.

5- Heshiiska Caalamiga ah ee ka Hortagga Falalka Sharci-darrada ah ee ka dhanka ah Bad-qabka Socdaalka Badda 2005 (Heshiiska SUA ee 20025).

6- Baratakoolka 1992 ee wax ka badalaya Heshiiska Caalamiga ah ee Masuuliyadda Madaniga ee wax-ka beddelka Wasakhowga Saliidda.

7- Heshiis Is-afgarad oo u dhexeeya dowladaha Soomaaliya iyo Isbaaniya kuna saabsan Wadatashi Siyaasadeed.

8- Qaraarka Hirgalinta Hannaanka Tartanka Furan.

Sidoo kale, kulanka Golaha oo uu Guddoomiyey Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya Mudane Xamsa Cabdi Barre, ayaa lagu bogaadiyey ciidamada qalabka sida ee Qaranka Soomaaliyeed oo deegaanno hor leh maalmahan ka xoreeyay kooxaha Khawaarijta isla markaana dadaal ugu jira sidii ay uga sifayn lahaayeen guud ahaan dalka.

Wasaaradaha Amniga iyo Gaashaandhigga XFS, ayaa Golaha warbixin ka siiyey dadaallada dowladda ay waddo ee lagu baacsanayo kooxaha Khawaarijta ah, iyada oo dhowaanna la qorshaynayo howlgallo lagaga sifaynayo deegaannada yar ee ay wali ku suganyihiin.

Sidoo kale Golaha Wasiirrada Xukuumaddu waxa ay bogaadiyeen shacabka Soomaaliyeed ee ku dhaqan deegaannada Koonfur Galbeed iyo caasimadd KMG ee Baydhabo sida wanaagsan ee ay usoo dhaweeyeen ciidamada qalabka sida. Golaha ayaa sidoo kale bogaadiyay ciidanka qaranka sidii mas’uuliyadda iyo taxadarka ku jirey ee ay u maareeyeen hawlgalkii la isugu furey waddada u dhaxeysa Muqdisho iyo Baydhabo.

Ugu dambeyntii Xukuumadda Federaalka Soomaaliya waxay si adag ugu baaqaysaa dhinacyada ay colaaddu u dhexayso ee gobolka Awdal inay si bilaa shuruud ah u joojiyaan xabbadda, qaataanna nabadda, iyadoo lagu dhiirigelinayo inay khilaafaadka ka dhashay deegaanka ku xalliyaan hab wadahadal iyo is-afgarad ah. Sidoo kale, Xukuumadda Federaalka Soomaaliya waxay ugu baaqaysaa maamulka Somaliland in ay qaataan mas’uuliyadda kaga aaddan xallinta dhibaatadan, door hogaamineedna ka ciyaaro deminta iska horimaadyada sokeeye iyo xasillinta deegaanka.

Xukuumaddu waxa ay codsi u diraysaa hoggaanka dhaqanka, culimada diinta, aqoonyahanka iyo dhammaan waxgaradka deegaanka, iyada oo ka sugaysa in ay u istaagaan deminta colaadda ayna xoojiyaan walaaltinnimada, kana shaqeeyaan sidii loo heli lahaa xal waara oo meesha ka saaraya sababaha keena iska horimaadyada soo noqnoqda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha Maamulka Gobolka Banaadir ahna Duqa Magaalada Muqdisho, Mudane Xasan Maxamed Xuseen (Muungaab), ayaa heshiis dhex-dhigay madaxweynaha HirShabelle, Cali Cabdullaahi Xuseen (Cali Guudlaawe) iyo Xildhibaan Cismaan Maxamed Maxamuud (Xaadoole) oo uu ka dhexeeyay khilaaf siyaasadeed oo xooggan.

Muungaab aya labada mas’uul ku maamuusay casho sharaf uu ugu sameeyay hoygiisa, waxaana sidoo kale goobjoog ahaa mas’uuliyiin kale oo ka tirsan HirShabelle.

Guddoomiyaha gobolka oo isugu dhigay gogosha ayaa ku guuleystay inuu soo afjaro khilaafka labada mas’uul oo isla gartay in laga wada shaqeeyo horumarka deegaanka, sida ay innoo sheegeen ilo wareedyo xilkas ah.

Inta uu socday kulankan waxay sidoo kale mas’uuliyiintu isla qaateen muhiimadda ay leedahay mideynta dadaallada hay’addaha dowladda, si loo hirgeliyo qorshayaal istiraatiiji ah oo wax-ku-ool ah, kuwaas oo saldhig u noqda kobac dhaqaale, horumar bulsho iyo tayeyn adeeg oo la jaanqaadaya baahiyaha deegaanka, isla markaana xoojinaya nabadda, xasilloonida, kalsoonida dadweynaha iyo horumar waara oo loo dhan yahay

Sidoo kale waxa ay diiradda saareen xoojinta iskaashiga gobolka Banaadir iyo Dowlad Goboleedka HirShabelle, gaar ahaan dhinacyada horumarinta adeegyada aas-aasiga ah, sugidda nabadgelyada iyo horumarinta hannaan wax-ku-ool ah oo lagu xaqiijinayo dib-u-heshiisiin bulsho oo waarta, doorashooyinka la filayo ee qof iyo codka ah.

Horay Cali Guudlaawe iyo Xaadoole ayaa hawada isugu mariyay hadallo kul-kulul, wuxuuna khilaafkooda gaaray heer uu xidhibaanka ku dhawaaqo inuu isku sharraxo kursiga madaxweynaha Dowlad-goboleedka HirShabelle.

HirShabelle ayaa haatan wajaheysa marxalad kala guur ah, iyada oo la’isku diyaarinayo doorasho ka dhacda Jowhar, si loo soo doorto hoggaan cusub.

Waxaa kale oo intaas usii dheer xaalado adag oo ka dhashay howgallada ka dhanka ah Al-Shabaab oo weli socda iyo kuwa bani’aadamo oo aad u adag.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa si rasmi ah maanta u diiwaangelisay markabka “Guney” (IMO 8230417) oo qaatay Calanka Soomaaliya, sida uu shaaca ka qaaday wasiirka dekedaha iyo gaadiidka badda, Mudane Cabdulqaadir Maxamed Nuur (Jaamac).

Wasiirka oo warsaxaafadeed soo saaray ayaa sheegay in ay tahay markii ugu horreysay burburkii dalka kadib ee markab lagu diiwaangeliyo Calanka Soomaaliya, taasoo astaan u ah dib-u-soo-nooleynta awoodda iyo sumcadda Calanka Soomaaliyeed.

Sidoo kale wuxuu intaas ku daray in arrintan ay ku timid kadib dhammaystirka dhammaan shuruucdii loo baahnaa in dal uu bixiyo Calan.

Waxaa kale oo uu carrabka ku dhuftay in Dowladda Federaalka ay soo dhaweyneyso milkiilayaasha maraakiibta iyo ganacsatada in ay ku diiwaan geliyaan maraakiibtooda Calanka Soomaaliyeed.

“Diiwaangelinta “Guney” waxay fursad cusub u tahay horumarinta dhaqaalaha dalka, wasaaradduna waxay soo dhaweyneysaa ganacsatada iyo milkiilayaasha maraakiibta inay ka faa’iideystaan fursaddaan cusub” ayaa lagu yiri bayaanka.

Dadaalladan ayaa qayb ka ah qorshayaasha istaraatiijiyadeed ee dowladda Soomaaliya iyo siyaasadda guud ee xukuumadda Dan-Qaran, iyagoo taageeraya hirgelinta qorshaha isbeddelka qaranka (NTP).

Soomaaliya ayaa sanadihii u dambeeyay ku tallaabsaneysay horumarro waa wayn oo dhinaca ganacsiga iyo dhaqaaaha, taas oo ku timid isbeddelka ay sameysay Dowladda Federaalka Soomaaliya oo xaqiijisay guullo wax ku ool ah.

Waxaa kale oo jirta in ganacsiga Soomaalida uu kusii fidayo gobolka iyo caalamka, kadib markii ay fursado cusub abuurtay dowadda dhexe.

Baydhaba (Caasimada Online) – Hoggaamiyaha KMG ka ah ee Koonfur Galbeed Soomaaliya, Mudane Jibriil Cabdirashiid Xaaji ayaa maanta gaaray magaalada Baydhaba oo ah xarunta kumeel gaarka ah ee maamulka, isaga oo ka ambabaxay magaalada caasimada ah ee Muqdisho.

Hoggaamiyaha ayaa waxaa wehlinayay mas’uuliyin ka tirsan dowladda federaalka, gaar ahaan madaxtooyada Soomaaliya, kuwaas oo iyana qayb ka ah socdaalka Baydhaba oo inta badan ay gaareen madaxda dalka.

Muuqaal uu baahiyay safiirka Soomaaliya ee Koonfur Afrika, Maxamed Sheekh Isxaaq ayaa waxaa ka muuqanayo iyaga oo diyaaraddda saaran isaga, hoggaamiye Jibriil iyo agaasime ku xigeenka madaxtooyada Soomaaliya oo ugu dambeyn gaaray magaalada Baydhaba.

Safarkan ayaa yimid saacado uun kadib markii xalay Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre uu soo saaray digreeto uu ku magacaabayo hoggaamiye kumeelgaar ah oo uu yeelanayo maamulka Koonfur Galbeed Soomaaliya.

Digreetadan oo warbaahinta u akhriyay Afhayeenka Xukuumadda, Cabdinaasir Axmed Bashiir ayaa Ra’iisul Wasaaruhu ugu magacaabay Jibriil Cabdirashiid Xaaji inuu noqdo hoggaamiyaha KMG ah ee maamul-goboleedka Koonfur Galbeed.

Jibriil ayaa hadda ahaa Ra’iisul Wasaare ku-xigeenka labaad ee dalka, wuxuuna beddelayaa Cabdicasiis Lafta-gareen, oo awood ciidan lagu dhaafiyay xukunka.

Isbeddalkan wuxuu sidoo kale kusoo beegmay saacado uun kadib markii Ciidamada Dowladda Federaalka Soomaaliya oo gacan ka helaya kuwa taabacsan mucaaradka ee la baxay Badbaadada Koonfur Galbeed ay Isniintii awood milatari kula wareegeen magaalada Baydhabo ee gobolka Baay.

Si kastaba, Dowladda Federaalka ayaa hadda u diyaar-garobeysa sidii ay Koonfur Galbeed uga qaban laheyd doorasho qof iyo cod ah, hanaankaas oo ah midka ay isku seegeen Lafta-gareen, ayna si adag u diidan yihiin mucaaradka.

Warsheekh (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa waxaa laga helayaa khasaaraha ka dhashay dagaal saaka ka dhacay aagga degmada Warsheekh ee gobolka Shabeellaha Dhexe, kaas oo u dhexeeyay mas’uul ka tirsan maamulka degmada iyo Xildhibaan Cismaan Xaadoole oo ka tirsan Baarlamaanka Soomaaliya.

Dagaalka ayaa si gaar ah uga dhacay duleedka degmada, wuxuuna dhex-maray ciidamo uu watay gudoomiye ku xigeenka maamulka degmada Warsheekh Hiraabe Maxamed Maxamuud (Jookaay) iyo kuwa kale oo taabacsan Xildhibaan Xaadoole oo isku qabtay dhul ku yaalla halkaasi.

Guddoomiye Jookaay oo la hadlay Shabelle Tv ayaa sheegay in 5 Tikniko ah uu kusoo weeraray Xaadoole, balse ma sheegin wax khasaare ah, isaga oo ku dooday in uu iska difaacay weerarka uu sheegay in lagu soo qaaday.

“Walaalow waxaa saaka ka dhacay Warsheekh waxaa soo weeraray Xildhibaan Xaadoole meel magaalada u jirta 8 kiilo mitir dad shacab ah oo goofahooda cabirahaayo ayaa i wacay anoo la joogo ayuu soo weeraray isaga oo 5 Tikniko ah wato, waana iska celinay haddana meeshii ayaan joogaa” ayuu yir Jookaay.

Waxaa kale oo kusii daray “Annaga waaa is-difaaceynaa dad guryahoodii iyo deegaankoodii lagu soo weeraray ayaa nahay oo la dulminaayo oo xildhibaan qaran uu rabo inuu annaga noo dowleeyo, mana ka aqbaleyno”.

Ugu dambeyn wuxuu baaq u diray Dowladda Federaalka oo uu ka codsaday inay ka qabato Xildhibaanka oo ku eedeeyay inuu dhibaato ka wado deegaanka

“Waxaan ugu baqayaa dowladda Soomaaliyeed inay naga qabato Xildhibaan Xaadoole oo Tikniko nagu soo weeraraayo oo raba dhulka dadka shacabka inuu dhaco walaalo intaas waayay” ayuu sii raaciyay.

Dhanka kale ma jiro wax hadal ah oo kasoo baxay dhinaca Xildhibaan Cismaan Xaadoole oo ku aadan dagaalka maanta ka dhacay aagga degmad Warsheekh, kaas oo weli xiisaddiisa laga dareemayo halkaasi.

Dhawaan ayay ahayd markii dagaal ka dhacay aagga Warsheekh lagu dilay Muuse Xaadoole oo la dhashay xildhibaanka, waxayna u muuqataa in weli xiisadda ay sii socoto, isla markaana la’isku hayo dhul iyo arrimo maamul.

Baydhaba (Caasimada Online) – Magaalada Baydhaba ee xarunta gobolka Baay waxaa maanta gaaray saraakiishii ugu badneyd ee ka socda Dowladda Federaalka Soomaaliya, kuwaas oo lagu soo dhaweeyay garoonka Shaati Gaduud.

Wafdigan ayaa waxaa horkacayo taliyaha ciidanka Xoogga Dalka Ibraahim Maxamed Maxamuud, waxaana sidoo kale qayb ka ah taliyaha ciidanka Booliska Soomaaliyeed Asad Cabdullahi Cismaan, guddoomiyaha Maxkamadda Ciidamada Qalabka Sida Xasan Cali Nuur (Shuute) iyo saraakiil kale.

Sidoo kale, waxaa taliyeyaasha iyo wafdiga la socda Baydhaba kusoo dhaweeyay saraakiisha iyo mas’uuliyiina ku sugan magaaladaas oo ay Isniintii la wareegtay dowladda dhexe, kadib dagaal lagu qaaday maamulkii uu hoggaaminayay Lafta-gareen.

Waxaa qorshuhu yahay in madaxdan ay ku biiraan dhaq-dhaqaaqa ka socda magaaladaas oo la doonayo in maamul cusub loogu dhiso Koonfur Galbeed, iyada oo xalay ra’iisul wasaare Xamza hoggaamiye KMG ah u magacaabay maamulkaasi.

Shalay waxaa Baydhaba gaaray ciidamo horleh oo ka tirsan dowladda, kuwaas oo loogu talagalay inay xoojiyaan ammaanka guud ee magaalada, maadaama  dhawaan la filayo inuu gaaro madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Ujeedka safarka madaxweynaha ayaa la xiriira u kuurgalidda xaaladda magaaladaasi, maadaama uu dhacay isbeddel wayn, uuna guuleystay qorshaha Dowladda Federaalka Soomaaliya ee Koonfur Galbeed.

Wararka ayaa intaasi kusii daraya in madaxweynaha uu la kulmi doono siyaasiinta garabkiisa ah ee kasoo jeedo deegaannada maamulkaas iyo qaybaha bulshada, isaga oo kala hadli doono marxaladda kala guurka ah ee maamulka iyo sidii looga shaqeyn lahaa doorasho qof iyo cod ah.

Si kastaba, Xaaladda ayaa haatan deggan, waxaana Baydhaba  si buuxda gacanta ugu haya ciidanka Dowladda Federaalka Soomaaliya oo laba maalin ka hor howlgal milatari ka fuliyay magaaladaas oo ah xarunta gobolka Baay.

Muqdisho (Caasimada Online) – Militariga Mareykanka ayaa sanadkan Soomaaliya ka fuliyay ku dhowaad 50 duqeyn oo cirka ah, taasoo muujineysa koror weyn oo ku yimid howlgalada Taliska Mareykanka ee Afrika, AFRICOM, xilli uu sare u qaaday weerarrada uu ku beegsanayo kooxaha hubeysan ee ka dagaallama dalka.

Duqeyntii ugu dambeysay ayaa lagu qaaday dagaalyahanno ka tirsan Al-Shabaab, meel qiyaastii 80 mayl waqooyi-galbeed kaga beegan magaalada Kismaayo, sida AFRICOM ku sheegtay bayaan ay soo saartay Isniintii. Taliska ayaa sheegay in weerarkan uu tirada guud ee duqeymaha uu sanadkan ka fuliyay Soomaaliya ka dhigay 49, oo ku kooban saddexda bilood ee ugu horreysay oo keliya.

AFRICOM ayaa sheegtay inay howlgaladan si wadajir ah ula fulineyso dowladda federaalka Soomaaliya iyo ciidamada qalabka sida, iyadoo ujeedku yahay in la wiiqo awoodda Al-Shabaab ee ay ku beegsan karto ciidamada Mareykanka iyo muwaadiniintiisa dibadda.

Taliska ma uusan shaacin faahfaahin dheeraad ah oo ku saabsan nooca diyaaradaha, cutubyada ama qalabka loo adeegsaday weerarka, isagoo ku sababeeyay arrimo la xiriira amniga howlgalka.

Duqeymahan sii kordhaya ayaa imanaya kadib sanadkii 2025, markaas oo AFRICOM ay Soomaaliya ka fulisay ku dhowaad 125 duqeyn. Tiradaas waxay ka badneyd rikoodhkii hore ee 63 weerar ee la diiwaangeliyay sanadkii 2019. Haatan, marka la eego bilaha ugu horreeya ee 2026, waxaa muuqata in xawaaraha duqeymaha uu kasii dheereynayo kii sanadkii hore.

Weerarrada AFRICOM ma ahan kuwo ku kooban hal aag. Waqooyiga Soomaaliya, talisku wuxuu si joogto ah u bartilmaameedsadaa maleeshiyaadka Daacish ee ku sugan hareeraha buuraha Golis, halka Al-Shabaab ay weli ka hawlgasho qaybo badan oo koonfurta iyo bartamaha dalka ah.

Al-Shabaab ayaa muddo dheer ahayd kooxda ugu xoogga badan ee hubeysan ee ka jirta Soomaaliya, halka garabka Daacish ee Soomaaliya, oo la sameeyay sanadkii 2015 kadib markii xubno ka goostay Al-Shabaab, uu isna sanadihii dambe soo jiitay dagaalyahanno ajaanib ah.

Ciidamada Mareykanka ayaa sanado badan ka howlgalayay Soomaaliya, iyagoo siinayay ciidamada maxalliga ah tababar, talo ciidan iyo taageero dhinaca sirdoonka ah si ay ula dagaallamaan kooxaha mayalka adag.

Kororka xooggan ee duqeymaha sanadkii hore ayaa kusoo beegmay kadib markii Wasiirka Difaaca Mareykanka Pete Hegseth uu bixiyay amar siiyay taliyeyaasha AFRICOM awood dheeraad ah oo ay ku go’aansan karaan goorta la qaadayo weerarrada cirka.

Duqeymahan sii badanaya ayaa muujinaya in Washington ay weli Soomaaliya u aragto furin muhiim ah oo ka mid ah dagaalka ay kula jirto kooxaha jihaad-doonka ah. Si kastaba, waxay sidoo kale dib u kicineysaa dood ku saabsan baaxadda howlgalada Mareykanka, saameynta ay ku leeyihiin xaaladda amni ee dalka, iyo jihada istiraatiijiyadda Mareykanka ee Geeska Afrika.

Muqdisho (Caasimada Online) — Mas’uuliyiin ka tirsan Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa beeniyey eedeymaha sheegaya in dowladda Turkiga ay abaabushay ridistii maamulka Koonfur Galbeed, iyagoo meesha ka saaray wararka sheegaya in Ankara ay ka dambeysay qalalaasahaas si ay ula wareegto khayraadka dabiiciga ah ee Soomaaliya.

Diidmadan ayaa timid kadib is-casilaaddii Madaxweynihii maamulkaas, Cabdicasiis Xasan Maxamed (Laftagareen), oo xilka ka degay xilli uu magaalada Baydhabo ka taagnaa is-qabqabsi siyaasadeed oo aad u xooggan. Dadka dhaliilsan dowladda ayaa isku dayay inay xiisaddan ku tilmaamaan howlgal shisheeye gadaal ka riixayo, beddelkii ay ka ahaan lahayd loolan awoodeed oo gudaha ah.

Laftagareen ayaa iscasilay maalintii Isniinta, isagoo u dhoofay dalka Kenya, kadib markii ciidamada dowladda federaalka ay la wareegeen gacan-ku-haynta magaalada Baydhaba, taas oo soo afjartay xiisad todobaadyo qaadatay oo u dhaxeysay isaga iyo Muqdisho.

Ilo-wareedyo ka tirsan dowladda ayaa eedeymahan ku tilmaamay kuwo been abuur ah, siyaasadadeysan, isla markaana aan wax sal iyo raad ah lahayn.

“Dowladda Turkiga oo ah saaxiib wanaagsan oo si weyn u caawisay Soomaaliya, shaqo kuma lahan arrimaha gudaha ee dalka, waxayna ixtiraamtaa madax-bannaanida Soomaaliya ee ku aaddan maamulida arrimaheeda,” ayuu yiri mas’uul sare oo ka tirsan dowladda.

Sarkaalkan ayaa intaas ku daray in isbeddelka ka dhacay Baydhaba uu ahaa arrin Soomaaliyeed, oo ka dhalatay diidmada bulshada deegaanka ay ku diideen maamul muddo xileedkiisu dhammaaday, dowladda federaalkana ay soo dhex gashay kaliya si ay u “ilaaliso sarraynta sharciga.”

“Waxaa wanaagsan in mas’uuliyiinta qaar aysan isku khaldin loolanka siyaasadeed iyo been abuurka, marin-habaabinta, iyo aflagaadada loo geysanayo dal saaxiib dhow nala ah,” ayuu raaciyay sarkaalka.

‘Maamul gacan-ku-rimis ah’

Jawaabtan ayaa imaneysa kadib markii mas’uuliyiin hore uga tirsanaa Koonfur Galbeed iyo Senator Cabdi Ismaaciil Samatar oo ka tirsan Aqalka Sare ay ku eedeeyeen Ankara inay ka caawineyso Muqdisho dhismaha “maamul gacan-ku-rimis ah” si loo gurto khayraadka dabiiciga ah ee Soomaaliya ee aan wali laga faa’iideysan.

Dadka dhaliila dowladda ayaa farta ku fiiqay in daabulidda ciidamada dowladda federaalka ee uu Turkiga tababaray la geeyay Baydhaba ay caddeyn u tahay saameynta Ankara ee isbeddelka awoodeed ee deegaankaas.

Turkiga ayaa ka mid ah isbaheysiga ugu muhiimsan ee Soomaaliya dhinaca amniga. Waxa uu Muqdisho ku leeyahay xarunta TURKSOM oo ah saldhigga milatari ee ugu weyn ee uu ku leeyahay dibadda, halkaas oo uu ku tababaray cutubyo ka tirsan ciidamada sida gaarka ah u tababaran ee Soomaaliya, oo ay ku jiraan kumaandooska Gorgor iyo booliska Haramcad, kuwaas oo labaduba door muuqda ka qaatay howlgallada amniga gudaha.

Falanqeeyayaasha ayaa si kastaba ha ahaatee sheegaya in iskaashiga milatari uusan iskiis uga dhignayn in Turkigu uu maamulayo howlgallada ciidamada.

Axmed Cabdi, oo ah falanqeeye siyaasadeed oo fadhigiisu yahay Muqdisho, ayaa sheegay in adeegsiga qalab ciidan oo asalkiisu ka yimid Turkiga ama ciidamo uu Turkigu tababaray aysan caddeyn u ahayn in Ankara ay hagtay go’aamadii siyaasadeed ama kuwii milatari ee laga qaatay Baydhaba.

“Dowlado badan ayaa si joogto ah u haysta ciidamo ay tababareen dalal shisheeye, waxayna adeegsadaan hub ama diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee dibadda laga keenay,” ayuu yiri Axmed. “Su’aasha muhiimka ah ma ahan halka uu tababarka ama qalabka ka yimid, balse waa cida gaartay go’aanka lagu adeegsanayo.”

Ilaa hadda ma jirto wax caddeyn ah oo loo soo bandhigay bulshada oo muujinaya in Turkiga uu qorsheeyay, bixiyay amarka, ama uu hagay faragelintii dowladda federaalka ay ku sameysay Laftagareen.

Saameynta sii kordheysa

Turkiga ayaa si tartiib-tartiib ah u ballaariyay doorkiisa Soomaaliya tan iyo sanadkii 2011-kii, isagoo sii maraya maalgashiga kaabayaasha dhaqaalaha, iskaashiga amniga, iyo sahanka shidaalka ee badda. Horraantii sanadkan 2024, labada dal ayaa kala saxiixday heshiis iskaashi oo dhinaca difaaca iyo dhaqaalaha ah, kaas oo sii xoojiyay xiriirka dhow ee horey u jiray.

Iskaashigaas sii kordhaya ayaa abuuray walaac ay muujinayaan xubnaha mucaaradka, kuwaas oo ka cabsi qaba in ay dhacdo gacan-sarrayn shisheeye oo xad dhaaf ah.

Balse falanqeeyayaasha ayaa aaminsan in qalalaasaha Baydhaba uu ugu horreyn salka ku hayo khilaafaadka Soomaaliya ee aan wali xalka loo helin ee ku saabsan awoodda federaalka, sharcinimada siyaasadeed, iyo xiriirka u dhexeeya Muqdisho iyo dowlad goboleedyada.

Mas’uuliyiinta dowladda ayaa sheegay in lagu tilmaamo Turkiga inuu yahay naqshadeeyaha qalalaasaha Baydhaba ay tahay isku day la doonayo in khilaaf dastuuri iyo mid siyaasadeed oo gudaha ah loo beddelo shirqool xambaarsan marin-habaabin juquraafi-siyaasadeed.

Iyadoo la qirayo danaha istaraatiijiyadeed ee sii kordhaya ee Ankara ay ka leedahay Soomaaliya, mas’uuliyiinta ayaa ku adkeystay in meesha laga saaro Laftagareen ay ahayd arrin gudaha Soomaaliya ka dhacday, balse aysan ahayn howlgal dibadda laga soo agaasimay.

Nairobi (Caasimada Online) – Taliyihii hore ee Ciidanka Asluubta, Mahad Cabdiraxmaan (Shub) oo hadda ku sugan magaalada Nairobi ee caasimadda dalka Kenya ayaa eedeymo culus u jeediyay Madaxweynaha Soomaaliya iyo Taliyaha cusub ee Ciidanka Asluubta.

Shub oo muddo toddobaad ah xabsi guri ugu jiray qorshaha siyaasadeed ee Madaxweyne Xasan Sheekh ka damacsanaa Koonfur Galbeed ayaa sheegay in Madaxweynaha uu awooddii dowladnimo uga saaray gurigiisa.

“Guryaha anaa dhistay oo iska lahaa, haddana amar Xasan Sheekh ayaa uga guuray,” ayuu yiri Taliyihii hore ee Ciidanka Asluubta Soomaaliya.

Sidoo kale waxa uu weerar afka ah ku qaaday Taliyaha cusub ee Ciidanka Asluubta, isagoo sheegay inuu yahay nin ku sifoobay beegsi qabiileysan iyo gumaadka beelo gaar ah.

“Waxyaabaha gumaadka ahaa ee qofkan qabiil hebel ma yahay dhihi jirtay, ileen booliska isla joognee ku samee dadka kula jooga ee magaca ila sheeganayo, waa dadka halkaan soo gaarsiiyay asluubta,” ayuu yiri.

Mahad ayaa iska fogeeyay inuu qaatay hanti ay lahayd asluubta, isagoo ku faanay inuu dhaqaale geliyay dhismaha ciidanka Asluubta, oo uu sheegay in dayac baahsan ka muuqday markii uu la wareegay.

“Waxaa qabtay umadda wey ogtahay, ninkii inecebna ogaansho kama rabi. Meel dheer in aan Asluubta geeyay oo wax badan qabtay waa la ogyahay,” ayuu yiri Taliye Shub.

Ugu dambeyntiina, wuxuu sheegay in sunaha dowladnimada ay tahay xil ka qaadista iyo magacaabista, isla markaana dib loogu magacaabi karo hoggaanka asluubta, taas oo uu sheegay in uusan wax badan ka odhanayn.

“Dowladda i bedeshay, shalay dowladda i geysay oo sluubta tag i tidhi, ka tag maalinta la dhihi lahaa-na wey horeysaa tii ayaa tan ah. In aan kusoo noqdo ayaa laga yaabaa, waa iska shaqo dowladeed, ma fara-gelinaayo,” ayuu yiri Mahad Shub.

Hoos ka daawo muuqaalka