Warsheekh (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka ah ee Soomaaliya ayaa mar kale abaabul culus oo ka dhan ah Al-Shabaab ka bilowday gobolka Shabeellaha Dhexe ee maamulka HirShabelle, si kooxda looga saaro deegaanadii ugu dambeeyay ee ay qabsatay.

Abaabulkan ayaa waxaa ku biiray wasiirka gaashaandhigga Soomaaliya, saraakiil ka tirsan ciidankada Xoogga dalka iyo guddoomiyaha gobolka Banaadir oo gaaray aagga degmada Warsheekh, halkaas oo lagu diyaariyay boqolaal ciidamo ah, si dhiig cusub loogu shubo dagaalka.

Mas’uuliyiinta ayaa maanta booqday deegaanka Xaluule, waxaana ay kulameen ciidamo deegaanka ah oo lagu diyaariyay halkaasi, si ay ugu dhiirogeliyaan dagaalka xoreynta ee dalka.

Wasiirka Gaashaandhigga XFS, Mudane Axmed Macallin Fiqi, oo goobta ka hadlay ayaa bogaadin u jeediyay ciidanka deegaanka Macawisley ee lasoo bandhigay, wuxuuna faray inay dhaqaaqaan oo ay iska xoreeyaan maleeshiyaadka kooxda Al-Shabaab.

Wasiirka ayaa sidoo kale ciidanka ku ammaanay guulihii ay ka gaareen dagaalka, isagoo ku boorriyay in ay mar kale sii laba jibbaaraan dadaallada ay haatan ka wadaan deegaanka.

“Maanta iyo marqaati wixii hore hadda waa ka duwan tahay waxaan rabnaa idinkoo mid ah inaad dhaqaaqdaan oo aad iska xoreysaan cadowgaa Khawaarijta” ayuu yiri Wasiir Fiqi.

Dhankiisa Duqa Muqdisho oo kaalin muuqata ku leh diyaarinta iyo abaabulka ciidamada deegaanka ee loogu talagalay ka qaybgalka duullaanka ku wajahan Khawaarijta, ayaa ciidamada Macawisleyda ah u sheegay in dhawaan la billaabi doono hawlgal saf ballaaran, iyadoo la fulinayo hagidda Madaxweynaha Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud.

Muungaab ayaa caddeeyey in ciidamadan Macawisleyda ah oo gaaraya boqollaal mujaahid, aysan ku jirin hal xubin oo katirsan Ciidanka Qaranka, balse dhammaantood ay si buuxda ugu diyaarsan yihiin difaaca Dalka, Dadka iyo Diinta.

Kormeerkan ayaa loo arkaa tallaabo dhiirrogelin ah oo dhiig cusub ku shubaysa howlgallada ka socda gudaha dalka, iyadoo sare u qaadaysa niyadda ciidanka, kuwaas oo hadda u diyaar garoobaya duullaan dagaal oo ballaaran oo ka dhan ah Khawaarijta, xilli dowladda Soomaaliya ay soo gebagabaysay diyaar-garowgii ka dhanka ahaa kooxaha argagixisada.

Dhuusamareeb (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud iyo wafdi uu hoggaaminayo ayaa goordhow gaaray magaalada Dhusuamareeb ee xarunta gobolka Galgaduud, halkaas oo si weyn loogu soo dhaweeyay.

Madaxweyne Xasan iyo wafdigiisa ayaa waxaa garoonka uga hortagay Madaxweynaha Galmudug Axmed Cabdi Kaariye (Qoor Qoor), mas’uuliyiinka deegaanka, saraakiisha ciidamada iyo qaybaha kala duwan ee bulshada oo usoo banaan baxay soo dhaweeyntiisa.

Ammaanka magaaladan ayaa aad loo adkeeyay, iyada oo gol-hore loo diyaar garoobay soo dhaweynta Madaxweynaha Soomaaliya oo lasii ogaa inuu tagayo Dhuusamareeb.

Xasan Sheekh ayaa kulamo ka bilaabi doono Madaxtooyada Galmudug, isaga oo la kulmi doono mas’uuliyiinta maamulka, waxgaradka deegaanka iyo saraakiisha ciidamada oo uu kala hadli doono xaaladda gobolka iyo qorshayaasha dowladda ee la xiriira Galmudug.

Safarka madaxweynaha ayaa lagu sheegay mid ku saabsan dardargelinta hawlgalka ka dhanka ah Al Shabaab, arrimaha doorashooyinka iyo kormeerka mashaariicda horumarineed ee halkaasi laga fulinayo.

Madaxweyne ayaa sidoo kale la filayaa in uu xarigga ka jaro xarumo cusub oo laga hirgeliyay magaalada, sida xarunta baarlamaanka Galmudug. Sidoo kale, waxa uu kormeeri doonaa mashaariicda kale ee horumarineed ee socda, oo ay ku jiraan dhismaha waddooyinka iyo garoonka diyaaradaha.

Sidoo kale Madaxweynaha oo riixaya dardargelinta hawlgalka dib-u-xoreynta dalka ayaa dadka deegaanka kala hadli doona doorkooda kaga aaddan la dagaallanka Al Shabaab. Saraakiisha ciidanka ayaa sheegay in madaxweynuhu doonayo in dib loo soo nooleeyo iskaashiga ciidamada iyo shacabka, si dadka reer Galmudug ay ugaalin muuqata uga qaataan dagaalka Shabaab.

Dhuusamareeb ayaa sidoo kale kamida magaalooyinka waawayn ee ay ka socdaan ololaha diiwaangelinta dadweynaha ee doorashooyinka qof iyo codka ah, waxaana Qoor Qoor oo horay u hadlay uu sheegay inay u diyaar garoobeen qabashada doorasho qof iyo cod ah.

Laascaanood (Caasimada Online) – Baarlamanka Woqooyi Bari ee dhawaan lagu dhisay magaalada Laascaanood ayaa maanta shaaciyey jadwalka doorashada guddoonka.

Doorashada guddoonka Baarlamaanka oo ay ku xigto midda Madaxtooyada, ayaa waxaa lagu dhameyn doona wax walba toddobaad gudihiis, sida uu muujinayo jadwalka doorasho ee uu soo saaray baarlamaanka.

Ansixinta habraaca doorashada iyo shaacinta guddoonka Golaha Wakiillada ayaa maanta dhacday, iyadoo qabashada araajida musharaxiinta iyo diiwaan-gelintooda ay bilaaban doonto maalinta berri ah, waxayna socon doonta illaa 22-ka bishaan.

“Qabashada codsiga musharaxa, diiwaan-gelinta iyo qabashada khidmada musharaxiinta waxay qabsoomi doonaan Agoosto 20-22, 2025, laga bilaabo 8:00 subaxnimo illaa 8:00 habeennimo,” ayaa lagu yiri jadwalka kasoo baxay baarlamaanka maamulka Waqooyi Bari.

Hadal-jeedinta musharixiinta iyo qabashada doorashada Guddoonka Baarlamaanka Waqooyi Bari ayaa iyadna dhacaysa 23-ka bishaan, sida lagu shaaciyay jadwalka doorashada ee kasoo baxay Baarlamaanka.

“Shahaada siinta Musharaxiinta ku guulaysta Guddoonka Golaha Wakiillada iyo dhaarinta Guddoomiyaha iyo labada ku-xigeen ayaa sidoo kale dhaceysa isla maalinta la doorto,” sida lagu shaaciyay jadwalka.

Shaacinta jadwalkan doorasho ayaa imanaya xilli uu soo baxayo guuxa in kursiga Guddoomiyaha Baarlamaanka loo xiro beesha Fiqishinni, taasi oo ay miiska soo saareen xildhibaannada kasoo jeeda beeshan ee Baarlamaanka Waqooyi Bari.

Doorashada guddoonka marka laga dhamaado ayaa waxaa si rasmi ah loo guda-geli doona tan hoggaanka maamulka, taasi oo la sheegay in shaqsiyaad gaar ah ay u wado Dowladda Federaalka Soomaaliya, oo galaangal xooggan ku leh hanaanka doorasho ee maamulkaasi.

Dowladda dhexe ayaa dooneysa in maamulka cusub uu hoggaamiyo Cabdulqaadir Firdhiye oo kumeel-gaarkii kasoo saaray, halka ay jagada madaxweyne ku-xigeenka la sheegay inay u xulatay Guddoomiyihii hore ee Baarlamaanka Puntland, Cabdirashiid Jibriil oo ka soo jeeda gobolka Sanaag.

Dhuusamareeb (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya gobolka Galgaduud ee bartamaha dalka ayaa sheegaya in maanta aad loo adkeeyay ammaanka magaaladaasi, iyada oo ciidamo dheeraad ah lasoo dhoobay waddooyinka waawayn, kuwaas oo sameeyay howlgallo lagu soo qabtay rag halis ah oo ku howlanaa falal ammaan darri ah.

Ciidamada lasoo dhoobay magaalada ayaa bilaabay howlgallo culus oo amni xaqiijin ah, waxayna isku fidiyeen gudaha iyo daafaha Dhuusamareeb oo ah caasimada dowlad goboleedka Soomaaliyeed ee Galmudug.

Saraakiisha laamaha amniga ayaa sheegay in howlgallada ay iska kaashanayaan ciidamada dowladda iyo kuwa Daraawiishta Galmudug, isla markaana lagu sugayo amniga guud ee Dhuusamareeb.

Sidoo kale waxa ay intaasi ku dareen in gacanta lagu soo dhigay shaqsiyaad loo arko inay halis ku yihiin amniga, laguna eedeeyay inay ka shaqeynayeen falal liddi ku ah ammaanka magaaladaasi oo uu maanta ku wajahan yahay Madaxweynaha Dowladda Soomaaliya.

Safarka madaxweynaha ayaa lagu sheegay mid ku saabsan dardargelinta hawlgalka ka dhanka ah Al Shabaab, arrimaha doorashooyinka iyo kormeerka mashaariicda horumarineed ee halkaasi laga fulinayo.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa sidoo kale la filayaa in uu xarigga ka jaro xarumo cusub oo laga hirgeliyay magaalada, sida xarunta baarlamaanka Galmudug. Sidoo kale, waxa uu kormeeri doonaa mashaariicda kale ee horumarineed ee socda, oo ay ku jiraan dhismaha waddooyinka iyo garoonka diyaaradaha.

Madaxweynaha oo riixaya dardargelinta hawlgalka dib-u-xoreynta dalka ayaa dadka deegaanka kala hadli doona doorkooda kaga aaddan la dagaallanka Al Shabaab. Saraakiisha ciidanka ayaa sheegay in madaxweynuhu doonayo in dib loo soo nooleeyo iskaashiga ciidamada iyo shacabka, si dadka reer Galmudug ay ugaalin muuqata uga qaataan dagaalka Shabaab.

Hargeysa (Caasimada Online) – Somaliland ayaa weli ku taamaysa soo celinta Laascaanood iyo inta badan gobolka Sool oo haatan uu ka arrimiyo maamulka Waqooyi Bari, oo ka dhashay maamulkii KMG ahaa ee SSC-Khaatumo.

Madaxweynaha Somaliland, Cabdiraxmaan Cirro ayaa shaaciyay in ay soo xiri doonaan xuduudooda, oo ay ku jirto Laascaanood iyo deegaannada kale ee haatan maamulka cusub laga dhisay.

“Somaliland xuduudkeeda wey soo xidhi doontaa. Waxaana leeyahay dadka jooga Laascaanood Hargeysa ayaa idinka dhow Xamar, Hargeysa wax wada leedihiin,” ayuu yiri Cabdiraxmaan Cirro.

Cirro oo haatan safar ku maraya gobollada Bariga Somaliland ayaa wada qorshihii dib loogu soo celin lahaa dhulka ka maqan ee kamid tahay Laascaanood, taas oo mar kale ridi karta dagaal khasaare badan oo dhexmara Somaliland iyo maamulka haatan ka arrimiya dhulkaasi ee Waqooyi Bari.

“Shacabka Sool-Barina waa reer Somaliland, waxaanu leenahay Sool-Barina kama maaranto Somaliland. Somaliland waqtiga ku munaasabka ah nabadeeda iyo xuduudkeeda way sugi doonta,” ayuu yiri Cirro.

Inkastoo Madaxweynaha Somaliland uu sheegay in aysan cidna duulaan ku aheyn, balse wuxuu si cad u sheegay in ay difaacayaan Somaliland iyo dadkeeda wax walba oo ay ku kaceyso.

“Shacabka reer Sanaag waxaa ugu baaqnay gogol nabadgalyo, waana laga soo wada jawaabay gogoshaas, Insha Allah dhaqso ayaa loo qabanayaa gogogaashi oo nabadgelyada dalkana waa la dhameystirayaa,” ayuu hadalkiisa sii raaciyay Madaxweyne Cabdiraxmaan Cirro.

Si kastaba, Somaliland oo si adag uga hortimid maamulka cusub ee laga dhisay Laascaanood ayaa horey wakiilada beesha caalamka ugu baaqday inay isha ku hayaan arrimaha kasoo kordhay Sool iyo Sanaag oo ay ku eedeeyeen inuu ka dambeeyo Madaxweyne Xasan Sheekh, uuna hurinayo colaad hor leh.

Muqdisho (Caasimada Online) – Isbitaalka Taqasusiga iyo Tacliimiga ah ee DALMAR ee magaalada Muqdisho ayaa waxaa si habsami leh uga socda howlo isugu jira baaritaanno, daweyn iyo indho-fiiqis bilaash ah oo loo sameynayo boqolaal qof oo danyar ah.

Guddoomiyaha hay’adda Al-Nur Foundation ahna agaasimaha Isbitaalka Dalmar, Prof. Dr. C/risaaq Axmed Dalmar, ayaa sheegay in dadka ka faa’iideystay mashruucan samafalka ah ay badankood ka kala yimaadeen xeryaha barakacayaasha Muqdisho, isla markaana aysan jirin wax lacag ah oo haba yaraatee laga qaadayo.

“Isbitaalka Dalmar waxaa ka socda howlo isugu jira baaritaanno, daweyn iyo indho-fiiqis samafal ah oo socday tan iyo bishii hore, iyadoo lagu guda jiro maalintii 3aad ee qaliinka. Dadka ka faa’iideysanaya waxaan ka soo kala xulnay xeryaha barakacayaasha ee Muqdisho iyo nawaaxigeeda, sida degmooyinka Hodan, Wadajir, Garasbaaley, Dharkeynley, Heliwaa, iyo dadka danyarta ah ee isbitaalka yimaada oo aan ku darnay,” ayuu yiri agaasimaha.

Dr. Dalmar ayaa faahfaahin ka bixiyey sida uu mashruucan u socdo iyo hay’adaha iska kaashaday: “Waxaa lagu qabanayaa ololahan Dalmar Hospital oo ay isla fulinayaan dhakhaatiir kala socota hay’adaha Al-Nur Foundation of Somalia iyo Al-Basar International Foundation ee dalka Pakistan, iyadoo ay fududaysay hay’adda King Salman Relief ee boqortooyada Sacuudiga,” ayuu yiri Prof. Dalmar.

Hay’adaha Al-Nur Foundation iyo Al-Basar International Foundation ayaa markii ugu horraysay wada billaabay ololaha indho-fiiqista lacag-la’aanta ah bishii September ee sannadkii 2005, kaasoo ay ka fuliyeen isbitaalka indhaha Al-Nur ee degmada Heliwaa, sida uu sheegay Dr. Dalmar.

Waxaa uu intaas ku daray in dadka loo kala saarayey kuwa daaweyn u baahan iyo kuwa qaliin u soo baxay, isagoo xusay in qaliinka indho-fiiqista oo socon doona muddo shan cisho ah uu bilowday 17-kii Agoosto 2025, isla markaana uu socon doono illaa 21-ka bishan.

“Waxaa mashruucan ka faa’iideystay dad gaaraya 4,776; dadkaas 3,870 ka mid ah waxaa loo sameeyey baaritaan & daweyn bilaash ah, halka qaliin dhinaca indhaha uu u soo baxay illaa 457 qof, qaliimadooduna ay si habsami leh uga socdaan xarunta isbitaalka,” ayuu yiri Dr. Dalmar oo ugu baaqay bulshada Soomaaliyeed iney maalmahan dhiman ka faa’iideystaan adeegyada socda.

Waxaa uu sheegay in qaliinkan socda uu yahay mid casri ah oo indhaha aan la toleyn, isla markaana qofka marka qaliinka la dhameeyo uu isla markiiba socon karo, wuxuuna tilmaamay in si weyn loogu guuleystay.

Agaasimaha Al-Nur Foundation Dr. Dalmar ayaa xusay in mashaariicdan noocan ah ay socdeen muddo ka badan 20 sano, ayna ka faa’iideysteen kumannaan qof oo dalka ku baahsan, isagoo u mahadceliyey dhammaan hay’adaha iyo shaqaalaha isbitaalka ee ka qeyb qaadanaya.

Mudane Fakhrudiin Dakhan, oo hoggaaminaya dhakhaatiirta ka socota Al-Basar International Foundation ee Pakistan, ayaa sheegay in Soomaaliya ay ka mid tahay dalalka caalamka ee ugu badan ee indha la’aantu ka jirto, sidaas darteedna ay doorbideen inay ka qeyb qaataan mashaariicda noocan ah.

Qaar ka mid ah dadka barakacayaasha iyo danyarta ah ee ka faa’iideystay adeegyada ayaa sheegay in loo sameeyey daweyn iyo qaliin ay u baahnaayeen indhahooda, isla markaana aan wax qarash ah laga qaadin, iyagoo u mahadceliyey maamulka isbitaalka Dalmar iyo hay’adihii kale ee ka qeyb qaatay.

Maalmahan waxaa Isbitaalka Dalmar laga dareemayaa mashquul badan, iyadoo ay buux-dhaafiyeen dad u badan da’ ah oo rag iyo haween isugu jira, kuwaasoo loo sameynayo qaliinno bilaash ah, halka shaqaalaha isbitaalkuna ay si hagar la’aan ah u baxnaaninayaan bukaanada qaliinka maraya iyo kuwa loo diyaarinayo.

Boosaaso (Caasimada Online) – Xiisad xooggan ayaa ka taagan xeebaha gobolka Bari, taasi oo ka dhalatay maraakiib jariif ah oo xeebaha uu kusii daayay Wasiirka Kalluumeysiga Puntland, Cabdirisaaq Cabdullaahi Xagaa, sida ay ku eedeeyeen qaar kamid ah kalluumeysatada Xaafuun ee gobolka Bari.

Kalluumeysatadan ayaa si adag uga hor yimid tallaabooyin uu qaaday Wasiirka, iyagoo ku eedeeyey inuu si sharci-darro ah ogolaansho ugu fasaxay maraakiib jariif ah oo si xadgudub ah uga kalluumeysanaya xeebaha degmadaasi.

Kalluumeysatadu waxay sheegeen in wasiir Xagaa uu si toos ah u bixiyo saxiixyada ogolaanshaha maraakiibta shisheeye, isla markaana dhaqaale ka soo xarooda uu ku shubto akoon gaar ah oo aan wax xiriir ah la lahayn maamulka.

“Dowladda Puntland waxaan ka codsanaynaa in tallaabo laga qaado wasiirka Kalluumeysiga oo xeebaha ku soo daayay maraakiib jariif ah,” ayay ku baaqeen.

Waxay intaas ku dareen in maraakiibtii jariifka ahaa ee Shiinaha laga lahaa ay dib ugu soo laabteen xeebaha, isla markaana ay hadda ka howl-galayaan 18 markab oo xaalufin ku haya badda.

“Wasiirku gacantiisa ayuu ku saxiixaa, dhaqaalihii akoonkiisa ayuu ku dhacaa, annagana xeebihii aan ku tiirsanaanay shaqo kama hayno,” ayuu yiri mid ka mid ah kalluumeysatada Xaafuun.

Xeebaha Soomaaliya ayaa waxaa faro ba’an ku haya maraakiib iyo doonyo jariif ah oo gurta kheyraadkeenna, kuwaas oo lacago badan ka qaataan shaqsiyaad mas’uuliyiin ah ama ku dhow hoggaamiyeyaasha dalka.

Washington (Caasimada Online) – Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Maraykanka ayaa caddeysay inaan wax isbeddel ah ku imaan siyaasadda Washington ee ku wajahan Soomaaliya, inkastoo ay soo kordhayaan baaqyada ka imanaya sharci-dejiyeyaasha Xisbiga Jamhuuriga, ee dalbanaya in Maraykanku uu aqoonsado Somaliland.

Sarkaal ka tirsan wasaaradda oo la hadlay warbaahinta Semafor, kuna xiray shardi ah inaan magaciisa la shaacin, ayaa sheegay in Maraykanku uu weli ku adkeysanayo mowqifkiisa rasmiga ah ee Soomaaliya, inkastoo arrinta Somaliland ay tahay mid si joogto ah dib loogu eego.

Warkan ah ayaa soo baxay ka dib markii uu Senator Ted Cruz toddobaadkii tegay ku boorriyay maamulka Trump inuu si rasmi ah u aqoonsado Somaliland, isagoo ku sifeeyey inay Washington u tahay “saaxiib istiraatiiji ah oo dhinacyada amniga iyo diblomaasiyadda ah.”

Cruz, oo ah guddoomiyaha Guddiga Hoose ee Arrimaha Afrika ee Aqalka Senate-ka, ayaa hoosta ka xarriiqay muhiimadda istiraatiijiyadeed ee goobta ay Somaliland kaga taallo Gacanka Cadmeed. Dhanka kale, wuxuu Beijing ku eedeeyey inay Somaliland ku ciqaabayso taageerada ay u muujisay Taiwan.

Dhankiisa, Trump ayaa isna sii huriyay hadal-heynta markii uu waraysi uu dhowaan bixiyay ku sheegay in maamulkiisu uu “ka shaqeynayo” arrinta Somaliland.

Hadalka Trump ayaa jawaab u ahaa su’aal ku saabsanayd in dadka reer Gaza loo rari karo Somaliland, taasoo ah fikrad la sheegay inay ku xiran tahay suurta-galnimada in Somaliland ay arrintaas aqbali lahayd, beddelkeedana la siiyo aqoonsi caalami ah. Dadka taageera Somaliland ayaa hadalka Trump u arkay mid rajo wanaagsan xambaarsan.

Dhinacyada ol’oleeya aqoonsiga Somaliland waxay muddo dheer ku doodayeen in ictiraafka Maraykanku uu abaal-marin u noqon lahaa xasilloonida iyo dowlad-wanaagga dimoqraadiga ah ee ka hana-qaaday, taasoo ka duwan Soomaaliyada ay colaaduhu aafeeyeen. Waxay kaloo qabaan in xiriir dhow oo lala yeesho Somaliland uu sare u qaadi lahaa awoodda sirdoonka Maraykanka ee gobolkan qalalaasuhu ka jiro, oo ah gobol uu Shiinuhu horeyba saldhig milatari oo joogto ah uga samaystay dalka deriska ah ee Djibouti.

Hase yeeshee, Dowladda Beijing ayaa si kulul u naqdisay baaqa Cruz, waxayna ku tilmaantay sheegashadiisa “eedeymo aan sal lahayn.” War saxaafadeed ka soo baxay Safaaradda Shiinaha ee Muqdisho ayaa siyaasiyiinta Maraykanka ku eedeeyey “faragelin qaawan oo lagu hayo arrimaha gudaha ee Soomaaliya” iyo inay wadaan “dhaqan is-ballaarin iyo cagajugleyn ah.”

Somaliland, oo gooni-isu-taaggeeda kaga dhawaaqday Soomaaliya inteeda kale sannadkii 1991, ayaa sannadkii hore qabatay doorashadeedii lixaad, taasoo uu guushu ku raacday hoggaamiyihii mucaaradka, Abdirahman Mohamed Abdullahi. Inkastoo ay Somaliland leedahay dowlad iyo hay’ado u gaar ah oo si madax-bannaan u shaqeeya, weli ma jiro hal dal oo si rasmi ah u aqoonsan gooni-isu-taaggeeda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa Danjire Maxamed Cali Ameeriko u magacaabay Maareeyaha cusub ee Dekadda Muqdisho.

Wareegto kasoo baxday Xafiiska Madaxweynaha Soomaaliya ayaa sidoo kale xilka looga qaaday Maareeyihii hore ee Dekadda, Axmed Washington.

“Laga bilaabo marka uu Madaxweynuhu saxiixo xeerkan, waxaa Mudane Danjire Maxamed Cali Nuur (Ameeriko) loo magacaabay in uu noqdo Maareeyaha Dekadda Muqdisho,” ayaa lagu yiri warqadda kasoo baxday Xafiiska Madaxweynaha.

Maxamed Cali Ameeriko ayaa hore usoo noqday Safiirkii Soomaaliya ee dalka Kenya, iyadoo lagu xasuusto waxqabadkiisii muddada dhowrka sano ee uu ka shaqeynayay Safaaradda Nairobi.

“Xeerkan waxa uu dhaqan-galayaa marka uu saxiixo Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, waxaana lagu soo saari doonaa Faafinta Rasmiga ah ee J.F.S,” ayaa lagu yiri qoraalka.

Madaxweynaha ayaa saxiixay wareegtada magacaabista Maareeyaha cusub ee Dekadda 3-dii bishan, balse si dhab ah looma oga sababta ay Madaxtooyadu u shaacin weysay ilaa xilligaas.

Si kastaba, magacaabistan waxaa loo arkaa qayb kamid ah dadaallada ay dowladdu ku dardar-gelinayso howlaha dekedaha dalka, kuwaas oo door muhiim ah ka qaata ganacsiga, dhaqaalaha iyo weliba xiriirka caalamiga ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Sida ay sheegtay Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya, Ciidamada Gaarka ah ee Danab ee Ciidanka Xoogga Dalka, oo kaashanaya saaxiibada caalamka, ayaa howlgal qorsheysan ka fuliyay degmada Awdheegle ee gobolka Shabeellaha Hoose, halkaas oo lagu laayey Al-Shabaab.

Howlgalka ayaa si gaar ah loogu bartilmaameedsaday dhufaysyada iyo gabaadyada ay Khawaarijta Al-Shabaab ay ka qoteen degmada Awdheegle.

Intii uu howlgalka socday, ciidamada ayaa dilay in ka badan 100 xubnood oo ka tirsanaa kooxda Khawaarijta Al-Shabaab, kuwaas oo ay ku jireen horjoogayaal muhiim ah, sida ay sheegtay dowladda Soomaaliya.

“Godadkii iyo gabaadyadii ay kooxdu isku dayayeen inay isku qariyaan ayaa lagu dumiyay duqaynta cirka, halka cutubyada Danab ay gudaha u galeen goobihii cadowgu ku sugnaa si loo xaqiijiyo guusha howlgalka,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeed.

Dowladda ayaa sheegtay in xogta sirdoonka ayaa muujisay in Khawaarijtu ay u diyaargaroobayeen sidii ay isaga caabin lahaayeen hawlgalka ballaaran ee “Duufaanta Aamusan” oo ay Ciidanka Xoogga Dalka iyo AUSSOM ka wadaan deegaannada Shabeellaha Hoose.

“Howlgalkaan ayaa dhabar jab culus ku noqday kooxda, kadib markii todobaadyadii la soo dhaafay si isdaba joog ah loogu jabiyey Sabiid, Caanoole iyo Bariire,” ayaa lagu yiri bayaanka Wasaaradda Gaashaandhigga.

Howlgalkan ayaa qeyb ka ah dadaallada joogtada ah ee Dowladda Federaalka iyo Ciidanka Xoogga Dalka ay ku wadaan sidii loo ciribtiri lahaa kooxda Khawaarijta Al-Shabaab, loona xaqiijin lahaa amniga shacabka Soomaaliyeed, sida lagu sheegay warkaan.

Hoos ka eeg bayaanka

Raagaceelle (Caasimada Online) – Wasiirka Gaashaandhigga, Xildhibaano, Taliyaha Ciidanka Dhulka, Guddoomiyaha Gobolka Banaadir, Guddoomiyaha Gobolka Sh/Dhexe, masuuliyiin kale iyo saraakiil ciidan ayaa maanta gaaray furimaha dagaalka ee gobolka Shabeellaha Dhexe, iyadoo qorshuhu yahay in halkaas ay ka abaabulaan dagaal ka dhan ah argagixisada soo gashay Shabeellaha Dhexe.

Wafdigaan oo ku hormaray deegaanka Xaaji Cali oo hoos taga degmada Cadale, ayaa u sii gudbay degmada Raagaceelle, iyagoo galabta uga sii gudbay tuulooyinka hoos taga oo caawa ay ku hoyanayaan.

Wafdigaan ayaa qeyb qeyb kula kulmaya ciidamada deegaanka oo aad u abaabulan, kuwaas oo ku kala sugan dhowr deegaan, iyagoo maalmaha soo socda ku sii sugnaa doona furimaha, kana Dardar geli doona dagaalka.

Wasiirka Gaashaandhigga XFS, Axmed Macalin Fiqi, oo hoggaaminaya wafdiga ayaa fagaare kula hadlay Ciidamada xoogga dalka iyo kuwa deegaanka, isagoo yiri, “Khawaarijta waa dad tabar daran oo ugu talagalay inay naftooda halligaan, dhawaana waa laga saari doonaa goobaha ay ku dhuumaaleysanayaan, waan aragnaa inaad u diyaarsan tihiin.”

Sidoo kale, Wasiir Fiqi ayaa ciidamada iyo bulshada deegaanka u sheegay in qorshaha ay u tageen gobolka uu yahay inay hoggaamiyaan howlgalka “Adkeysi badan ayaad sameyseen, waana difaacateen deegaankiina, hadana waxaan diyaar u nahay inaan idin hor kacno,” ayuu yiri Fiqi.

Guddoomiyaha gobolka Banaadir Muungaab oo kamid ah masuuliyiinta la hadashay ciidanka ayaa yri, “Ciidamada Qaranka iyo kuwa xaq u dirirka deegaanka waxaan la garab taaganahay naf iyo maalba, dadkaan waxaan ku hoggaami doonaa in deegaanada ka maqan ay ka xoreystaan cadowga, anagoo wakiil ka ah dowladda federaalka.”

Guddoomiyaha Gobolka Sh/Dhexe Maxamuud Masdile oo wafdiga Wasiirka Gaashaandhigga iyo Duqa Muqdisho uga warbixiyey xaaladda furimaha iyo diyaar-garowga Ciidamada, isagoo sheegay in saacadaha soo socda ay u diyaarsan yihiin inay dhaqaaqaan oo cadowga wajahaan.

Intaas kadib guddoomiyaha gobolka Banaadir Xasan Muungaab ayaa ciidamada ku wareejiyey 20 neef oo Geel ah oo uu ugu tala galay in loo qalo, waxaana aad ugu mahadceliyey saraakiisha ciidamada deegaanka.

Hoos ka daawo

Muqdisho (Caasimada Online) – Maxkamadda Ciidanka Qalabka Sida ayaa sanadihii dambe si toos ah u baahinaysay xukunnada iyo inta uu socdo dhageysiga kiisaska ay qaado, oo u badan dilal.

Baraha bulshada, gaar ahaan Facebook ayaa toos looga tabiya kiisaska maxkamadda, iyadoo barnaamij ahaan dhammeystirana la soo dhigo bogga Maxkamaddu ku leedahay isla bartaasi.

Guddoomiyaha Maxkamadda Darajada 1-aad ee Ciidanka Qalabka Sida, G/Sare Xasan Cali Nuur Shuute, ayaa shaaciyay in baahinta kiisaska maxkamadda oo qaarkood xasaasi yihiin ay keentay in bulshada iyo caalamka la tuso in caddaalad dhab ah ay ka jirto dalka, ayna si cad u arkaan caddeymaha la horkeenay maxkamadda iyo xukunka dhacaya.

“Waxaan rabnaa in shacabka Soomaaliyeed, iyo guud ahaanba bulshada caalamka, aan tusno sida caddaaladdu u shaqeyso. Waxaan dooneynaa inay si cad u arkaan caddeymaha la horkeenay, ay dhageystaan doodaha labada dhinac, isla markaana ay marqaati ka noqdaan go’aanka kama dambaysta ah ee maxkamaddu gaarto,” ayuu yiri Guddoomiye Shuute oo wareysi cusub bixiyay.

Shuute ayaa sidoo kale qoraal lagu daabacay Wargeyska The Observer kaga warramay waayihiisa iyo culeysyadii soo wajahay intii uu ku jiray howlaha caddaaladda Soomaaliya.

Waxa uu tilmaamay in aabihiis ka hor geeridiisu uu aad uga welwelsanaa shaqada uu hayo, isagoo dhowr jeer kula taliyay inuu iska dhaafo, maadaama xaaladda dalka ay adkayd, uuna yahay bartilmaameed toos ah.

“Aabbahay ka hor inta aan la dilin wuxuu yimid gurigayga. Aad ayuu uga welwelsanaa shaqadeyda, wuxuuna igu waaniyay inaan joojiyo,” ayuu yiri Gaashaanle Sare Shuute.

Allaha u naxariisto aabaha Shuute, Cali Nuur waxaa dabley hubeysan ay 2-dii Janaayo 2018 ku dileen xaafadda Suuq Boocle ee degmada Dharkiinley ee gobolka Banaadir.

Shuute oo kamid ah saraakiisha caanka ah ee garsoorka dalka, ayna si weyn u raadsato kooxda Al-Shabaab, ayaa tiirka toogashada geeyay dagaalyahannadii ugu badnaa ee kooxda, kuwaas oo ay soo qabteen ciidanka qaranka.

Si kastaba ha ahaatee, garsoorahan ayaa door weyn ku leh ciqaab-marinta kooxaha argagixisada, isagoo muddo ka shaqeynayay dacwooyin adag oo la xiriira dambiyada ay galaan xubnaha Al-Shabaab iyo falalka rabshadaha ah ee ay ku lug leeyihiin ciidanka dowladda, oo mararka qaar ku kaca falal dil.

Hargeysa (Caasimada Online) – Prof Axmed Ismaaciil Samatar oo sanadihii dambe ka mid ahaa siyaasiyiinta Somaliland, ayaa runta u sheegay Xukuumadda Somaliland, oo si weyn u iibgeynaysa “in Mareykanka uu noqon karo dalkii u horreeyay ee aqoonsada”.

Samatar ayaa marka hore sheegay in uu bogaadinayo in la raadiyo in xiriir dhow lala yeesho Mareykanka, isagoo geesta kalena duray in halkaasi uu Somaliland ka jiro aqoonsi dhab ah waqti dhow, ayna tahay inay tamar iyo dhaqaale geliso dowladaha quwada leh ee haatan qaarkood ay colaadsatay Somaliland.

“Mareykanka adduunyada dhan ayuu mid walba doonayaa inuu gacanta ku qabto, marka Somaliland taariikh hore noo dhex taalayna ma jirto, mashquulna wuu ku yahay waxaas,” ayuu yiri Prof Samatar.

Waxa uu intaas kusii daray “Mareykanka in la xara-dhaamiyo oo la xod-xoto waa sax, oo waxaa qabaa in aan laga maarmayn, laakiin waddamo kale ayaa jira oo quwadihii adduunka ku ururayso, waxaana kamid ah waddanka Shiinaha.”

Prof-ka ayaa sidoo kale meesha ka saaray suurta-galnimada in Mareykanka uu saldhig milatari ka sameysto Berbera, taas oo qeyb ka ah yabooha Somaliland ee Washington, maadaama aysan halkaasi ka fogeyn saldhiga weyn ee uu ku leeyahay dalka Jabuuti, oo ah kan ugu weyn ee gobolka.

“Trump waa nin ay maskaxdiisa iyo hadalkiisu ay qasan yihiin oo adigoo si u arkaya unbay hadana sida kale noqoneysa, laakiin waqtiga dheer Mareykanka waxyaabaha aan kaga faa’iideysan karno waxa kamid ah; ma ahan un aqoonsiga ee waa dhismaha waddanka, jaamacadaha, xagga caafimaadka iyo howlahaas in la dhiso.”

Dhinaca kale, Samatar ayaa tusaale usoo qaatay sida uu Shiinaha u dhisay Nairobi, iyo saameyntiisa Geeska Afrika iyo guud ahaan qaaradda, isagoo ku dheeraaday in quwada Shiinaha ay muhiim u tahay Somaliland, oo ayadu haatan cadow ka dhigatay dalkaasi, kadib markii ay xiriir la sameysatay Taiwan, oo ayaduna haysan aqoonsi buuxa.

“Wax badan ayey u baahan tahay in siyaasadda dibadda laga beddelo. Marka haddii ay dhab naga tahay dadaalka ah in la keeno in nala garto in aynu dad nahay oo dowlad haysta oo adduunyada kursiga ay ku leeyihiin xaq ku leh waxay u baahan tahay in isbeddel dhab ah lagu sameeyo siyaasadda arrimaha dibadda Somaliland,” ayuu yiri Prof Samatar.

Prof-ka ayaa hoggaanka Somaliland kula taliyay inay siyaasadda dhab ah la yimaadan, taasi oo lagu wajahayo quwadaha adduunka oo ka ballaaran Mareykanka iyo sidii xiriir loola sameyn lahaa, taas oo si dhab ah u sahli karto aqoonsi ay hesho Somaliland, sida uu sheegay.

Hoos ka daawo wareysiga Samatar