London (Caasimada Online) – Wasiirka Maaliyadda Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Biixi Imaan Cige, ayaa maanta lagu guddoonsiiyay billadda “Wasiirka Maaliyadda Afrika ugu Wanaagsan 2025”, kadib xaflad ka dhacday magaalada London.

Abaalmarintan ayaa Wasiir Biixi lagu siiyay muddadii laba sano ahayd ee uu xilka hayay, taasoo uu ku hoggaamiyay Wasaaradda Maaliyadda hannaan hufan, isla markaana uu dadaal ballaaran geliyay dib-u-habeynta maaliyadda dalka.

Si gaar ah ayaa Wasiirka Maaliyadda Soomaaliya loogu amaanay guushii dayn cafinta ee la gaaray sanadkii 2023, iyo casriyeynta hannaanka dakhliga gudaha, taasoo sahashay in dakhliga gudaha uu kobco si la taaban karo.

Sidoo kale, qorshaha xiga dayn-cafinta kadib, waxaa Wasiir Biixi lagu bogaadiyay kaalinta hoggaamineed ee uu ka qaatay dib-u-habaynta hay’adaha maaliyadeed ee caalamiga ah. Tallaabooyinkan ayaa u suurta-geliyay Dowladda Federaalka in ay iska ilaaliso daymo cusub, isla markaana ay hesho maalgelin ku dhisan deeq.

Waxaa sidoo kale la xusay in Wasiir Biixi uu hormuud u ahaa isbeddel dhaqaale oo Soomaaliya ay waddada u jeexday, kaas oo dalal kale oo Afrikaan ah uu dhiirrigeliyay, si ay ula jaanqaadaan waddooyinka maaliyadeed ee casriga ah oo deeq ku dhisan.

Wasiirka Maaliyadda XFS, Biixi Imaan Cige, oo khudbad ka jeediyay munaasabadda lagu abaalmariyay, ayaa sheegay in guusha la gaaray iyo abaalmarinta uu helay ay tahay mid ay si dhab ah u mutaysteen shacabka Soomaaliyeed, kuwaas oo uu ku tilmaamay laf-dhabarta horumarinta dhaqaalaha iyo dib-u-soo-kabashada dalka.

Wasiir Biixi ayaa sidoo kale ku ammaanay ganacsatada Soomaaliyeed geesinimada ay ku bixinayaan doorkooda dib-u-dhiska dalka, xilli ay jiraan caqabado badan oo dhaqaale iyo amniba leh.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddiga wasiirrada ah ee uu Madaxweyne Xasan Sheekh u xilsaaray soo qancinta iyo kala doodista arrimaha ay diidan yihiin siyaasiyiinta mucaaradka ee Madasha Samatabixinta ayaa Muqdisho kula kulmay wakiillada Beesha Caalamka ee C6+.

Wasiirka Arrimaha Gudaha, Federaalka iyo Dib-u-heshiisiinta Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, mudane Cali Yuusuf Cali (Xoosh), oo ay wehliyaan Wasiirka Caddaaladda iyo Dastuurka mudane Xasan Macallin Maxamuud, iyo Wasiirka Waxbarashada mudane Faarax Sheekh Cabdiqaadir, ayaa kulanka ku matalay dowladda federaalka.

Qoraal ka soo baxay wasaaradda arrimaha gudaha ayaa lagu yiri “Shirka ayaa si qoto dheer looga hadlay dhaqanka wanaagsan ee gogosha nabadeed, wadatashiga iyo dib-u-heshiisiinta, natiijada wadar-ogolka ahayd ee ka soo baxday shirka, iyo sidii horey loogu sii wadi lahaa dadaallada lagu qeybgelinayo qaybaha kala duwan ee siyaasadda iyo bulshada rayidka ah hannaanka dowlad-dhiska Soomaaliya.”

“Dowladda Federaalka Soomaaliya waxaa ka go’an in geeddi-socodka dowlad-dhiska lagu wado wadahadal, wadar-ogol, wadatashi, hufnaan iyo ka-qaybgal ballaaran oo bulshada ay ku leedahay go’aannada masiiriga ah ee qaran-dhiska.”

Sida ay xog ku heshay Caasimada Online, wasiirrada ayaa xubnaha Beesha Caalamka u gudbiyay mowqifka madaxda qaranka ee ah in aan dib loogaga noqon doonin qorshaha doorashada ee dowladdu dejisay, kaas oo ku saleysan nidaamka qof iyo cod, iyo sidoo kale dib u eegista lagu sameeyay afarta cutub ee ugu horreysa dastuurka.

Wasiirrada ayaa sidoo kale Beesha Caalamka u caddeeyay in dowladda ay diyaar u tahay inay mucaaradka kala fariisato wixii farsamo ah ee u baahan in la isla eego.

Si kastaba ha ahaatee, waxay hoosta ka xarriiqeen in aan dib loogaga noqon doonin qodobadii la ansixiyay ee dastuurka iyo habraacyada doorashada.

Siyaasiyiinta Madasha Samatabixinta ayaa dhawaan si la mid ah ula kulmay Beesha Caalamka, iyaga oo gaarsiiyay mowqifkooda ku aaddan kulamadii ay la yeesheen madaxda dowladda federaalka.

Mucaaradka ayaa xubnaha Beesha Caalamka u sheegay in Madaxweyne Xasan Sheekh uusan ogolayn wadahadal dhab ah iyo inay talo ku yeeshaan doorashada iyo wax ka beddelka lagu sameynayo dastuurka.

Xubnaha Beesha Caalamka ayaa wasiirrada dowladda federaalka u sheegay in laga rabo inay ka shaqeeyaan wax lagu heshiisan yahay, ayna miiska keenaan Puntland iyo Jubaland si ay uga qayb qaataan ka talinta masiirka dalka, ka hor inta aan la guda gelin shaqooyinka haray ee dastuurka iyo doorashooyinka.

Dowladda federaalka ayaa toddobaadyo kahor Beesha Caalamka u caddeysay inay wax ka beddelayaan habka ay ula macaamili jireen Soomaaliya, iyadoo la muujiyay in dowladda aysan ogoleyn in lagula dhaqmo sidii ay Beesha Caalamku ula dhaqmi jirtay dowladihii hore.

Qaahira (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa Axaddii la kulmay Madaxweynaha Masar, Cabdifataax al-Sisi, kulan lagu sii xoojinayay iskaashiga amniga iyo ganacsiga, xilli uu Xasan Sheekh wajahayo cadaadisyo iska soo horjeeda oo kaga imanaya Qaahira iyo Addis Ababa oo ku saabsan biyaha muranku ka taagan yahay ee webiga Niil.

Hoggaamiyeyaasha ayaa isku raacay in la dardargeliyo heshiis dhinaca difaaca ah oo la kala saxiixday bishii Janaayo, kaasoo u oggolaanaya tababarayaal Masaari ah inay gacan siiyaan ciidamada Soomaaliya ee ilaalinaya marinnada maraakiibta ee Badda Cas, sida ay sheegeen saraakiil ka kala socday labada caasimadood.

Waxay sidoo kale dib u eegeen qorshayaal lagu kobcinayo ganacsiga labada dal iyo in la furo marin toos ah oo isku xira Muqdisho iyo Suez. Saraakiisha Soomaalida ayaa sheegay in gaadiid gaashaaman iyo madaafiic ay Masar geysay Soomaaliya bishihii Agoosto iyo Sebteembar ee la soo dhaafay, haddana lagu dari doono barnaamij ballaaran oo dib loogu qalabeynayo Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed.

Qaahira waxay doonaysaa xulafaysi ay kula gorgortanto Itoobiya si ay u hesho heshiis dammaanad qaadaya qulqulka biyaha Niil marka si buuxda loo hawlgeliyo Biyo-xireenka Weyn ee Horumarka Itoobiya (Grand Ethiopian Renaissance Dam), oo hadda dhismihiisa la soo geba-gebeeyey. Dhanka kale, Itoobiya waxay isku dayday inay soo jiidato Muqdisho iyadoo u ballanqaadday deymo horumarineed, waxayna bishii hore ku casuuntay Madaxweyne Xasan Sheekh munaasabad muhiim ah oo loo qabanayay biyo-xireenka, taasoo uu madaxweynuhu ka cudurdaartay.

Danta Masar ayaa korortay ka dib markii Addis Ababa ay 1-dii Janaayo 2024 saxiixday is-afgarad (MoU) oo ay la gashay Somaliland, kaasi oo siinaya Itoobiya muddo 50 sano marin badeed ay arrimo ganacsi oo dekad ah iyo saldhig ciidan u isticmaasho, heshiiskaas oo Muqdisho ay ku tilmaantay “xadgudub sharci-darro ah oo ka dhan ah madaxbannaanida Soomaaliya.”

Soomaaliya waxay kaga jawaabtay iyadoo isu keentay isbahaysi aan adkayn oo ay ku jiraan Masar, Eritrea iyo Jabuuti si ay uga hortagto wax ay u aragtay duullaan ka yimid dhinaca Itoobiya heshiiskaas ka dib. Si kastaba ha ahaatee, heshiiskaasi wuxuu meesha ka baxay ka dib markii Turkigu uu dhexdhexaadiyay Baaqa Ankara (Ankara Declaration) bishii Diseembar 2024.

Soomaaliya waxay ku adkaysanaysaa inay dhex-dhexaad tahay. Villa Somalia waxay qaadatay mowqifkaas sannadkii 2022 markii afhayeenka madaxtooyadu uu beeniyay warar sheegayay in Muqdisho ay qaadatay mowqifka sharci ee Masar ee Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay. Hase yeeshee, ilo wareedyo ayaa sheegay in ergooyin Masaari ah ay si weyn ugu ololeynayeen taageerada Soomaaliya ka hor wada-hadallada xiga ee Niil, ee loo qorsheeyay inay bisha Sebteembar ka dhacaan Washington.

“Masar ayaa u dhaqaaqday inay ka hortagto isku soo dhawaansho kasta oo dhexmara Addis Ababa iyo Muqdisho,” ayuu yiri Talaat Taha, oo ah falanqeeye siyaasadeed oo ka tirsan wargayska Al-Fajr ee dalka Masar.

Cabdisalaam Xaaji Axmed oo ka tirsan Machadka Daraasaadka Siyaasadda ee Muqdisho (Institute for Political Studies) ayaa ka digay in si cad loola safto mid ka mid ah labada dhinac ay khatar gelin karto iskaashiga gargaarka iyo amniga. “Soomaaliya ma awooddo inay u muuqato mid dhinac kula safan muranka culus oo ka taagan webiga Niil,” ayuu yiri.

Soomaaliya waxay Masar u aragtaa shuraako suurtagal ah oo kala shaqayn kara casriyeynta dekedaha iyo tababarka ciidamadeeda ilaalada xeebaha, halka Itoobiya ay bixiso deeqo waxbarasho iyo tababarro ciidan oo jaban. Sida ku cad heshiis fulineed oo la gaaray Oktoobar 2024, Qaahira waxay ballanqaadday inay ilaa 1,000 askari u soo diri doonto howlgalka nabad-ilaalinta Midowga Afrika ee ka dambeeya ATMIS.

Dibloomaasi sare oo Soomaali ah, oo codsaday inaan magaciisa la sheegin sababtoo ah looma oggolayn inuu la hadlo warbaahinta, ayaa yiri Villa Somalia waxay rajaynaysaa “inay ka faa’iideysato labada caasimadoodba iyadoo aan loo arkin mid u adeegta Masar ama mid hoos timaada Itoobiya.”

Danta Qaahira way ka ballaaran tahay webiga Niil. Bishii Abriil, Masar iyo Jabuuti waxay caddeeyeen inay tahay in dalalka xeebaha leh oo keliya ay sugaan amniga xeebta dhererkeedu dhan yahay 3,300 oo kiiloomitir ee Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed, oo ah marinno ay maraan qiyaastii 10 boqolkiiba ganacsiga caalamiga ah ee badda.

Hub dheeri ah oo Masar ay keeni doonto, kaasoo ay Itoobiya horay uga mudaaharaadday kuna tilmaantay “mid xasilooni-darro abuuraya,” ayaa la qorsheeyay rubuca saddexaad ee sannadkan.

Dibloomaasiyiintu waxay sheegeen in imtixaanka dhabta ah uu imaan doono marka ay dib u bilowdaan wada-hadallada Niil ee uu dhex-dhexaadinayo Bankiga Adduunka. Si kastaba ha ahaatee, waxaa la filayaa in Madaxweyne Xasan Sheekh uu maalinta Talaadada warbixin ka siiyo Baarlamaanka Soomaaliya ee Muqdisho siyaasadiisa ku aaddan Badda Cas iyo webiga Niil. Xildhibaannada ayaa qorsheynaya inay su’aalo ka weydiiyaan sida uu u ilaalin doono dhex-dhexaadnimada xilli ay soo dhowdahay wareegga xiga ee wada-xaajoodyada GERD.

Addis Ababa (Caasimada Online) – Ra’iisal Wasaaraha Itoobiya, Abiy Ahmed, ayaa khudbad si taxaddar leh loo diyaariyey oo uu khamiistii ka hor jeediyey baarlamaanka dalkiisa, wuxuu markale ku celiyay baahida istaraatiijiyadeed ee dalkiisu u qabo helitaanka bad — farriin marba marka ka dambaysa sii noqonaysa udub-dhexaadka siyaasadda arrimaha dibadda ee xukuumaddiisa.

Isagoo arrintan u sawiraya inay tahay mid la xiriirta badbaadada qaranka, ayuu Abiy wuxuu ku baaqay in wadahadal nabadeed lala furo dalalka deriska ah, gaar ahaan Eritrea, Sudan, iyo Soomaaliya, si xal looga gaaro xiisadaha ka aloosan Geeska Afrika oo xaaladdiisu ay marba marka ka dambaysa sii cakiran tahay.

Itoobiya oo ah dal aan bad lahayn, isla markaana ay ku nool yihiin in ka badan 130 milyan oo qof, kana mid ah dhaqaalaha ugu kobaca badan Afrika — helitaan la’aanta ay u weyday waddooyinka ganacsiga badaha waxay muddo dheer ahayd nabar siyaasadeed oo aan weli bogsan.

Dalku wuxuu si weyn ugu tiirsan yahay Jabuuti, oo uu soo maro in ka badan 90% ganacsigiisa. Balse ku tiirsanaantani waxay wadataa nuglaan dhaqaale iyo caqabado istaraatiiji ah, sida ay sheegtay Addis-Ababa.

Waayitaanka helitaanka Badda Cas waxay dib ugu noqonaysaa sannadkii 1993-kii, markii ay Eritrea si rasmi ah uga go’day Itoobiya, ayna la wareegtay magaalada dekadda ah ee Massawa.

In kasta oo labada dal ay heshiis nabadeed kala saxiixdeen sannadkii 2018 — heshiiskaas oo Abiy ku mutaystay abaalmarinta Nabadda ee Nobel — haddana xiriirkoodu weli waa mid jilicsan, waxaana saameyn ku leh colaado taariikhi ah iyo isbahaysiyo goboleed oo isbedbeddela.

Hadalladii u dambeeyay ee Abiy, in kasta oo ay u dhignayeen qaab diblomaasiyadeed, waxay xambaarsan yihiin culeys istaraatiiji ah. “Amnigeenna gudaha wuxuu si toos ah isugu xiran yahay nabadda gobolka,” ayuu u sheegay xildhibaannada.

“Ujeeddada dahsoon way caddahay: dedaalka Itoobiya ee ay ku doonayso helitaanka baddu ma ahan oo kaliya baahi dhaqaale — balse waa tiir-dhexaadka madaxbannaanida iyo xasilloonida qaranka,” ayuu yiri.

Bishii Janaayo 2024, xukuumadda Abiy waxay heshiis is-afgarad ah (Memorandum of Understanding) la saxiixatay Somaliland — oo ah maamulka iskiis madaxbannaanida ugu dhawaaqay oo ka tirsan Soomaaliya — kaasoo Itoobiya siinaya fursad ay ku isticmaasho 19 kiiloomitir oo xeeb ah oo ku teedsan Gacanka Cadmeed.

Wararka ayaa sheegaya in taa beddelkeeda, ay Addis Ababa ogolaatay inay u aqoonsato Somaliland dal madaxbannaan, tallaabadaas oo si la filan karay uga careysiisay Muqdisho.

Soomaaliya ayaa si caro leh xiriirkii diblomaasiyadeed ugu jartay Itoobiya.

Dhacdadaasi waxay bannaanka soo dhigtay halista ku xeeran hammi-badeedka Itoobiya.

In kasta oo heshiiska loo ekeysiiyay mid nabadeed oo ganacsi, haddana Soomaaliya waxay u aragtay duullaan toos ah oo lagu soo qaaday bedqabka dhulkeeda.

Xiisaduhu waxay degeen oo kaliya ka dib dhexdhexaadin ay Turkigu wadeen, taasoo horseedday is-dhexgalka diblomaasiyadeed ee labada caasimadood, laakiin khilaafka salka u ah weli xal laga ma gaarin.

Dhanka kale, waxaa iyana isha lagu hayaa Eritrea, oo xeebteeda Badda Cas ay weli tahay fursad soo jiidasho leh, balse taariikh ahaan muran badan uu ku xeeran yahay marka laga eego dhanka Addis Ababa. In kasta oo ay nabad magac-u-yaal ahi ka dhaxeyso, haddana xiriirka u dhexeeya Madaxweyne Isaias Afwerki iyo Abiy weli waa mid qabow.

Sidoo kale, Sudan ayaa iyaduna weli taxaddar muujinaysa, iyadoo ay weli hoos ka karkarayso xiisado la xiriira murannada xuduudaha iyo Biyo-xireenka Weyn ee Itoobiya (GERD).

Jahwareerka sii kordhaya ee Itoobiya ma ahan mid aan sabab lahayn. Cadaadiska dhinaca dadka iyo dhaqaalaha ayaa sii kordhaya. Dad da’yar oo u badan, magaalooyin si xawli ah u koraya, iyo himilooyin warshadeyn ah ayaa dhammaantood u baahan helitaan ganacsi oo la isku halleyn karo, waxaana sii kordhaya kharashka ku-tiirsanaanta Jabuuti.

Laakiin habka ay Itoobiya u marayso xaqiijinta himiladeeda ku aaddan badda ayaa qaabeyn karta wejiga amniga ee Geeska Afrika sannadaha soo socda.

Ilaa hadda, Abiy wuxuu ballanqaaday wadahadal, ee ma uusan ballanqaadin adeegsiga awood ciidan.

Balse taariikhda gobolkan waxay tilmaamaysaa in diblomaasiyaddu ay inta badan gogol-xaar u tahay tallaabooyin militari oo ka adag.

Maxaas (Caasimada Online) – Guddoomiyihii hore ee maamulka gobolka Hiiraan, haatana ah ergeyga gaarka ah ee Madaxweynaha Soomaaliya u qaabilsan arrimaha Macawiisleyda ayaa lagu soo warramayaa inuu si deg-deg ah ugu laabtay furimaha dagaalka, kadib qabsashadii maleeshiyaadka kooxda Al-Shabaab ee degmada Moqokori.

Cali Jayte ayaa saacadihii lasoo dhaafay gaaray degmada Maxaas, halkaas oo uu ka bilaabay kulamo looga arrinsayo xaaladda kasoo korortay gobollka iyo dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab.

Kulamada ayaa waxaa qayb ka ah mas’uuliyiinta gobolka Hiiraan, maamullada degmooyinka, saraakiisha Ciidanka Xoogga dalka iyo kuwa Macawiisleyda, waxaana qorshuhuu yahay sidii dib loogu qaadi lahaa guluf ka dhan ah kooxaha Khawaarijta.

Mid kamid ah mas’uuiyiinta ku sugan degmada Maxaas oo la hadla warbaahinta ayaa sheegay in kulamadooda diiradda lag saaray sidii cadowga looga saari lahaa degmada Moqokori oo muddo laba habeen ah ay ku hoyanayaan maleeshiyaadka argagixisada.

“Degmada Maxaaseed waxaa ka socda abaabul la doonayo in dib loogu qabto degmada Moqokori nimanka cadowga kuma sii jiri doonaan degmadaas” ayuu yiri mas’uul sare oo qayb ka ah dhaq-dhaqaaqa ka socda Maxaas ee uu hoggaaminayo Cali Jayte Cismaan.

Abaabulka hadda socda ayaa kusoo aadayo, iyada oo hadal hayn xoogan iyo falcelin aan caadi ahayn ay ka dhalatalay qabsashada degmada Moqokori oo muddo dheer ay difaacayeen Macawiisleyda Xawaadle, waxaana ugu dambeyn ay u gacan gashay cadowga.

Degmadan ayaa ah istiraatiiji muhiim ah, waxaana ay kulmisaa waddooyin waawayn oo isku xira Hiiraan iyo Shabeelaha Dhexe, sida uu sheegay  Taliyihii hore ee ciidamada dhulka ee Xoogga dalka Soomaaliyeed, Maxamed Tahliil Biixi oo ka hadlay qabsashada Moqokori

Biix ayaa si qoto dheer uga hadlay muhiimadda ay kooxda u leedahay qabsashada Moqokori, isaga oo tilmaamay inay tahay degmadan ay muhiim u tahay labada dhinac, marka loo eego halka ay ku taallo, maadaama labada gobol ay ka socdaan dagaallo culus.

“Moqorkori waa meel istaraatiiji ah, wadooyin badan baa ku kulma wado Maxaas aadda, wado Yasooman aadda, wado aada Aadan Yabaal, wado aada Xaawo Gadiid iyo Budbud, waddo dhanka hoose aada sida Xalfooley, Ceelhareeri ilaa Jalalaqsi wadooyin badan bay kulmisaa, waa degmo qadiimi ah oo istaraatiijiyad muhiim.ah leh” ayuu yiri Jeneral Biixi.

Waxaa kale oo uu sii raaciyay “Al-Shabaab qabsashadooda Moqokori waxa uga muhiimsan sidii ay u jabin lahayeen qabka Macawiisleeyda oo ah beesha kaliya ee aduunka tustay in Shabaab lala dagaalami karo, runtii waxaan ku amaanaya beesha sida kartida ah ee mudada dhowrka sano ah u hortaagan yihiin Al-Shabaab oo ah Urur heer Caalami ah oo hub iyo dhaqaalo xoogan ka hela meelo kala duwan, iyagoo hal beel ah isaga difaacayaan, Macawiisleeyda beesha Xawaadlle bilad ayey mudanyihiin waana daraawiishtii qarnigaan”.

Xaaladda ayaa weli kacsan, waxaana ciidamada dowladda iyo kuwa xaq-u-dirirka deegaanka oo isku diyaarinayo inay ku laabtaan Moqokori ay haatan ku sugan yihiin bannaanka magaaladaasi, iyagoo wada abaabulkii u dambeeyay ee ka dhanka ah Shabaab.

Ceerigaabo (Caasimada Online) – Isimmada dhaqanka gobollada Sanaag iyo Haylaan ee beesha Warsangeli ayaa soo saaray war-saxaafadeed ay farriin ugu direen isimmada dhaqanka gobolka Sool ee beesha Dhulbahante iyo maamulka SSC Khaatumo.

Isimmada ayaa war-saxaafadeedkan ku caddeeyey in Puntland ay wax ka dhiseen, isla markaana aysan dooneyn inay wax ku darsadaan ama ku biiraan maamulka cusub ee SSC Khaatumo.

Qoraalka ay soo saareen Isimmada Warsangeli oo ka kooban lix qodob ayaa lagu sheegay:

1- In gobollada Sanaag iyo Haylaan ay kamid yihiin gobolladii lagu aas-aasay Puntland 1998-kii, mana jiraan wax isbeddelay. Dowladda Puntland waxaan ugu baaqeynaa inay ka shaqeyso horumarka iyo difaaca gobolladan.

2- Waxaan caddaynaynaa in uusan jirin shir-siyaasadeed oo beeshu yeelatay oo aan go’aanno ka soo saarnay.

3- Waxaan isimmada Khaatumo iyo maamulkooda u caddaynaynaa in aanay jirin cid wakiil ka ah Sanaag iyo Haylaan oo aan dirnay shirka Laascaanood, qaybna kama nihin wax kasta oo kasoo baxa.

4- Waxaan isimmada walaalaheen ee Siciid Harti ka dalbanaynaa inay raalli-gelin buuxda ka bixiyaan faragelinta beelaha Sanaag iyo Haylaan, taas oo waxyeello u geysan karta wada noolaanshaha bulshada.

5- Beesha caalamka waxaan u caddaynaynaa in uusan jirin shir aan yeelanay ama maamul-dhisid cusub oo aan cid la galnay ama la galeyno.

6- Dowladda Federaalka Soomaaliya waxaan ugu baaqaynaa inay qabato waajibaadka loo doortay, kana fogaato isku dirka beelaha walaalaha iyo kuwa deriska ah.

Shan ka mid ah isimada dhaqanka gobolka Sanaag ayaa ku saxiixan war-saxaafadeedkan oo kusoo beegmaya xilli la qorsheynayo in magaalada Laascaanood lagu qabto shir lagu dhisayo maamulka SSC Khaatumo. Dowladda Federaalka ayaa dooneysa in awoodda maamulkaas ay ka qeybgalaan beelaha Warsangeli, Dhulbahante iyo wixii la socda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa waxaa laga helayaa howlgal qorsheysan oo ciidamada sida gaarka ah u tababaran Danab ay xalay ka sameeyeen duleedka magaalada Muqdisho, kaas oo lagu beegsaday kooxda Al-Shabaab.

Howlgalka oo si heer sare ah loo qorsheeyay ayaa si gaar ah uga dhacay deegaanka Baqdaad oo hoostaga degmada Afgooye ee gobolka Shabeellaha Hoose, waxaana lagu bartilmaameedsaday xubno ka tirsan Khawaarijta oo ku dhuumaaleysanayay halkaasi.

Warsaxaafadeed kasoo baxay Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa waxaa lagu sheegay in howlgalkan lagu burburiyay illaa 4 doomood oo hub iyo saanad u waday Al-Shabaab, ayna u adeegsan jireen, si ay uga tallaabaan deegaannada dhaca jinka wabiga Shabelle.

Dowladda Federaalka ayaa shaaca ka qaaday in kooxda la weeraray ay abaabuleysay falal amni darro iyo weeraro qarsoodi ah, balse cagta la mariyay kadib markii laga war helay.

“Howlgalka ayaa lagu burburiyay afar doonyood oo Khawaarijtu u adeegsan jireen in ay isaga gudbaan deegaannada wabiga ku teedsan ee Shabeelooyinka, Si ay u gudbiyaan saanad, fuliyaanna falal amni darro iyo weerarro qarsoodi ah” ayaa lagu yiri qoraalka.

Waxaa kale oo inta uu socday howlgalka lagu burburiyay goobo oo fariisimo ciidan ay ku jiraan oo Khawaarijta ay ku lahayd halkaas, kana soo abaabuli jireen weerarad qorsheysan.

“Sidoo kale, howlgalka waxaa lagu burburiyay goobo muhiim ah oo argagixisadu ku lahaayeen deegaankaas, kuwaas oo looga soo abaabuli jiray weerarro ka dhan ah shacabka iyo ciidamada deegaanka, iyadoo sidoo kale la beegsaday meelo istaraatiiji ah oo ay Khawaarijtu u adeegsan jireen gabbaad iyo kaydinta hubka” ayaa mar kale lagu yiri warka.

Xaaladda ayaa weli kacsan, mana jiro wax hadal ah oo kasoo bxay dhanka Al-Shabaab oo ku aadan howlgalkaasi ee ay guusha ka sheegatay Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Shabeellaha Hooe ayaa waxaa maalmihii dambe ka dhacayay howlgallo culus oo lagu jabiyay argagixisada,waxaana laga saaray deegaanno muhiim ah oo ku yaalla gobolkaas

Moqokori (Caasimada Online) – Taliyihii hore ee ciidamada dhulka ee Xoogga dalka Soomaaliyeed, Maxamed Tahliil Biixi ayaa ka hadlay qabsashada degmada Moqokori ee gobolka Hiiraan, kadib markii ay shalay u gacan gashay maleeshiyaadka Al-Shabaab.

Biix ayaa si qoto dheer uga hadlay muhiimadda ay kooxda u leedahay qabsashada Moqokori, isaga oo tilmaamay inay tahay degmadan mid istaraatiiji ah oo muhiim ah, maadaama ay ku kulmaan waddooyin isku xira gobollada Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe.

“Moqorkori waa meel istaraatiiji ah, wadooyin badan baa ku kulma wado Maxaas aadda, wado Yasooman aadda, wado aada Aadan Yabaal, wado aada Xaawo Gadiid iyo Budbud, waddo dhanka hoose aada sida Xalfooley, Ceelhareeri ilaa Jalalaqsi wadooyin badan bay kulmisaa, waa degmo qadiimi ah oo istaraatiijiyad muhiim.ah leh” ayuu yiri Jeneral Biixi.

Sidoo kale wuxuu tilmaamay in qabsashada Al-Shabaab ee degmada Moqokori ay tahay mid dhabar jab weyn ku ah halganka dalka looga xoreynaayo Khawaarijta ee ka socda dalka, gaar ahaan dagaalka ay wadaan ciidamada Macawiisleyda ee gobolka Hiiraan.

Jeneraalka ayaa sidoo kale intaasi ku daray in Macawiisleyda Xawaadle ay muujiyeen karti iyo dadaal dheeri ah, ayna mudan yihiin abaal marin, isaga oo ku sifeeyay inay yihiin daraawiishtii qarnigaan.

“Al-Shabaab qabsashadooda Moqokori waxa uga muhiimsan sidii ay u jabin lahayeen qabka Macawiisleeyda oo ah beesha kaliya ee aduunka tustay in Shabaab lala dagaalami karo, runtii waxaan ku amaanaya beesha sida kartida ah ee mudada dhowrka sano ah u hortaagan yihiin Al-Shabaab oo ah Urur heer Caalami ah oo hub iyo dhaqaalo xoogan ka hela meelo kala duwan, iyagoo hal beel ah isaga difaacayaan, Macawiisleeyda beesha Xawaadlle bilad ayey mudanyihiin waana daraawiishtii qarnigaan” ayuu sii raaciyay Biixi.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyada oo weli xaalad kacsanaan ah ay ka taagan degmada Moqokori, waxaana ka socda dhaq-dhaqaaqyo iska soo horjeedo labada dhinac

Ciidamada dowladda iyo kuwa dadka deegaanka oo ku sugan meel u dhaw Moqokori ayaa isku dayaya in ay dib u qabsadaan magaalada oo shalay gashay gacanta kooxda Al-Shabaab.

Isgaarsiinta guud ee magaalada iyo deegaannada hoos yimaada ayaa gebi ahaanba go’an kadib dagaalladii cuslaa ee halkaasi ka dhacay, sida ay illo deegaanka ah inoo xaqiijiyeen.

Si kataba, Dadaallada dib loogu qabsanayo magaalada ayaa ka socda meel aan ka fogeyn magaaladan istraatiijiga ah, halkaasi oo ciidamo gurmad ah ay gaareen.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee HirShabelle ahna Ku-xigeenka Xoghayaha Guud ee Urur-goboleedka IGAD, Maxamed Cabdi Waare ayaa madaxda Dowladda Federaalka Soomaaliya ku eedeeyay inay ka gaabiyeen dagaalka Al-Shabaab, isla markaana ay ku mashquuleen arrimo aan micno lahayn xilligan.

Waare ayaa sheegay in dagaalka Shabaab uu haatan kusoo ururay hal deegaan oo keliya. Kooxda ayuu xusay inay hadda fursad u heshay inay dib isu abaabusho, ayna weerarro cusub qaaddo, halka dowladda ay ku mashquulsan tahay arrimo siyaasadeed.

“Maanta, Shabaab waxay ka yimaadeen meelo fog sida Jubbaland iyo Koonfur-Galbeed si ay xooggooda ugu ururiyaan hal dagaal oo ka socda Moqokori, Hiiraan. Ma aanan arkin wax kale oo jiho firfircoon ah oo lagula dagaallamayo Shabaab,” ayuu Waare ku yiri qoraal uu soo dhigay bartiisa X (ex-Twitter).

Sidoo kale wuxuu sheegay in haatan si cad u muuqato in dagaalka Al-Shabaab uusan ahayn mudnaanta koowaad ee Dowladda Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

“Uma muuqato in dalka intiisa kale uu ka jiro dagaal dhab ah oo lagula jiro Al-Shabaab, dadka intiisa kalena waxay u muuqdaan kuwo ka jeestay ama indhaha ka laabtay dhibka shacabka reer Hiiraan,” ayuu yiri Waare.

Ku-xigeenka Xoghayaha Guud ee Urur-goboleedka IGAD ayaa ku baaqay in la joojiyo waxa uu ku tilmaamay “mashquul siyaasadeed aan micno lahayn”, taas oo uu ku eedeeyay inay carqalad ku tahay dagaalka kooxda Al-Shabaab.

“Weli waan aaminsanahay inaan Shabaab ka adkaan karno, haddii aan joojinno mashquul siyaasadeedka, abuurista dhibaatooyinka yaryar iyo qalalaasaha macmalka ah, oo aan helno ujeeddo mideysan. Wax ka yar taasna waa isla meermeerkii Soomaalida ee caanka ahaa: ‘Ila Meereeyso’.”

Moqokori (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya gobolka Hiiraan ayaa sheegaya in weli xaalad kacsanaan ah laga dareemayo gudaha degmada Moqokori ee gobolkaasi, kadib dagaal culus oo saacadihii lasoo dhaafay ka dhacay degmada.

Ciidamada dowladda iyo kuwa dadka deegaanka oo ku sugan meel u dhaw Moqokori ayaa isku dayaya in ay dib u qabsadaan magaalada oo shalay gashay gacanta kooxda Al-Shabaab.

Isgaarsiinta guud ee magaalada iyo deegaannada hoos yimaada ayaa gebi ahaanba go’an kadib dagaalladii cuslaa ee halkaasi ka dhacay, sida ay illo deegaanka ah inoo xaqiijiyeen.

Dadaallada dib loogu qabsanayo magaalada ayaa ka socda meel aan ka fogeyn magaaladan istraatiijiga ah, halkaasi oo ciidamo gurmad ah ay gaareen.

Shalay ayey aheyd markii maleeshiyaad ka tirsan kooxda Al-Shabaab ay weerar isku dhafan oo qaraxyo ku jiraan ay ku qaadeen degmada iyo deegaanka Gumarre oo dhowaan uun ay la wareegeen ciidamada xoogga dalka Soomaaliya iyo kuwa xaq-u-dirirka deegaanka ee Macawiisleyda.

Dagaal culus kadib, kooxda Al-Shabaab ayey u suurtagashay inay gudaha u galaan magaalada, iyadoo haatan ay socdaan abaabul xooggan oo kooxda looga saarayo Moqokori.

Khasaaraha ka dhashay qarax iyo dagaalkii shalay ka dhacay gudaha iyo duleedka magaalada ayaa weli si rasmi loo xaqiijin, maadaama ay isgaarsiinta go’an tahay.

Moqokori ayaa ah degmo muhiim ah, waxaana in muddo ah ka socday abaabul culus oo ka dhan ah kooxda Al-Shabaab, iyadoo muddooyinkii dambe laga qorsheeyay howl-gallo lagu naafeeyay kooxda, taas oo keentay bartilmaameed ka dhigato degmada.