25.4 C
Mogadishu
Tuesday, June 30, 2026

Sacuudi Carabiya oo xukun dil ku fulisay afar Soomaali ah

Riyadh (Caasimada Online) – Sacuudi Carabiya ayaa hal maalin gudaheed ku toogatay sideed qof, kuwaas oo intooda badan ay ahaayeen ajaanib lagu eedeeyay dambiyo la xiriira maandooriye.

Sabtidii, Wakaaladda Wararka ee Sacuudiga (Saudi Press Agency) ayaa sheegtay in afar muwaadin oo Soomaali ah iyo saddex kale oo Itoobiyaan ah lagu toogtay gobolka koonfureed ee Najran, iyadoo lagu eedeeyay “inay boqortooyada soo geliyeen maandooriyaha nooca xashiishka ah.”

Hal nin oo Sacuudiyaan ah ayaa isna loo toogtay dilka hooyadiis.

Dilalkan ugu dambeeyay ayaa kusoo beegmaya xilli ay si weyn u kordhayaan xukunnada dilka ah ee la fulinayo, kuwaas oo intooda badan lala beegsanayo muwaadiniinta ajnabiga ah ee lagu soo eedeeyo dambiyada maandooriyaha.

Xaaladdan ayaa ay hay’adaha Reprieve oo fadhigeedu yahay UK iyo Hay’adda Xuquuqda Aadanaha ee Sacuudiga iyo Yurub (ESOHR) ku tilmaameen “xaalad dilal ah oo aan hore loo arag.”

Tan iyo markii mas’uuliyiinta Sacuudigu sannadkii 2021 ka laabteen joojin aan rasmi ahayn oo lagu sameeyay xukunnada dilka ee dambiyada maandooriyaha, boqortooyadu waxay si degdeg ah u kordhisay fulinta xukunnada dilka.

Sannadkii 2024, Sacuudi Carabiya waxay toogatay 345 qof — tiradii ugu badnayd abid — kuwaas oo ku dhawaad kala bar lagu eedeeyay dambiyo aan dil ahayn, sida ay sheegtay hay’adda Reprieve.

Sannadkan, waxaa muuqata in rikoodhkaas la jabin doono, maadaama ilaa hadda la toogtay 230 qof sannadka 2025, sida lagu sheegay tirokoob ay diyaarisay wakaaladda wararka ee AFP. Dadkaas, 154 ka mid ah waxaa lagu helay dambiyo la xiriira maandooriyaha.

Muwaadiniinta ajnabiga ah ayaa si gaar ah ugu nugul halistan, iyagoo ka ahaa 92 qof oo ka mid ah dadkii la toogtay sannadkii 2024.

Sida ku cad xog ururin ay sameeyeen hay’adaha Reprieve iyo ESOHR, intii u dhaxaysay 2010 iyo 2021, Sacuudi Carabiya waxay muwaadiniin ajnabi ah u fulisay xukunnada dilka ee dambiyada maandooriyaha ku dhawaad saddex laab ka badan tirada muwaadiniinta Sacuudiga ee isla dambiyadaas loo toogtay.

Arrintan ayaa dhacday iyadoo muwaadiniinta ajnabiga ah ay ka yihiin kaliya 36 boqolkiiba dadweynaha Sacuudi Carabiya.

“Dagaalka caalamiga ah ee fashilmay ee ka dhanka ah maandooriyaha, waxaan mar walba aragnaa qaab isku mid ah oo soo noqnoqda — mas’uuliyiintu waxay walaaca laga qabo isticmaalka maandooriyaha kaga jawaabaan dilka kooxaha saboolka ah ee la takooro,” ayay hore u sheegtay Jeed Basyouni, madaxa mashruucyada ka hortagga xukunnada dilka ee Bariga Dhexe iyo Waqooyiga Afrika ee hay’adda Reprieve, mar ay la hadlaysay Middle East Eye.

“Waxaase kasii daran, marar dhif ah ayay helaan xuquuqaha aasaasiga ah ee maxkamad cadaalad ah, sida helitaanka qareen u dooda ama turjubaan inta ay socoto dacwadooda,” ayay raacisay Basyouni.

A calculated step: Somali President registers to vote

MOGADISHU, Somalia – President Hassan Sheikh Mohamud’s public registration for Somalia’s landmark one-person-one-vote elections was a deliberately timed signal: the federal government intends to push forward with its electoral reforms, even in the face of entrenched opposition.

On Tuesday, the President appeared at a tightly secured registration center in Mogadishu, where he underwent biometric enrollment for his voter card. The move was engineered for maximum visibility, with state media broadcasting the event to underscore his commitment.

While seemingly a procedural step, the act carries immense political weight. It comes amid a deadlock with opposition leaders who reject the government’s electoral roadmap and, critically, occurred just a day before a high-level meeting between the two sides, underscoring its strategic intent.

Symbolic defiance

By placing himself before the cameras and undertaking the same process expected of ordinary citizens, Hassan Sheikh is engaging in an act of symbolic defiance. The opposition has long argued that no legitimate universal suffrage election can proceed without first achieving a comprehensive political consensus.

The President’s message, therefore, is unmistakable: the government will not permit the process to be held hostage by political disagreements. He is positioning himself as the face of reform—a leader determined to break Somalia away from its entrenched, clan-based 4.5 power-sharing formula.

This symbolism resonates on multiple levels. To supporters, it is a show of leadership and conviction. To opponents, it is an act of unilateralism, a public declaration that the reform train is leaving the station, with or without them on board.

Legitimacy vs. consensus

At the heart of Somalia’s electoral debate is a fundamental question: does legitimacy arise from broad public participation or elite political consensus? President Hassan Sheikh’s public registration is a clear vote for the former, emphasizing the power of the citizenry as the ultimate arbiter.

Allies of the President argue he is right to champion the democratic franchise, even if key elites refuse to engage. They see it as a pivotal opportunity to give ordinary Somalis a direct say in their governance, moving beyond the indirect elections controlled by a small cadre of political brokers.

However, the absence of consensus carries its perils. Without buy-in from major political actors—especially influential federal states like Puntland—any election result risks being rejected, undermining stability and potentially delegitimizing the very reforms the President is championing.

The challenge is that legitimacy and consensus are not mutually exclusive but mutually reinforcing. For the process to succeed in both perception and practice, the government must find a way to marry citizen engagement with elite agreement—a balance that has so far proven elusive.

The political calculus

The timing of the President’s registration was no coincidence. Staged on the eve of talks with opposition leaders, it was a preemptive move designed to strengthen his negotiating position. By registering first, Hassan Sheikh sets the tone: the process is already underway, forcing the opposition to decide whether to participate or risk being left behind.

Politically, it is a high-risk, high-reward strategy. Suppose the President can successfully frame the opposition as an obstacle to democratic progress. In that case, he may win over public opinion and isolate his critics. In a nation where the memory of disenfranchisement runs deep, the promise of universal suffrage holds profound emotional power.

But the gamble cuts both ways. Should voter registration falter due to low turnout, security threats, or logistical failures, the President’s high-profile endorsement could be cast as a premature and fatal miscalculation. In that scenario, the opposition would gain ample ammunition to declare the reforms rushed, flawed, and illegitimate from their inception.

Ultimately, President Hassan Sheikh has drawn a clear line in the sand. His registration forces a confrontation over the very nature of Somali governance: will it be built from the top down through elite pacts, or from the ground up through the popular vote?

As both sides entrench their positions, the nation’s immediate future hinges not just on the logistics of an election, but on the answer to this fundamental question. The path forward for Somali democracy hangs in this delicate balance. 

Xog: Muxuu ku soo dhamaaday shirkii xasaasiga ahaa ee guddiyada mucaaradka iyo DF?

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Waxaa hadda soo dhammaaday shirkii u dhexeeyay guddiyadii ka socday madaxda Dowladda Federaalka iyo Mucaaradka oo ka wada-hadlayey ajendaha shirka la qorsheynayo in berri Villa Somalia ay ku yeeshaan Madaxweyne Xasan Sheekh iyo xubnaha Madasha Samatabixinta.

Sidii aan horay u baahinay, shirka hadda soo dhammaaday waxaa isugu yimid lix xubnood oo kala metelayey dhinacyada, waxayna ka wada-hadleen mowqifyada mid kasta iyo waxyaabaha ay tahay in qolo walba ay aqbasho.

Xubnaha ka socday dhanka Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa la sheegay inay la wadaageen xubnaha ka socday dhanka Mucaaradka qodobada ay Xukuumaddu ka tanaasuli karto iyo mowqifka uga degsan qodobada qaar ee doorashada quseeya, kuwaas oo ku jira afarta cutub ee dastuurka oo Mucaaradku ay dood adag ka qabaan.

Sida ay sheegayaan wararka laga helay kulankaas, xubnaha mucaaradka ayaa isku aragti ka noqon waayay qorshaha kama-dambeysta ah ee ajendaha shirka Villa Somalia ay berri la tagayaan.

Xubnaha metelaya Dowladda Federaalka ayaa intii kulanku socday soo jeediyey in waqti kale la siiyo oo la isku soo laabto, iyadoo dib loo dhigayo shirka berri oo ballan kale uu qabanayo Madaxweyne Xasan Sheekh.

Hase yeeshee, xubnaha kale ee mucaaradka oo ay ku jiraan madaxdii hore ee madasha iyo hoggaamiyaha xisbiga Wadajir ayaa sheegay in berri ay tahay maalinkii ugu dambeysay, oo aysan jiri karin fursad kale oo la siinayo Madaxweyne Xasan Sheekh.

Intii kulankii caawa uu socday mararka qaar doodaha ayaa adkaaday, iyadoo doodaha qaar ee mucaaradka ay muujinayaan sida uu u adag yahay ajendaha shirka berri ay isugu imaanayaan Xasan Sheekh iyo mucaaradka.

Ma jiro baaqasho la sheegay oo ku timid shirka berri lagu ballansan yahay in Madaxweyne Xasan Sheekh uu mar kale la yeesho mucaaradka, iyadoo qodobada ugu adag ee miiska saaran uu ugu horreeyo dastuurka, gaar ahaan afartii cutub ee wax ka beddelka lagu sameeyey.

Al-Shabaab u diyaarsan inay fuliyaan weerar cagmarin ah oo caawa la laayey

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Howlgal culus oo lagu baacsanayo Khawaarijta Al-Shabaab ayaa caawa ka socda degaanka Tardonee gobolka Hiiraan, halkaas oo lagu arkay dagaalyahano xooggan oo Shabaab ah.

Warbaahinta Dowladda oo tebisay xogta hordhaca ah ee howlgalka ayaa sheegtay in khasaare culus la gaarsiiyay kooxda, welina uu socdo howlgaku.

Bartilmaameedka Howlgalka wuxuu ahaa maleeshiyaad badan ka tirsan Al-Shabaab oo halkaas lagu abaabulay, si ay u qaadaan weerar cagmarin ah.

Sidoo kale, howlgalka waxaa lagu burburiyey gaadiid dagaal oo ay wateen Al-Shabaab, kaas oo qaar ay qaraxyo ku soo rareen.

Ilaa hadda lama shaacin goobta ay weerari rabeen Shabaab-ka xogtooda la helay ee caawa ay duqeyntu ku socoto, balse waxaa la xaqiijiyey inay isku diyaariyeen fulinta weerar aad u culus.

Howlgalka caawa socda ayaa fashiliyey dhagartii ay soo baleegtay kooxda Al-Shabaab oo maalmo badan ay diyaarineysay, iyadoo goobaha la beegsaday ay isku aruursadeen dagaalyahanadii ugu badnaa ee kooxda.

Deegaanka Tardo ee gobolka Hiiraan ee caawa uu howlgalkaani ka socdo ayaa kamid ah deegaanada istaraatiijiga ah ee toddobaadyadii lasoo dhaafay ay dib u qabsadeen Al-Shabaab.

Fiqi oo ku dhawaaqay go’aan xasaasi ah, isagoo gacanta ku haya gantaal casri ah

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya, Axmed Macalin Fiqi, oo isku soo sawiray gantaal weyn oo cusub oo Mareykanku soo saaray ayaa farriin hanjabaad ah u diray argagixisada ka dagaalameysa Soomaaliya.

Fiqi, ayaa si kooban u sheegay in wadahadal iyo tanaasul uusan jirin, isla markaana wadada kaliya ee dowladda u furan ay tahay dagaal.

“Ma jiraan wax tanaasul ah, ficil adag kaliya baa na horyaalla,” ayuu yiri Wasiir Axmed Macalin Fiqi oo qoraal kooban soo dhigay bartiisa Twitter (X).

Sawirka ayaa muujinaya in sarkaal ka tirsan Ciidamada Mareykanka ee ka howlgala Soomaaliya, uu Wasiirka u dhiibayo gantaalka uu soo raaciyey qoraalkaan.

Dowladda Soomaaliya, oo kaashaneysa saaxiibada caalamiga ah, ayaa maalmihii lasoo dhaafay wacdare ka dhigtay furimaha dagaalka, gaar ahaan deegaanka Bariire, halkaas oo lagu soo afjaray ciidan ka badan ‘hal urur’ oo Al-Shabaab ah.

Dagaalyahanadii Al-Shabaab ee Bariire lagu laayey ayaa markii hore go’aan saday inay magaalada ku faro adeygaan, iyagoo qotay godad waaweyn, balse waxaa loo rakibay gantaalo aysan weli horay u arkin iyo duqeyn diyaaradeed oo toos ugu socotay muddo toddobaad ah.

Taangiyada dagaalka ayaa sidoo kale Bariire ka dagaalamay, kuwaas oo Ciidamada Uganda ay wateen, waxaana lagu guuleystay in Al-Shabaab uusan hal askari u badbaadin oo gudaha deegaanka lagu wada laayo.

Maalmaha soo socda, dowladdu waxay qorsheyneysaa inay weerarto Awdheegle, halkaas oo Alshabaab ay qabsadeen dhowr bilood ka hor, hadii Awdheegle dib looga xoreeyo kooxda, waxay ka dhignaa doontaa inay si buuxda ugu jabtay gobolka Shabeellaha Hoose, oo gacantooda uu ka baxay gobolkaasi.

Somali President offers troop amnesty to quell Gedo crisis

MOGADISHU, Somalia – Somalia’s President Hassan Sheikh Mohamud has offered a full amnesty to regional forces from Jubaland state who had crossed into neighbouring Kenya, urging their immediate return in a significant bid to de-escalate a long-running political and military crisis in the strategic Gedo region.

The president’s office announced the move late Tuesday following recent armed clashes in the border region, which has been a flashpoint for tensions between the federal government in Mogadishu and the administration of Jubaland, one of Somalia’s five semi-autonomous member states.

In a statement, President Mohamud extended condolences to the families of those killed in the fighting and ordered the federal government to dispatch urgent humanitarian and medical aid to the affected population.

He directly addressed the Jubaland state troops who had retreated into Kenya, ordering them “to return to their areas” and guaranteeing their safety. “The president confirmed that no one will be punished and promised the forces their safety and security,” the statement read.

The move marks a pivotal effort by Mohamud, who took office in mid-2022, to resolve one of the most persistent political disputes inherited from the previous administration, which sought to centralize control over Gedo, a region officially under Jubaland’s jurisdiction.

New administration planned 

The president’s de-escalation call came as a newly appointed federal official in Gedo announced plans to establish a new local administration, a move that directly challenges the authority of Jubaland’s government, led by Ahmed Madobe.

Abdirashid Hassan Nur, widely known as Abdirashid Janan, a controversial security figure appointed by Mogadishu as the regional commander for the National Intelligence and Security Agency (NISA), declared the plan during a public meeting in the key border town of Beledxaawo.

“We want to work so that you can come together and build an administration that is yours and that you trust,” Janan told local elders and residents.

Janan also imposed a strict ban on carrying unauthorized weapons within Beledxaawo, stating that federal security forces would be solely responsible for maintaining order. “The era of ‘I belong to this clan so that I will carry a gun’… will not exist from today onwards,” he asserted.

The Gedo region, which borders both Kenya and Ethiopia, has been at the heart of a power struggle for years. Under the previous government of Mohamed Abdullahi Mohamed “Farmaajo,” federal forces were deployed to Gedo, effectively wresting control of several key districts from the Jubaland administration based in the port city of Kismayo.

This standoff severely strained relations between Mogadishu and Kismayo and drew in neighbouring Kenya, which has historically been a key backer of Ahmed Madobe’s Jubaland government as a buffer zone against the Al-Shabaab insurgency. 

The presence of Jubaland forces on Kenyan soil is a direct result of being pushed out by federal troops in past confrontations, as documented by reports from institutions like the International Crisis Group.

President Mohamud’s strategy

President Mohamud’s current strategy is a two-pronged approach: extending an olive branch to the sidelined Jubaland forces while simultaneously cementing federal influence through a new, locally-formed administration under the oversight of a federal appointee.

The appointment of Abdirashid Janan to oversee this transition is highly significant and potentially inflammatory. Janan formerly served as the security minister for Jubaland before defecting to the federal government’s side during the previous administration’s standoff with Ahmed Madobe.

He is a divisive figure who was accused by Amnesty International and other rights groups of responsibility for serious human rights violations, including unlawful killings, during his time as a security official. In a high-profile incident in January 2020, he escaped from a government-run prison in Mogadishu, where he was awaiting trial.

His re-emergence as a key federal government operative in Gedo signals Mogadishu’s determination to finalize its control over the region’s governance, though his controversial past could complicate reconciliation efforts.

In his concluding remarks, President Mohamud urged “all parties involved in the tensions in Gedo to work for peace, unity, and the solidarity of the Somali people,” as the country continues to battle a persistent insurgency by Al-Shabaab militants, who often exploit such internal political divisions.

Somalia’s Gedo: The new front in the Egypt-Ethiopia rivalry

CAIRO, Egypt – A simmering geopolitical rivalry between Egypt and Ethiopia has erupted into a dangerous proxy conflict on Somali soil, transforming the strategic Gedo region into a new flashpoint for their long-standing dispute.

The struggle, rooted in a bitter disagreement over Nile River water rights, now threatens to engulf the Horn of Africa in a wider, more complex war, with Somalia caught in the crossfire.

At the heart of the escalating tensions is the accusation that Cairo is leveraging a new security pact with Mogadishu to open a new front against Addis Ababa, directly challenging Ethiopian influence in a region it considers its strategic backyard.

In response, Ethiopia has been accused of aggressive military posturing within Somalia’s borders, aiming to neutralize the emerging threat and reassert its dominance.

From water wars to proxy conflict

The rivalry between the two African giants is not new. For over a decade, Egypt and Ethiopia have been locked in a diplomatic stalemate over the Grand Ethiopian Renaissance Dam (GERD), a colossal hydropower project on the Blue Nile.

Cairo, which relies on the Nile for over 90% of its fresh water, views the dam as an existential threat to its water security. Addis Ababa insists the GERD is vital for its economic development and energy needs, framing it as a symbol of national sovereignty.

This deeply entrenched dispute has now spilled into Somalia. The catalyst was a controversial Memorandum of Understanding (MoU) signed in January 2024 between Ethiopia and the breakaway region of Somaliland.

The deal promised landlocked Ethiopia long-sought naval and commercial access to the sea in exchange for the potential recognition of Somaliland’s independence—a move that an outraged Somalia deemed a “blatant violation” of its sovereignty.

Feeling threatened and isolated, Somali President Hassan Sheikh Mohamud’s government turned to Cairo.

A strategic alliance to counter Ethiopia

Seizing the opportunity, Egypt moved swiftly to deepen its ties with Somalia, elevating its relationship to a strategic level. In August 2024, the two nations signed a comprehensive defense and security pact. While the full details remain undisclosed, the agreement is widely seen as a strategic gambit by Egypt to encircle Ethiopia.

Under the pact, Somalia reportedly invited Egypt to participate in the new African Union peacekeeping mission. More significantly, it opened the door for a potential Egyptian military presence in Somalia, including the establishment of bases and the deployment of troops.

For Cairo, establishing a military foothold in the Gedo region, which shares a long and porous border with Ethiopia, would be a significant strategic victory, allowing it to exert direct pressure on Addis Ababa.

Ethiopia’s forceful response in Gedo

Ethiopia has perceived the Somali-Egyptian alliance as a direct provocation. Its response has been swift and forceful, escalating tensions in the Gedo region to a breaking point in recent weeks. According to reports from early August 2025, Ethiopian troops, who have long maintained a presence in the region, have taken several aggressive actions:

  • Military Incursion: Ethiopian forces reportedly launched an attack on the Somali government base in the border town of Doolow.
  • Sovereignty Violation: Ethiopian commanders allegedly issued an ultimatum for the Somali National Army (SNA) to withdraw from key positions within its territory.
  • Bypassing Mogadishu: Ethiopian military officials held direct talks with officials from the semi-autonomous Jubaland State and local clan elders, undermining the authority of the federal government.

These actions are interpreted as a clear signal from Addis Ababa that it will not tolerate a hostile military buildup on its border and is willing to use force to protect its interests.

Somalia caught in the middle

The escalating proxy war has left Somalia in an incredibly vulnerable position. The Turkish-brokered Ankara Agreement of December 2024, intended to de-escalate the initial port deal crisis, has all but collapsed under the weight of the intensifying Egypt-Ethiopia rivalry.

Furthermore, Cairo’s promised military support has yet to materialize fully, leaving Mogadishu diplomatically exposed and facing its powerful neighbor essentially alone.

Critics within Somalia have accused the government of a dangerous miscalculation, arguing that by aligning with Egypt, it has invited a much larger and more perilous conflict onto its territory without securing the necessary guarantees of support.

The federal government in Mogadishu is now under immense pressure to navigate a treacherous path, needing to assert its sovereignty against Ethiopian incursions while managing the risks of being a pawn in a larger geopolitical game.

As the shadow of the Nile dispute lengthens over the Horn of Africa, the fragile peace in the region hangs precariously in the balance.

Madaxweyne Xasan oo farriin u diray ciidanka Jubaland ee Kenya galay, Xamza-na faray…

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, oo war-saxaafadeed ka soo saaray colaadda ka taagan gobolka Gedo ayaa ugu horeyn tacsi u diray dadkii ku geeriyooday dagaalkii dhawaan ka dhacay gobolka Gedo, isagoo u rajeeyay dhaawacyada in Alle u boogo dhayo oo caafimaad degdeg ah siiyo.

Madaxwaynaha, ayaa sidoo kale faray Xukuumadda Federaalka Soomaaliya in ay gargaar caafimaad iyo taageero bani’aadannimo gaarsiiso dadka ay saameeyeen xaaladaha ka taagan gobolka Gedo.

Madaxweynaha ayaa faray ciidanka Jubbaland ee ka tallaabay xuduudda dalka aan dariska nahay ee Kenya inay dib ugu soo laabtaan deegannadoodii.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa xaqijiyay in cidna ciqaab la marin doonin, isla markaana loo ballan qaadayo ciidankaas badqabka iyo nabadgelyadooda.

Ugu dambeyntii, Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ayaa ku boorriyay dhammaan dhinacyada ku lugta leh xiisadaha ka taagan gobolka Gedo in ay ka shaqeeyaan nabadda, midnimada iyo wadajirka ummadda Soomaaliyeed.

Taliyaha NISA ee Jubbaland, Cabdirashiid Xasan Nuur Janan, oo dowladda federaalka ay u dirtay gobolkaas, ayaa maanta ku dhawaaqay in maamul cusub ay ka dhisayaan gobolka Gedo, oo haatan ay isku hayaan dowladda dhexe iyo maamulka Jubbaland.

Cabdirashiid Janan oo ka hadlay kulan maanta lagu qabtay degmada Beledxaawo ayaa sheegay inay ka shaqeynayaan dhismaha maamulkan cusub, isagoo xusay in shacabka reer Gedo ay si wadajir ah u dhisan doonaan maamulkaas, iyagoo u maraya waddo kasta oo ay ku qanacsan yihiin.

“Waxaan rabnaa inaan ka shaqeyneyno inaad gogol isugu imaataan oo aad  dhisataan maamul aad adinka leedihiin, kuna kalsoon tihiin,” ayuu yiri Cabdirashiid Janan.

Sidoo kale wuxuu mamnuucay in hub lagu dhex qaato Beledxaawo, wuxuuna tilmaamay in amniga ay sugi doonaan ciidamada Dowladda Federaalka Soomaaliya. “Reer hebel baan ahay oo qori ayaan wadanayaa, inta ayaan joogayaan oo magacbaa la baxayaa ma jiri doonto maanta kadib,” ayuu si adag u yiri Janan.

Hoos ka eeg warka madaxweyne Xasan Sheekh

Cabdirashii Janan oo ku dhawaaqay in maamul cusub ay ka dhisayaan gobolka Gedo

0

Beledxaawo (Caasimada Online) – Taliyaha NISA ee Jubaland, Cabdirashiid Xasan Nuur Janan oo ka hadlay kulan maanta lagu qabtay degmada Beledxaawo ayaa ku dhowaaqay in maamul cusub ay ka dhisayaan Gedo oo haatan ay isku hayaan dowladda iyo Jubaland.

Janan ayaa goob fagaare ah ka sheegay inay ka shaqeynayaan dhismaha maamul cusub, ayna dhigi doonaan gogol, si shacabka reer Gedo u dhistaan maamul ay leeyihiin.

“Waxaan rabnaa inaan ka shaqeyneyno inaad gogol isugu imaataan oo aad  dhisataan maamul aad adinka leedihiin, kuna kalsoon tihiin” ayuu yiri Cabdirashiid Janan.

Sidoo kale wuxuu ka hadlay ammaanka gobolka, gaar ahaan Beledxaawo wuxuuna soo saaray amaro culus oo la dul-dhigay shacabka, si looga hortago nabad-gelyo darrada.

Cabdirashiid Janan ayaa mamnuucay in hub lagu dhex qaato Beledxaawo, wuxuuna tilmaamay in amniga ay sugi doonaan ciidamada dowladda Soomaaliya.

“Reer hebel baan ahay qoraygaan ayaan wadanayaa inta ayaan joogayaan magacbaa la baxayaa ma jiri doonto maanta kadib” ayuu mar kale yiri Cabdirashiid Xasan Nuur Janan.

Waxaa kale oo uu sii raaciyay “Qofkan qori ma wataa dowladnimada Soomaaliya hasoo galo, taas ma nala qabtaan reer Beledxaawo”.

Arrintan waxa ay kusoo aadeysaa, iyada oo haatan ay si buuxdo dowladda ula wareegtay Beledxaawo iyo deegaannada hoos yimaada, waxaana dagaalkii ugu dambeeyay oo shalay dhacay lagu jabiyay ciidamada Jubaland oo firxaday dhinaca dalka Kenya.

Somali opposition leader urges public to ‘take up guns’

MOGADISHU, Somalia – A prominent Somali opposition leader has ignited a political firestorm by calling for armed resistance against the government, urging citizens to take up guns instead of casting ballots in the country’s upcoming landmark elections.

Abdirahman Abdishakur Warsame, a former minister and leader of the Wadajir political party, made the controversial call in a social media post on Tuesday. The post featured a photograph of President Hassan Sheikh Mohamud registering to vote, overlaid with the provocative caption “Qof iyo Qori,” a Somali phrase meaning “A Person and a Gun.”

The slogan is a deliberate and inflammatory distortion of the government’s official electoral motto, “Qof iyo Cod,” which translates to “One Person, One Vote.” This initiative aims to usher in Somalia’s first direct universal suffrage election since 1969, a move hailed by international partners as a critical step toward democratic stability.

Warsame’s post was immediately condemned by government officials, civil society leaders, and political analysts as a dangerous incitement to violence in a nation already grappling with a deadly insurgency and fragile political settlements.

The government’s response was swift and sharp, with Minister of Defense Ahmed Moallim Fiqi directly comparing the opposition leader’s rhetoric to that of terrorist militants.

“It is Al-Shabaab that threatens people with a gun,” Fiqi wrote in a public reply. “A gun cannot replace the people’s vote, and a politician who chooses to take up a gun is no different from a warlord.”

Fiqi’s use of the term “warlord” (hogaamiye kooxeed) is a potent accusation in Somalia, evoking the powerful factional leaders who devastated the country during the civil war of the 1990s.

“This is not merely political dissent; it is an explicit call for violence,” a Mogadishu-based political analyst, Ahmed Hassan Guled, told Caasimada Online. “For a figure of his stature to openly advocate for guns over votes is a reckless attempt to derail the political process and could embolden armed factions.”

As of Wednesday, Warsame had not retracted his statement, and the post remained online, fueling intense debate across Somali social media platforms.

A history of political friction

The incident marks a significant escalation in the long-running political feud between Warsame and the Somali federal government. A seasoned politician who served as Minister of Planning and International Cooperation, Warsame has been a perennial presidential candidate and a vocal critic of successive administrations.

His opposition has often been strident, but analysts believe his latest statement crosses a critical threshold from political opposition to promoting insurrection. Supporters, however, argue his rhetoric reflects deep-seated frustration with an electoral process they claim is being manipulated by the incumbent administration.

For decades, Somalia has relied on an indirect, clan-based power-sharing model for elections, known as the “4.5 system,” where clan elders and delegates select members of parliament, who in turn elect the president.

The shift to “One Person, One Vote” is considered a monumental undertaking, aimed at empowering ordinary citizens and moving beyond the clan-centric politics that have dominated the country for a generation.

The United Nations Assistance Mission in Somalia (UNSOM) has praised the effort as a “historic milestone” but has also acknowledged that the process faces immense logistical, political, and security hurdles.

Deepening political deadlock

The controversy comes as President Hassan Sheikh Mohamud, who is serving his second non-consecutive term, pushes forward with ambitious state-building reforms, including the transition to a presidential system and the implementation of direct elections.

However, the reforms have been fiercely resisted by the opposition. On Sunday, the President and opposition leaders ended a fourth round of critical talks without resolving a deepening political crisis over the changes, agreeing only to meet again later this week, sources told Caasimada Online.

Sunday’s meeting at the Villa Somalia presidential palace brought the president face-to-face with the Somali Salvation Forum, a prominent opposition coalition led by former President Sharif Sheikh Ahmed.

The failure to reach a breakthrough prolongs a dangerous stalemate pitting the federal government against a united opposition front and powerful regional states.

A call to arms in a volatile state

Warsame’s call for citizens to arm themselves is particularly alarming given Somalia’s security landscape. The federal government, supported by the African Union Transition Mission in Somalia (ATMIS), is engaged in a protracted and bloody war against Al-Shabaab, the Al-Qaeda-affiliated extremist group that controls swathes of rural territory.

The political deadlock and inflammatory rhetoric come as government forces face mounting pressure from an escalating Al-Shabaab insurgency in central and southern Somalia.

The Somali National Army has been conducting a major offensive against the militants. However, the group continues to launch deadly attacks on military and civilian targets.

Security officials have privately expressed concern that such high-level political incitement could distract from the counter-insurgency effort and potentially create new internal conflicts.

“Any rhetoric that encourages the proliferation of weapons among the civilian population directly undermines national security and plays into the hands of insurgents like Al-Shabaab,” a senior security official in Mogadishu said.

Kulan xasaasi ah oo u socda guddiyo metalaya Xasan Sheekh iyo mucaaradka

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Xubno ka kala socda dowladda Soomaaliya iyo Madasha Samatabixinta ee mucaaradka ayaa haatan shir xasaasi ah wuxuu uga socdaa magaalada Muqdisho.

Sida ay ogaatay Caasimada Online, shirkaan ayaa waxaa looga hadlaya dhammeystirka wada-hadalladii u dhexeeyay Madaxweynaha iyo mucaaradka ee maalmihii lasoo dhaafay ka socday Villa Soomaaliya, kuwaasi oo isku mari waayeen dhinacyadu.

Kulanka hadda socda ayaa waxa uu dhexeeya guddi ka kooban min saddex xubnood oo labada dhinac ah, waxaana dhanka xukuumadda ka socda Ra’iisul Wasaare ku-xigeenka dalka Saalax Jaamac, Wasiirka Cadaaladda Xasan Macalin iyo Wasiiru-dowlaha Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha Xirsi Gaani.

Dhanka mucaaradka, waxaa ka socda guddoomiyihii hore baarlamaanka Maxamed Mursal oo ah guddoomiye ku-xigeenka Madasha Samatabixinta, Xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdishakuur iyo Wasiirkii hore Arrimaha Dibadda Axmed Ciise Cawad.

Warar soo baxaya ayaa sheegaya in kulankan looga hadlayo farsamo ahaan sidii looga heshiin lahaa wax ka beddelka lagu sameeyay dastuurka KMG ah, gaar ahaan cutubkiisa 4-aad, kaas oo ay weli isku fahmi la’yihiin xubnaha mucaaradka iyo kooxda Villa Somalia.

Kulankan ayaa sidoo kale loogu gogol xaaraya fadhi kale oo berri oo Arbaco u ballansan yihiin labada dhinac, waxaana ujeedka uu yahay in kama dambeyn lagu gaaro natiijo wax ku ool ah, si looga gudbo is qabqabsiga siyaasadeed ee hareeray hannaanka doorashada.

Shirkii u dambeeyay oo dhacay Isniintii lasoo dhaafay ayaa xubnaha mucaaradku wax ay Madaxweynaha ka dalbadeen tanaasul dhab ah oo aan leex leexad laheyn, si ay u guuleystaan wada-hadallada, loona soo gabagabeeyo shirarkooda oo daba dheeraaday.

Dhanka kale, waxaa maanta tallaabo ka careysiisay mucaaradka sii qaaday Madaxweynaha oo isku diiwaan-geliyay doorashada qofka iyo codka ah ee uu weli muranka ka taagan yahay , taas oo iyana mugdi sii gelin karta rajada laga qabo inay guuleystaan wada-hadalada.

Soomaaliya ayaa haatan ku jirto marxalad xasaasi ah, waxaana khilaafka taagan qayb ka ah maamullada Puntland iyo Jubaland, iyada oo ay uu sii dheer yahay dagaalka Al-Shabaab oo kasii daray, maadaama kooxda ay haatan dagaallo ka wado gobollada Shabeellooyinka.

Fiqi iyo CC Shakuur oo ay ka dhex tafatay kadib tallaabadii uu qaaday Xasan Sheekh

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya Axmed Macallin Fiqi iyo Xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame ayaa maanta ay ka dhex-tafatay, iyaga oo isku qabtay tallaabadii la xiiirtay doorashada oo uu qaaday Madaxweyne Xasan.

Madaxwenaha ayaa maanta si rasmi ah isugu diwaan-geliyay doorashada qof iyo codka ah ee uu rabo inuu dalka ka qabto, isaga oo shahaadada ka qaatay guddiga doorashooyinka.

Cabdiraxmaan Cabdishakuur oo qoraal soo saaray ayaa si adag uga falceliyay tallaabada Madaxweynaha, wuxuuna is diiwaangelintiisa ku tilmaamay mid ahQof iyo Qori” sida uu hadalka u dhigay.

Wasiirka Gaashaandhigga oo si weyn ugu caan-baxay difaaca xukuumadda uu ka tirsan yahay ayaa tilmaamay in qoray lagu hanjabo lagu yaqiinay kooxda Al-Shabaab, isaga oo intaas ku daray in siyaasiyigii doorta qoray aanu waxba ka duwaneyn hoggaamiye kooxeed.

“Al Shabaab baa qori Dadka ugu hanjaba!?! Codaynta dadkana qori ma bedeli karo, siyaasigii doorta inuu qori qaatana waxba Kama duwanaanayo hogaamiye kooxeed!.” ayuu yiri wasiir Axmed Macallin Fiqi.

Si kastaba, tallaabada uu qaaday Madaxweynaha  ayaa loo arkaa inuu ku muujinayo taageeradiisa buuxda ee hirgelinta nidaamka doorasho qof iyo cod oo dalka ka dhacda, xilli uu weli ka taagan yahay muran xooggan, maadaama ay tabasho qabaan mucaaradka.

Is-diiwaangelinta Madaxweynaha ayaa kusoo beegantay, xilli weli ay sii socdaan wada-hadallada u dhexeeya isaga iyo mucaaradka, waxaana fadhi kale ay u ballansan yihiin maalinta Arbacada ah ee soo socota, si ay usii amba qaadaan wada-hadalladooda.

Soomaaliya ayaa haatan ku jirto marxalad adag oo xasaasi ah, waxaana usii dheer dagaalka lagula jiro kooxda Al-Shabaab oo haatan si xooggan uga socda gudaha dalka.

Xog: Xaalad adag oo qoyska Deni ay sabab u yihiin oo ka taagan xeebaha Puntland

0

Garoowe (Caasimada Online) – Xaalad cakirnaan ah ayaa ka taagan xeebaha maamulka Puntland kadib markii ay qoyska Madaxweynaha maamulka, Saciid Deni ay ku lug yeesheen soo gelinta maraakiib iyo doonyo jariif ah.

Tan ayaa waxaa si weyn uga cawday kalluumeysatada degmada Xaafuun ee gobolka Bari, oo sheegay in ay dhibaato xooggan kala kulmayaan maraakiibtan oo shati kalluumeysi ka haysta maamulka Saciid Deni.

Maraakiibtaas ayaa la sheegaya in ay wakiil ka yihiin xubno ka tirsan saaxiibada iyo qoyska Madaxweynaha maamulka Puntland, Saciid Cabdullaahi Deni.

Qaar ka mid ah kalluumeysatada deegaanka ayaa tilmaameen in maraakiibtaas ay ku sugan yihiin goobihii ay ka kalluumeysan jireen, taas oo si weyn u saameysay nolosha dadka deegaanka ee ku tiirsan badda.

Kalluumeysatada ayaa sidoo kale sheegay in maraakiibta ay ilaalinayaan rag hubeysan oo Soomaali ah, isla markaana la rasaaseeyo doonyaha ku dhowaada aagga maraakiibtaas.

“Intaas waxaa dheer, in ka badan 30 shabaq oo aan laheyn ayaa waxaa burburiyay maraakiibta jariifka ah,” ayey yiraahdeen kalluumeysatada maxalliga ah, taas oo ay sheegeen inay sii adkaysay xaaladda nololeed ee kalluumeysatada Xaafuun.

Xeebaha Soomaaliya ayaa waxaa faro ba’an ku haya maraakiib iyo doonyo jariif ah oo gurta kheyraadkeenna, kuwaas oo lacago badan ka qaataan shaqsiyaad mas’uuliyiin ah ama ku dhow hoggaamiyeyaasha dalka.

Sawirro: Madaxweyne Xasan Sheekh oo isku diiwaan-geliyay doorashada qof iyo cod

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud ayaa qaaday tallaabo culus oo la xiriirta qorshihiisa gaarka ah, gaar ahaan hirgelinta doorashada qof iyo codka ah, isaga oo maanta si rasmi ah isku diwaan-geliyay.

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa qaatay shahaadada is diiwaangeinta ee guddiga doorashooyinka, wuxuuna tegay mid kamid ah xarumaha ay ka socoto diiwaangelinta dadweynaha, sida ay muujinayaan sawirro lagu baahiyay baraha bulshada.

Arrintan ayaa loo arkaa tallaabo muhiim ah oo uu Madaxweynaha Qaranka ku muujinayo taageeradiisa buuxda ee hirgelinta nidaamka doorasho qof iyo cod oo dalka ka dhacda, xilli uu weli ka taagan yahay muran xooggan, maadaama ay tabasho qabaan mucaaradka dalka.

Shahaadada is-diiwaangelinta waxaa horay u qaatay Ra’iisul wasaaraha, ku xigeennadiisa, guddoomiyaha gobolka Banaadir iyo qaar kamid ah madaxda maamul-goboleedyada dalka, waxaana haatan ku biiray Madaxweyne Xasan oo hormuud u ah doorashada qof iyo codka ah.

Is-diiwaangelinta Madaxweynaha ayaa kusoo beegantay, xilli weli ay sii socdaan wada-hadallada u dhexeeya isaga iyo mucaaradka, waxaana fadhi kale ay u ballansan yihiin maalinta Arbacada ah ee soo socota, si ay usii amba qaadaan wada-hadalladooda.

Mucaaradka ayaa weli dood wayn ka qaba wax ka beddalka dastuurka iyo hannaanka ay ku socdaan doorashooyinka dalka oo ay weli isku khilaafsan yihiin labada dhinac.

Waxaa kale caro ku maqan Puntland iyo Jubaland oo iyana khilaaf siyaasadeed oo culus uu kala dhexeeyo Villa Soomaaliya, kaas oo sababay inay toos u kala tagaan dhinacyadaasi.

Soomaaliya ayaa haatan ku jirto marxalad adag oo xasaasi ah, waxaana usii dheer dagaalka lagula jiro kooxda Al-Shabaab oo haatan si xooggan uga socda gudaha dalka.

Mid ka mid ah Ardeydii kaalmaha hore ka galay Imtixaankii dowlada oo la dilay

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa kasoo baxay dil loo gaystay mid ka mid ah ardeydii kaalmaha hore ka galay Imtixaankii Dowladda ee dugsiga dhexe, kaas oo Isniintii lagu dilay gudaha magaalada caasimad aah ee Muqdisho, kadib iska horimaad toos ah oo dhex-maray askar ka tirsan ciidamada dowladda Soomaaliya.

Marxuumka oo lagu magacaabi jiray Cali Sheekh Cumar (Cali Faqay) ayaa shalay ku dhintay is rasaaseynta, kadib markii ay rasaas ka haleeshay qaybaha sare ee jirka, taas oo sababtay inuu goobta ku geeriyoodo.

Aabaha marxuumka oo la hadlay Telefishinka Universal ayaa sheegay in wiilkiisa uu ahaa baari, isla markaana uu ku wanaagsanaa waxbarashada, balse la dilay isaga oo kusii jeedo goobtiisa waxbarashada, kadib markii uu ku dhex dhacay laba askari oo is ceyrsaneysa.

“Ninkaas nin baari ah oo aan waligey iskuulka aad aanan dhihinin ee masaajidka aad ee wax ka baro aanan dhihin ee isagu intaas oo dhan iskiis wax uga baranaayay waa la jeclaa iskuulka iyo xaafadda” ayuu yiri Aabe Sheekh Cumar oo la haday warbaahinta.

Sidoo kale, ehellada oo cadaalad ka dalbatay dowladda Soomaaliya ayaa sheegay in maydka aan la aasi doonin, uuna ku jiro firinjeer, inta laga soo qabanayo eedeysanaha.

“Wiilkeenna waxaan u dooneynaa cadaalad sida sharciga ilaahey waafaqsan inuu u helo, Firinjeer ayuu noogu jiraa cadaalad ayaana u baahanahay” ayay tiri maxuumka walaashiis.

Dhanka kale, maamulka Iskuulka Jaabir Bin Xayaan ayaa ka hadlay goobta tacsida, wuxuuna qiray in Cali uu ahaa arday akhlaaq leh oo kaalinta koowaad ka geli jiray iskuulka.

“Cali waxyaabaha aan ku xasuusano waxaa kamid ah sanadkii sideedaad ee imtixaanka dowladda la galay oo gobolka Banaadir la qaaday ardayda 7-aad ayuu ahaa, wuxuu sidoo kale ah ardayda iskuulka ugu wanaagsan ee kaalinta –aad ka gala” ayuu yiri maamulaha.

Kadib dagaalkii shalay ee Gedo, DF oo ku dhawaaqday inay cafis u fidisay…

0

Beledxaawo (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa ku dhawaaqday inay cafis u fidisay dhammaan askarta ciidanka Jubbaland ee ku sugan daafaha magaalada Beledxaawo, oo haatan ay si buuxda gacanta ugu hayso dowladdu.

Ciidammada cafiska loo fidiyay ayaa muddooyinkii dambe la dagaallamayay ciidammada Dowladda Federaalka ee uu hoggaaminayo Cabdirashiid Janan, Taliyaha NISA ee Jubbaland.

Cafiskan ayaa shuruud looga dhigay inay isku soo dhiibaan ciidammada dowladda, sida uu shaaciyay guddoomiyaha maamulka degmada Beledxaawo ee gobolka Gedo, Shire Cabdullaahi Keynaan.

Shire Keynaan, oo shir jaraa’id qabtay, ayaa ugu baaqay ciidanka Jubbaland inay isku soo dhiibaan dowladda, isagoo xusay in ay markiiba heli doonaan xuquuqdooda.

“Dowladda Federaalka waxay diyaar u tahay inay cafis u fidiso askarta Jubbaland ee ku sugan bannaanka degmada haddii ay isa soo dhiibaan, lana shaqeeyaan ciidanka dowladda,” ayuu yiri Shire Cabdullaahi.

Guddoomiyaha ayaa sidoo kale ugu baaqay dowladda Kenya inay dhowrto deris wanaagga kala dhaxeeya Soomaaliya, ayna gacan ka geysato hub ka dhigista ciidanka u gudbay dhankooda.

“Kenya waa inay gacan ka geysato sidii hubkii looga qaadi lahaa ciidanka Jubbaland ee gudaha u galay xadka beenaadka dalkaas uu la wadaago Soomaaliya,” ayuu yiri Shire oo baaq u direy dowladda Kenya.

Waxa uu intaas ku daray: “Shacabku waa inay ciidamada amniga kala shaqeeyaan xasilloonida guud ee deegaanka, oo ay ka fogaadaan wax kasta oo keeni kara nabadgelyo darro.”

Dhawaaqan cusub ee kasoo yeeray Dowladda Federaalka ayaa imanaya xilli ay shalay duleedka magaalada Beledxaawo ka dhaceen dagaallo culus oo sababay dhimashada iyo dhaawaca saraakiil iyo askar ka kala tirsan ciidanka Dowladda Federaalka iyo kuwa maamulka Jubbaland.

Dagaalka ayaa ka dhacay saldhig ciidan oo ku yaalla Tuulada Amiin ee gobolka Gedo, oo ku taalla dhanka xuduudda u dhaxaysa Soomaaliya iyo Kenya, halkaasi oo la sheegay inay isku soo uruursanayeen ciidanka Jubbaland.

Soomaaliya oo Golaha Ammaanka ka cadeysay arrimo muhiim ah oo la xiriira badda

0

New York (Caasimada Online) – Dowladda Soomaaliya oo ka qeyb gashay dood furan oo ku saabsan amniga badda, oo uu qabtay Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay, ayaa ku soo bandhigtay muhiimadda ilaalinta sharciga badda.

Wafdiga ka socday dowladda Soomaaliya ayaa adkeeyay muhiimadda uu leeyahay heshiiska Qaramada Midoobay ee sharciga badda, oo ah aas-aaska isticmaalka badaha dunida si nabdoon oo ku dhisan iskaashi.

Soomaaliya oo sanadihii la soo dhaafay wajahaysay caqabado dhinaca badda ah, gaar ahaan burcad-badeednimada iyo kalluumeysiga sharci darrada ah, ayaa caddeysay “in u hoggaansanaanta sharciyada badda ee caalamiga ah ay lagama maarmaan u yihiin dhisidda kalsoonida dalalka iyo la tacaalidda caqabadaha badda.”

“Xushmeynta sharciyadan, iyadoo la ilaalinayo madax-bannaanida dowladnimada, waa tallaabo muhiim ah si loo dhiso kalsooni loona xaqiijiyo guusha dadaallada wadajirka ah,” ayaa lagu yiri bayaanka Soomaaliya.

Sidoo kale waxaa lagu yiri, “Hoggaansanaanta sharciyadan waa kuwo wax ka tari kara caqabadaha waaweyn ee badda sida burcad-badeednimada, kalluumeysiga sharci darrada ah, ka ganacsiga sharci darrada ah iyo khataraha deegaanka.”

Marka Soomaaliya la joogo, caqabadaha badda oo ay ka mid tahay kalluumeysiga sharci darrada ah, ayaa si weyn u saameeyay nolol maalmeedka bulshada xeebaha ku nool iyo dhaqaalaha dalka.

Soomaaliya oo leh xeebta ugu dheer qaaradda Afrika ayaa sidoo kale muddooyinkii dambe wajahaysay damac guracan oo uga imanayay Itoobiya, oo isku dayday inay si sharci darro ah ku soo gasho biyaha Soomaaliya, kadib markii heshiis buray ay la gashay maamulka Somaliland, taas oo si adag uga hortimid dowladda dhexe.

Isku soo wada duubo, dooddan oo ahayd mid diiradda lagu saarayay amniga badda ayaa waxaa sidoo kale ka qeyb galay dalal xubno ka ah Golaha Ammaanka, mas’uuliyiin Qaramada Midoobay iyo khubaro badeed.

Mucaaradka oo kulan xasaasi ku yeeshay guriga Rooble kadib fashilka wada-hadallada

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Hogaamiyeyaasha mucaaradka ayaa kulan gaar ah ku yeeshay hoyga Ra’iisul Wasaarihii hore, Maxamed Xuseen Rooble kadib markii ay natiijo la’aan ku soo dhamaadeen wada-hadalladii kala dhaxeeyay Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Sida ay ogaatay Caasimada Online, kulankaan ayaa waxaa looga arrinsanayay tallaabooyinka xiga ee mucaaradku qaadi doono haddii wada-hadalladu si rasmi ah u fashilmaan.

Madaxweyne Xasan Sheekh iyo siyaasiyiinta mucaaradka oo Axaddii shir ku yeeshay Villa Somalia ayaa ku kala tagay kadib markii lagu guuldarreystay in la isla meel dhigo qodobo muhiim ah, gaar ahaan hirgelinta nidaamka doorashada ee “qof iyo cod.”

Guddiga wadajirka ah ee loo xilsaaray diyaarinta war-saxaafadeed la filayay ayaa hakiyay kulamadoodii. Si kastaba, rajo yar ayaa laga qabaa in dhinacyadu gaaraan heshiis, maadaama khilaafka siyaasadeed ee u dhexeeya labada garab uu sii xoogeysanayo.

Kooxda Villa Somalia iyo siyaasiyiinta mucaaradka ayaa si gaar ah iskugu haya cutubka 4-aad ee dastuurka ee wax ka beddelka lagu sameeyay, iyadoo mucaaradka ay dalbanayaan in laga laabto wax ka beddelka.

Mucaaradka ayaa Madaxweynaha ka dalbaday tanaasul dhab ah oo aan leex-leexad lahayn, si ay u guuleystaan wada-hadallada loona soo gaba-gabeeyo shirarkooda oo daba dheeraaday.

Si kastaba, is-mari waaga jira ayaa iftiiminaya kala fogaanshaha siyaasadeed ee sii ballaaranaya, xilli dalka uu ku jiro marxalad kala guur ah oo isbeddelo doorasho lagu wado in dhawaan la dhaqan-geliyo.

Xog: Imaaraadka Carabta oo billaabay qorshe sir ah oo laba dal loogu kala qeybinayo…

Abu Dhabi (Caasimada Online) – Dowladda Imaaraadka Carabta ayaa si dhab ah u wadda qorshe qarsoodi ah oo lagu doonayo in lagu kala qaybiyo Suudaan, sida ay xaqiijiyeen ilo-wareedyo diblomaasiyadeed oo Carbeed iyo kuwa Reer Galbeed ah.

Tallaabadan ayaa imaanaysa laba sano kaddib markii Abu Dhabi lagu eedeeyay inay hurisay dagaalka sokeeye ee arxan-darrada ah ee ka socda dalkaas, kaasoo horseeday fowdo iyo dhibaatadii barakaca ee ugu ballaarnayd adduunka.

Istaraatiijiyaddan ayaa la mid ah xeeladihii uu Imaaraadku horey ugu adeegsaday colaadaha kale ee gobolka, sida Yemen iyo Liibiya, halkaas oo uu uga faa’iideystay khilaafaadka gudaha si uu saameyn ugu yeesho dhulal qani ku ah kheyraadka dabiiciga ah.

Sida ay ilo-wareedyadu xaqiijinayaan, taageerada ballaaran ee milateri iyo midda dhaqaale ee Imaaraadku siiyo maleeshiyada Ciidanka Gurmadka Degdegga ah (RSF) ayaa sii socota iyadoo aan waxba laga dhimin, inkastoo ay la kulantay cambaareyn caalami ah.

Kaddib markii Ciidanka Qalabka Sida ee Suudaan (SAF), oo uu hoggaamiyo General Cabdifataax al-Burhan, ay dib ula wareegeen goobo muhiim ah oo ku yaalla caasimadda Khartuum iyo deegaanno kale oo istaraatiiji ah, loollankii milateri ayaa dhinac u batay, ayadoo ay guuldarrooyin asiibeen ciidanka RSF iyo taliyahooda, Maxamed Xamdaan Dagalo, oo loo yaqaan “Xameti.”

Si ay uga jawaabaan guul-darrooyinkaas ka soo gaaray goobaha dagaalka, qorsheeyayaasha Imaaraadka ayaa la sheegay inay u weecdeen “Qorshe B”: kaasoo ah in la abuuro dowlad gooni u goosad ah oo ka dhalata dhulalka ay hadda maamulaan ciidanka RSF.

Maamul noocan oo kale ah wuxuu Imaaraadka u dammaanad qaadi lahaa inuu helo wakiil daacad u ah oo ku yaal Geeska Afrika, isla markaana uu sii wato fursadda gaarka ah ee uu ku helo kheyraadka dahabka ee ballaaran ee Suudaan, dhul-beereedka hodanka ah, iyo marinnada ganacsiga ee muhiimka ah ee Badda Cas.

Caddaymaha muujinaya istaraatiijiyaddan ayaa durba soo baxaya. Ilo-wareedyo diblomaasiyadeed ayaa kashifay in Imaaraadku uu dhowaan magaalada Nairobi ee dalka Kenya ku fududeeyay kulan dhex maray hoggaamiyeyaasha RSF iyo kooxo qabiil iyo kuwa siyaasadeed oo xulufo la ah.

Ajendaha ugu weyn ee kulankaas wuxuu ahaa in la soo gabagabeeyo heshiis siyaasadeed oo lagu dhisayo dowlad cusub oo gooni u goosad ah, taasoo si dhab ah u dhigaysa aasaaska kala-qaybinta rasmiga ah.

Xabad-joojin fashilantay iyo gabood-fallo sii kordhaya

Sida la sheegay, riixitaanka qorshaha kala-qaybinta ayaa dardar galay kaddib markii uu fashilmay isku-day diblomaasiyadeed oo dhowaan la sameeyay. Imaaraadku wuxuu General al-Burhan u soo jeediyay xabad-joojin bisha Ramadaan, balse wuu diiday, isagoo ku adkeystay in ciidanka RSF ay si shuruud la’aan ah isu soo dhiibaan.

Sida ay sheegeen saraakiil Suudaaniyiin ah iyo kuwa gobolka, diidmadaasi waxay ahayd arrin wax weyn ka beddeshay xaaladda, taasoo ku kalliftay Abu Dhabi inay dardar-geliso qorshaheedii ahaa in Xameti laga dhigo hoggaamiyaha maamul-goboleed yar oo cusub oo laga dhiso galbeedka iyo koonfurta Suudaan.

Dhanka kale, ololaha rabshadaha wata ee ay ciidanka RSF ku hayaan dadka rayidka ah ayaa sii socda. Xilli ay hoggaamiyeyaashoodu ku kulansanaayeen Kenya, dagaalyahannada RSF ayaa lagu eedeeyay inay in ka badan 200 oo qof, oo ay ku jiraan carruur, ku xasuuqeen Gobolka Niilka Cad.

Goobjoogeyaal iyo qareenno u dooda xuquuqda aadanaha ayaa sheegay in dad rayid ah la laayay xilli ay isku dayayeen inay ka gudbaan Webiga Niil, iyadoo muuqaallo argagax leh ay muujinayeen xabaal-wadareedyo ay ka buuxaan dhibbanayaal lagu duubay marooyin cadcad.

Dowladda Mareykanka ayaa si rasmi ah ugu eedeysay ciidanka RSF ee uu Imaaraadku taageero inay geysteen dambi ah xasuuq qowmiyadeed (genocide). Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay, António Guterres, ayaa isna ku tilmaamay colaaddan “masiibo baaxaddeedu iyo naxariis-darradeedu aysan hore u dhicin.”

Xeelad gobolka lagu kala qaybinayo oo soo noqnoqotay

Falanqeeyayaashu waxay ku doodayaan in kala-qaybinta Suudaan ay la jaanqaadayso himilooyinka siyaasadda arrimaha dibedda ee Imaaraadka. Hab-dhaqankan waxaa ka mid ah:

  • Yemen: Taageeridda xoogagga gooni-u-goosadka koonfureed si ay u maamulaan dekedaha istaraatiijiga ah iyo kaabayaasha shidaalka.
  • Liibiya: Awood-siinta hoggaamiye-kooxeedka bariga, Khalifa Haftar, si uu gacanta ugu dhigo saldhigyada cirka iyo xarumaha tamarta ee muhiimka ah.

Istaraatiijiyaddan kala-qaybinta ahi waxay Abu Dhabi u suurtagelinaysaa inay maamusho marinnada ganacsiga ee muhiimka ah, hesho kheyraadka nolosha u ah, ayna abuurto maamullo siyaasadeed oo daacad u ah oo ku fidsan Afrika iyo Bariga Dhexe.

Dagaalka Suudaan, oo qarxay bishii Abriil 2023 kaddib burburkii heshiis awood-qaybsi, wuxuu dilay tobanaan kun oo qof, wuxuuna barakiciyay in ka badan 11 milyan oo kale. Cameron Hudson, oo ah cilmi-baare sare oo ka tirsan Xarunta Daraasaadka Istaraatiijiyadda iyo Caalamiga ah (Center for Strategic and International Studies), ayaa ka digay cawaaqibka halista ah ee ka dhalan kara tallaabadan ugu dambeysay ee Imaaraadka.

“Ciidanka RSF waxay isku dayayaan inay miiska wada-hadalka ka helaan wax ay ku guul-darreysteen inay kaga guuleystaan goobta dagaalka,” ayuu yiri Hudson, “iyadoo Imaaraadkuna yahay gacan-siiyaha ugu weyn ee arrintan suuragelinaya.” 

Xoghayihii gaarka ahaa ee Jeneraal Caydiid oo jawaab ka bixiyey wareysigii Bariise

Waxaan dhageystay wareysi uu bixiyay Wariye Bariise, oo uu kaga hadlay arrimo ay ka mid yihiin ururkii USC, Jeneraal Caydiid, iyo faragelintii Soomaaliya ee ciidamadii shisheeye ee uu hoggaaminayey Mareykanku. Runtii, dhammaan waxa uu sheegay waxaa ku jiray been aan Alle (SW) lagala xishoon.

Taariikhda falsafadda, filoosofyo badan ayaa ku eedeeyay aabihii falsafadda Giriigga, Socrates (399 BC) – macallinkii Plato (428 BC) – iyo Plato oo isna macallin u ahaa Aristotle (384 BC) – inuu diiday inuu wax qoro si uu uga tago cilmigiisa oo qoran. Socrates wuxuu ku dooday in haddii uu buug qoro, qof aan aqoon lahayn uu akhrisan doono, si khalad ahna u fahmi doono, dabadeedna fahamka qaldan dadka ugu faafin doono, isaga oo aan buuggu awoodin inuu yiraahdo: “War, sidaas iima fahmin.” Sidaas darteed, wuxuu ku casuumi jiray qof kasta oo dood cilmiyeed qaba in lagu doodo fagaaraha Akadeemiyadda.

Bulshada maanta ku nool Age of Information and Technology waxay ogyihiin in internetku keenay laba arrimood oo waaweyn:

  1. Fursad xor ah oo qofku kusoo bandhigi karo fikradihiisa iyo dareenkiisa.
  2. Xorriyad fowdo ah oo qofka u saamaxaysa inuu hadlo waxa uu doono, xitaa haddii ay tahay been cad.

Waxaan aad u riyaaqay sida aqoonta, xaqiiqda, iyo xushmadda leh ee Prof. Ingiriis ugu jawaabay Wariye Bariise. Jawaabtiisu waxay ahayd mid cilmi ah, xaqiiqo ku dhisan (academically and objectively). Qofkan loo necebtahay, wax looma necbo xaqiiqo sheeggiisa awgeed. Been-abuurkuna waa ceeb, gaar ahaan haddii aad isku sheegto qof waxgarad ah.

Aniga oo ah xoghayihii gaarka ahaa iyo kaaliyaha Jeneraal Caydiid, waxaan qoray ilaa sideed buug, oo ka mid yahay The Battle of Mogadishu (ama Dagaalka Ranjariiska). Jeneraal Caydiid wuxuu igu sharfay in qoraal aan aniga iyo Dr. Axmed Moallim Muqtaar ku soo bandhignay joornaalka The Weekly Review ee Kenya uu ku soo daro buuggiisa Mohamed Farah Hassan and His Vision for Somalia.

Waxaa xaqiiqo ah in Prof. Ingiriis si waafi ah ugu jawaabay Bariise, halka Bariise uu ka faa’iideystay xorriyadda fowdada ah ee internetka, taas oo aan ugu magacdaray Democratic Anarchism. Qodobada Prof. Ingiriis uu ku naqdiyay Bariise waa kuwo qof kasta oo xaqiiqo raadinaya uu si sahal ah u hubin karo, maadaama uu daliil ahaan u soo bandhigay buugag, qoraallo, iyo taariikh sax ah.

Prof. Maxamuud Cabdi Cilmi – Xoghayihii gaarka ahaa iyo kaaliyihii Jeneraal Maxamed Faarax Caydiid